Quae fuerit Aristotelis de sensibus doctrina? ...

41쪽

duum, quidquid denique intelligitur ita pendeat ab universali, quumque universale ipsum non in se sit, sed solis constet proprietatibus quae rebus singulis inhaerent, perspicuum est inde sequi, ut quidquid intelligitur ex rebus sensibilibus oriri possit. Sed in anima insunt non res Sensibiles ipsae, sed solae species quae animae rerum emgies

asserunt. Quapropter inesse dici possunt intelligibilia in iis

quae materiam habent, cis δε τοῖς εχουσιν ἴλην δυvάμει εκαστόν isti των νοητῶν non tamen in rebus ipsis sed in rerum sormis non enim lapis in anima est, sed forma lapidis, I αυτὰ ais γαρ βη - οὐ γαρ ο λίθος ἐν τῆ φυχη, ἀλλὰ τοεχος Pa, utque rerum formae nihil aliud sunt, quam imagines memoriae inhaerenteS, τὰ γαρ φαοτώμοer ἄσπερ αἰσθηματ εστι, πλει νευ Hς', a intelligibilia in imaginibus consequitur intellectus et μεν οἶν εἴδη et νοητικο εν τοῖς φαντάσμασι νοει- a Quas igitur partes in eo

qui sentit res extra positae, easdem habent in eo qui intelligit imaginationis simulacra Danimae enim rationali imagines, perinde atque sensibilia sensibus subjiciuntur, ideoque anima nunquam sine imagine intelligit,

εχυκ ἄνευ φαντασματυ, quique nihil sentit, nihil discere vel comprehendere potest, et ubi quis contemplatur,

42쪽

Meetae in simul imaginem qu3mdam doniel lstur, tamen inde minime fieri potest, ut robus -- tariam habensibus inhaereat intellectus, ε ώαωοις - χἡnHis uola'. Quin imo ea quae intelliguntur longe alia sunt, atque imagines a quibus quamdam sibi materiam Sumunt. οὐδε ἀλλα aut ibindit', intellectus enim colligit ex variis imaginibus quidquid sibi vidatur constans et iniserrum, idque facit unum, et τό δ' is noιοῶν, milio ἡ νους -- 's et abstrahit ab omni materia. Ea veno quae abstracta dicuntur, perinde ac simum intellectus adipiscitur: quatinius simum est, non illud quidem sine earn Drcipimus quatenus ero H cavum est, idem ine carne in qua conravitas continetur intelligimus. Itemque M Mhematicas, quae nequeunt a corpore seiungi, tanquam a e pore seiunctas, assequitur Neque litor in geomeuicis intellectus agendo efficit autonitisin m0vas enim guras non reperimus, nisi eas gitando addusamus ad actum, nec novimus, nisi saetamus si v idem sit contemplativa scientia et

c. IX.

43쪽

- 43 id quod ita sub scientiam cadit, ε ἡ γὰρ ἐπιστῆμαγη θευθρητικἡ καὶ λουτως επιστητο et αυτο sera n In his enim quae

materiam non habent, idem est intelligens et id quod

intelligitur, ii ἐπὶ se γὰρ των ἄνευ λης τὸ αυτ ἐστι το νοοὐν και et νοουριευου P id enim quod intelligit sit intelligibile et seipsum intelligit, u κα αυτος δε νοητος εστι , ε αυτο

Intellectus igitur, qui quasi lotus intulligibilium, nihil est nisi mera potentia, antequam agat, quoties agit, toties sit unumquodque eorum quae intelligit. Sic demum effici posse Aristoteli placet, animam fieri id quod sentitur, quatenus sentit id vero quod intelligitur, natenus intelligit, ideoque esse res singulas omnes quodammodo anima igitur quasi manus erit:

manus enim instrumenta, quibus utitur, in suam naturam vertit, et recte dicitur instrumentorum instrumentum. Ita sensus est rerum sensibilium krma intellectus vero sormarum forma, et καὶ ὁ οὐ Hδος ειδῶν,

44쪽

- 44

Si jam plane cognitam enodatamque habemus rationem quam de sensibus instituit Aristoteles, nunc obvium proximumque erit eamdem cum praecipuis tum superi0rum, tum posteriorum temporum doctrinis conserre, sicque desinire, in quo maxime discrepet Aristoteles a veteribus philosophis, quibus eadem opinio atque ipsi vulg0 tribuitur, in quo vero consentiat cum plerisque recentiorum qui et ipsi in eumdem male notum tanta verborum libertate incurrerunt. Aristoteles ipse, antequam dicat quid sibi de sensu videatur, omnem more suo , dedit 0peram, ut sententias eorum qui rem ante agitaverant, rite exsequeretur et certo ponderaret judicio. Ex his autem, quae plurima refert, constat omnes philosophos, praeter Anaxagoram, ut rationem redderent quemadmodum res sensiles ad

