장음표시 사용
91쪽
iam praenunciare, quum neuter casu melacholiam anteire uideatur, etsi Caleno etia res difficilis uisa fuerit ,
te Iquid tamen ex eius sententia colligi potuerit, in mediuafferam quemadmodum enim quartani circuitu causesa est humor niger, ita Se commemoratorum affect uiam, nempe ligua intemperantiar, sarti S alicuius resolutionis fieri enim posse inquit eiusmodi affectu ex humoris crassitudine quale ex crassa lentaque pitu 1ta fieri solent. Non igitur simpliciter utrunque dictorum casuum melancholicum esse dicemus, ueluti neque pituitosum simpliciter sed pituitosum una melancholicum. SOmnu praeterea uenere US, ονειρογονον graeci uocant i enim
est quum quis per somnos inanibus uisis affectus seminis lapsu uexatur comitialem hunc morbum praesagit, e luti furorem, uexationem enim propinqua, corpuSC, praemoueri siue prae tangi accessione uentura demo strat Coelio Aureliano aut hore. Hic autem non repudianda lib. .c. . sunt, quae primo prorrhetici libro scripta leguntur, ita enim scribit siue Hippocrates, siue quiuis alius eius libri author fuerit faenguinis eruptiones, quae stati te poσporibus fiunt, sitici: Iosiae, difficile Sac exoluentes si sanguinem non effuderint, incomitialem morbum finiunt. cuius caussa quum priore libro fuerit explicata non est quod in praesentia repetatur. Noctibus praeterea inquietati quidam antecedentibus huius mali notis iam commemoratis accesstionem futuram praesagiunt cuius rei ea caussa afferri potest, quam morborum iudicationis
afferimus . quum enim natura noxi Ochumore excernere constituit, turbantur humores , in quorum turba; tione grauiter aegrotate S habere perspicuum est. haec autem grauitas noctu fit manifestior, propterea quod hoc tempore dormire consuevimus . Somno igitur a turbatione interrupto clarius grauitas illa percipitur, licet similis fieri possit interdiu plerumque turbati , quum nocte sequente accessi futura est et haec fatis r illud tantummodo addiderim, ne quid fortasse in hoc opere desidere S, nempe eaS notaS, quae morbum hunc comitis lem
92쪽
Iem primogenio cerebri affectu factum a pituitoso ni αgroue humore procreatum indicant. Illum igitur,qui a pituitoso progignitur humore, screatio spumans crassa
multaq; sublimamentum etiam in urina vitreum, quaeda
uniuersi corporis segnicies grauitasque in primi Sq; campitis, atque alia permulta quae huiu humoris notae aisbentur, indicant. Quod si pituita crudior frigidiorque fuerit, casus uiores, ualdeque aethaleis spectabimus
quae enim ab euiusmodi nascitur humore, laethalis aste-ctio e istimatur. In ea uero quae a falsa pituita oritur, omnes iam commemorati casu leuiores spectabutur. Eius uero generi S morbi notae, quia nigro humore origine duxerit, pro generum huius humoris diuersitate diuersae&ipsae fuerint. Quae enim comitialis affectio ab humore illo nigro cras , atque ex sanguinis ut quispiam dixerit fece promanat, ex aegroti segnicie, ingentique
taciturnitate, atq; imaginatione cerebri facultate cor, rupta ueluti in melancholia morbo nuncupato, ab huiuscemodi humoretproueniente usu uenit, deprehendetur. Sin praeter naturam, nepe si atra exquisitae bilis fueurit, eius mali caussa his notis constabit siquidem aegrotus inaccessione maxime agitabitur, facileque ac statim fere accestio discutietur, q uam febris interdum comitabitur, potissimum si humor tenuis fuerit, nempe si ex flaua praeusta bile facta fuerit, multaque uociferabit,
atque in furorem aegrotu agetur.
