Quae fuerit Aristotelis de sensibus doctrina? ...

61쪽

cui enim ex multangulis rotunditas contraria est Praeterea, quum figurae sint innumerae, sapores quoque

innumeros esse necesse est cur enim alius sensummoveret, alius vero non .

Liquet igitur Aristoteli displicuisse opini0hem, qua

Democritus et post Democritum plerique recentiorum ab una eademque causa, scilicet figurarum diversitate, SenSUS Omnes repetunt, neque ad calidum aut frigus, ad sonos aut col0res, aut sapores, aut odores gignendos ullas n0vas et proprias vires in rebus externis requirunt: ipsum vero totidem sumpsisse rerum corporearum qualitates, quot sunt diversae sentiendi rationes Nimirum ut odor, aut col0r, aut sonus, aut sapor a sigura disjunctissimi sunt in sentiendo, ita formas etiam eas a quibus coloris, aut odoris, aut Soni, aut Saporis sensus oriuntur, prorsus alias esse Noster tenet ab eis quae siguraenotionem in n0bis excitant. Neque de putat inter easdem formas rebus externis instrumentisve sensuum inhaerentes et ipsos assectus quos in animis cient ullam esse similitudinem : nihil enim admittit in corporibus, praeter materiam indiscretam, nisi occultas vires, quas non ipsas intuemur, sed solum inducimus ex sensibus quos nobis asserunt. Non ali igitur modo eas novimus quas sine causa dicunt primarias, ac secundarias rerum quallitates , nec melius et distinctius rei extensae, molae

62쪽

- 2 inaus: solidM, qm rei coloratae, sapid resonanti yenaturam porspicimus qu0ιie enim sensimus aliquid dolor vel saporo, et sono q90libet esse praediham, heu' timus idem esse extensum, aut solidum, ut suis reau moveri, neque aliter sepunddriae qualiIates disserunt a primariis, nisi quod illas proprio ab unoquoque sonsu, hae vero communiter ab omnibus percipiuntur.

63쪽

IN QUO CETERIS PRAESTET ARISTOTELIc RATIO Nunc demum Aristotelio institutio, quam non uiodo fideliter expressam, sed etiam ab onmibus ceterorum philosophorum doctrinis distinciam videri ante omnia volebam, quid ipsa valeat ad firmandam sensuum fidem, aut in quo peccet inquirendum. 0mnes lare quidem philosophi, dum, eonira auctoris nostri sententiam, sensus omnes vel nonnullo rerum externarum species esse earumdemque similitudinomquamdam referre defendunt, eo usque devolvunt; vel multi, ut sensuum fidem omnem tollant faciantve suspectam. Sic data sensus definitione quam Stoici tenere neeesse sibi judicabant, sin ita facile dilui posse videntur ea quae ab eademicis contra dicebantur. Quum enim Zeno sensum esse dicat, visum quod Graeci φαντασιαν vocant impressum emotumque ex eo unde sit, quale esse

64쪽

non possit ex eo unde non sit , quid respondeat Arcesilae neganti ullum esse visum verum, cui non oppositum sit

visum aliud salsum, quod ab eo nihil intersit quodque percipi non possit Iamvero, etsi tanta similitudo in rerum natura non est, videri certo potest saltet igitur sensum , et si una sesellerit similitudo, dubia omnia reddiderit. Ad id enim quod agitur, nihil interest, omnibusne partibus visa res nihil disserat, an internosci non possit, etiamsi disserat itaque, quum nihil sit quod

vere comprehendi possit, καταληπτου, Academici retinendam assensionem merito sibi videbantur statuere. Nec minus in lubrico versantur, qui interpretationem ab Averro prosectam secuti, putant formas ipsas, a rebus ortas, minui eundo extenuarique gradatim, donec corporis expertes animam adeant. Praeter id enim quod

nihil absurdius et obtusius dici excogitarive potest, quam species isto modo fieri ex corporeis incorporeas,

qua tandem ratione confirment eam, quam sibi sumunt, formarum cum rebus congruentiam Quamve relinquantanimae, nunquam ex solitudine sua oras prodeunti,

viam exigendae imaginum fidei 'Imo species quas sine materia fingunt, qui possent cum corporibus convenire 'Unicum restat philosophis effugium, ut doceant sensus oriri in animis et prorsus nullam rerum effigiem in se gererm: sicque nodum expediri posse, hinc Aristoteles, illinc Democritus et una plerique recentiorum, quod

