T. Livii Patavini Historiarum libri qui supersunt

371쪽

LIB. XXVIII. AP. 19. 24M delati forent, instructam standor viciae tur; et in omintempua gravi documento sancirent, ne quis unquam Romanum civem militemve in ulla fortuna opportunum injuriae duceret. Ab hac eohortatione' ducis incitati scalas elootis per manipulos viris dividunt, partitoque exercitu, ita ut parti alteri aestu praeesset lintua, duobus imul locia

ancipi terror urbem aggrediuntur. Non dux unus aut Plures principe oppidanos, sed auus ipsorum ex conscientia culpae metus ad defendendam impigro urbem hortatur. Et meminerant, et admonebant alii ' alios, supplicium ex se, non Victoriam, peti. Ubi quisque mortem oppeteret, id referre, utrum in pugna et in acie, ubi Mara communia et Iotum saepe erigeret et amigeret victorem, an postmodo, cremata et diruta urbe, ante ora captarum conjugum se rorumque, inter verbera et vincula, omnia foeda atque indigna passi, expirarent. Igitur non militaris modo aetas, aut viri tantum, sed foeminae puerique' supra animi co risque vire adaunt; propugnantibus tela ministrant, saxa in muros munientibus gerunt. Non libertas solum agebatur quae virorum sortium tantum pectora nouit; aed ultima omnium supplicia' et soada mora ob oculos erat Acoemdebantur animi et certamine laboria a Periculi, atque ipso inter se conspectu. Itaque tanto ardore certamen initumeat, ut domitor ille totius Hispaniae exercitus, ab unius in

pidi juventute saepe repulsus a muris, haud satis decoro ,raelio trepidaret. Id ubi vidit Scipio, veritus, ne vanis

aine ulla varietate nisi quod duo Pall. a M. Sed quis unquam dixit, Me t --r, et non potina, heristia nerotium agi r vociferatur Rhenanus. itaque substituit, n- libertas sola laedebatur. J. F. Oron.-II Olim manabus

Sed intinis omnium sumes DNon ivlum ouununem alamitatem hae auum qnisque supplietum tantum, sed ehanta animo, et quas ob sevios, propinquoram amisorem, eunetorem atque horrebant.

372쪽

2e24 T. L VII conatibus auorum et 3 hoaubua cresceret animus, et E --nior mile seret, ibimet conandum ac partem periculio mallendam esse ratus, increpita ignavia militum, seni malas jubet se ipsum, si ceteri cunctentur, esce tarum minatur. Iam subierat haud medioeri periculo moenia, cum clamor undique ab solicitia vicem imperatoria militi a sublatus, acalaeque multi simu Partibus erigi coePrae. Et ex altera parto Laelia instat.' Tum victa oppidum m vis, dejectisque propugnatoribus occupantur muri. Arx etiam ab ea parte, qua inexpugnabilis videbatur, inter tumultum captu est.

m. Transfugae Afri, qui tum inter auxilia Romana erant, et oppidania in ea tuet dae unde periculum videbatur ,--

sis, et Romani subeuntibus, qua diro poterant, conspex rant editisaimam urbis partem, quia rupe pravita tegmbatur, neque opero ullo munitam, et ab defensoribus vacuam Levium corporum hominea, et multa exercitatione pernicium, clavo meum ferreo portantes, qua per i qualiter eminentia rapi poterant, Mandunt. Sicubi nimia arduum et Iove saxum eurrebat, clavo Per modi

intervalla figentea, cum velut gradu fecissent, primi, quente, extrahentes manu, postremi sublevantes eos, qui

Pro M-- -Is Tremd- oron. Doujat. Crev I Esrael Gron quod etiam Μ-.- 4 In Edd. anto Gron es indum ad ma -- Maa. alii in nisei te sichahent Laeιius uis tu alii, leuiter eorrepti eodem tendunt, Meae vera partes iura natas. Tam ricia πω -- eis Meetio- μον - - risma -- rear muri, ut fuit ante Rhenan. J. F. --. In ea tuenda. ut in ea alae a Fortatae. t. - --α - 'I. F. Gron.-ν Unda pericultam ad An forte post peric-- verbum liquod, V. e. immisere, impendere, vel timendum eneidit e Rusmodi aliquid desiderare eerte videtur partieulamine. Aliter se res haberet, at tibi pro tarde aerissimet Duius. Nisi quis ridebaιουν pro remabatur explieare malit.' mari .-2 Ediaesammam urbis pariem amem. Sed potius e arma pariem leg eun C π. designatur ea reis pars, qua inexpugnabilis videbatur, hae sunt Nimina Verba e P. Praee. quia rupe praealta tegebatur; quae tamen inter tumultum eapiebatur, et quia neque opere ullo munita erat eet. Ruperi. omnes Gau. Voas duoque Paeli qua rupe prae a. 1 Vir doetu ap. J. F. Oron. --, Non meruiuerat, o prodoeta priore syllaba die a M. f. M. F. Gmnam M.