comitialis tertexam modo illud quod ex Orsum eram , nempe eas morbi nota notas referam , quae consortii quadam lege a uentriculo conforti leges malum factum praenunciant. Quibus igitur a stomachoastomacho uitium oritur, iis Paulo aut hore palpitatio ipsius praececti, a taete iit, tumultus Merosio Iam ex inedia seu cibo tardius
ris corporis assumpto excandescunt, iris uentriculi in totius ui partibus. cap. iceris affectus iam commemorati esse possunt palpita II. tio enim retentricis facultatis imbecillitatem ostendit, quum uentriculus cibos amplectitur quidem merum cuquodam altu, aut quasi conuulsione, uel tremore, uel concussione tunc enim deprauatam esse huiuscemodi
93쪽
comprehendentis facultatis functionem existimandum est quum igitur palpitatio retentricis anima facultatis actionem deprauata ostendat, ipsa tamen expultricis facultatibus casus existit, circa eius motum sensu perce
pium factus cum uoluntario tamen comunicate a causas a praeter naturam excitatuS, nimirum aerea ac uaporo
se substantia crassa ac multa pro captu partis in qua fit ex imbecillo refrigeratae parti calore nata. hic autem uentriculi potius quam stomachi casus existit. Fit in prae eordiis hic idem casus author Avicenna, quem comi αtialis mali notam esse uoluit quem tamen Paulus inuentriculo fieri contendit, atque comitialis itidem morbi notam esse uoluit. Illud uero quu permultis difficile iideatur, perfacile tamen est illis praesertim, qui locos, iii quibus palpitatio fieri solet, optime nouerut Iam enim, palpitatio non in uentriculo, sed in omni parte, quae diαstinctionem suapte natura admittit, fieri potest, neque enim ossa, neque cartilagine Sunquam palpitant, quum distingui non possint: atque hanc cuti subinde accidere videmus, nonnunquam subiectis quoque ipsi musculo insis partibus. Praeterea non ita raro uentriculo,uesica utero,intestinis, ioc mori, lieni, septo transuerso, atq; est in uniuersum dicam omnibus quae distingui possunt ita ut arteriis atque adeo ipsi cordi contingere uideatur, alio in ipsis praeter pulsum deprehenso motu Quum igitur tot partibus palpitatio fiat, mirandum cuiqua haud
uideatur, si quae in praecordiis ac liene fieri solet, cuα ius eo loci meminit Avicennas, comitialis etiam mali nota fuerit. haec enirn si diutius sese prorogauerit, aut melancholiam hyppochondriacam, aut comitiale alii portendere idem author uoluit. Neq; mehercule genu Somne comitialis, sed illud, quod ex nigro tantum humore procedit iam enim ex melancholicis comitiales fieri dictum est. Est&huic finitimus alius casus, nempe Tumultus, quem dum cibi in uentre suetuat efficere creduntur. Fit autem fluctuatio a retentrice uentris faculatate imbecilli, dum imbecilliter cibos ingestos ample
94쪽
Natur hi uero non recte a facultate complexi, deiiciutur festine,& in inferiori uentre corrumpuntur. atq; hic etiam casus ad uentriculum potius, quam ad eius os re ferri potest. Ex quo genere est etiam erosio, quae etsi toti uisceri probe accommodatur, ad eius tamen os spectare potius uidetur fit autem uel ob falsum, aut biliosum humorem stomachum mordicus infestante calefacie do
aut dis luendo, aut siccando, aut ob acidi frigidique humoris uitium stomacu mordenS, uacuans eiu tunicas cogens constringens, eique erosionem inferens. Iam uero ut ex inedia seu cibo serius assumpto excandescat, oris uentriculi sensus maxime uigens efficit. ubd si quare nocente afficitur, miras parit conuulsiones quarum uix ullam crederes ab eo procedere, nisi tam crebro ita euenire uideretur. Quanquam enim non pauci ad ipsum nerui perueniant, non tamen tanti esse uidentur, ut eorum occasione principium adeo ipsis consentiat, uti conuulsionem inferre possit, tantum abest, ut qui S creadat cor ipsum tam uehementer ori uentriculi consentire, ut acuta potiuS sequatur syncope. Illud autem iis cotingit, quibus stomachus sensilis maxime existit hi enim dum inediam sustinent, aut cibuserius assumunt, quam eorum mos exigat, conuulsione per morbum comitialem capiuntur, grammatici cuiusdam ex eplo, qui quouties uel nimis uehementer doceret, aut cogitaret, aut inediam sustineret, aut irasceretur, comitiali conuulsione capiebatur cuius rei caussam Galenus disquirens,hh-3 4 Mς perpendit in eo uentris osculum, ut quod sensu maXime in uigeret, esse asteo una ac deinde consortii legein totucerebrum dc corpuS uniuersum conuulsione concuti l l lud autem ex habitu corporis totius gracili,&ex ei S,
