Hieronymii Gabucinii Fanestris medici ac philosophi De comitiali morbo libri III

111쪽

tiGuτα ἰς ἐργά ετ, id est comitialium Mattonito ruptim sus persimiles sunt, quare quae de comitialibus exponetamus, eadem cie attonitis, sed cumulatius, dic eda sunt: liquidem ciuita natura modice turbatur, mondum afferici us adeo inualescit, nullam est inuenire mutationem in magnitudine , uehementia, celeritate, frequentia lauricie. solum autem est couulsis intenta iure utrinque arteria. Sin autem genuia1t affeci us,ut oneret facultatem inaequalitatem quandam capita tensionem ualidama ac minor, languidior, rarus, tardusq; efficitur si magnorpere grauet, facultatem opprimat, languidos paruos celeresque creat. Haec igitur Omnia quum Arca aeus, si lib. e. u. pluraque alia&recte&breuiter retulerit, ea huc refer notis deutorii re placuit, ut illius authoris doctrinam experientia at si morborare. q. exercitationem in morbis curandis suam cognoscereS. Appropinquantis enim primum accessionis, mox factae eiusque finis,&illius quae iam remiserit notas dilucide affert ait igitur ad hunc modum Quum enim accestio appropinquat, splendores quidam purpurei, aut nigri,

aut omnes una permixti ob oculos in orbem uersantur ac discurrunt, ut in caelo iris praetens esse uideatur. ea dum odorem sentiunt, aures sonant, iracundi sunt, bilis praeter rationem accenditur. At in ipso morbi insultu sensibus captus homo iacet, manus ipsi neruorum distentione convelluntur, crura uero non solii distracta sunt, sed etiam huc atque illuc a tendo nibus proiiciuntur id genus calamitatis iugulatis tauris haud absimilis est cerui Sincuruatur, caput uarie distorquetur: siquidem nonnunquam pronum ceu arcus inflectitur, quandoque pectori maxilla ad harescit, nonnunquam uero in scapulas

refringitur: ueluti his, qui per uim crinibus trahunturiusu uenit, quando modo in hanc,modo in illam partem adhu -

112쪽

ad humeros admouetur . sic laborates magno hiatu hos aperiunt, id siccum habent, linguam p longam ut periculum sit, ne aut magno uulnere saucietur, aut penitus abscindatur. Interdum conuulsione dentes inter se coluliduntur, oculi inversi sunt, palpebrae cum palpitatione frequenter dehiscunt: quod si quando connivere uelint, palpebrae non committuntur, sed alba oculorum cer nuntur ac sub apparent supercilia non nunquam ut his, qui ad iram concitantur, in glabellam attrahuntur, nonnunquam ad tempora uehementer admodum revelluntur, ut cutis circa frontem ualde praetenta sit, atque insuperciliorum medio rugae evanuerint malae rubentes

palpitant labia interdum quidem in acutum claudutur, interdum uero ad obliqua dilatantur, quandoque inriα dentis speciem dentibus circuienduntur malae rubent quidem, sed quum morbus increuit, faciei liuor accedit ceruicis uasa distenduntur, uox ut in strangulatu au αfertur etiam si uehementer inclames,non sentiunt eorum uox nil nisi gemitus suspirium est. Respiratio uero suffiscatio quaedam est, ueluti in his qui laqueo strangulantur . Inter initia arteriarum motu uehementeS sunt, celeres sarui, in fine uero magni, tardi,vi languetes, in uniuersum uero ordine carente S. peni Squoque arrectio sequitur. Haec utique circa accessionis finem perpetiuntur. Vbi ad mali remissionem peruenitit, tunc sponte urinam reddunt, aluus tituit,non nullis etiam . - adstrictis compressisque vasculis genitura excernitur. - Ad haec os uehementer humidum habent, pituitam mul-

tam,crassam frigidam eam si trahas in longum, uelut filum ipsius multitudinem deduceS. Porro temporiS longitudine&laboris uehementia, quae intra pectus sunt,

feruent, spiritus uero intra coercitus omnia cocutiet, eorundem quoque conuulsio serturbatio sequitur inter respirandum praeterea humore S is mare munα dant, spiritus cum humore effertur quum uero praecedens strangulatio remittit, omnia item remittere. quinsetiam ut magnis procellis concitatum mare, spuma ore profun-

