Hieronymii Gabucinii Fanestris medici ac philosophi De comitiali morbo libri III

101쪽

xerim, quomodo aegroti resipiscantur, quoque modo accessionis uelox discussio fiat, hoc autem ex eodem authore colligitur, qui paulo post ita scripsit. Porro haec omnia perpetitur, quum pituita frigida defluxerit in sanguinem calidum existe tem perfrigerat enim xsistit sanguinem. si quidem fluxus multus fuerit, ac crassus, statim occidit dominatur enim sanguini per frigus, ipsumque c6gelat: qui si paucior fuerit, in praesen αtia quidem dominatur obturans respirationem deinde temporis progressu quum dispersus taerit per uenas de admixtus sanguini multo existent, calido, si sic superatus fuerit, uenae aerem suscipiunt, atq; ita aegroti resipiscunt. Illud praeterea non omiserim, quod accestiones multifariam uariari conspiciuntur, nunc enim quotidianoS, nunc tertianos, nunc hemitriteos facitit circuitus: chfficile est enim astectionem hanc in continuationem uenire,quando pramentu mortis interueniente minime continuatio intelligi potest, fierique etiam nequit, ut iugibus diebus aut sensibus priuatum, aut motu carentem, aut diuerso raptu affectum in uita manere ualeat. Lenimentorum quin etiam, lenimentum uoc tempo*ris illud, quod inter accessiones quietum intercidit aliqua pura, uel limpida, aliqua turbata concurrunt &aliqua latiora , aliqua angustiora , horum aliqua mediocria :&nunc accessionum motus longis interuallis Orib. 3. λconspiciuntur, ut mensium duodecim, nunc angustio ' .ribus plurimum, uel parum, ut eodem mense uel die frequenter ingruant. Magnus tamen uir ille Lo ararab SCO mitialis accessiones a caeleltibus corporibuSrieri atque a Deo Opt. Max facultatem, quam influentiam uocat,

Lunae exemplo recipere uoluit: quae quum sydus nobis propinquior sit, comitialium accessionum motum sibi similem efficit, eodem quo cris es modo fieri videmus

quae Lunae motum insequuntur. Tum impoten quaedauox suboritur Rugitum Avicennas nuncupat, atque in I. I. tr. 7. c.9eo comitialis morbi genere fieri ait, quod stomachi uiritio procreatur. Haec igitur uox impotens sonus est qui α

102쪽

dam extraneus ulla absque harmonia ob difficilem aeris expirationem a musculis inter costalibus couulsis factus boatus cuiuspiam simillimus Q uod igitur vox laedatur non in comitialibus tantum, sedis in aliis affectibus at tonito nimirum sopore, catalepsi id genus aliis contingere solet, communi scilicet earurn actionum ratio

ne quae ab impetu uoluntatis imperio prodeunt, siue spinae partes primae, siue simul cum iis cerebrum quoq;

Sιυ inritari afficiatur Spirationis praeterea ea dis Multa hunc asse

t c um consequitur, quam ὰ, -- uocant, cui ta ea ratiorune PauluS non meminit, quod eam communem aliis casum haberet, ueluti dicetur. hanc uero in comitialibus non adeo ualidam, quemadmodum in attonitis intue αmur. fieri enim haud potest, ut animal omni penitu priuatum spiratione uitam traducere possit quemadmo αdum priore libro abunde fuit demonstratum haec uero affectio quae ἀπνο- efficit, omnibus animantis partiabus communis esse uidetur non in comitialibus tantum sed&aliis affectibus, quales sunt iam antea commemorati, attonitu S nimirum, sopor catalepsis, id genus caeteri in his enim omnibus nullus proprius affectus spiritalia instrumenta prae caeteris infestat, no magi quasnuocis, aut locutionis, aut progressi ionis instrum eta, sed affecto principio omnes quib' uires suae, per qua regu tur, ab ipso suppeditata consueuerunt, ei consentire necessum est. Horum duorum casuum Hippocrates in coxmentario de sacro morbo abunde meminit, causamq; quare uox respiratioque intersecatur breuissime reddidit per haec uerba Quo modo autem haec singula perpetiantur, ego narrabo. Mutus quidem est, quum pituita repente in uenas delapsa spiritum excluserit, mo admiserit neque in cerebrum, neque m uena cauaS, ne liin uentriculos , sed respirationem occuparit quia enim accipit homo per os mares spiritum, primum quidem ad cerebrum uenit, deinde uero in uentriculum magna ex parte, parS etiam ad pulmonem, saryad uenas: ex