NOTAE

Leua ara H Quidni time axum opponiturquo a Mod Neque obstat quod planum siva glabriam igni eat, rureae origo a voea Misso Certo si

373쪽

LIB. XVIII. AP. I. 2425 Praeiren in summum evadunt. Inde decurrunt eum cI more in urbem jam aptam ab Romanis. Tum vero styy ruit, ab ira et ab odio urbem oppugnatam esse. Nemo capiendi rivos, nemo, patentibus ad direptionem omnibus, Praedae memor est. Trucidant inermes juxta atque nrm tos, seminas pariter ac viros usque ad insantium caedem

ira crudelia pervenit. Ignem deinde tectis injiciunt, ac di-Tuunt, quae incendio absumi nequeunt adeo vestigia quoque urbis extinguere, ac delere membriam hostium sedis cordieat Castulonem inde Scipio exercitum ducit quam urbem non Hispani modo convenae, sed Punici etiam exercitus ei dissipata passim fuga reliquis tutabantur. Sed a ventum Scipionis praevenerat fama cladis Illiturgitanorum, terrorque inde ac desperatio invaserat; et in diversia causis, cum sibi quisque consultum in alterius respectu vel-

Iet, primo tacita auspicio, deinde aperta discordia secessio nem inter Carthaginienses atque Hispanos secit. His Ce dubinus propalam deditionis auctor Himilco Punicia tauriliaribus praeerat; quos urbemque, clam fide accepta, Cerdubellua Romano prodit. Mitior ea victoria suit. Nec tantundem noxae admissum erat, et aliquantum irae lanierat voluntaria deditio. 21. Marcius inde in barbaros, si qui nondutae perdomiti erant, sub jus ditionemque redigendos missus. Scipio a

aeq-ues Oron. Dotuat. Crev.- In libri ante ron. γεν-- irent.- Eoron Do at Crev. In eodie Sigoniano, --rae a M. Sed -- mea haud dubie adjeetum est ab eo, qui verbum invadero intransitive et in Esta nonnunquam poni ignoraret. Si supr. v. Is dulcedo invasit. ubi Plura exempla collegi Drahenb. mertar. ' Lipstanus eodex defieitur Marei nomine. M. F. Gema. Inde is --- ros . . . redigendos inviis missis, Se t. Quidam Hss. et alit Agaretiis in . . . redigendos se iit et Selmo Carta sinem ... MM. Illud probabat Lips. hoe Gron. Rupere Miamis hane voeem, haud idoneis rationibus Q. F.

NOTAE

Per unum e seribatur, hoe produetum exereitibus selpionea, ne Romanos intelligi debet, ut sit idem sensus profugos aut prodiderant aut oeei me Mantundem admissum derant. emit Castulonenses enim tantum ad uarei and in Dd barbaros .... Pa os deseeerant post eaesos cum redigendo intimari Ita legitur in Ra-

374쪽

Mas T. LIVI Ithaginem, ad vota vivenda Dila munturquo gladiatoriuaru

quod morti causa patria patruique paraverat, edendam,1 dii Gladiatoriam spectaculum sui non ex eo generem minum, ex quo laniati comparare mos est servorum qui venalem nanguinem habenti Vesuntaria omnia et gratuita opera pugnantium fuit. Nam alii missi ab reguli nunt ad specimen insitas genti virtutis ostendendum: alii ipsi prose si se pugnaturos in gratiam ducis ullo aemulatio et seri men, ut provocarent provocatique haud ahnuerent, traxit. Quidam, quaa disceptando controversias finire nequiverant aut noluerant, pacto inter se, ut victorem res metueretur

o uno, et eonsentiunt omne editit inlexe sdineta a meroris eri, M. Iobest a Pat vox missas; nihil tamen ut interique Gallici habent aer. .eeurrit eur delenda vi atur. Dp rum tu malam a Minem hastae . Mani et alii eodi a defietantur no praeteritilaala quae olgati interae Lusine a Metus habentque deinde a nimirum alaeta a Meroemri AEaros, M. reviren a timet missis saelle eum oronorio legendum eae