45쪽

sensus pertineant, a communibus initiis suisse progressos Rati scilicet uotinis similia a similibus sentiri posse , animam, cui natura sensum dedit, filixerunt ex diversis rerum elementis concretam. Elementa Vero, quibus constat, hi corpora esse illi, non corpora alii vero mixta et confusa voluere. Una enim, ex .n0nnullis, animae sufficit natura nempe ignis, si Democritus et Heraclitus audiantur aqua vero, si Thali et Hipponi; aer contra, si Diogeni, et sanguis, si Critiae credatur. Im anima ex omnibus elementis oritur, ex Empedoclis sententia, cui si fides adhibeatur, terram terra aquam aqua, aerem aere, ignemque igne, ut amore amorem et tristi discordia discordiam percipimus . 1 Eamdem rursus ex contrariis elementis compositam docuere Pythagorei, quorum alii calidam, alii frigidam, hi vero numerum, illique concentum eam tenent'. Idem exinde Aristoteles singulas, quas sus retulit, opiniones multis argumentis evertere, et principium ex quo omnes pendent in quo peccet ostendere nititur. Nullo enim modo profitetur seri posse, ut similia a similibus sentiantur, nisi tamen eo modo quo simile simili nutriri dicitur. Quatenus enim coctione caret alimentum, contrarium contrario alitur quatenus vero concoctum St, simile simili sic pani nondum consumpto nihil cum Περὶ χ. l. . . . 6.

46쪽

i in carnem inque naturam carnis vertitur Item caeli tonanus st 0r, quamdiu non percutii 4urem, nullam refert si lituisinem hominis qui audire potest neque enim auxi communicatur motus aeris fulmine impulsi, neque auditus proprium tonitrui sonitum percipit. Sed

auris, ubi aere quatitur, eodem, quo aer ipsumque tonitruum , motu cietur, animaque Simul reipsa audit, dumque sic agit, nou ipsum sit tonitruum, sed quasi nonnulla tonitrui ratio, et λόγος τις '. Jacet igitur omnes ratio eorum qui rem sensibilem, anisquam sentiatur, ei qui sentit similem esse volunt. Nec minus noster revincit eamdem, quum redarguit ea quae ex praedicto principio sequi debeant. Etenim, si revera sentiantur a similibus similia, vel singulae corporis

nostri partes sentire debent: at vero tori caroque ossa que omni sensu carent. Imo neeesse erit animantem eMe quamlibet naturam , quae, quum ex uno vel pluribus, vel uocus elementis constet, cuncta, vel plur3, vel saltem unum sentiet. Jamvero quae gignuntur e terra, quae causa sit cur sine sensu vigeant Insuper, etsi

anima sentit singula rerum Hlementa, at totum ipsum quonam modo seutiet, ut quid sit Deus, vel homo vel

caro, vel os ei quidquid simili ratione constituitur Nihil

47쪽

igitur ποdeat, intem animae inesse ipsa rerum clementa, nisi eadem apha ompositione conistent quis vero putet

hominem lapidem o bonumve ipsum animae inemo' Si quid colligi potest ex illa in priorum sententias m-stituta disputatione, inde maxima patet, ehementer errasse eos 'n postea Aristoteli adseribebant opimonem haud absimilem ab ea quam sucippus et Democritiis habuerant. 0 qui m doetiei mitii ab rebus simulacra, quae, quasi membrana tenues summo de corpore dereptae, similem rerum molem o sol imm menti per varios sens is asseram ita ut singuli sensus, irihil denmmiam, nisi varia incivis genera. Ea vero in modo cum omni Aristotelis do Mir pugnant, sed etiam ab ipso proprie gra'iserque coarguuntur. ε Democritus et anatin in interpretibus qui de sensu dimeruersi plerique ab surdissimum quidpi in ad-- nari sensibilia omnia iactilia sediunt. Quamquam, si hoe ita sit, certum si omnes quoque alios sensus tantum quemdam esse: c d fieri non poss4 ne Naquam dissicile est trismoscere'. 1

