장음표시 사용
31쪽
Auttilior, aut quod ita de toto sensu, non sine quadam ambigui ine verbi, diosum legimus, hoc de solo corporis impulsu dici debuit. Necesse est enim intelligi solis
sensuum instrumentis rerum sensibilium formas sine materia suscipi p0sse, siquidenti ea solui, instrumenta talia esse in potentia, quales res sensiles sunt in actu abutide patet ex locis modo laudatis . Res enim sensilis in aci mn est ipsa rei materia, sputa lac, aes, mel ipsum; sed solummodo res quatenus e colore, 0n0, saporeus p dita id est qu04 in lacte colorem albiim. in ei e shnum acutum, in melle dulcedinem es scit; scilicet, ut serunt Arist0telica verba, cujusque rei sorma et actu S, Itie, CD δεχεία Seu mutati pr0pria quae, per medium delata cuique sensuum instrum tenso traditus. Neque abia est recentissimorum physicorum pinio, qui retinni cura et arte totilis exp10rata, omnes sereuno ore affirmaui an sinam non ipsis quides, rebus extra positis tangi, sed proxime adesse proprii corporis instrumentis, sterrerum tini ne dictis, ibidemquε sentire
diverse, nec minime rerum extranearum proprietates naturamve conjicere p0sse, nisi ps varios eorumdem
32쪽
Sic sensisse Aristotelem clarissime testantur supra dicta, quibus adjungere licet ea quae sequuntur e pars 0culi interior lumen suscipit s. Id quod 'idet colore quodammodo delibutum est instrumentum enim unius cujusque sensus rem sensibilem sine materia suscipere potest'. v Is qui sentit, potentia tale est, qualis jam res sensilis actu patitur igitur, quum est non simile; at passum evasit simile, et est tale qualis res . Ipse autem in hisce locis, ubi ea luce profitetur non ad animam, sed ad sola sensuum instrumenta pertinere motus a rebus pr0sectos, idem una, verborum quibus non semel abutitur ambiguitatem aperiens, declarare videtur eas voces quas adhibet et quarum sensus duplex est, id quod ridet, id quod sentit, et ὁρ- et αιοθηetικον, non de homine toto, sed de hominis corpore vere dici . Nec tamen semper in has sermonis ambages incidit, et si quando res postulat, verba vel nova singere non
etiam Περὶ λχ . l. II, c. VIII, 3 6.
c. v, 37. Περιωχ. Ea est apud Aristotelem vocis αωθησεως ambiguitas, ut nunc corporeum instrumentum, nunc animi affectum, saepius autem utrumque designet. Περι ἐμπυιωv c. II. Imo non semel oues πψις, - significimi oculum aut tactus instrumentum.
33쪽
dubitat, ut melius designet simplicem et ab omni materia
diversum animi affectum quem proprie appellat αισθητικἡ μεσο ς, λίαμσότης ' . Ita quum causas requirit cur plantae, quae non omni genere animae carent, omni tamen sensu
careant, id sieri dijudicat, ex eo quod planta habeant neque animam quae astici valeat, neque instrumentum tale quod sensibilium rerum sormas suscipere possit, sed
μετὰ τες Hς sia non secus atque aqua, quae mel ed lere nequit, nisi mellis ipsam materiam susceperit, aut vestis quae nullum reddit odorem, quin prius imbiberit solidas odoriserorum partes. Quod attinet ad naturas quae sunt sine animis, mutantur quidem tactilibus rebus, sed nihil pati possunt ab odore, sono vel colore: non enim sonitus tonitrui, sed aer qui cum tonitru est, scindit lignum Corpora vero quae mediorum partibus languntur, nonnihil pati videntur, quum formas rerum sine materia suscipiant sic olet aer, tanquam aliquid passus. Nec tamen eadem corpora vere sentiunt, quippe quibus desit anima, Wσοας idcirco non olfacit aer, siquidem non sentit, sed passus cito sentiri potest, ε et μὰ οσμεσθαα
34쪽
Sed non solam Ar Melas putat passimquε delatidit,
motus, quosaeeeptos a rosensili mediaim oculis, auribus, naribus aut linguas communicat, longe aliter se haberea quo ipsos assectus quos postea percipi animus, sed etiam vult ab eisdem motibus, vel absente re ipsa easdem eorporis nostri partes agitari, tum quum trullo modo p litur animus M vero oonua ex his main pertinent ad imaginationem et memoriam, quas noster docet in tria sensu quem vocat communem.