113쪽

profundunt, quando&tandem iamdudu expulso imo rabo resipiscunt,&resurgunt. Hae sunt totius accessionis

notae, aut casu S: quorum plures solio res ex Paulo dexclarauimuS, qui huic laquam acuto morbo proueni sit. Quod si diutius permanet morbus, neque per intermissiones citra noxam degunt aegrotanteS, torpentCS animo abiecti, maesti hominum aspectum consuetudinemq; uitantes, neque aetate procedente mitiores fiunt, uigialant per quietem multis formidolosis imaginib'terrenatur, cibum sumere fastidiunt, sumptum male confici ut, decolores facieque plumbea sunt ob ingenii,sensusque tarditatem aegre discunt: hebet auditus, aures tinniunt,

capiti bombi ueluti quidam insonat Lingua in sermo αne perplexa est , aut titubat, aut ex ui morbi, aut ob uulnera, quae tempore exacerbationiSaccepit. tunc enim ob conuulsionis neruorum motum lingua in ore uariis modis torquetur Rationem uero usque eo morbus coturbat, ac deiicit, ut prorsus denique infatuetur. Hos ego omneis olim casus in quoda,Pompeio nomine, spe*ctaui Habes igitur ea quae potui colligere, de quibus quidem accuratius dice dumi cogitandum fuit haec autem omnia erunt tibi quasi indicia fontium illorum, ad quos si cogitatione perueneris, tum haec ipsa melius, multo maiora alia cognosces. quamobrem si tu quoq; illud idem existimas, non erit, opinor, iniqua partiti O, si quum ego comitialem hunc hominem, quem nunc fingo, ut institui, apte, distincteque notauero, tradam si etiam tibi&curatum,&praeseruatum. Illud igitur quod

reliquum superest, huic sermoniadiugam, nempe quot et Pram

modis comitiale malu terminetur, qui plures quum sint, nempe aetatiS mutatio, resolutio neruorum succedens, mor q . longae quaeda febres, uitiligo in capite enascens,&pso ςtI-whor ra uniuersum corpus depascens atque abscessuu eruptio horum omnium caussas, quoad poetero, explicabo. Mutationem igitur aetatis comitialis persanare dictum iam fuit, Hippocratesque demonstrauit illud tantum morado addiderim, infantium morbum intra nonum messem

Oribasio

114쪽

, Oribas eo de aut hore iudicari dissoluique: puerorum

uero intra septim tu annum. hic si in his non finierit te aporibus cum ipso laborantem zonsenescere aegreque uitam ducere inter foeditateS, ignominiaS, atq; dolore S cuautem qui usque ad aetati mutatione perseuerat, si puella fuerit, per menstruas purgationeS, si puber, per sanuguinis fluorem aetatisque mutationem iudicari solere. Sed tum quosdam abeuntem morbum deformes effiacere: pueros quoq; pulchritudinis inuidia perdere, aut si anum inutilem reddere, aut faciem torquere, aut sensum aliquem prorsus auferre Longae uero febres supera

uenientes tunc distatuunt, sed quae quartana longior, esse potest propterea Hippocrates a quartana inquit Θηρ apti non admodum conuulsionibus capiuntur, si uero

prius capiantur,&quartana superuenerit, liberantur. quo loco illud primum colligitur eam tantum Ouulsio αnem febrem hanc curare, quae ex plenitudinem quae ex

uacuatione quapiam fieri solet, quando acutissima haec&maxime perniciosa existit quum etiam constet comitialeis conuulsiones non nisi a plenitudine fieri. Quae uero ex plenitudine fit, ab humoribus crassis frigidisque

qui neruosis in partibus sunt in farct i. Quonia uero duplex horum humorum sanatio habetur, excretio nimiru concoctio,ii tranque habet quartana excretione quiadem ex rigore, haec enim sola agitati crassum excernere humorem idonea est, coctionem uero caloris febri lis ratione, qui rigorem consequitur hanc igitur conα uulsionem quartana non tantum prohibet, uerum si anticipauerit, dis luit quemadmodum etiam idem au*tho libro morborum uulgarium primo , Galenu Squet 6 6.epi . commetario tertio, alibi memoriar prodiderut Quo 9 6 t Z etiam ex loco colligitur,quartanam, quum ab atro tantum fiat humore, si comitialem morbum curat, illum tautum sanare, qui ex eodem nigro humore producitur, eumque curatu faciliorem esse, quarn qui ex pituitoso

cras que ac lento humore fieri solet, qui nullo pacto curationem admittit, potissimum ubi aetatem aliqua adeptu S

