장음표시 사용
81쪽
blici muneris attigisset, praecepta de re militari dare in Hoc mihi facere omnes isti, qui in quibusdam curatu difficillimis morbis praecepta dant, uidentur quod enim ipsi experti non sunt, id docent caeteros . Ego enim iam ultos iam phormiones incidi, qui quum imperitissimi sint, nihil plane quenquam medicum, qui aetatem intra dicina consumpserit totam intelligere arbitratur. Ac mihi quidem non ita molesti sunt, facile omne Sperpetio ac perfero, nam efficiunt, ut me non didicisse eorum mirificam doctrinam minus poeniteat, dimittoq; e OS notam columeliose quam Annibal, etsi fortasse plus habeo etiam negocii , sed tamen est eorum doctrina perrimc la, , quod magiSest,periculosa. Idem enim cuique morbo curando remedium exhibeat, non adhibita neq, eaporum morbi aut anni aut aetatis,aut sexus, aut etiam
morbi magnitudinis, aut aliarum rersi distinctione, sed
omnia confundunt, perturbant Omnia, ut, quod unius iam fuit auxilium, alterius fuerit caussa morbum uel faciens, uel fovens Illud autem illis non ob aliud continugere existimo, nisi quod cum morborum caussa , tum eorum potisSimu notaS ignorant. Quamobrem quum satis multae sint huius mali notae propria inquamin communes, ea omneliin medium afferre costitui, utetistiis etia empyricis aliquo modo prodessem aut enim ipso rum secreta remedia non utcunque, sed propriis adhibebunt morbis, aut si minus id ualeant, iisdem bati sane subuerebuntur. Nec uero te carissime Flatii atque optime his in praesentia comitialis morbi tum caus&is, tum notis, tum curatione insequor, ut erudiam, quis enim te in omni doctrinae genere aut subtilior, aut praestatiori quis in re medica exercitatio dis quis prudentior esse postest 'Sed quoniam hoc scribendi genus, siue quod non
admodum uulgatum fuerit, refugere posses, siue quod satis multos de medicina grauissimos authores legeris, qui omnia pene nouerunt,&scripserunt, non tamen arb1tror tibi hos libros ex eo fore genere, quod merito
propter eorum ieiunitatem possit illudi nihil enim mi
82쪽
. hi quidem uidetur in hoc sermone esse praeteritu, quod quisquam praeclaris ingenii acerrimis studiis, maximo usu cognosci ac percipi potuisse arbitraretur quod a facillime poteris iudicare, qui prudentiam, medendiq; rationem atq; usum perte ipsum Optime percepisti. Sed quo citius hoc, quod suscepimus, munus conficere possimus, ad ea, quae proposuimu , ueniamus.
Dicturus igitur comitialis morbi notas, quum eae diuersas habeant differentias, diuersisque eius morbi generi
bus conueniant, ea priu partiri Oportere censeo, ut quae cuiusque generi propriae, quam communes omnibus sint, eas explicare me uagari, errare cogatur oratio, falsaque propterea docere uiderer Caeterum quo αniam earum omnium quinque sunt genera, quaeda enim affectionem significant παθογνωμονικα graci uocant,quae
a morbo quem indicant seiungi non possunt, aliae assideles propterea dicuntur, quod affectionis differentiam
non affectionem connotant, quae morbum consequuntur,&post apparent, qua συνεδεευοντας uocant aliae,
prognosticae, iudicialeS nonnullae, coctionem quaedam, aut cruditatem significant. horum duo postrema genera ut nostro non apta sermoni,& qine caeteris cum febre acutis morbis magis conueniunt, dimittemus. Quoniauero confuse satis explicarentur, nisi in eis recensendis ordo seruaretur operael retiti facturus uisus sum, si eas illo ordine, quo Paulus, referam, hic enim author meo quidem animo breuiter omnia fere, miroque ordine coplexu est quas tamen notaS, quoniam nimi presse, ut multi sentiunt, descripsit, fusius meo arbitratu explicabo, earumque caussa commonstrabo . Eas igitur primum proponam, quae morbum ante eunt, atque praenunciant. Praecedit igitur, inquit, corporis animique sta- lib. 3-c. 13. tus minime arbitrarius, tristitia eorum quae iuxta uiat obliuio, turbulentae insomniorum imagines, capitis dolor eiusque repletio continua. ob iracundiam maxime pallor facie &inordinatus linguae motus , nonnulli ipsam quoq; commordent. HaSomnes uel plureis Hippocrates
83쪽
crates prius in Coacar pra notionib' scripsit his ipsis uerbis. Quibus capitis sunt dolores, sonitus aurium ci
por, eo aut sideratos, aut comitiales, aut obliuiosos fore expecta. Quid quod Caelius AurelianuSuertigine per ii Fronteo-
saepe futurum comitialem morbum de nunciare lac ue i mn . . . tere denique χικραν επιλη- το σκωτομα appellasse scri
pium reliquit Ar Meus uero, medicus meo quidem animo insignis, ac peruetustus,primo de caussis moti S acutorum morborum, etsi caput illud quintum sine principio circumferatur, has antecedentis comitialis malilo, raS refert. Praecedunt enim inquit, hebetudines, uertigineS, tendo num grauitates, uenarum colli repletiones
distentiones nausea frequentius quidem a cibis, non minime tame&ab inedia pusilla quaedam nausea sequitur uberior pituitae fit uomitus paucis assumptis cibis fastidiunt, trudi sunt, flatibus replentur, praecordia elata habent. Haec fane perpetuo comitantur. Praecedit igitur inquit Paulus corporis animique status minime arbitrarius status hic corporis is esse existimatur, qui a Paulo eodem, Aetio Rahe, Avicenna caeterisque in eo mor lib. 3. c. s.