65쪽

attili et ad sensus proprie dictos, rectissime intellexerunt. Ipsi enim graviter quidem inter se dissident, quum isse totidem proprias et diversas rerum qualitates, quot sunt in animis sensus, illi vero nihil velint esse in corporibus,

quod eisdem sensibus respondeat, praeterminutissimarum partium situs et motus plane tamen utrique consentiunt, ubi quaeritur de ipsius sensus natura, quem uno ore nihil aliud esse praedicant, nisi animum, quatenus colore, odore, sono, Sapore, calido rigidove afficitur, nec minimam per se tum singularum materiae virium, tum diversarum

figurarum similitudinem praebere idque loci jam allati

locupletissime testantur. Negata autem omni istius modi similitudine res inter et sensus, nemo non videt quantum onus sibi demant et quam lacilem reddant veritatis

sensuum desensionem.

Etenim illud in primis minime dubium esse potest,

quin sensus quem dicunt nudam ac simplicem assectionem, νιλον παθος, is semper sit qui nobis appareat. Ita, quum quis voluptate aut dolore movetur, delectari se aut angi certissime affirmat. Similiter, quum albi species dulcisve, aut odori, aut quid hujusce modi sensum serit, is qui commotionem illam experitur, albi, dulcis aut odori sensu affici se dicat necesse est id enim verum et illi compertissimum; et vel quum de iis, quae extra sunt, rebus, quid sint, statuere non possit, at saltem, quid videantur, certo pr0nuntiat. Imo, ut confirmat Epicurus, etiamsi mentiri sensus atque sallere nos possent, non

66쪽

est quo illos arguamus atque salsi convincamus. Neque enim Husdem generis sensum eiusdem gmeris alio sensu judicare est aequalem enim vim habent et eamdem merentur fidem. Nec qui diversi est generis, eum qui diversi a se generis sensus est, examinare valet, quum diversae rei quilibet sensus sit judex non enim odorem judicabit visus ... PEam suisse doctrin mi mamunem sere omnium philosophorum, vel eorum qui maxime suspectos sensus habuere, constat ex innumeris testimoniis. Sic serenaei negant, apud dilium, ε esse quidquam quod percipi possit extrinsecus; sed ea percipi vesunt, quae tactu intimo percipiant, ut dolorem et Voluptaium neque se, quo quid colore, aut quo sono siι, scire, sed tantum sentire amici se quodam modo'. a Sic Clitomachus aquduumdm declarat, vehementer errare, eos qui dicant, ab Academici sensus eripi, a quibus nunquam dictum Mi aut colorem, aut saporem au aonum nullum esse;

illud si disputatium m i m is bis propriam, quae nusquam alibi set veri et certi notam . . Sis, quum 'rebunis ipsius institutionem resert saepius monet se tua mpiricua oepticum minime ea, quae sensibus objimustuir, totisre; namqus, ut ait, scepticus iis qui dην quibus per poni mugitur assici, assentitur. Sic

67쪽

ipsi, i 'dubitale peret pluuiur, sed iidem etiam animo

viam praebent, per quam re extra positas rerumque mutationes serio quodam modo assequi valeat. Ita enim sumus a ualum instituit, ut quidquid exsistere incipiat, id ex ali oriri ratione eoncludiamus; quumque sessus, quos non ultro movemus, sed saepius inviti expertinur, non omnipo ex nobis pendeant, eosdem ad aliquid extriis seeus superveniens referre cogimur. Id vero extraneum, etsi, quid in se sit, ne suspicamur quidem, tamen et esse