his uero ad reliquas parte is in uenas dispergitur. quam

103쪽

tum quidem eius ad uentriculum uenit, perfrigerat: nihil aliud confert idem praestatin quod ad pulmone uenit qui uero ad uenas peruenitae confert ad uentriculos ingrestum ad cerebrum, atque ita sapientia& mo tum membris exhibet. Quare, ubi fuerit seclusus a ueranis aer prae pituita, eumq; non susceperint, mutum ac

desipientem hominem redditi. Haec est igitur caussa cur qui hoc malo capitur, neque uidet auditue, neque ullo sensu quidquam percipit, ac ne consequi quidem potest quid fac una sit, quando cum emoriae uiribu S ratio quoque ob laeditur, atque ob id mutus ac desipiens evadit. Caeterii quaestioni locus superest, quit enim supra fuerit demonstratum comitialem ab eadem caussa fieri, quadrat tonitu S morbuς, ω por, cur est quod in attonito superno tantum principio uitiato cerebro scilicet, ob spirationis defectum, quae per thoracis musculos fieri solet,cor quoque laedatur, atque ob id laborantes praeseriσtim inuehementi attonito morbo pereant, in comitiali uero atque sopore non item An quod in attonito musculi, qui motionis principium a neruis in ipsos a spinali medulla quae in ceruice est, delatis suscipiunt, thoracem

attollere nequeunt, priuatis luc musculis facultatem oue di, quae ex cerebro ad ipsos confluere solebat. etenim

nisi adspirandi functionem ambo simul iuncta principia

Concurrere oporteret, potuisset quispiam uiuere priuatus interdum superno principio, uiolentam enim diffiαcilemque spirationem videmus, perinde ac si uinculo quodam constrictus thorax attolli prohiberetur in iunore uero attonit morbo, comitiali sopore , catalepsi, lethargo, non ea sequitur spirationis interceptio: quando neruorum principium non ita afficitur, ueluti in attonito in comitiali praeterea, uti praeceptum fuit, sinus tantummodo cerebri afficiuntur, non cerebri corpuS, accessio item coimitialis subito soluitur, attoniti difficulter. His igitur omnibus fit, ut neruoru origo in attonito magis afficiatur, qua in comitiali morbo: a quai per neruo Sueluti a fonte per rivos defluit thoracis musi

104쪽

culis noxa, quominus spirationi munu obire queant. In comitiali igitur omnes musculorum actiones exolutitur, sola ea, quae ad thoracis musculos spectat, actione seruata in attonito uero praesertim uehementi omnes musculorum acti iones in uniuersum pereunt. Hactenus igitur ista. ad reliqua pergamus , nepe ea sequuntur, quae peculiares admodum mali notae habentur circa enim accessionis finem spectatur: quales sunt oris spumae, urinae&stercoris inuita egestio, geniturae. Spuma igitur ex ore profluita pulmone: quum enim spiritus ipsum non ingreditur, feruet, ac spumescit, ueluti morienS, quomodo autem illud fiat, uideamus. omnis spumae genera tio ex duarum commixtione substantiarum conficitur, altera spirituosa, altera humida. fit autem arsi mixtio ambabus in multa perfractis, multis mutuo comple αxu paruis ampullis ab ipsis effectis. quum uero tenacem habueritis, qui perfringitur humor,consistentiam, quo spiritum circti plectente ampullas generari contingit,

non facile dis lubilis, sed stabilis spuma perficitur,qua;

lis maxime currentibus equis, uel ira percitis hircis ci raca OS generatur Ambarum uero substantiarum confractionem uel mixtionem facit non nunquam motu ui αlentus uel utriusq; uel alterius tantum nonnunquam

uero cingens calor nisi xhunc dixeris spumam per motum operari. Caeterum fatius est tutiusq; duplicem dicere spumae generationem esse uentis quidem uehementihuS mare occupantibuSpropter ictum fortiore in lebetibus uero caloris ratione . sic itaq; Mincorporibus animantium, quum adsunt ex morbo comitiali conuulsioneS, motuum uehemetia spumam generare solet, in hir- Cis uero calor, incursibuS autem equorum utraque caussa uigorem habet. Quum enim continuo per respiratio nexa erintro atque extra feratur, tunc saliua in ipsis extenuatur,&aliquid etiam ex pulmone instar uaporis effertur, quod saliuae miscetur,&complicatur, unde a

clam spumae substantiam augeri contingit, atque haec despumae generatione Haec uero inter multas peculiaris

