Quae fuerit Aristotelis de sensibus doctrina? ...

51쪽

uuae sic barbare expressa vix sustinera legentium illi, ea iamrum non minus ab Aristotele quam ab ipsa ratione abhorrere haud dubie sentiet quisquis veri Αri telis scripturam noverit: qui quum dicat larmas rerum sine materia suscipi posse ab eo qui sentit, neutanae veli eum qui seriti ess animam a corpore Sejam ciam, sed h0Huneu ipsina corpore simul et anima

constantem, illud quod sic corpori soli magister proprio tribuerat, hoc ipsum in animae natura discipulus ponit;

formas enim rerum quas ille in solis sensuum instrumentis circumscriptas. tenuit, hic gradatim traduuit in asilinam. Sed quia nulla potest esse animo cum corpore conjunctio, easdem, quas corp0reas profitetur intra primum iter, sensim extinuari eundo singit Averroes, doneo, ex aliis in alias subtiliores mutatae, 0-m ma-

illius pieturae; et ideo quod exsistit in rememorativa magis est spirituale quam quod exsistit in virtute imaginativa. Et quia ista virtus est 4iversarum acti inum, adie habet diversa loca in capite. Et quia sentiens sentit primo, deinde imaginatur imaonans, dat s distinmitdistinguens, deinde stipit conservans, Messe est vi imaginas sit in origonis anteriori cerebri, deinde cogitans sit in medio, deinde memorans et conservans sit in posteriori cerebri. ... Et ideo manifestimant quinque ordines quorum primus est eorporalis magni sortieis, et est sorma sensibilis extrae animam ineundus autem est istius formae in sensu communi, et est primus ordinum spiritualium tertius est esse ejus in virtute imaginativa, et est magis spiritualis uuartus est in virtuto distinctiva. Quintus autem est ejus in virtute rememorativa, si est magis viritualis recipit enim medullam eius. Περιεμωης. Paraph. Averrois.

52쪽

teriam exuant, et demum in puras et simplices species abeant. Quae quidem somnia dum in Aristotelem consertarabicus interpres, non minus ab ejus genuina mente desciscere videtur, quam quum variis animae partibus

varias assignat in corpore sedes, aut quum rurSu Statuit unum omnium hominum intellectum communem esse Nec ita tamen, credo, traditam a principe philosophorum doctrinam corrupisset, si graeca Aristotelis scripta in manibus habuisset, neque nimium credidisset imperitorum interpretum fidei. Averroes autem, quem inter christianos potissimum, philosophiae nomine, ipsi Aristoteli, si non praelatum, certe aequatum suisse reser Brucherius, ea auctoritate valuit apud media aetatis doctores, maximeque apud Albertum magnum et Divum Thomam eruditissimos et gravissimos viros, ut minime mirandum videatur, si ea, quam Aristoteli circa sensuum species salso adscribebat, opinio, sere ab omnibus eodem tempore philosophis tanquam vera et Aristotelica accepta suit. Quid vero magis mirum, quam Cartesium muliosque alios a Cartesio profectos, dum philosophiam salsis opinionibus et argutiis per tot annos misere corruptam emendare tentant, acriter invehi in Aristotelem, quem specierum sensibilium primum auctorem putant, illasque species commentitias redarguere unaque voce explodere, nimirum ut ipsi circa sensus doctrinam reponant, quae cum Aristotelis doctrina in melius accepta, magna ex

53쪽

parte concinere mihi videtur quae quum sit etiam nunc vulgo tradita, paulo lasius explicare in quo Noster cum recentioribus consentiat, idque plurimis testimoniis confirmare, operae pretium erit. Audiamus igitur ante omnes Cartesium pronuntiantem non necessarium esse supponere materiale quidpiam ex obiectis ad oculos nostros manare, ut lumen et c0lores

videamus meque quidquam in istis objectis esse, quod simile si ideis quas de iis mente sormamus quemad-m0dum nihil ex corporibus quae caeco occurrunt per baculum ad manum illius fluit, constatque motum aut resistentiam horum corporum, quae sola percepti Sensus causa est, nihil simile habere deis, quas inde animo apprehendit. Et hac ratione mentem habebimus liberam ab omnibus illis exiguis simulacris per aerem volitantibus, quae species intentionales philosophi, mirum in modum iis devexati, nominabant . Qui quum ita judicat, ut contra eos qui Aristotelis discipulos se serunt, sic cum vero Aristotele facit inscius. Cujus quidem multis in locis sententiam atque interdum

ipsa verba eumdem vere referre dicas et Concipiendum est, dum sensus externus movetur ab objecto, figuram quam recipit deserri ad aliam corporis partem, quae vocatur sensus communis, eodem instanti et absque ullius

entis realis transitu ab uno ad aliud Concipiendum

Dioptrice, o I si.