Atque huie laetioni favet quod pallio Post legitur initio eap. rem ivita. Mens Sed hine eadem irim nihilominus res per legato garo tentia aequitur, ae . vulgari e Matur; unde sequitur plures alma tione laniatas nempe in gladiatori legatos, non unum Mareiam. Repo aucta ludos Raeiseere solito duo genit tamen o nov. ossa intelligi uera hominum, servorem 2.mp. et lagatos ipsi Marcio lauetos, quam orem qui linet liberi sint, tamen tanquam dignatisne principem, solam seipso ae vitam . sangui Em nominari anmelat et revem quas ae pretio addis. non verentur. quuntur ad finitam usque Misidionem morem quive II. F. innovii eo Astapensem, amare munt gesta. beeturam,quae proRima Rutiqum seri x GlaasMoriam areolam mJ Prima turae, in tantum admisi. gehatur hie seipio patris manibus parentarit antea, aer muca actu ac mer m eommissis gladiatoribus. - - a Cleriens.s seruo malam

375쪽

LIB. TVIII. AP. 22. 2237 Arro decreverimi. Neque obscuri generis hominea aede in illustreaque Coctis et raua patriaeles fratres, o principatu civitatis, quam Ibem vocabante ambigentes, serim se certaturo proseas sunt Corbis major erat aetate orsum pater princeps proxime fuerat, a fratre majore post mortem ejus principatu accepto. Cum verbis discepta Scipio vellet, ac sedare iras, negatum id ambo dicere comis munibus cognatia, nec alium Deorum hominum e quam Martem ae judicem habituros esse. Robore major, minor re aetatis serox, mortem in certamine, quam ut viter est rius imperio subjiceretur, praeoptantes, cum dirimi ab tanta Tahi nequirent, insigne spectaculum exercitui praebuero documentumque, quantum cupiditas imperii malum inter mortales esset. Major ua armorum et natu facile molid vires minoris superavit. Huic gladiatorum spectaculo Iudi

funebre additi pro copia et provinciali et matronai appa

ratu.

22. Res interim nihilominus ab attagerinaritur Mincius, superato Baete amni, quem incolae Certim appellant duas opulenta civitate vino certamine in deditionem --oipit. Astapa urba erat. Carthaginiensium emper Paraod nostram leetionem plurimi Mas apud Drahe . tuentur 'D- r. 6 Putean Vom et meliore hane proserunt ieetionem. Geon quod is timis Medirimi --σαι; Doujat. Crev. - ab lanis in darim Morare . Delenis dum se apparatis, velis, e post eos DCrov. et Duk. Hi tamen et vulgatum emari posse monet, et pro eopia ale die xxvx. II. et v. Plaut Mereat. III. t. s. et Trueul. I. a. 46. Ruperi.

nem Malane Nam seri uua rim alia apud Sigon. Clauhendum Laeuem Laeibis eorte Pio oem habet: pro quo apud Steph. eat Iemaeo Turdulorum rha est, Sanaoni Πέ is et vulgata editio carmina methodie Turre da is evada, in Andatu seri potestque videri in eadem oriania neque aliud facile Meurrit urbia one deduetum nomen, a qua cereis , in Hispania nomen quod propius ad Celtiberorum oppidum, quod Gram hane Ibem ae dat, et potuit exteri ho deditum a Noatris memoratur Illi prima syllaba. L. Raete amat, quem moria Ceriima daeam aerori melis hodie, ni fauperunt Neiiores Certim Regia a Ior, rem, in eonfinio regni Granam