quae ipse sciscitantibus medicis de hac ipsa re stomachuassiduo bile urgeri fatebatur, est conspicatu S. eosdem propemodum casus ab iisdem caussis exortos superio, ribus diebus in muliere quadam uirgine sacra diu Danielis e Diui Augustini Canonicorum ut uocant, familia Laura nomine, saepe spectaui haec enim dum inediam
95쪽
potissimu sustineret aut irasceretur,cui rei maxime propia uidebatur, conuulsione maxime capiebatur Alte αrum olim cognoui, qui ob uulnus capita inflictum cum cerebri etiam corpore praeciso, ex quo tandem incolumis euasit, si quando ex stomacho laboraret aut inedia aut ira conflictatus fuisset aut nimia etiam uenere usus fuisset, quum alioqui optimo corporis habitu constaret, comitiali conuulsione capiebatur. hic autem, quuei suasissem, ut ab his omnibus abstineret, stomachoq; ex hiera Caleni corroborato, nunquam amplius postea collapsus fuit. His igitur notis omnibus uel earum pluribus nempe erosione, tumultu, inedia, seu ob cibum serius sumptum excandescentia, Paulum deprehenditur Galenumque uelle comitiale malum stomachi uitio a ctum non nisi a uaporibus acrioribus, non sane obstruetibus ac frigidis, sed poetius erodentibus4 calidis,a stomacho ad cerebri sinus delatis fieri,quibus irritati quod
ad ipsos iam noxii peruenit expellant ita ut ad consti tuendum id genus uitii reliqua non sufficiant, nisi mo sus adsit Merosio , quae humorem stomachum infestante acriorem calidumque, n6 frigidum esse indicen quem admodum in singultu compertum esse,&quem Galenusaepe perpessum fuisse, si quando piperis immodica quantitatem ingessisset, memoriar prodidit. complures etiam notas morbi huius co sortii lege a stomacho facti refert
Avicennas, qualeS sunt rugitus, uoce , uomituS, Corindis tremor, capitis dolor ingens, stercoris urinae geniαturaeque in uita defluxio, leuis morbi accessio, eiusque facilis remotio , aliae permultae quarum communeSquaedam potita S, quam huiu parti propriae existunt eaStamen in examen tantum deducam, quae I propriae huα ius mali esse uidebuntur, quarumque superius nulla facta mentio fuit Cordis igitur tremorem in hoc eodem morbi huius genere fieri nemo non nouit, qua do ita natura coparatu est, ut affecto stomacho cor et una patiam tur quo modo aut cordis fiat tremor, supra abunde demonstratu. capiti quinetia dolorem ingentem eo tem i
96쪽
Pore maiorem, qui primogenio affectu cerebri fit,id- est, in eius substantia, uel eo patet, quod a stomacho uapore S interdum ad cerebri me nynga S ita confertim ducuntur atque adeo eaS distendunt, ut cruciat ni inge- item uehementissimumque pariant dolorem. Differt igitur dolor,qui consentie te stomacho cerebrum&caput afficit,ab eo qui cerebro primario affecti fieri,praesertim maligniores quum fuerint accessiones,&Avicennas ScGalenus uoluere caeterum attonito morbo communem esse Galenus memoriae prodidit. Illud uero morbi genus quod a parte aliqua corporis incipit, quit duplex
initium habeat, alterum nimirum extrinsecum, quale scorpionum, uesiparum, aut id genus animantium ictus existit, quae morsu, ic uue uenenum eiaculatatur , alterum internum, utruque ex uapori S noxii ad caput dela
tione dignoscitur, qui ueluti aura quada frigida sursum
delata caput petit, oculosque obtenebrat, statimq; grotus concidit. Eius uero cuius internum adest mali initium, has nota refert Aretaeus. Non nullo uero dices corripit a neruis procul a capite positis incipias qui Cunque in consensum principium affectus inducunt itaque magni manuum aut pedum digiti convelluntur, unde dolor Iupor tremor sequuntnr, atque in caput impetum faciunt, siri malum surrepe caput inuasit. His Porro fragor quida redditur, perinde ac si ab ligno aut lapide uerberentur, quumque ab humo surrexerui, quaedam tanquam si ex insidiis uapulassent commemorant.