Ut mim instituit quemque sensum residere in instrumento suo, qualenus instrumentum est, et differentiassensibiles obiecti sui dijudicare ii novum quemdam excogitat in interiori eordis parte sensum, qui varios assachus in se recipia receptosque inter se eomparet et aestimet ponit enim singulos motus ex singulis sensuum instrumentis competere in unum, ibidemque esse eom mune quoddam instrumentum, cui respondet commurus
M hod aut- eommuni sensu quum imaginatio, tum memoris videntur pemdere. Nisaraei enim imaonem rerum cogitatione fingeφοὶ mini datur, nisi commune ipsius instrumentum qubdammodo mutetur, ne tamen motum a re praesenti impressum habeat. Motus autem, semel exceptus, per continuas oculorum aurium' partes , ut missile per auras,
35쪽
manat, noque re subdeuna vel semina cessati Quod'mdem amaret, quoties e splendosii loco repente devertimus in tenebras, soles: Badversum initissmur, aut in conspicuo colore undave rapidiore haerentes oculos diutius ostinemus. Illi quid- leviores motus, laterdiu , quum Verstsentima. variaque mente agitamus, eliduntur atque anescunt, quo modo exiguus ignis apposito majore, et voluptates doloresque modici quibus accedunt immodiui. Noctu vero, nobis quiescentibus, via tenuissimi motus emergunt, delapsique ad inferiora, manisestici at sic aqua, dum venius agitatur, friam et confusam; ut semel resedit omnis natus, integram claramque rerum im , nem reddu Ea autem sol memoriae subjiciuntur quae possum sub imaginationem cadere aut aliquid cum imaginatione commune habent Placet enim Aitisinin aliquid picturae simile in anima et in parie oorporis animam habente inuri per Sensum, nec quemquam reminisci, nisi ipsius animus ad motus olim in corpore impressos itidemquo inhaerentes respiciat, oblatamque imaginem eoosideres quasi alterius rei simulacrim, adjuncta praeteriti temporis ratione. Motus enim a re superveniens, quamdam valui figuram rei imprimit, haud secus a qui annuius ceram sigillant quocirea in a quos impetus libidinum aut aenera aetas varios et fluxos lacit, quasi motus et si-
36쪽
gillum in amnem profugum incidat, deficit memoria; itemque in aliis quorum partes nimi attritu rigidae, tanquam rudera diffluunt motuque abhorrent . Patet igitur, exaltatis testimoniis, Aristotelem non semel obscurius dixisse, at in re passim et omni modo significa'isse, quae sit corporei motus et animi affectus distinctio neque haud sane erat, quod ita in eo commorarer, nisi id maximi momenti et ponderis mihi visum fuisset ad enucleandam ipsius opinionem et veritatem rerum
Si quis tamen motum sine affectu aut assectum sine motu vere fieri et separatim esse posse in actu existimet, is longe aberit, ut doctrina Aristotelicae summam complectatur. Noster enim, quum assert motus impressos
in corpore remanere, sublatis etiam rebus externis, ibidem expresse monet, hos n0n esse veros, sed solum ex se posse fieri, ut primum amoventur ea quae obstant,
enim, seu in re sensili, seu in sensuum instrumentis existat, non ipse sibi susscit, nec satis intelligitur, nisi reseratur ad assiectum. Hoc quidem cum multa verborum vi significat Aristoteles, quum declarare non dubitat, ratione quidem inter se disserre rem sensibi lem et animam, sed unam et eamdem esse rei sensilis
37쪽
et animae sentientis actionem, id est, sonum actu et
contingit enim et auditum habere et non audire, et id quod habet sonum non semper sonat, sed quum audit id quod audire potest et sonat id quod potest es- sicere sonum, tum simul sit et auditus et sonus, quorum alterum auditionem, alterum resonantiam dicas. Et quoniam quidquid efficitur, in eo fit quod patitur, necesse est quidquid reipsa sonat et audit fieri in eo
quod audire potest, ε ἡ τού αἰσθητού έργεια καὶ κ τουαπλ)rικοὐ e m αισθητ 6, 3. 3 Neque aliter est de ceteris sensibuS.
