장음표시 사용
121쪽
quibus imbecillitatem mentis evincere nititur in investigatione , & adsecutione veri ' an falsa λ Si putat falla ludricus est, aut insanus , dum ea adhibet ' nec quidquam praeterea proinficit , dum vera falsis oppugnare contendit . Sin autem vera existimat; quum ea argumenta a viribus humanae mentis proficiscantur . sintque ejusdem scelus ' consequens est , eamdem mentem non esse adeo imbecillam , nec ejus intelligendi vires adeo debiles, ut verum num. quam assequi possint. Ita id commenti genus ex illorum numero est , quae ipsa mei funda.
menta evertunt , quibus superstruuntur . Tan sum ne est ἰn rebus inane s ε . . .
CIII. Nec reponere juvat , videri ea qui' dem argumenta sibi vera ' nescire tamen , an reipsa vera sint, vel falsa . Non juvat inquam Nam si humanam mentem prorsus imbecillam, ejusque intelligentiae vires impares reputat Vero adsequendo ' ne videri quidem ea argumenta sibi vera possunt, sed plane falsa : & ideo ludicrus denuo in iis objiciendis, vel insanus.
Quod si denuo reponat, eam de humanae menistis imbecillitate in vero adsequendo opinionem non omnino versim , sed vero milem tantum a se reputari ' & ideo nec vera, nec falsa, sed merosmilia tantum a semet existimari argumenta , quae ad eam probandam oppGnit ' adhuc ludricus, vel insanus reputandus, dum vero- smilibus tantum argumentis everti posse arbitratur argumenta certa, planeque infallibilia in abii nos utimur ad oppositam sententiam demonstrandam et
122쪽
LIB. I. CAP. XI. 8adam . Nam illud denuo ac lubenter repeto , repetendumque saepissime , quarundam coastationum nostrarum immutabilitatem , atque consantiam manifestissimum arrumentum esse veritatis earumdem; ipsarum scilicet objecta talia in se esse, qualia a nobis constanter , ac immutabiliter cognoscuntur, ac judicantur. Sola enim vera , utpote naturae rerum uniformia , immutabilia esse possunt, semperqne videri a nobis eodem modo, atque in eosdem usus adhiberi : falsa non item, quae una vel altera die falsitate cognita , semet ruunt, & evanescunt , tamquam a natura difformia , & commentitia I nec in eos
usus adhiberi possunt , ad quos falso judicio
idonea reputantur . Qua de re mox clarius &uberi US.CIV. Nec quidquam proficit, dum idem
pseudo-Huetius ait , solo reυelat ouis lumine collustrari mentem posse , ut verum inquirendo adsequatur . Quonam , quaeso ., in divini Codicis libro unquam revelatum invenio , hunc esse calamum, haec perspicillia , illud atramentum quae eX diurno ceteroquin , nocturnoque usu, atque ex constantibus inde subsecutis effectibus talia esse scio 8 Quomodo etiam Dei verbum ibi contineri sciam , si rationis lumine Deum esse ignoro λ Si loquutusne sit Deus , an non , per naturalem rationem scire non valeo λ Sed demus, me undecumquei sta cognoscere posse . Standum nunc igitur iis omnibus, quae in eodem Coclice docςntur. Eroo quum Paulus praesertim saepe in illo doceat'. F 'a me
123쪽
me per ea , ρυα facta sun , Deum cognciscere posse, digitoquς monstrare ; consequens est ibolo naturae lumine , & per . creaturas ipsas in Dei cognitione; me posse deVenire ' ac pro- . inde inesse humanae menti vires satis idoneas quum ad creaturas i plas , tum ad earum Conditorem agnoscendos . Quamquam me Vix tem perare ab ira possum, dum haec Scripturis sanctis ficta, at ue fucata elogia a viro sceptico fieri audio . Quasi quod scepticismi scopus non ipsa sit veritatum omnium quum naturaliuritum maxime supernaturalium eversio , ut , fidiis placet , ubique triumphet libertinismus SNovimus quippe ab ungue leonem . . . . CV. Ceterum si Scepticos, omnia in dubium vertentes , aut ludere, aut insanii e ajo , dum nihil a n0bis per naturae vires sciri pota deblaterant; non ideo oppositam quorumdam , qui Dogmatici vocantur , audaciam , atque superbiam umquam probaverim , qui nihil se ignorare prorsus jactitant. Stati enim sunt humanae intelligentiae fines , quos ultra ejuS VI- res minime cXpatiantur . Scilicet ea fuit semper eritque in aevum sapientissima supremi
Numinis oeconomia , ut quae vitae humanaequum animali , tum rationali commode , honesteque tranfigendae necessaria erant , nobis ultro manifestarit; in ceteris operibus ejus admirationis quidem nostrae objectum esse voluit , non comprehensionis . Quare adlaborandum potius nobis est, ut hac divini vultus scintilla super nos divinitu* obsignata in eos fines uta-- r.