bi genere reperiri describitur,qui Incubo Ephialthesue lib.9.addicitur, quem affecturn comitiale malit anteire scribui. c. a. nam si diutius sese incubo prorogauerit, crebroq; eo prim M. L. O .correptoSper noctem opprimat, comitiales inter alios . I. effatu dignos affectus morbi nunciantur, quum primum in caput huius uitii causa ferri coeperit. quae enim comi tiales interdiu, eadem ephialthici dormietes noctu perpetiuntur. Animi uero status minime arbitrarita ex ni mi a cerebri humiditate cotingit quum enim humidius, quam pro natura fuerit, necesse est moueri , ubi uero mouetur affecctio, necesse est neque uisum quiescere nenque auditum, sed alias aliud uidere audire, clinguam talia dicere, qualia se imper ac singulis uicibus uiderit,&audierit quanto uero tempore cerebrum quieuerit, tanto etiam homo sapit status igitur tum corporis, tuna animi arbitrarius minime existit. Tristes praeterea ac maestos
84쪽
maestos esse comitiali malo affectos nemo n5 probat: s- quidem angore quodam animi, inquietudineque multa intempestiue iaci atos illos quotidie videmus. huius auteea causa est, quod cerebum persigeratur, ac praeter cossuetudinem compingitur. hoc autem a pituita perpeti cerebrum author est Hippocrates eo uero quorum affectus ait rosunt humore, alia quodam ratio he tristes fieri contingit. etenim timent hi fere semper, ac tristiutia quadam praeter rationem afficiuntur,ac si mauis cum ratione maesto Sesse, moeroris caussa morbi est tum lon gitudo, tum saeuicies quando qui aetatem fuerit adeo plus curationem non admittit. Ab hac etiam affectione obliuiosus euadit . quamobrem recte Paulus dixit, eoru quae iuxta sunt obliuio . Iam enim memorandi animae facultati casum hanc posse contingere tum in aegrotantiαbus, tum in his, quorum iam finiti sunt morbi, quemadmodum in comitiali malo obnoxiis contingere solet,
lib. 2Aebeta uel Thucididis testimonio discere licet,qui noninullos e
Pelopoli in pestilentia seruatos omnium adeo, quae antea nouerut', co fuisse oblitos memoriae prodidit, ut non suos tantum familiares non agnoscerent,sed ne seipsos quidem . Hanc autem obliuionem uel potius ignorantia τοιαν uocat, cui simile quidem est, quamquam non idem,quod μωρο ιν nempe fatuitatem appellant. is autem casus citra delyrium aegros naturalious fatuis similes reddit, quales etiaex iis, qui dicuntur consenascere, non nullos fieri nouimus. Novi ego sane quendam, Pompeium nomine, qui co tiali conuulsione frequentissime capiebatur , hic
adeo rationem una cum memorandi facultate corrupta
habebat, ut ne sui ipsius quidem comminisceretur, ea dum parentes, aut fratrem quos habebat, aut familiares agnosceret obliuionis igitur caussa incomitialibus noua eaque frigida intemperies existit, qua parteis illas pertinaciter Obii det, a pituito si nigri ue humoris copia in cerebro coacti facta .haec enim animal et actiones torpidas efficit, ueluti ex animalibus perfrigora latetibus ,
atque ex medicamentis cibiSque natura frigidis assumis
85쪽
ptis colligi potest. Post frigidam uero secudum locuti,
humida obtinet intemperies , quae si cum priore modioce iungatur, memoriae non minimum obest, atque obliuio tunc fieri contingit quod si uehementer in te datur, soporem, stuporemque constituit haec igitur si ante comitiales affeci iones apparet, eo Seo modo futuro S praesagit, quo ephialtem comitiales nuciare dictum est quarem Avicenas his ipsis uerbis ostedit. scias quod ob aliuio quando accidit cum sanitate, aegritudinis nunciat cerebri fortes, sicut apo plexiam, epilepsiam,&lethar distri giam Turbulentae autem insomniorum imagine quod . . , comitiales conuulsiones praesagiant, uel Hippocrates ipse testatur hic enim in coacae pramotionibus ita scripsit comitiali morbo laborantibus urinae tenues et crudet &p ter morem sine repletione morbi inuasionem significant, tum alias, tum siquis dolor aut couulsio in summum humerum, aut coliti, aut dorsum incidat, aut torpor corporis fiat, aut turbulentum somnium uiderit. hae uero pueris inprimi S contingunt, ii Sque praesem tim, qui natura sunt edaciores quado enim loca ad uetriculum spectantia sensu quidem uigent, sed imbecillae existunt, cibus tunc corrumpitur obseruatum tameest non in pueris tantum, sed & aetate perfectis terribiles fieri persomnos imaginationes si quidem multi, iique