Quum autem una sit rei sensilis et sentientis actio, rursum necesse est simul existant simulque pereant auditus ac sonus, sapor itidem ac gustus, ceteraque similiter, dum sunt reipsa, non tamen eodem modo quum possunt solum esse. Ideoque priores naturae scrutatores non vere, sed ambigue dicebani, qui quidem sine visu neque album, neque nigrum, neque item ullum sine gustu saporem adesse censerent: etenim quum dupliciter sensus sensiliaque dicantur, τα ἐν κατα δυ-
38쪽
- 38 ναμιν, τα δὲ κατ' ενέργειαν his redis, illinc prave loeuli Be enim vera, ita sibi quadrant et inter cohaerent in actu impulsus instrumenti animique affectus, ut a lactus quisque sibi respondentem corporis mutationem certo quodam modo fimre metirique videatur, nec minime nobis innotescat ea orporis nostri mutatio ipsaque rei sensibilis via, nisi aptum experiamur assectum. Animus enim qui sentit, utpote non exiensus, ab ipsa re sensili penitus natura differt affectus igitur non est magnitudo, sed quaedam proportio quae nonnullam magni
Sicque affectus jure dici potest quasi modus et ratio
sensus, id est assecius proprius, ad sensibile pertinet objectum, residetque in instrumento suo quatenus in trumentulia, et disserentias sensibiles obiecti sui dijudicat, ut album quidem et nigrum visus dulce auteme amarum gustus, et ceteri similiter sensus' i Sic din
39쪽
-ras sermιia inter res sonoras so- , qui a ciuist, mi se is sunt; nam, ut absque lumine non videmur colui , si M acutum quidem graveque sine sonodisooroitur neque alia via singularum rerum singulas proprietates percipimu , ταύτα γαρ Haiσθηres'. uu M tum ita sint, non adeo mirandum erit, si semel aut iterum Aristoteles parum dilucide dixerit, animam esse res singulas quodam modo, εὐφυχη τὰ ἴσα πώς minαυtα .i Sed dum ita loquitur, non Hnsum sinim, sed insuper intellectum pselat, nsque hujusce emtivis omnis intelligitur, nisi reseratur ad animam quatenus una sentit ei intelligit. Intellectus igitur hic breviter a -- tingendus est. Ut sensus ad id tendit quod fortuitum et singulare est, sic intellectus ad id quod est necessarium et aeternum.
Id est autem necessarium et aeternum, quod scimus non aliter esse posse, hoc est, cujus veram causam novimus. Quoniam vero in principiis consequentiae, non secus atque in causis rerum exitus, insunt, demonstrationis ope, qua propositiones partieulares conficimus ex principiis in quibus continentur, rerum necessariarum et aeternarum scistutiam obtinere possumus.
0uid autem requiritur, ut fiat demonstratio ' Videlicet
40쪽
principia quae in se habeant consequentias, apsaque sint priora notioraque consequentiis. Principia autem sunt aut universis scientiis communia, aut singulis propria. Communia quibus nomen est axiomata, nec confirmari nec refelli valent, imo neque plane sugiunt indoctos. Propria autem, quae appellantur desinitiones, propriam cujusque rei vim declarant, sicque semina praebent ex quibus oriuntur ingulae scientiae. Sed omne quod eloquimur, sive principium sive consequentia, solvitur ipsum in partes individuas, quas sibi subjectas imprimis habet intellectus, et in quibus, quasi terminis ultimis, consistit cogitatio. Hae partes, quibus
omnia constare et copulari videntur, rursum coguntur in simplicia genera decem, quorum praecipuum est En S, quod ipsum per se est, et de quo cetera praedicantur.
At qua tandem via id individuum, sine quo nihil intelligitur, assequi aleamus Id quidem nobis licet inductionis ope, modo ascendamus per universalium graduS. Universale autem ut existat, non est necesse existere aliquid separatum a rebus singularibus satis est unumquid et idem esse, quod de pluribus dici possit. Res
autem singulares, etsi natura sibi propria disserunt, nonnullam tamen habent inter se similitudinem, quam sat est citra disserentias animadvertere, ut stat una omnium c0mprehensi0, quae neque ad hoc, neque ad illud, sed ad singula in universum pertineat.