115쪽

ptus fuerit idem testatur Avicenas qui ex alio etia huic pr. 3.tr. .c. morbo quartanam prodesse ait, nempe ex faciore,quan S.Crpr. tr. do sudor materiam morbi effeetricem diminuit . ident s. c. 63. et r.etia Hippocrates naphorismis uniuersaltu tamen pro primἰdoc. pr. nunciat, febrem conuulsioni superuenire, quam febri .ult.

conuulsionem melius este dictitans hanc enim , quaecu-- 2. hor. s.

que ea fuerit, quae ex plenitudine fiat, curari poli e scribit sed & clarius sexto morborum uulgarium ait a quar Mentisci A. tani correptos magno morbo non Capi . ubili antea capiantur,&quartana superuenerit liberari. Quod autem comitialis morbus sit magnus, uel nomen ipsum bdicat, quando sacrum dest magnum dici demonstratu iam fuerit An uero in paralysim finiatur, ueluti alto AH G - rario πι - - nitus non est admodum perspicuum siquidem Galenus L T .

attoniti docens comitialis, soporis, cathoclii discriα 'mina, comitialem inquit ab attonito differre, quod hic 'in paralysim finitur, comitialis non item AvicennaSau tem oppositum sentit . quemadmodum enim ait apoploxia conuertitur ad paralysim, ita plurimum epile pilaec, uertitur ad paralysim quaere San uera sit, quo modo- perscrutandum est. An quod rarissimum est, comitialeis

in paralysim finiri, illosque propterea Galenus in paralysim haudquaquam finiri uoluit Avicenna autem, ut qui exactius rem hanc discussit, in paralysim finiri ait,& p 3 si perraro fiat . caeterum neque illud utestionem diri imi quandoquidem Avicennas eodem loco comitiale plurimum finiri in paralysim uoluit, his uerbis Et quemadmodum apoplexi a conuertitur ad paralysim, ita plurimum epilepsiae conuertitur ad paralysim Et statim postea.&multoties inquit resoluitur epilepsia ad paralysim, &ad melancholiaria. Illud idem alibi scripsit per haec uerba Praeterea fit mutatio ex epilepsia&a poplex ia&colica si igitur multoties , plurimum epilepsia ad paralysim conuertitur, non igitur aut raro, aut rari Sime,

quid igitur dicendu ξ Anqubii duplex comitialis morbumateria existit,pituitosus saepe humor atq; niger dico mira

tialis illud igitur morbi genus in paralysim finietur,quod a pituit

116쪽

a pituito humore nascitur, quod uero ab atro, non item. Attonitu Sigitur quum pissime ab eodem raso so pituitosoque humore progignatur, quod creberrime etiam in paralysim, ueluti Galenus etiam atque Avicennas una contendunt, finiatur, nulli mirandum fuerit,comitialis uero, ut qui ab atro etiam humore proueniat, inparatusim non finietur, que admodum Galenus intelligit quod si quandoque ad eandem concessierit, non ab atro, sed a pituitoso factus humore finietur Avicennas igitur dum comitiale malum in paralysim finiri ait, id, quod a pituitoso constitutum est humore,dum uero Galenus idem malum in paralysim finiri negat, illud sentit, quod a nigro humore producitur Rarissime igitur comitialis affectus in paralysim finietur,attonitus uero frequentissime, non est tamen, quin attonitus in paralysim etiam nonnunqua non finiatur, quando ipsum ab

atro etiam humore prouenire copertum est, a quo nuα

quam paralysis fieri solet ob id igitur Galenus attonitu in paralysim finiri non semper, sed frequentissime, ait. Qubdautem hoc ita habeat, Avicenas ipse testatur,dueodem in loco ait Et multoties quidem resoluitur epiolepsia ad paralysim ad melancholiam quae enim a pituita prouenit epilepsia in paralysim terminatur, quae ueroa nigro humore, non item, uerum in melancholiam trasit, ueluti Herculis exemplo perspicuum est, quem iomitialem,& melancholicum fuisse ferunt. Alius mihi olim oblatus fuit, qui comitialis a puero factus in mela