uitiosi humores grauant mordentq; uentriculi osculu.
Atq; illud est quod idem author in aphorismis puerulis 3 V M.
obuenire scriptum reliquit, nempe εοειυς id est pauoreS. Huiusce rei caussam Aristoteles in comentario de somαniis aquarum exemplo demonstrauit. Qiuemadmodum enim stantes aquae, in quibus reddit tur apparent inspectantium imagines si moueantur a quopiam, aut illam non reddunt imaginem, aut si repraesentare uideantur, confusam sane, mutilamque reddere uidentur: ita profeci o&imagines, quae somni apparent tempore , quum uehementior quaedam intercesierit motio ab ipsis qui de
uaporibus,qui a cibis ingestis elati caput feriunt, indeq; postmodum deuoluuntur, interdum quidem apparere non
86쪽
non solent ueluti in nuper editis infantibus usu uenire uerisimile existit nonnunquam autem confusa Minutila apparent, turpesque monstrificas p se ferunt effigies cuiusmodi somniorum enormitateS quum melano cholici& febricitantes cernere uidetur, tum temulenti&qui multo se uino ingurgitarint melancholia nanque& temulentia in multa uehementique agitati spiritus commotione consistunt. Eodem igitur paeto somniorum,quae comitiale S anteced ut affectus, turbulentae imagines fieri existimantur. Capitis uero dolor propterea
fit, quod in quo uis capitis dolore caput facillime afficitur, atque illud omnibus capitis doloribus commune est, in cephalea,vero parte affect ae multo reddu tur, qua
in cephalalgia, imbecilliores dolores igitur capitis,qui
comitiale malum primogenio cerebri affectu constitutum antecedunt, a plenitudine oriri ex eo costat, quod grauitatis sensum afferunt. Quod uero comitialesio αmine caput graue sentiant, nemo non nouit his igitur si rubor antecedit atque calor, calidos, si sine his, non calidos humores significant. Caeterum hi, quum a non calido potissimum humore fiant, non admodum proopterea uehemente enascuntur, quando qui uehemen
tissimi fiunt, ex facti uis licet qualitatibus oriantur, fri giditate nimirum caliditate, ex caliditate tamen uehementiores enascuntur siccita enim non aeque uelle
mentes parit humida uero qualitas sui ipsius natura nullum plane dolorem infert, nisi caliditati, aut frigori,aut humorum copiae adiuncta capitis igitur dolorem, quo de agitur aut ex frigiditate, eaque uel sola uel humiditati coniuncta, aut ex humorum copia frigiditati addita fieri perspicuum est. Eiusque repletio continua uerba haec doloris caussam a plenitudine eo,quo dimi est, modo fieri debere coarguunt si igitur dolor sentitur, eius etiam caussam percipi necessum est, illam aurem grauitas etiam capitis denuntiat, Quando quod repletum est, aliquo praesertim graui,graue etia ipsum esse debet quid autem inter humores,qui capitis plenitudinem e frici ut, uel
87쪽
uel pituita grauius, uel nigro humore existit a quibus,