376쪽

24m T. LIVI Itis neque id tam dignum ira erat, quam quod extra no cessitates helli, praecipuum in Romanos gerebant odium. Nec urbem aut situ aut munimento tutam habebant, quo ferociores ita animos faceret: sed ingenia incolarum Iatrocinio laeta, ut excursiones in finitimum agrum ociorum populi Romani sacerent, impulerant, et vago milites Romanos lixasque et Mercatores exciperent Magnum etiam comitatum, quia paucis parem tutum fuerat, transgrediem tem finea, positi insidiis circumventum, iniquo loco inte socerunt. Ad hano urbem oppugnandam cum admotus exercitu esset, oppidani conscientia scelerum, quin eo deditio tuta ad tam infesto videbatur, nec spes moenibus aut armis tuendae salutis erat, lacinus in se ac suos foedum ac serum consciscunt. Locum in foro destinant, quo Pr

tiosissima rerum auarum congererent. Super eum Cumulum conjuge a libero concidere cum jussissent, ligna circa exstruunt fascesque virgultorum conjiciunt. Qui quaginta deinde armatia juvenibus praecipiunt, ut, donec incertus eventus pugnae esset, praesidium eo Ioeo fortunarem suarum, comorumque, quae cariora ortunis asent,

aervarent. Si rem inclinatam viderent, atque in eo jam esse, ut urbs caperetur; scirent omnes, quos euntes in praelium emerent, mortem in ipsa pugna obituros. Illos se Per Deos superos inferosque orare, ut memores libertatis, quae illo die aut morte honesta, aut servitute infami finienda easet, nihil relinquerent, in quod saevire iratus hostis Posset. Ferrum ignemque in manibus esse Amicae ac fideles potius ea, quae peritura essent 4bsumerent manus,

Μss. Forte Ieg. De ι eerte delenda distinetio.' nore 2 Edd. ante oron. ma pro et Eg.-4 In Edd. ante Gron ante aereant. Notat Sa tu lus ex Put exia, idem pater eooss. idem ipse in Cantahrig. -- peri. Vide igitur, an praestet id retineri, ae post acribi e vici. aerat a rea

NOTAE

tensis et Andaluata inter Ossunam ties et onventus Astigitan Plin. et amnem, qui vulgo ena, olim Sin- recenset, memoraturque in Itineragulis. Eadem ensetur tim Osti rio.

Pone oppido, quod inter libera Bae-

377쪽

LIB. XXVIII. Ap. 23. 2429

quam inaestarent superbo Iudibrio hostes. Hi adhortationibus execratio dira adjecta, si quem a proposito spes monitiave animi flexisset. Inde concitato agmine patentia hus portis ingenti tumultu erumpunt. Neque erat ulla satia firma statio opposita; quia nihil minus, quam ut egredi moenibus auderent.' timeri poterat. Perpaucas equitum turmae levisque armatura, repente e castris ad id ipsum emissa, occurrit. Acrior impetu atque animis, quam compositior ullo ordine, pugna fuit. Itaque pulsus eques, qui primus δ' hosti se obtulerat, terrorem intulit levi armaturae; pugnatumque sub ipso vallo foret, ni robur legionum, e

exiguo ad infirmendum dato tempore aciem direxisset. Ibi quoque trepidatum parumper ire signa est, cum caeci furore in vulnera ac serrum vecordi audacia ruerent. Dein vetus miles, adversus temerarios impetus pertinax, caede Primorum insequentes suppressit. Conatus paulo post ultro inferre pedem, ut neminem cedere, atque obstinatos

mori in vestigio quemque suo vidit, patefacta acie quod ut facere posset, multitudo armatorum facile suppeditabat

Cornua hostium amplexus, in orbem pugnantea ad unum onmea occidit.

23. Atque haec tamen hostium iratorum ac tum maxime di micantium jure belli in armatos depugnantesque edebam tur Foedior alia in urbe trucidatio erat, cum turbam stem,

Iamraron. ilim legebatn δεσαι Seripi ant habent cum issenti tus tuas. M Pnt. Men. Canisb. VOM Sehedae Gud post τὸ egressi interponunt μωα. Lege, aeam ut egredi hostes, num audareau. Iae Gron.-- ordinati mron. Donbat. Crev.-I Unus primo. Nullus primmm ut Rhenan. a. F. Gron. II limitu eius Mint. Μen de ine eis. Seribe dein vetus; terat in duobus Pall. et Aldina Tertina et Andreas, deinde et ' I. F. Gron. - 2 intra Oron. Doujat Cre . I aere belli in armato verba suspeeta, qnoniam absunt ab optimis Μss. qui etiam pugnaratim vel pugnantesque habent. Solam particillam que in causa fuisse, eur tot verba infulcirentur, Putabat Oron et conj dimisantium

NOTAE

Dimarantiam Romanorum selli quod ignorant quidam odiem, nee in Astapenses Per voeem ae in omnino neeessarium est, quandoqui

te lige atroeia saeta, supplieia, aut dem satis per se ntelligitur, nec ab- quid simile illud vero jure belli, aurdum videtur.