choliam concessit, quibus una tande interiit. Sacra ite uirgo e Diuae latae familia,cuius supra memini nata S, eo dem morbo capta, melancholica facio afuit quae in furoα

rem nonnunquam agebatur ego autem , ut ingenue fatear, comitialem nullam accessionem in paralysim finitam uidi quae si interdum cuipiam uisa fuerit, nulla pro pterea contentione uiri illi amplissimi dissidebui.quan do Calenus comitialem accessionem nullam scilicet in paralysim finiri posse accipiebat Avicenna autem de comitialis casus praecedente caussa sentiebat quinenim uterque

117쪽

uterque casus comitialis nimirum atque paralysis ab e dem caussa fiat, fieri potest ut praecedens caussa in cere bro existens,qine actu adhuc obstructionem non parit,in articulos membraque decumbat, atque paralysim efficiat. Vitiliginem praeterea in capite enascentem eius nimirum qui hoc malo capi solet, comitialis abolitione praedicere, idemque auferre Avicennas eodem in loco, ex Rufi Ephesii sententia, memoriar prodidit 1ignificare enim ait materierum dis lutionem comitialium uale-tudinemque secundam portendere in apismi fortasse exemplo, quo si cutis ruborem contraxerit pustulasque fecerit4 crustas, comitialis affectus disitautionem paritaquum enim alba uitiligo a leni a pituita contrahatur , si

in capite ex Avicena interdum contingat, cerebrum ab eodem humore expurgari, ad cutemque humorem tras

mitti uero quam simillim si est. quo et ex loco colligi potest comitialis illud mali genus tantummodo a uitiligi αΠe curari, quod a pituitoso, a quo etiam uitiligo fieri

solet, humore ortum duxerit. Hippocrates uero in fine

secundi Prorrhitici libri uitiligines albas ex Laethalibus

morbissi eriscripsit, qualis est morbus tabid tu nunc u patu S quum uero et comitialis laethalium morborum numero habeatur, ex eo etiam uitiliginem feri, transmutari posse, morbumque propterea comitialem cura re nemo ibit inficias. Si uero fora corpuS uniuersum rabis, 3 afficiatur, eodem morbo captum hominem ab ea cura

ri posse est qui re id neget, quando morbo omne IS

longos praesertim melancholicos facile euinci ab ea posse constat Herculis exemplo, qui Herculeo captu morbo ad insaniam peruenit, aqua postea psorae prouentu liber euasit. Unde&apud Suidam Ἀ- ρ id est herculea scabie S, adagium legitur , quamuis idem author de scabie facile solubili iucundaque perperam intelligi adagium uelit: quando psora non nisi egre maximaque ad Ghibita diligentia discutitur, quum leprae affinis maxime sit, atq; ex atra bile, ueluti lepra,Originem ducat, tau lib. q. c. 2.lo aut hore qua fortasse hominem periisse credendu est.

Neque

118쪽

Neque mehercule aliud est quod fragunt fabulae mempe ob indutam uestem Nessaeo sanguine imbuta a Deianira uxore sibi dono traditam Herculem obiisse, quam quo dis ora iniucundissima illa planeq, immitissima consumptus fuerit. hunc enim, ut erat melancholicae temperaturae, ueluti iam praeceptum fuit facile in mor-

hum sibi familiarem prolapsum fuisse existimandum est. id quod Flauus lepidissime demonstrauit: dum Canidia

ueneficam ita deprecatur. is Quid amplius uis mare, terra, ardeo, Quantum neque atro delibutus Hercules, Nessi cruore. Quod autem ei dono tradita sit uestis a Deianira, idem, detestans alium, inquit, , Nec munus humeris efficacis Herculis Inarsit aestuosius. Illud autem quod ita sit, uel Aristotelis testimonio/ comprobatur hic enim in problematis ita scriptum re