ueluti a caussis materialibus, morbi constituuntur. Huα ius igitur continuae repletionis caussa capitis est imbecillitas,propter quam ex quaque uel leui causa confertim oppletur, natura ad eam imbecillima partem superflua transmittente, potissimumque quum quis irascitur. 1iquidem ex humoribus ira calefactis uapores sursum delati caput implent ob iraclidiam maxime pallor faciei. Non ob iracundiam tantum faciei pallor, sed Malias ob caussas fieri uerbuni illud, maXime, ostedit quum enim multis fieri possit ex caussis, ob iracundiam potissim si fieri par est . si igitur colore exuperantem produnt hu morem, pallor sane biliosum significabit. Geterum ex bilioso comitiale malum fieri no posse priore libro fuit ediplicatum . quo modo igitur comitiales homines facie pallent An quod non quivis color redundatis humoris nota existic sed tunc fuerit, si nec ambientis nos aeris uiolentia calidi frigidiue, nec ullus animi subsit ad eae: cuiusmodi sunt ingens timor, tristitia, incipiens uerecundia, ira, atque id genus animae perturbationes his enim uehementer commotis, ueluti reciprocantibus sese humoribus inspicere humorem non oportet. Pallor igitur quum praeter naturam i sic fuerit, prauum potiuSqualitate humorem significabit Hippocrate Galenoque lib. 3. apbor. authoribus qui in prognostico conuulsionem in pueri 36.
minari potissimum uoluere. Quod uero humorem corpori praedominantem ostendere haud queat, uel eo pa*tet, quod inquit, ob iracundiam pallor faciei, contin git enim pallidus color ob animi affectu, iram nimirum,
in qua bili effervescit, quae feruefacta similem sibi in ta
cie colorem inducit cur autem comitiales homines irascuntur, operae pretium fuerit explicare, eos enim irasci minime conuenit, quum pituitosi, uel melancholici potius natura fuerint,&qui fanguinis illa careant excan descentia, aqua ira procedit. ira enim est ueluti feruor caloris in corde. An quod duplex irae notatio em quum enim&feruor sit mentis, uti expositum est,& cupiditas. X puniendi
88쪽
puniendi doloris, ultionis potius appetentia illi irascit
tur qui enim hoc mali patiuntur, ab aliorum consortio arcentur, nihilique propterea fiunt, unde ingenti animi dolore perculsi eius puniendi cupiditate maxima tenentur in eos praesertim, a quibus sese offensos existimant. non igitur hi uere irascuntur, sed improprie, nempe obdoloris puniendi cupidinem illud autem iram non esse, sed irae potius accedere,probatissimi quum medici,tum
lib. 1. san philosophi uoluere. Hic autem Avicennae halucinatio tuenda deprehenditur, qui lingua citrinitatem Cui uocat triis
buit, quam Paulus, a quo haec desumpsit, ad faciem reo fert, utrique enim Avicennas, nempe faciei linguae, quum tamen Paulus faciei pallorem tantum, linguae inuordinatum motum adscribat, unde ait. Et in ordinatus lib. . ab hori lingua motus. incontinentem alibi linguam uocat Hip*4O. pocrates, ea autem incontinen S dicitur,quae infirma est uocemque integre dearticulare non potest, aut immoabilis aut omnino resoluta cuiusmodi comitialibus hominibus fieri Paulus uoluit . fit autem hoc ex nimia cerebri anterioris partis humiditate eos nerinos dis luente quia septima neruorum a cerebro prodeunti coniugatione oriuntur,non longe a spinalis medulla initio. Ex dissectione enim perspicuum est neruosa cerebri anteriori parte ad facie ad parteis totius animalis sub facie
omnes ab altera, nempe aposteriore oriri, aqua eorum etiam neruorum, qui ad linguae musculo perueniunt, coiugatio procedit, quibus ipsa motum ab electione peroficit. Non igitur iniuria, quum anterior cerebri parS afficitur, sola linguae motio uitio carebit,reliquae uero fauciei partes omnes in altera parte dextra aut sinistra sensum&motum ab electione amittunt. Linguae igitur inordinatum motum ea de caussa comitiales homines perpetititur, quod humiditas cerebri excremetitia neruo S, eiusque praesertim anterioris partes resoluit, quominus linguae musculi ipsam mouere queant. Indeque fit,utino
nulli ipsam quoque interdum commordeant siquidem linguae caro spongiosa usque adeo existit, ut recrementa a
89쪽
ta a cerebro delabentia facillime recipiat, atque adeo
propterea augeatur, ut uix in ore ualeat contineri. que lib. I q. meth.