105쪽

admodum mali nota est, ut quae huic uni ac semper ob ueniat. Nec mihi sane probatur , quod neoterici scri αbunt: nempe in inuasionis fine, bonum, inter eius uero initia malum portendere praesertim quum antiquorum quod uiderim nullus id scripserit, neque ulla praeterea ratione firmari ualeat. quum enim duplex sit spumae generatio, ueluti ex Gal iam praeceptum fuit, uera inqua propria,&quae communi uoce spuma nuncupatur. si ueram accipiunt spinaram, non inter inuasionis raratum initia, sed Min fine malum praesagit, ueluti Min attonito&comitiali casu saepenumero intuemur hanc enim sentiebat Hippocrates dumina phorismis strangulati dice balin dissoluti non dum mortui non referuntur, quibuS spuma circa os fuerit. Quod si communem quae uerae tantum adsimilis est, accipiunt eis sane assentimur, siα quidem talis est, qualem in uinis urinisue aut saliua quotidie conspicamur quum enim saliua in ore agitatur, ex motu illo spumescit, ampullaeque fiunt ac bullulis circa o apparenteS, quae quum a minori caussa fiat , bonum propterea portendit. Hanc igitur spumam uerae simillis mam&Paulus alii peculiarem admodum mali huius notam, eamque neque bonum neque malum inter inuasionis initia, aut finem praemonstrare, sed praesenti tantummodo nota esse uoluere. caetera uero iam comem Ο -

rata indicia aliis communiter quoque morbi contin αgunt. eadem etiam ni fallor ex caussa tres hi casus, ne-pe urinae stercori S genituraeq; in uita excretio ex totius scilicet corporis conuulsione proueniunt. Hi aut quomodo fiant, ei facile constabit, qui partium , quae isthaec perpetiuntur, naturam usumque probe cognouerit. Meiendi igitur munus non uesicae, ueluti desidendi no intestinorum munus esse, uerum ab electione consilio Que pendere omneS, qui de natura recte aliquid sunt commeti,confitentur, uesicae. n. unicum unus existit, ut uidelicet comprehedat, at musculus qui urinae meatu in circuitu ambit in origine ceruicis uesicae protensus instrumentuest, cuius opus ab electione excitatur, utpote qui uesicae ceruicem

106쪽

ceruicem ambiens illam ita exacte constringit, ut nihil a uesica humoris in mea tum ingredi queat. Atque similem quoque actionem usum habet musculus qui re O i intestini partem extrema in ambit Proinde quum ipsi quoque in comitialibus conuellantur, neque urina uesica, neque aluuS stercora potest continere, sed prae; ter uoluntatem pauci Somnino interuallis utraque exacernuntur. Geniturae uero in uita defugio no nisi in his

qui praeter naturam se habent fieri potest,ob retentricis nimirum facultatis infirmitatem , uel ob aliquam dispositionem, quae haud secus quam naturalis ipsa excretoria facultas parte is mouere pol Sit, qualis potissimum per comitiale is affectus, uel conuulsiones uiolenter irruentes feri solet. luid enim in saeuissimis comitialibus inuasionibus conspicatur quum enim uniuersum corpta uehementer conuellitur, cum eo genitales particulae,

vide 4 de propterea e X cernitur genitura. Haec uero comitialis ita usu par c. I lud morbi genus sequi uoluit Avicennas , quod stoma-er6. de lac chi uitio produci solet, quod tamen omnino mirandum asstc.c. 6. Uidetur, quum potius aliis eiu S morbi disterentiis obuenire uideatur, qualis potissimum existit, qui primoge nio affectu a cerebro fieri solet in eo enim maiorem fieαri conuulsionem quotidie conspicamur. Exposita sunt

omnes comitialis accesset Oni S notae, casu Sue, atque eo rum caussa quae uero iam peractam accessionem sequuntur, nempe quo modo aegri resipiscantur, atque eorum

quae in ipsa accessione facta fuerunt, reminiscantur, CX- Iib. 3 c.s. Ponam Soporem comitiales sequi Paulus scripsit, lumcnim soporem inter atque ueternum discrimina ponit, soporem inquit aliquot aliis affectibus superuenire , λαbrium nimirum accessionibus comitialibus , reliqua. hs Pici, quem sequi Avicenna uisu est: quod tamen haud qua quam uerum uidetur si enim m sopore immotus insensibilisque homo remanet, incomitiali uero corpuS uni Ruersum conuellatur, Zc propterea moueatur, quatiatur, quomodo ex comitiali sopor fieri est existimandus sAn quod Paulus meo quidem animo ita debet intelligi: quod

