장음표시 사용
101쪽
CAPUT IX. De scopo, quem is ver; Inqui rione, Disciplina-νumque sudiis tirones sebi proponere debent.
LXXVII. O A est agentium rationo a C l bertate praeditorum indoles atque natura, ut sive agant quidquam, sive omittant , nihil horum illis contingat sinesne, scopo, motivo, aut ratione sufficienti, curea fiant potius quam non fiant, hoc potius modo quam alio. Quum enim libertatis status aequilibrii quidam status si ac indisserentiae - dari omnino debet ratio siniciens , cur ad actionem potius ab eo statu humana mens transeat, quam inactuosa perseveret. Sine ratione namque sufetenti nihil fit. Haec quum ita sint , quemadmodum actionum omnium, omissionumque humanarum , ita & studiorum , verique inquisitionis scopio , finis, motiυum , aut sussiciens ratio s nam eodem recidunt ) aliqua detur , necesse est. LXXVIII. Porro si ad eamdem naturam diligenter attenderimus, comperiemus profecto, studiorum scopum hunc situm esse debere in boni alicujus essecutione , aut in fuga mali . Ita quippe a natura constituti sumus , ut innato quodam pondere ubique feramur in honum , malumqae avorsemur. Sane si actionum
102쪽
omnium , omissionumque nostrarum anai m . rite instituerimus , perspicua res erit, quidquid agimus , quidquid omittimus, quidquid tentamus, machinamur, cogitamus, in commune centrum isthue vertigine mira confluere omnia,
UT SIMUS , AC BENE SIMUS, vel ut minimum saltem , quoad fieri potest , male semus .
q. LXXIX. Quum autem non raro contingat, ut in bonorum, malorumque judicio decipiamur, mala turpiter putando , quae reipsa kona sunt, ac vicissim bona, quae lunt mala 'qua de causa bonorum , malorumque divisio illa oborta in vera m adparentia : hinc serio cogitandum ut studiorum , verique inquisitionis snis verum ac reale bonum sit , non fucarum & adparens . Uti nam priusquam agimus quidquam, vel omittimus, serium maturumque eXamen istuc ex perpetua methodo iniremus lNon adeo patens esset malorum scatebra , nec
LXXX. Quum haec non advertissent , si ive s quod longe verius ) advertere noluissent viri quidam perversi , societatis simul ac Religionis opprobrio nati, non alium studiorum suorum sibi scopum proposuerunt ac finem praeter impietatem, ac scelus : putantes, nescio quod no minis , & gloriae incrementum per Europam se consecuturos, si Sacerdotii non minus, quam Imperii juga excuterent , populosque plane facerent exleges , sne Principe , sine Sacerdote, sine Deo. Quamquam ea in re illud longe de
testabilius, quod ubi horum pestilentissima opu
103쪽
scuta , quae in Italiam clanculum injiciuntur, voracibus illico flammis addicenda forent ' contra ea arripiuntur avidius , majorique cum animi ardore, ac voluptate perleguntur . Qua de causa sit, ut a sciolis quibusdam , & garrulis heic naturalismo plaudatur , illic in disserentis
mo, & alicubi fortasse etiam s horribile dictui
Eheu f e eatrisum, di seleris pudet, , Fratrumque . Quid nos dura refugimus. AE tas ρ suid intactum nefassi
Liquimus Z Unde manus juventus Metu deorum continuit Z uuibus Pepercit aris p
LXXXI. Quondam erit igitur verum ilis lud bonum, ad quod veri investigatione , ae Philo phiae studiis contendere debemus λ Doceat id nos Cicero quum alibi, tum in libris de Finibus, ubi: Omnis summa Philosopbiae , inquit, AD BEATE VIVENDUM refertur ,
idque unum expetentes bomines , se ad Me suisitim contulerunt. Hunc igitur scopum , ad
quem Philosophia suapte natura fertur , no bis ob oculos sistere debemus, BE TEGUM RE ; nisi ad nostram aliorumque perniciem scientes ac prudentes insanire velimus.. LXXXII. Sed qnidnam beate vivere , idest felieisas est Et quaenam media Ρhilosophiae studium nobis suppeditat ad eam asseriquendam Z Principio solisitas generatim in carent a malarum , δέ voluptatis sensu sita est . inum autem mala . alia corporis sint , ut dolo
104쪽
loreS, alia mentis, ut aegritudines s hinc definiri felicitas poterit : Carentia doloris in corpore , m Vritudinis in mente, ac subnascentis voluptatis interna conscientia. Quo Sc spectat υiri felicis character ex Stoicorum sententia:
Non dolere corpore , non aegrescere mente , ac subnascentem indo voluptatem vivide persentiscere.