Hoc sane pacto illi, quibus primo id malum incidit, deiscipiuntur. quibus uero familiares consuetum est, simul atque morbus in digitum impetum dedit, aut inde exortum est, usitatos qui adsunt adiutores inclamant, futuramque ab experimento calamitatem prospiciunt,
Obsecrantque ut membra,unde oritur, constringant, reflectant, dirigant, quin etiam ipsi met sibi ipsis affecta me
bra tanquam inde morbum eximentes trahunt velluntq; atque ita sibimet auxiliantes non unquam mos ad aegritudinis notitiam impulerunt . Quae uero ex uter pro uenit
97쪽
uenit affectio, quum ex menstrui sanguinis, tum seminis genitali aliarumque uteri humiditatum suppressi ione dignoscitur. hanc autem dolor in imo pectine inguiniubusque dorso, matricisque graue pondu perPetuo:
comitantur quί autem haec perpetiuntur muliereS, noaliter sensibus priuantur, sed discernuntur quod in Id ma acces Sioni Sparte pero Satque nares spumarum fluo re afficiuntur Sunt quae intestinorum uitio, nempe lumbricorum in eis existentium factum morbum indi cani sunt autem sputide fluxus magnus, tenuisque in
lumbricorum aut teretum aut latorum aut etiam Isca
ridum exitus . Eius uero, quem coli uitio intestini fieri Paulus scripsit, ex antecedete morbo nota facili dignoscuntur. Quod si aliene ortum duxerit, his notis deprehedetur affectus nempe si materia morbum efficiens me Glancholica fuerit, si dolor in sinistro praecordio rite ne sentietur, si lienis tumor aliquis, si praecordium idem rugitu quopiam palpitationeque laborarit, si corpus denique uniuersum eiusmodi habitu, nempe melancholico constabit. Sina praecordiis, aut uapore comitiale malum constituentes erunt biliosi, aut nigri, si biliosi ex
praecordiorum inflammatione cognoscentur, corpo
ris totius colore, nepe pallido, aut uirore Croceo, aut menti S perturbatione, quae furorem potius indicet manuumque ac pedum commotione sit melancholici , extimore maestitiaque , hortis aut desiderio aut timo re, aliisque compluribus, quae in melancholla morbo nu
cupato spectari soleant. Quod si ab uniuerso corpore morbus pendeat, iis noti deprehendetur, quae totiuS. Corporis habitum, qualis sit, praenunciant quarum abii de ab illustribus medicis facta metio est. Hae igitur meo quide animo sunt morbi huius comitialis notae prognosticae assidentes, pathognomenica uero, qua uocat, aggrediemur si prius eorum notas comitialium hominum, qui sunt inuadedi, perscribemus sunt enim qui futura praenoscente motibus solitis admoniti in domibus lase continentes tutantur, accestionem P ueniente S, quam
98쪽
quam quum senti imi propinquam esse, locos eligunt, quibus tuto ac sine ulla turpitudine laetentur. Alii uero istorum ignari publicis in locis cadentes foedantur,aditictis etiam externis periculi S, quae affectiones non esse uideantur, loci caussa praecipites dati, aut in flumina uel mare cadente S, aut in balnei uentris solutione coacti j. quemadmodum olim sacra cuidam uirgini obtigisse nouimus haec enim futuram accesse ionem ignorans in igne apud que aderat, miserrime cocidit. An uero comitialibus inuadedi percipiant sese conuellendos esse,&cur fugiant ab hominum conspectu, Hippocrate in commentario de sacro morbo abunde demonstrauit, dum ait: Sunt enim qui cognosciit hoc malo sese corripiendos esse sunt uero ii, qui morbo assueti sunt proptereaq; ex
hominum frequentia fugiunt, si domus ipsorum in propinquo fuerit, addo nui sin minus, in locum desolatissimum, ubi quam paucissimi ipsos lapsos sint conspectu ri, statimque sese ob velant, idque faciunt pro pudore
affectionis, non prae timore quemadmodum multi extra stimant Daemonii. ita enim quum ex hoc morbo atque attonito, tum ex melancholia nuncupato,pauere homines conspiciuntur, de lyrent, atque daemones quosdauidere sese existiment ipsis infestos, idque interdum nocte, non nunquam interdiu,quandoque utroque tempore. unde saepe fac um est, ut ab huiusmodi spectris multi iam sese strangulauerint, pluresque muliereS quam uiri est enim muliebris natura animi magis deiecti ac imminuti illud idem Min sternutamento contingere plurimi solet, quando affines ita sunt affectus, ut sternutaurnentu leuis comitialis morbus, comitialis uero ingens sternutamentum esse uideatur: in quibuS iidem propemodum casus, minores tamen in sternutamento, maiores in comitiali morbo spectari solent. usque adeo enim tuc faciem deturpamuS, ut dum sternutamentum instat prae pudore affectioni uultum uel manu uel alio quopia indumento uelemus, quumque ingens fit sternutamenα m, periculum instat non mediocre, ne ueluti comitiales pro