107쪽

quod quum quis comitialeis conuulsiones incidit post

conuulsionem illam saepe temporis spatio non medio cri immotus insensitisque remanet, ac ueluti mortuus apparet, quo potissimum tempore soporem post comitialeisco uulsiones fieri Paulus memoriae prodidit. si quidem non aderatam pluis comitialis accessio. quo loco admiratione dignu Avicennas uidetur, qui ex iisdem caussis fieri soporem scribit, ex quibus capite proprio comitialem morbum fieri scriptum reliquit fieri enim interdum ait soporem ex uaporibus caput ferientibus, ab eisque cerebrum conuelli, sensumque ac motum seu uitio stomachi seu alterius partis cerebri contradito facta fuerit, in sopore auferri, id quod a ueritate alienum maxime egistit si quidem excerebri contra citione comitialis fit morbus, non sopor. X hac enim totum corpuSconuellitur , qua conuulsione peracta ac cessante, orpore que immoto atque insensili remanente soporem tunc fieri dicendum est prius tamen comitialis fit, que postea sequitur sopor, quo laboratis, qui post uniuersicora poris conuulsionem peractam insensilis immotus Tremanet, atque ueluti mortuuS iacet, quamuis notum referatur. Idem tamen quod PauluS innuebat AvicennaS, dum prauae comitialis accessioni notas referebat nam

scripsit his uerbis . Signa uero eius quae prauior est, sunt difficultas anhelitus&prolixitas agitationis, deinde longitudo quietis post ipsam . Longa siquidem quies post peractum accessionis motum conuulsorium illum nihil aliud est est existimandu quam sopor ille quem Paulus comitiali superuenire scriptum reliquit curo magis sua spiciendus est Avicennas,qui hic Paulo consentit, quum alibi aliter senserit illud tamen ex malo uerborum Pauli intellectu prouenis e suspicandum est, ob corruptam

nimirum conuersione in Arabum linguam quae fortasse se et fecit, ut Avicennas alucinaretur quum praesertim

constet eadem alibi ipsum sentire, quae Paulus scripsit. Neque mehercule omittendum est hoc loco quod Ficinus noster nunqua fatis laudatus scriptum reliquit, ne pe

108쪽

comitiales non nulloS homines, peradia accestione, duscilicet sopore capti sunt uaticinari quo uaticinio ab eadem caussa facto Herculem Arabesq; multos excelluisse scribit, qui eo comitiali morbo capiebantur quae res an uera sit, satis constabit, si prius homini uerba referemus . ita enim ait in Theologiae Platonicae de animoruimmortalitate libro decimo tertio. Sequitur uacatio, quae fit per syncopam: idest per casum corporis semiuiui quando cordis defectu spiritus ad membra non mittuntur: qui in membris sunt retrahuntur ad cordis debilitati prcesidium . quo in stati perinde ut in somno, pro uenit uaticinium quo excelluisse Hercule S dicitur, Arabesque permulti, qui comitiali morbo corripiebantur. In quibus uerbis duo errata deprehenduntur neq; enim uacatio illa quae peradia comitiali accessione fieri solet, syncopa dici debet, quando in ea non cor ipsum, ueluti in syncopa, sed cerebrum eiusque sinus in primis afficiuntur. Vtrum uero Hercule uaticinio claruerit, aliorum sit iudicium, comitiali quidem certe morbo nunquam captum fuisse legitur. Neque enim tragici poetae cum graeci, tum latini, neq; AristoteleSipse, a quo peram ulti, perpera eius uerba interpretati, illud ipsum falso

accepere, Herculis comitiali meminerunt quando noHerculeus dicitur morbus, quod Hercules ipso laborauit,sed quod ,ueluti Hercule inuictus erat, ita evinci medicamelis morbus nequeat, potis Simumque, quum longinquus factus fuerit, in uetustatemque desierit quemaadmodum primo libro abunde fuit a nobis demonstra tum Sopore igitur peracto aegroti resipisci incipiunt, quo autem modo illud fiat,Hippocrate Sin commetario de sacro morbo abunde demonstrauit dum enim omne is retulit casus, qui comitiali obueniunt accessioni, statim inquit, Porro haec omnia perpetitur, quum piatuita frigida defluxerit m sanguinem calidum existente:

siquidem perfrigerat sistitque sanguinem:&si fluxus multus fuerit4 crassus, statim occidit dominatur enim sanguini per frigus, ipsumque cogelat quod si paucior fuerita