Verum istuc felicitatis genus, quo omni prorsus
dolore careamus in corpore, omnique aegritudine liberi simus in mente , plenani scilicet , perfectamque felicitatem , frustra heic speraverimus , ubi quotidiana naturae indigentia , ubi lex collisonis partium universi , ubi indomita
affectuum rebellio, ubi iniqua improborum hominum praevalentia, ac ubi innumera quotidie mala, innumeros ex omni parte dolores & aegritudines adserentia , mille quotidie modis nos infelicitant. Tota igitur, quam in hac vita sperare possums , felicitas sive beatitudo sita est, quemadmodum eleganter Tullio dictum in libris de melis , in MINIM DE MALIS; ut numero scilicet, ac intensitate minoribus, quoad fieri potest , malis afflictemur . Atque hac quidem nedum contenti esse debemus , maximasiaque Deo grates adsidue,rependere sed & sapientissima quoque illius consilia, ac providentiam demirari . Quia si tot aerumnis, ac miseriis attriti vix e)usdem amantissimi Numinis recordamur ' quamam esset mortalium vitas, si nos heic fecisset feliciores, ac beatiores ΤLXXXIII. Atque haec terrena felicitas est, Istuc in terris beate vivere . Media autem pQr E scien-
105쪽
. scientiarum studia illam nanciscendi non opes sunt, non dignitates, non honores, non stemmata, non superbum quidquam simile ' quemadmodum nimis inscite quibusdam somniatum. In
primis enim haec Philosophia non parat s* 41.
Tum augendis ea potius doloribus in corpore,& aegritudinibus in mente apta sunt . Sane centies, ac imo millies feliciorem dixerim rq-ralem hominem , cui sunt tantum mitia poma , Casaneae molles , pressi copia lactis quippe qui exigua re familiari , parvaque supellectili plane contentus , nullis gravioribui curis, nullisque desideriis angitur' quam epuin Iones quoslibet, ac illos praeterea omnes, qui femi-deorum in classe constituti videri volunt, ac reputari, Quum scilicet horum honores , dignitates , stemmata, thesauri, graviores curae, epulae, nimiae relaxationes, centena alia his si milia, totidem duriora juga, tyrannicae servitutes , & importabilia onera sint, quibu4 opprimuntur, & infelicitantur ψ . ). f. LXXXIV. Sunt ea vero beate vivendi meis dia, quae Philosophiae nobis studia parant, potius haec tria: I. bone Ia eommoda cum sobrio eorum usu : 2. perfectio intellectν , per germanam Dei, nostri, aliorumque cognitionem ' 3. perse iavoluntatis , virtutibus vivendi ex legibus jussitiae & honestatis, piὸ nimirum erga Deum , sobrie erga nos ipsos, atque juste erga alios homines , Quorum mediorum primum , in optimis saltem Praeceptoribus , sacile parat Philo
106쪽
LIB. I. CAP. I x. 6 sophiae magisterium nedum in publicis , ubi hi
aluntur aere publico , sed etiam in auditoriis privatis ' item Iurisprudentia , Medicina, Chiarurgia , aliaeque facultates , vel etiam libera. liores artes ex Pissica, ac Mathes simul deriis vatae ' ut rebitectura , Sculptura , Pictura , Ba-ιδὶ ea , similes . Secundum adfert Metapb ea rac tertium denique Ethica, sive Moralis. His autem mediis quum dolores corporis , tum aegritudines mentis facile fuerit volenti, & adnitenti divino cum adsutorio ad minimam paristem revocare, & ideo beatiorem vitam ducere . LXXXV. Atque haec mirum quoque in modum cum humanae felicitatis idea congruunt, quam scite admodum & cogitate nobis exhi.
bet Iuvenalis , quum illum heic esse scribit
beatum , cujus est mens sana in corpore sano . Nam & sanitatem corporis, quoad minimam dolorum partem , honesta commoda pariunt cum lObrio eorum usu ' & sanitatem mentis , quoad minimam quoque partem aegritudinum , virtutes inducunt tam intellectuales, puta Dei , nostii, aliorum cognitio ' quam morales , pietas scili- licet , justitia , sobrietas , sive temperantia , ceteraeque praeterea omnes, quae ex his proficiscuntur . Ut enim vitia quum mentis tum corporis sanitatem pervertunt ' ita vicissim utramque sanitatem solae adserunt , ac imo so. lar ad serre possunt, servareque Virtutes.