54쪽

est sensum communem tingi etiam vide sigilli ad sagderei figuras vel ideas a sensibus exteriai puras et sine corpore venientes in phantasia vel imaginations veluti in erasormandas atque hanc phsntasiam esse veram partem corporis .... Denique concipiendum est. vim illam, perq m res proprie eognoscimus, esse pure spiritualam, atque a toto corpore non minus distinctam, quam sit sanguis ab osse, vel manus ab oeulo .... Atque una et eadem est vis, quae, si applicet se cum imaginatione ad Sensum communem, ruitur idere, tangere, etci; si ad imaginationem solam, ut dixersis figuris indutam, dicitur reminisci; si ad eamdem ut novas fingat, dicitur imaginari, vel eoncipere; si denique sola agat, dicitur intelligere'. sc Nihil ab obiectis externis ad mentem nostram per organa sensuum accedit, praeter m0tus quosdam Orp0- reos, sed ne Pudem ipsi motus nec figurae ex iis oriae, a nobis concipiuntur, quales is organis sensuum fiunt; unde sequitur ipsas motuum et figurarum ideas nobis esse innatas; ac tanto magis innata esse debent idea doloris, colorum, sonorum et similium, ut mons nostra possit occasione quorumdam motuum corporeorum sibi eas exhibere nullam enim similitudinem cum motibus corporeis habent .

Eadem disseruisis sera singulos disciplinae Cartesianae

Regulae ad direct ing. reg. II. 2, 5, d. Nola in Regium, art. m.

55쪽

lautores, imprimisque luculentis verbis Malebranchium, satis constat, ideoque demiror cur Lookius, nescio qua nova moliendi cupiditate motus, hos omnes graviter increpuerit, tanquam varios odorum, colorum, Sap0rum, sonorum alidique frigidive sensus revera extensos esse docuissent Id enim notatione dignum est, eumdem Lochium, cartesii vestigiis insistentem, iusius tendisse, eosdem sensus, quatenus mentem nostram afficiunt, nulli rei extra nos positae magis similes fieri posse, quam ipsis sensibus voces quibus significarianus in memoriam revoeari solent . a Neque aliter ipsi, non pauci numero, nec minimae notas, philosophi, Seoti dicti, quorum praecipua nomina Th. Reid fugat Sinwart et Rorer- flamir erre satis erit, profitentur neminem nostrum calidum rigidumve pati, odoremve aut sonum aut colorem aut saporem ullum percipere posse, quin de qualitatibus rebus externis inhaerentibus, tanquam de causis omnino ignotis, necessario cogitet. Siquis a me petat, inquit Reid, quid sit in rosa odoris nomine dictum, nullum responsum ad id ipsum dare mihi licet. Etenim, dum mecum reputans, animaduere me sensum, quo assicior, clare percipere, itidem video in rosa, quae nullo modo sentit, nihil simile inem quodque prsorium est rosa in me sensum mo-

56쪽

qentis, id ipsum quid sit nescio, nec minime nuntiant sensus .... Sunt philosophi qui dicant nec calidum in igne, ne frigus in glacie, nec in melle dulcedinem inesse; neque errant, si modo teneant ignem glaciemque meique nihil sentire sed tamen perperam loquuntur,

quum in his rebus causa nostrorum sensuum nonnulla

sit, ideoque in ambiguitatem incidunt . Si quis nondum videat, quam apte rationi Aristotelicas ista congruant, is jam locum modo laudatum consideret. ruuum eius rei sensilis et sensitiva unus sit, quamvis diversas habeat rationes, necesse est simul codirumpantur simulque sint salvi auditus ac sonus qui hoc modo nuncupantur, et sapor itidem et gustus, ceteraque similiter; at ea quae dicuntur potentia, non hanc neceS-sari subeunt legem. Verum non recte priores naturae scrutatores de hac re locuti sunt, qui quidem sine visu album ullum neque nigrum adesse censebant: etenim

quum dupliciter sensus sensibiliaque dicantur, potentia atque actu, his quidem competit quod dictum est, illis autem non sit. At illi de iis simpliciter loquebantur, quae simpliciter non dicuntur . a Si nihil igitur aliud, nisi varios colores, sonos, odores, sapidumque et frigidum calidum' sentiremus, etsi lacessitus improbatusque a recentioribus philosophis, re

Th. Reid. Traet desint humano, c. V. 8.

57쪽

tamen cum illis consentiret Aristoteles Illi vero duplex genus qualitatum in omni re sensibili distinguentes, in

eo graviter a Nostro disserunt. Et primum Cartesius affirmat is Naturam materiae, sive corporis in universum spectati, non consistere in eo quod sit res dura, vel ponderosa, vel colorata, vel alio aliquo modo sensum afficiens, sed tantum in eo quod sit res extensa in longum, latum et profundum; nam,

quantum ad duritiem, nihil aliud de illa sensus nobis indicat, quam partes dur0rum corporum resistere motui manuum nostrarum, quum in illas incurrunt; si enim quotiescumque manus nostrae versus aliquam partem moventur, corpora omnia ibi existentia recederent, nullam unquam duritiem sentiremus. Nec ullo modo potest intelligi corpora quae sic recederent idcirco naturam corporis esse amissura, nec proinde ipsa in duritie comsistit. Eademque ratione ostendi p0test, et p0ndus et c0lorem et alias omnes ejusmodi qualitates, quae in materia corporea gentiuntur, ex ea tolli posse, ipsa integra manente unde sequitur a nulla ex illis eius naturam dependere .s Longe alio mod' 0gnoscimus, quidnam sit in viso corpore magnitudo, vel figura, vel motus, vel situs, vel duratio, vel numerus, et similia quae in corporibus clare percipimus, quam quid in eodem corpore sit color, vel odor, vel sapor, vel dolor, vel quid ex iis

Princip. philosop. pars H, 4.