109쪽

rit, in praesentia quidem dominatur obturas respirationem, deinde temporis progressu, quum dispersus fuerit per uenas,&admixtus sanguini multo existenti calido, si sic superatus fuerit, uenae aerem suscipiunt, atque ita aegrotantes resipiscunt. Quum igitur a morbo quiescunt, ab initio membris segnes sunt, capitis grauitate premuntur, dis luti sunt, languidi, pallentes, animo consternati, ob lassitudinem morbique uerecundia cori tristantur. Expositum est breuissime omne notarum genus comitialium accessionum: illud superest, quod iam unum restare uideo, nimirum an aegri peracto accessiorine, eorum quae in ipsa gesta sunt reminiscantur eo enim exposito munus promissi omne confecero. Nihil igitur eorum, quae ipsis inaccessitone contigerunt, reminiscuntur quando neque uident, neq; audiunt, neque

ullo sensu quidquam percipiunt , ac ne consequi quidem possunt,quid factum sit, siquidem cum memoriae uiribus ratioquoq; oblaeditur Carterii praestat hoc loco huiusce morbi exemplum ab Hippocrate positum libro morborum uulgarium septimo describere, in quo multa eorum, quae dicta sunt casuum, nobis intueri licebit. Anacheti filio,ait, haec obtigerunt, hyeme in balneo duungeretur, ad igne calefactus est, xstatim in comitialeis

conuulsiones incidit. postquam uero multae factae essent conuulsiones, circumspexit , non apud se erat, quum autem in seipso esset, rursus postride mane correptus est, atque conuulsus, spuma non ualde tertia lingua inartiviculata, quarta per linguam significabat,quinta loqui nopoterat, sed in principiis nominum haerebat, lingua novalde,&conuulsio fiebat,&extra se erat quum uero haec remitteret,lingua uix in suum statum restituebatur: sexta abstinebat ab omnibus&sorbitione&potu,&a nulla amplius affectione capiebatur. Huic igitur comitiales conuulsiones obuenere propter eliquationem abalineo atque igne factam, quam etiam eliquari aut potius a frigore exprimi,&supra ostensum est,&Hippocrates in cometario de sacro morbo declarauit his uer

110쪽

bis. Dessuit autem&eliquatur pueri maxime, quibus caput fuerit percalefactum siue a sole, siue ab igne, siue

etiam derepete inhorruerit cerebrum, etiam tu pitui αta secernetur, eliquatur enim & per calorem a Cerebri, diffusionem, segregatur autem a frigore ac concretio

ne fodefluit. quibusdam quidem defluxionis caussa est haec, aliis uero etiam ubi repente post aquilonios lautus auster flare coeperit, c6pactum ac debile cerebrum, confestim dissoluit ac laxat, ut pituita redundet , sic defluxum facit. Defluit etiam Me ignoto timore si qui dem timuerint, aut, aliquo uociferante, aut inter ploradum spiritum cito reuocare non potuerint, id quod pue ris frequenter contingere solet. Quidquid sane horum, ipsorum contigerit, statim horret corpus, Maeger mutuS factus spiritum non trahit , sed spiritus quiescit, ierebrum compingitur , xsanguis consistit, sic secernitur ac defuit pituita. 'pueris quidem hae ipsae caussae sunt, ut ab initio sacro morbo capiantur. Quod uero apud se non fuerit, id est, quod una cum o tu ac sensu ratio quo-'que laesa fuerit, supra iam commemoratum fuit Spuma uero ego re non ualde prodibat, quod spiritus non om 11ino prohibebatur a defluata pituitae, quo minus pulmo nemingrederetur. quum enim spiritus pulmonem non ingreditur, spumescit ac ebullit. De inordinato lingua motu, aliisque casibus,quibus Anach et filius capieba αtur supra abunde perpensum fuit. quominus huc referre sit operaepretium Caeterum satius fuerit arteriarti qua- Iitatem pulsuum in comitialibus conuulsionibus apparete perscrutari, ut ea ia quae instante accessione ipsamq; iam cosistente significat, notas ab ude cognoscam . Gal. igitur in comentario de pulsibus ad Tyrones eos de comi. tialiud attonito ru pulsus fere uideri scripsit his uerbis.