68쪽

et proprias qualitates habere inserimus, ex sensibusqu0sin nobis concitat Singulis enim sensibus oportet singulas in rebus respondere proprietates; neque prosecto seri potest, ut id quod calidum aut dulce, aut album aut molle sentitur, unum et idem sit atque illud quod frigidum, aut amarum, aut nigrum, aut durum apparet. 0uotiescumque igitur novos sensus percipimus, jure quidem judicamus aliquid in eorumdem causis suisse immutatum. Quid vero mutatur extra Aut res ipsa, quum verbi gratia, admota flammis aqua calore tepescit;

aut medium, si qua de causa motum a re acceptum insectat, ut fluvius remum infringit aut sensus instrumentum, si dorruptum aut non integrum minus valeat,

sicque bile suffusi oculi singula in suum colorem trahunt; liam prima a pueritia usu continuo intelligimus, sensum in nobis non fieri, nisi sit in corpore instrumentum, quod aut per medium aut proxime impellat res extra posita. Possumus igitur salti, si quando ex mutato in nobis sensu, rem ipsam ideo mutatam inserimus potuit enim mutari medium aut instrumentum. Sed toties in errorem labitur solus intellectus, quem penes es t veri et salsi judicium omnisque quum prava, tum justa rerum aestimatio minime vero decipitur sensus, qui nihil ipse judicat, et solum praebet quasi notam, quam intellectus ad discernendas exteras res adhibeat.

Ea serme suisse in animo Aristoteli conjicere licet. De colore quidem, ut ait, judicat visus, non gustus

69쪽

de sap0re gustus, et non visus, quorum nullus unquam dicit eodem tempore circa idem simul ita et non ita se habere Imo non alio tempore circa assectionem sensus dubitant, sed circa illud cui assectio accidit: sic idem vinum, aut ipsum mutatum, aut corpore mutato, videri potest quandoque dulce, quand0que non dulce, sed non ipsum dulce, quum est quale est, unquam mutatum est, sed semper idem de eo verum est; et quod futurum est dulce, necessario tale est . Sed quum ita sensibus proprie dictis omnem fidem Noster tribuit, idque merito, non satis animadvertere videtur, quantum iidem a mentis judicio disient. Ipsi enim sensus, quibus afficimur, non ex se affirmant aliquid exterius esse et immutari, sed animum admonent, qui, ex effectu causam inserens, nonnihil certis proprietatibus praeditum sensibus subjici colligit. Non igitur decolore visus, aut de sapore gustus judicat, sed ex visu et gustu animus nihil enim secum affert sensus, nisi indicium qu quisque possit aestimare, non quid sit in se res percepta, sed quibus modis animum movere et afficere

valeat.

Aristotelem vero sic in augendis sensuum partibus immodicum esse videmus, ut praedicare non dubitet motum, quietem, magnitudinem, figuram numerumque sentiri per singulos sensus quae mihi contra per nullum sen

70쪽

sum omni montis ops desivisitum percipi posse videntur. Nam primum de motu nates, gustus, audi vi nihil ab initio nobis nuntiant; neo visus quidelm aut isolus eur demis se satis ostendunt. Κtemst, singuli eolorum aut frigoris calidive sensus, eo quo percipiuntur temporis morti io, motum non ah t rae moveri dicantur, nitii rantur ad diversa quum temporis, tum spatii vestigia Durti l enim motus est per se, d hamdam indicat rerum inter se collatarinnaasionem si ue immotum apparet oculis saxum, quod unda libratur rapidius, quam it is partes diversas videatur di isum. Sed qunm eorumdem sensuum , qui modo hic modo illic experimus, Vices serie ue memoria tenemus, menii nosti aeuiebi itispri ipsa rvi sensibilem si tu mutatam, hoe est, mota vi iiii Molus igitur, onus natura producitur in temγrrs, spalism, totus simu nec videri nec tangi potest, litaque occationsim latorum Metuum, sola rationis vi oncipitur, adjuvante memoria. uies vero nemini in mentem venit, nisi motum neganti, neque ullo modo sentitiar, sed aliquatenus intelligitur Extensum denique esse corpus nec sentimus, neque, nisi salibr, Malirma principio novimus. Id enimvisu aut saetu solum conlprehendi posse inter omnos constat at nihil oculis primitus int mur, nisi colores, licetque eo metite fami is Wal omnis dolorum sonsus, non tamen illam speciem extensam esse animadvertimus simul ac primum

videmus ita ut omnes animantes reliqui siquo pGri