Sed ab adom Aristotelis inclitutione multu etiam Iougius distar vi ntur quae posta tradidere Stutui. Hionim rati nihil e se sinoe me in natura rerum, Rufi

48쪽

vocant 7γεμονιγήν, habere veluti membranam scripturaeparatam atque opp0rtunam, in qua singula notitia inscribantur. Quum autem primus adnotationis modus solo sensuum opere fiat sensum ipsum dicunt esse assectionem in animo lactam, se et id a quo oritur ostendentem, τύπωσιν ευ ψυχ' Sic ubi visu aspicimus album,

effici in animo commotionem, cui album, quod ipsam excitavit, respondere existimamus. Ex quo intelligi potest, Stoicos et Democriti discipulos eo convenire, quod utrique profiteantur, emergere e rebus Simulacra, quae per auras admota animam adeant. Nec tamen ideo plane congruunt inter se namque eam Democritus vult esse simulacrorum naturam, ut ex solidis elementis apta nudam praebeant rerum externarum figuram, nec minimam in se habeant similitudinem affectionum quas in animis cient instrumentorum impulsu quasque experimur, quoties dorem quemlibet, aut saporem, aut sonitum, aut colorem, aut frigidum calidumve sentimus. At contra Stoici eadem simulacra affirmant exhibere per

se veram persectamque quum rerum externarum, tum

animi affectionum effigiem, neque ullo modo differre a sensibus quos in nobis informant. Celebrem igitur tuentur ab ipso gen0ne traditam sensus desinitionem, quem is dicebat esse visi0nem quae impressa sit atque eincta ex eo quod est, veluti est, qualisque nunquam fieri possit

ab eo quod non est imo hunc sensum nominant φαυτασίαν καταληπτικην, id est imaginem comprehensivam Vel

49쪽

comprehendentem eumdemque distingunu ab eo qui comprehendi non potest . Nec aliter ipsi Academici censent, qui mire desinitionem istam comprehensionis commendant; nisi quod

Stoici multas eiusmodi visiones esse, pertinaciter asseverant Academici, ne unam quidem talem contigisse unquam aut contingere posse. Hi nimirum, quum profiteantur non res ipsas animos nostr0s ingredi . sed solas immissas a rebus imagines, quae plerumque fallere solent, nec prae se notam serunt, qua verum a salso discernatur, inde effici volunt, ut nullum apud nos visum comprehensum esse possit, aut verum haberi debeat;

nec tamen negant idem posse verum videri et probabile judicari, quia probandi species est, ut ait Tullius, percipiendi nullum signum habemus 3. Academici igitur et Stoici, ut inter se de sensuum fide dissident, sic uno ore affirmant, et cum Democrito defendunt, corpora solida elabi e rebus et in anima corporea imprimi uuantum vero ab eorum omnium opini0ne discedat Aristoteles, quippe quum animam ab omni c0ncretione materiae seiunctam voluerit, jamnem non videt idque, ut apparet, nonnisi rudes et plumbeos interpretes effugere potuit. Sed plerique, dum laborant ut eamdem doctrinam melius et verius expli

V. Cicer. Lucullus, pa33im.

V. Lucullum s δέ.

50쪽

ceat, rursus arbitrantur Aristoteleni docuisse, non ipsas quidem res, nec corporea rerum simulacra, sed species quasdam corporis expertes, quas novo et bariam nomino ruunt intentionaια ad animam accedere, eique rerum sensititium initiam inerre. Eam vero conjecturam finxisse primus onmium mihi videtur Avermes, cujus ea sunt legere est in

paraphrasi ad Aristotalem: . Natura n- vadit de opposito ad oppositum, nisi per medium, ei impossibile est ut spirituale acquiratura eorporali nisi per diurn .... Esse formarum in m diis est medio modo inter spirituale et eorporale formae enim extra animam habent esse eorporale purina, ei in anima spirituale purum, et in medio medium intor spirituale et corporate et dico media in hoc loco instrumenta sensurus et ea quae sunt extra sensuum instrumenta. formae igitur habent tres ordines, quorum uri est incorporalis; et secundus est in sensu commuui, et est Uiritu sis tertius autem est iu virtute imaginativa, et est magis spiritualis et quia est magis spiritualis, quam in sensu conuauni, non indiget virtus imaginativa iniciendo eam praesentem praesentia rei sensibilis extra

v αισθητ . Averroi Paraphrasis. - auuod virtus imagina

tiva comprehendit de subjecto, est illud quod pictor deserihil in pariete; et illud quod comprehendit virius momorativa res intentio