LXXXVI. Ceterum quo inevitabiles dolores corporis , atque fatales ex lege eommerci;
aegritudines mentis minus sentiamus, pietas E a prae
107쪽
praecipue adversus Deum impense colenda ' a
que in hac pietate humilis, ac plena subjectio
constanter adhibenda divinae voluntati, in ore seminper habendo, &in corde Servatoris illud: FLAT LUNT G quo tota hominis, christianique perfectio continetur.Ita quippe quacumque in rerum vicissitudine posti vix, ac ne vix quidem commovebimur . Non superbiemus in prosperis, nec in adversis consternahimur . Quinimmo Ii. enter gloriabimur in infrmitatibus nostris cum Apostola Ρaulo: ac illud in ore perpetuo habebimus cum patientissimo Iobo : Dominus de dii , Dominus abstulis r sit nomen Domini beneis dictum . Adeo verum , itemque pulcherrimmum it alicum effatum illud : CHI SI CONTENTA , GODE. Verum hic consensus , haec plena consormitas Divinae voluntati, Dei d num est , assiduis precibus ex imo corde , Cainsaque mente profusis. efflagitandum . Quod nGiplis quidem gentilium Philosophis , ac Vat,bus ignotum . Unde Juvenalis Sat. X: ORANDUM EST , ut si mens sana in
corpore sano . Fortem POSCE animum, o mortis terrore
sui spatium: vitae extremum nigr munera ponat Naturae qui ferre gwat quoscumque Iam Ores r sciat irasci, eviat nuo potiores Herculis aerumnas credat saevosque labores Et Venere, oe caenis, m plumis Sardana
108쪽
LIB. I. CAP. IX. - , LXXXVII. Haec quum ita sint , iuvenes
nostros, ad veri inquisitionem, Disciplinarum. que studia contendentes enixe precor , ut non alium scopum in iis sibi proponant, nisi beatem et ere nec alia inquirant beate visendi meis dia praeter tria illa mox proposita 8 ) , non omisso quarto praee. ), ceteris ad beate vicendum longe efficaciore , & opportuniore: scilicet I. honesta commoda , 2. perfectionem intellectus, 3. persectionem voluntatis,& arctissimam 4. divinae voluntati adhaetionem . Quae tanto diligentius persequi debent , quanto in eo saeculo vivimus, in quo ob prava scelestissi morum hominum exempla, & adsdua impietatis incita. menta, facillimum ipsis fuerit literarum studia in propriam iptorum , aliorumque perniciem veristere. Alioquin longe melius, & commendabilius fuerit ea abjicere prorsus, solique Religio. nis , natur que cate bi mo operam dare: ne sciliocet , quod gravissime Augustino dichum , --niant indocti, o rapiant regnum Dei e nos au rem ctim nostiris literis demergamur in profundum.
109쪽
De recta defulandi, dis dendi , o in ord ne-di ponendi arte, in inqui tione veri adeo frequenti, delicatiori , ac necessaria.
Lxxxv IIL X TEri investigator triplici γαυ tissimum arte plane infructus esse debet , definiendi , dividendi .
ordinate disponendi. In ipsa enim ver inquisitione accidit saepissime, ut in objectis , quae examini subjiciuntur, quaedam occurrant adeo obscura, ut nisi per adcuratas d itiones prius explicentur, ac determinentur , dissicillimum fuerit inquisitionem ipsam ultra protrahere. Saepe etiam in res compostas , ac plura in se complectentes ipsa investigatio incidit ' quae nisi apta divisione secernantur , haereat ea statim , necesse est . Frequentissimus denique occursus accidit rerum maxime involutarum, & confusarum , & quae omnem ulteriori inquisitioni aditum praecludunt, nisi suo quaeque loco statuantur , aptumque omnes in ordinem disponantur. Quae quum ita sint, utilissimum , ac imo plane necessarium ducimus potissima definiend , dividendi, apteque di ponendi praecepta tironibus proponere s ut in Disciplinarum studiis nihil occurrat, quod aut veritatem illis obtegere, aut in errorem inducere possis. Sed a desnisione exordiamur.
110쪽
LIB. I. CAP. X. cLXXXIX. Definire quidpiam perinde est,
ae illud datis quibusdam regulis explanare , ac determἱnare. Hinc triplex oboritur definiistionis genus, ut alia nimirum dicatur edimoisivi ea sive nominalis, alia realis , alia genetiaea ; propterea quod obscuritas vel in nom ne
esse possit, vel in re , vel in glinendἱ moao . Nominalis definitio dicitust; qua , quod in no-m; ne obscurum est , explicamus: ut si dicam rPhilosophia es amor sapientiae . Reatis , qua evolvimus id , quod latet in re , sive in rei natura & essentia : ut tr angulum est fgura
plana , νria latera , totidemque angulos comple ctens. Genetica demum, qua latentem modum
enucleamus , quo data res fit , aut fieri potest : ut linea es uvistido omnis latitudinis expers, orta eα eontinuo fluxu punct. xC. Reates definitiones spectandae viro philosopho tamquam scientiarum semina , eo penvia , elementa prἰma . Num quae paueis , eompendiose, ac velut in nucleo ipse exhibent,& com inuntur, late postmodum 1 in instipis.
nis demonstrantur . Hi ne intelligimus , definiendi artem nimis perieulosam esse , ac deliineatiorem; exposcereque proinde animum valde intentum , Ornnique praejudicio vacuum . Alioquin falses , & erroneas definitiones construendo , tum ex earum praescripto scientsarum Mificia eommoliendo , erunt omnino illa prava, chimaerica , saepe impia , ubique smilli nathao . Exemplum habemus in Benedicto Spi. aioza , qui in Hssemate triologico politico tona