admodum quodam in loco cuida obuenisse Galenus me c. 8.moriar prodidit unde fit iit interloquendum se penumero ipsa commordeatur. Hinc igitur Paulus dicebat Non ulli ipsam quoque commordent. Ha uero nota eius mali generiSeste constat, quod primogenio cerebri affectu fieri solet. Nunc eas,quae consortii quadam lege ametriculo caeteri Sque corpori Spartibus malum iam facta praecedunt, prosequar, si priuSearum caussa notarum referam, quas ex Hippocrate retuli, quarum compluriuquum ex iam commemorati S rationes audieris,no erit quod in praesentia multa de eis desideres, illud tantum modod erim, illa omne is uertiginis fere notas esse:
neque propterea Hippocratem inutilia dire isse suspican
dum est, quum alios etiam morbo con nolent. Quum
igitur uertigines si diutius processerint, comitiale is asesectus praenuncient, mertigines notas illas indican et
tes apponere, ei uisum est Caeterum quoniam earum caussas etiam afferre licet accipe quae de sonitus auriucaussissentiam. Sonitus quidam ex flatu lento spiritu, ob exquisitam sensu audiendi subtilitatem quidam progignutur quemadmodum imaginari adian oculis suffuso an e Spropter uapores ex stomacho exhalanteis : quidam etiam in febribus aurium sonitus fiunt, qui medicamentis minime sunt interturbandi, ut qui plurimum statim sedantur. Qui igitur comitialeis praecedunt aurium, sonituS, uel potiuS uertigine Sex flatu lent spiritu ab hu more uel pituito soci uel etiam nigro in cerebri corpore consistente facto fieri uidentur quorum caussa luti semper praesto sit, semper etiam sonitus adesse certo scimus. De uertiginibus autem quid attinet dicere quarum notas qui percepit, ea etiam abunde cognouit. eri ipsa enim appellatione quales sint, manifestantur, easque ob inaequale turbulentumq;&in Ordinatum motum tu hua morum tum spiritus fieri nemo non probat. Fiunt autem interdum cerebro primogenio affectu laborante, interdum
90쪽
dum uero quum ori uentriculi consentit: has uero comitiale malusia pram unciare die in iam fuit. Vocis e ro tarditas, ueluti manuum torpor illud ipsum plane lib. . 141 signiricant, quod Hippocrates naphorismis, S Paulus
antea no Medocuerant, in Ord1 natum nempe linguae o tum, quam Hippocrate Sin continentem uocat his uer-
ματος θελαγχολικον το τοιουτον γίνετω id est si lingua repente
incontinens fiat, aut aliqua par corporis stupore elangueat, tale melancholicum est qua sentetia uocis tarditatem is anuum torporem indicat, quorum casuum ea est caussa, quod saepenumero fit obstrudito circa Aro
φυσεις qua Vocant, neruorum, quae feruntur ad musculos linguae brachiorum: manuum S quum no amplius suppeditetur facultas musculis, amittunt sensum motum lingua S manus, aut saltem deprauate ientiunt Scmouentur hanc autem incontinentem, illam uero stuopore affectam partem uocat HippocrateS. Caeterum animaduersione dignum illud excipitur quod in Coacar praenotionibus idem author manuum torporem latum X plicat, quum in aphorismis nullam prorsus certam partem declarauerit Paulus uero capite de uertigine torporem ait nulla prorsu praefinita corporis parte contingere quae re S non admodum no S debet comouere, quus affuerit torporem adesse: qui si in manibus latum, aut alia fuerit corporis parte min illiu fore cominabitur: pluribus aut ibus, maius faris est torpore uel uniuersi corporis, uel alicuius parti comitiale malum anteire ac pra nunciare, praesertim quum eodem in loco non manuum tantum , set corporis torporem fieri dixerit. ait enim ad hunc modum comitiali morbo laborantibus tenues urinae 3 crudae praeter more sine repletione morbi inuasionem significant, tum alias, tum si quis dolor, aut conuulsio in summum humerum aut collum, aut dorsum incidat, aut torpor corporis fiat, aut turbulentum in somnium uiderit. Neque mirandum uideatur, linguae incontinentiam, S partis alicuius stuporem melancho α