378쪽

2M T. LIVII narunt puerorumque imbellem inermemque ' cives sui eae

derent, et in succensum rogum semianima pleraque injicerent corpora, rivique sanguinis sammam orientem reatium rent postremo ipsi, caede miseranda suorum satigati, cum armis medio se incendio injecerunt. Iam caedi perpetratae victores Romani supervenerunt. Ac primo conspectu tam foedae rei mirabundi paremper obstupuerant. Dein cum mmm argentumque, cumulo rerum aliarum interfulgens, aviditato ingenii humani, rapere ex igne vellent, correpti alii flamma sunt, alii ambusti affatu vaporis cum receptuaprimis, urgente ingenti turba non esset. Ita Astapa, alno praeda militum, serro ignique absumta est. Marcius, ceteris ejus regioni metu in deditionem acceptis, victorem exercitum Carthaginem ad Scipionem reduxit. Per eos ipso die perfugas a Gadibus venerunt, pollicentes, urbem Punicumque praesidium, quod in ea urbe esset si et imperatorem praesidii cum classe proditum Mao Mago ibi exsuga substiterat, navibusque in oceano collectis, aliqua tum auxiliorum et trans stetum ex Asrica ora. 7 et ex Pro imis Hispaniae locis per Hannonem praesectum coegerat. Fido accepta dataque perfugis, et arcius eo cum ex ditia cohortibus, et Laelius cum septem triremibus, quinqueremi una est missus, ut terra marique communi conciliorem gererent.

24. Scipio ipse gravi morbo implicitus, graviore tamensam ' cum ad id quisque, quod audierat, insita hominum '

Cum pomis intimodis, eae propter emrbam ingeneam quin premebat, inde m ripere nequires in manites et puga uasque edebautur. h. e. ab dimicantibus et in pugnantes vel inmieantium prima visque edebat Malim atque Meilarata hostium t -- eum maxima dimi attam rena indentia edebaritur, et mox eum Rhen. Miscendis injiserent. Contra Crev non dubitabat, quin a Livio pro et e aent verha illa, a plerisque eodd. exsulantia, eum et augerent sententiam, ne quidquam peregrini alit pinguis redolerent. Ruperi.--I Olim Iem turrinermem sine que.-I ' Quod Rhenan immisit subciergo, nee Gali nee Pali quisque, nee o ianua eonfirmat. M. F. Gmn.-I Ante Gron. - - ML-I In Edd. ante oron Afrisin orin.--IM Copulativam e ante ρο---α abdieant omne aeripti. J. F. Gron.

NOTAE

379쪽

LIB. xx VIII. AP. 24. 244II ibidino alendi de industria remores adjiceret aliquid, Pr

vinciam omnem ac maxime longinqua ejus turbavit: in Paruitque, quantam excitatura molem vera fuisset clades, Cum unus rumor tantas procellas excivisset. Non socii in fide, non exercitus in ossicio mansit. Mandonius et Indibi-

Iis, quibus quia regnum sibi Hispaniae, pulsis inde Carthaginiensibus, destinarant animis nihil pro spe contigerat

concitatis popularibus Lacetani autem ' erant et ' juvem tuto Celtiberorum ' excita, agrum Suessetanum P Sedet numque sociorum populi Romani hostiliter depopulati sunt Civilis alius furor in castris ad Sucronem ortus.