58쪽

quae ad N sm resertuntur. . . lateriam intensam clareiatelligini us tanquam rem a Deo et amma, si se a mnis nostra plane diversam ac stiam claro videre nobis idea vir eius ideam a rebus in nos positis quibus omnino similis ea advenire dei autem naturae Plane repugnare ut sui deceptor; atque ideo hic omnino concis udum est rem quamdam extensam a longum latum ex profundLim, umesque illstsi proprietates , qua8 rei tensast co Mure clare pρrcipimus, habenis exis ere. Estque lim res extensa, quam corpus, sive materiam

appellamus' a Neque alio modo Lockius distinguit qualitatium genera

duo , quarum aliae , g- praecipuas nominat, in lino quoque corpore vel tu insinum diviso, et prorsus B ut in usque personι; sio extensum, solidum, mobile, fguraιum ei. numerabile quidlibet corporum sin esse non pute8L. Alia με ro,. secundariae dictae, uiui sunt, nisi varias rerum pr0prietate S, quarum vii axios Se a1 -- lorum, Sonorum, durum, Sapseru*, rigoris calorisve experimur. Indeque eolligendum es se. censet,i primarias qualiιates in rebus eas quasi exemplaria vera, quorum Spestas, quas habemus, persectam si miluudinem gerunt; Secundarias Vero, delusibus. A scin uobis exestant , nullo modo cungrustre

Eadem usii distinctione, ipsi Scolorum princip0sdocent

59쪽

nos sntfisi Mein vis secundarim qualitatis assequi, dum clara rectaque luce primarias percipimus. intertim ea, quam hune sere Mnties ab auctor thi testo' usurpant, opinio aliusque a primis philosbphiae temporibus ducitur fonstat enim Democritum Voluisse; prima rerum erinent aetheet atomos extensas et solidas, figuram motu Me habers, nsique tam n eolore Triugido calidove sono, sapore vel odore sibi proprio esse praedita, easque quastia es, uteiunque eorpora sensibus nostris admoventum; ex contactu seq.ir utque ignis, qui ne ' silici, neque ferro inest, ex ut ii,sque eonflictutineat; sic elemeMa, dimul ac nostra cor fa moVent, seni; 'm non habent issicere. Nemisit quidem dubiam esse: potest, quinisi istotam, quem ne minima quidem fugiebant priorum histituta: hano tibveri Democriti d4ctrinam, idqud: satis stantur ipstiis libri . Sed ea ndem salaam esse ratus, ipse novam dividendi rinoi m etcogitavit, agnovitque rerum quae mi Ἀεν sentiri possunt duplexatam, aliud initus cujusque proprium elisus, aliud ver ebmmune cunctist. Proprium initae' infigibilla diob id quod alius sensus sentire non potes ei circa quod bifror fieri nequit, ut co-- respectu visus', et sonus auditus, et sabur gustuS ...

Coificiunia is sisit illotus, quies , numerus', figura et viamstudo talia namque nullius sunt propria sensus, Sed

60쪽

omnibus communia; etenim et tactu motus quidem sensibilis est et visui. 3 Ex his patet sensibilia quae Noster propria dicit, unum

et idem esse atque eas qualitates quae a recentioribus secundariae n0minantur, nimirum colores, SaporeS, Sonos,

odores, durum ac molle, humidum et aridum, frigidum et calidum pariterque communia primariis qualitatibus haud multo secus respondere. Nec tamen quum adhibet easdem divisionis partes, ille eamdem partium distinctionem esse vult, quippe qui communia et propria eodem modo per se sentiri censeat, nec pr0priis minorem majoremve quam communibus tribuat veritatem. Illud autem in pr0mptu est cuique legenti locum in quo supradictam sententiam, quam refert, pluribus argumentis impugnare nititur. Sunt qui propria redigant ad communia, sicuti Democritus Is enim candorem quidem laevitatem, nigrorem ver scabritiem esse affirmat sapores autem figuris tribuit. Atqui cognoscere communia aut ad nullum sensum, aut ad visum potius spectat. Si ergo ad gustum potius spectaret, quum exactissimi sensus sit in singulis generibus tenuissima quaeque discernere oporteret Sane gustum quum cetera communia maxime percipere, lumsigurarum arbitrum esse perspicacissimum. Ad haec, sensibilia omnia contrarietatem continent, ut in coloribus quidem album et nigrum, in saporibus vero dulce et amarum figura vero figurae non videtur contraria