99쪽
las prolabamur. Quamobrem meo quidem animo usus Plin. lib. I 8. inualuit, ut quum quis sternuit, ei salutem dicamuS,per c. Σ. Apula . inde ac si timeamus ne comitiale malum incidat, cui a l 9.metamori fine sternutamentum maxime esse ostensum est et si Aristotele Saliam prorsus rationem afferat . intuero pueri pr0 ς μ primum quidem cadunt, ubicunque tandem contigerit 3 p QMI, pronassuetudine: quum autem saepius capiuntur, postes quam praesenserint, confugiunt ad matre S, aut aliti que piam maxime notum prae timore,atque formidine affectionis uerecundari enim pueri nondum sciunt. Caeterum quando sermonis serie ducti comitialium hominuin inuasione turpitudinem ostendere proposuimus, eo αrum etiam mores in accessione & post ipsam quales sint referre non grauabimur Mores igitur pessimi insunt,
atque inter κακοηθεας, nempe inter moroso pessimoru
que morum homines non in inuasione tantum, sed Mex: tra ipsam numerantur. In inuasione autem quid turpius uideri excogitarique unquam potuit nam ueluti tonia tru attoniti fulmineque percussi concidunt. Inter inuasiones etiam uisu fiunt impotente S, apectu graue, quu&facie&moribus antea uenusti essent, oculo S contor tos prauasque existimationes habent immundi praeterea imprudentes suillo more fiunt.&, ut Aretaeus inquit, εξανιωποι γίγνοντια, id est extra hominum mores fiunt. inα stantis igitur accessionis plures sunt nota quae casu potiu quam notae morbi praesentis sunt existimandae eas tamen priuS,quas Hippocrates refert, recensebimuS, qua αles sunt tenues urinae&crudae praeter morem sine repleatione haec enim morbi inuasionem significar,tum alia tum siquis dolor, aut conuulsio in summum humerum, aut collum aut dorsum incidat,aut torpor c orpori S fiat, aut turbulentum in somnuim uiderit quorum plurium caussas supra demonstrauimus, reliquas uero Paulu qua breuissime concinneque recensuit in hunc modum cinhoc casu quam primum inuaserit, aegri concidunt con 'vellunturque: tum impotes quaedam uox interdum sub
oritur, sed peculiaris admodum mali nota est oris spu
100쪽
ma quippe alia communiter aliis quoque morbis eueniunt. Non desunt etiam quibus urina stercus praeter
uoluntatem excernitur , non nullIS genitura quae omnia quamobrem fiant, demonstrare tentabo neque
enim dehor uom niti caussis perfecte me loqui, sed pro exercitationis&studiorum meorum mediocritate pola liceor. Quamprimum igitur morbus inuaserit, aegri cocidunt convellunturque ob cerebri atque uniuerlut corporis conuulsionem ita enim nerui ac musculi contrahuntur, ut mouendi faculta uitietur Cerebrum uero usque adeo se ipsum quatit,quo excutiat id, quod noxiuest, ut is,qui hoc mala laborat, neque uideat neque audiat, neque ullo sensu quicquam percipiat, ac ne conse πqui quidem possit quid factum sit, si quidem cum memoriarii tribus ratio quoque ob laeditur. quum enim ipsi oculi sint aperti, nihil tamen cernunt animo caligante. Aegroti igitur ob caussas commemoratas cocidunt:ita uero convelluntur , ut non tantum principum animae functionum noxa,sed&uniuersi corporis habeatur, id is de secro ipsum Hippocrates iam dudum ostedit,quiri manus imα morb. c. IV Potente S fieri, oculosque distorqueri, ac pedibus calcitrare hoc malo captos ait, quorum omnium etiam caussas retulit his ipsis uerbis. At uero manumimpotenteS sunt ac convelluntur sanguine quiescente, dum non diffunditur, ueluti sistebat oculi quoque distorquentur aerea uenis eXclus , commouentur, calcitrant autepedibus, quum aer in membris coclusus fuerit, foras penetrare C On poterit prae pituita, veru exiliens per sanguinem sursum ac deorsum conuulsionem ac dolorem infert propterea sane calcitrant. Habes horum caussas adiungam etiam aliud, ne quid de quo desideratur relinquam illud uero est, Quamobrem uelox discussio comitialis conuulsionis fiat, non autem perpetua sit,ueluti in aliis conuulsionum generibus, nempe em pro stotono , epistolono, tetanoque fieri solet . quae re quum supra priore libro ex Galeno fuerit deci arata, non est quod in praesentia rursus referam illud talummodo doxerim,