Niis me Merat Me durae spem ab iis me tam. Is olim legebatur tristia hominis . mota Bongarsius in quibusdam libria

fuisse gentia quod non temere oleiam. J. F. Geon 2 Cum vox autemh. I. hati neeessaria sit, Crev eori Laeetani et Nemeιes erunt. Contra Drah. monet Dautem in simili locutione adlliberi vIr. 4I ex tr. et Mandonium Indi-hilemque ambobus forte populis vicinis praemisse, saltem utriamque saepit a drebellionem pellexiase. Recte arbitror; et hinc etiam' autem aptissimum h. l. videtur. Ruperι.- Ante Sigon. aevata. mox in . Saraavamem pro

Laeetani autemD Oeeldentalem maeum, quod hodie Florianus parem Cataloniam ieenpabant hi populi, probabiliter Samguemam eas extati- ubi nunc Diodieeses Ilerdensis Urget mat. Sed eaput regionis antaenus litana, et Solsonensis Videntur po alicujus scisse, sen tractus, qui inde Pulares fuisse unius e duobus regulis, Suessitanus dictus fuerit, haud saetio de quibus hic agitur non amborum reperias, ne analogia sinit. Fieret Etenim Ilergetum defectioni mentio enim ex Suestasio Suest ianus. Ego fit cap. 27. et II ita ut Ilergetibus agrum aest-- puto seribendum. Lacetani eonjungantur e 14. eorum Horum urbs Osea. Populna Ile que duces memorentur Mandonius et gelum portio, qui Sedetanis proximi, Indibilis. Hine eonjieero est Man. intereurrente Iheron et Laeetania

donium in Ilergetibus, Indibilem in Sicori et Cinga divisi. Ilergetea

Laeetanis regnasse. itaque maximam complectuntur ori-

- Muι Celtiberorum J Hi a Gl. entalis Aragoniae partem inter Ib iis orti, trans Iberum incolebant in rum et Pyrenaeos. Parte Aragoniae oeeiduae, et Castellae r Sedetanumqua Alias Hedetani po- Novae orientalis, qua hae ad neptem puli, qui in parte Aragoniae meridio- trionem vergit, ubi nune pars ti nati nonnihil delibabant ex ea regl-riasonensis et Seguntini episeopa ono ubi nune regnum Valentiae H tuum. um sedihus hodie respondent Di- vi rem Suessetanum 3 Est quidem eos aerulensis et Albarraeinensis, Suestasium Maristorum qui nune . eum parte Caeaarangustans .

380쪽

2442 T. I II eis ita mima militum erant; praealdium gentibus, quae eis Iberum incolunt 4m altum. Motae autem eorum mentes sunt non tum Primum, cum de vita imperatoria dubii allatinumue aed jam ante, licentia ex diutino, ut fit, otio co lacta, et nonnihil, quod in hostico laxius rapto metia vivem

otiores in pace rea erant. Ac primo sermonem tantum

occulti aerebantur, at hellum in provincia Gaet, quid seminter pacatos sacere' ai debellatum jam et consecta provincia esset, cur in Italiam non revehi l Flagitatum quoquo stipendium procacius, quam ex more et modestia militari erat; et ab euatodibus' probra in circumeuntes vigilias tribunos jacta; et noctu quidam praedatum in agrum circa Pac tum ierant; p tremo interdiu ac propalam sine commeatu ab signia abibant. Omnia libidine ac licentia militum, nihiIinatituto ac disciplina militias, aut imperio eorum, qui Praeerant, gerebatur Forma tamen Romanorum castrorum constabat una ea spe ' quod tribunos ex contagione uroris

haud experte aeditionis desectionisque rati sore, et jura reddere in principiis' sinebant, et signum ab eis petebant, et in stationes ac vigilias in ordinem ibant: et, ut vim

NOTAE

Tagi fontibus supra Valeriam, quae a . nune Cuenca, ortus uero; vulgo Gaalaa una ea apri Fretnin xumae sub oppido cognomine, in at mius aena ea aperia: Grono . - num ueronensem, qui pars Iberiei parte. Editorum ieello eum proximaris, se effundit inter Valentiam et me sequentibu satis eohaeret Sed Gandiam. Frelnshemiana non improbanda. Quin eis Iberum is Immo si Wiseipsa Praneisia erant ea vero trans Iberum Roma et Tarra parte astrorum, in qua Prine Pes: eone venientibus. Postea tamen hae via nempe quae,post trihuno in Pra gentes iteriori Hispaniae a Romanis Detorumque tentoria, a dextra Porin aeriptae sunt eastrorum ad laevam dueehat, quae arctisma in mae res erant Gall. portae inde prineipales dicebantur. na Bouia νι uenua de e re durant Ia