τ αελ)ιη ταυτα id est. ueluti inter Heroas de Hercule fertur, qui eius fuit natura , nempe melancholicar, unde

morbum comitialem ab illo sacrum prisci morbum appellarunt. in filios suos Quoque mentis excessus ulcerum eruptio quae ante obiti ipsius in Oeta fuere, hoc idem explicat . id enim in multis an igra bile consistit. Contigit autem Lysandro Lacedaemonio ante mortem fieri haec ulcera. Quo loco Theodori illius uiri graeci doctissimique halucinatio non subiicenda est, qui celebre illud Aristotelis problema uertens trigesimi sexti prima in codicem corruptum incidit, proptereaque Aristotelis sententiam deprauauit: quum ita graece esset. - ποτὲ iis ἀφανίσεως αυτου ἐντη ελ- εκφυεις γενομη ubi, τῆ pro

119쪽

LIBER IECUNDVs 34diet legit, ita interpretatus. Et erupti ulcerum, quar mortem interdum antecedit, quum potius ita uertendum esset. ante obitum ipsius in Oeta ulceri eruptio. neque enim de praepositione, articuloque illo abiuncto sententia ulla dici potest, ueluti dudum Politianus adnotauit, quae Herculem temperaturae melancholica fuisse commonstraret. Ex his igitur uerbis colligi facile potest huiuscemodi psora Herculem obiisse, non meheriscule facili, sed dira atque maligna cuiuS, dum morereatur, uoces Sophocles in Trachiniis explicat

multa diota grauia perpessu aspera, quae corpore exanclato atque animo pertuli Nec mihi unonis terαror implacabilis, Nec tantum inuexit tristis Euristheus mali, Quantum una uecors Oenei partu edita, Haec me irretiuit ueste furiali insciit, Qua lateri inhaerens o su lacerat uiscera, Urgensque grauiter pulmonum haurit spiritus Iam decolorem sanguinem omne exorbuit, Sic corpus clade horribili absumptum extabuit, ipse illigatus peste interimor textili idem Seneca in Hercule Oeteo clarissime ostendit his uerbis., Heu quis intus scorpius, quis feruidas, Plaga reuersu cancer infixus meas, Urit medullas sanguinis quondam capax, Tumidi iecur pulmonis, arent eis libra S

120쪽

is Totumque lentus sanguinem auexit uapor , Primam cutem consumpsit, hinc aditus nephas , In membra fecit, abstulit costis iecur.

, Hausit medullas, ossibus vacuis sedet. Nec os adurant ipsa, sed compagibus, Discussa ruptis mole collapsa fluunt. Qq bd uero abscessus corpori comitiali innascentes

idem malum discrit tere ualeant, sanumq, Propterea corpus euadat, uel ea ratio est, qu e s sorae fuit. Caeterum illud est obseruandum an abscessuum materia eade quae&comitialis an et ionis existat. nasi diuersa fuerit, nullam prorsus ad eam abigendam utilitatem praestabit neoque enim quae ui abso tum materia comitiale malum discutit, sed ea tantum, ex qua malum idem in natu est: nempe si materia melancholica mali eiusdem caussa fuerit, atque ex eadem abscessus eruperit, recteque suppa rati fuerint sin minus morbi huius materia melancholiuca, ab sce fluumque pituitosa, aut e contra, illius esset piatuitosa horum autem melancholica ψno sane comitiale

discuterenda fecistionem Marana Obsima mirandum nulli uideatur,si subdubso scripsi uit Aviceno as his ipsis uero bis . tapostemata Quand , an pareat in ipsa fortasse resoluunt eam, minuuntinateriam eiu R. An uero morbus comitialis omnino curatu sit cotumax

uel eius aliquod genus altero deteri u Shabeatur, perscrutatione non indignum uidetur Sunt igitur qui hunc inuictum prorsus esse uolunt quod an uerum sit,considera . . dum Celsus id Renus malilonati est e dicit usque ad mor tis diem&uitae, non periculosum: interdia tamen quum recen Sest, hominem consumere, saepe id si remedia non sustulerint, in pueris ueneris, in puellis menstruo rarum initium auferre . euinci autem nihilominus quam alia posse testatur Hippocrates, nisi iam prae tempori Sin comme de longitudine inualuerit, ut fortius sit medicamentis, scro morbo. quae adhibentur quum enim aetatem adeptum fuerit, n5

amplius curari, quandoquidem cerebrum erodi a pitui;