124쪽
. LIB. I. CAP. XII. 8snaur , ad quos summa munificentia fuit ea nobis a Deo communicata. Quae germana , ac vera Philosophia.
Do tr pliei veritatis genere , p,sica , metapbfica , si torica, earumque certituarne . Cv I. TNsunt itaque, ex praecedenti Capi-L te , humanae menti vires tales aetantae, quae Veritatibus pervestigandis, & adsequendis satis idoneae sint . Examini nunc sub-3icienda harum genera VerItatum , quae perVestigandae . Porro earum diviso non ex alio sonte deducetur melius Sc adcuratius , quam ex rebus ipsis , quae verorum sunt iudiciorum objem . Eae autem res , sive talium judiciorum objecta, generaliora quidem , & ad qua omnia facile revocantur , vel phresca sunt ac sensibilia, vel metaptifica & intelligibilia , vel historiea demum & credibilia . Quae seorsum explicanda prius , tum veritates ipsae determinandae , & evolvendae .
CVII. Principio igitur pbsilea judicio
rum objecta adpello , quae corporea sunt , ac sensbilia , quaeque sensuum usu & adplicatione a nobis dignoscuntust. Ubi nihil referre putamus , sive nudis sensibus , sive instrumento quolibet armatis ea nobis dignoscantur'. Quare In
125쪽
ph icorum objectorum censum conjicienda , nedum quae simplicibus obsereationibus de mundo
adspectabili nobis perspecta sunt ; sed etiam
quae per experimenta rite instituta deteguntur . Ut adeo ad pissicorum objectorum genus spectent naturae phoenomena omnia , tum quae semet in sensus incurrunt , tum quae instrumen. torum, & quarumlibet machinarum vi & opesve obse ando , si ve experiundo e naturae puteo eruuntur, ac palam fiunt. CVIII. Uoco autem judiciorum objecta methaph ica , quae abstracta & intelligibilia sunt, atque rationis usu nobis comperta. Quocirca ad hanc objectorum classem spectant res omnes insensibiles & inconspicuae, quarum cognitio sive ratiocinando, sive meditando, sive
adhibendo analysim , sive sinthesim , sive quaevis odia media , de quibus Libro III. in nos malit A & funditur. Atque hinc ad eamdem perintinet nedum quidquid insensibilis & abstram , atque rationis usu a nobis cogniti suppeditant Disciplinae metaph toae , sed & mathematicae etiam , dc .etbicae , & ipsaemet non raro psescae. Nulla enim facultas eli, quae judiciorum objem quaedam intelligibilia 3c abstracta non contineat dc quae inteIligibilibus quandoque Jc abstractivargumentis aut evolvendo , aut demonstrando non utatur. Ut ecce: Decrescant ne vires corporum , quae in orbem dissunduntur, in inυersa ratione quadratorum dinantiae G centro ρ intel
ligibilis qui m & abstracta inquisitio est ;
126쪽
LIB. I. CAP. XII. Diandus ne sit Deus super omnia λ aut e diligendi ne homines sicut nos ipse λ Inquisitiones sunt etiam intelligibiles & abstractat spectant nihilominus ad Ethicam . Nihil addain de M tbesi , praesertim pura , cujus argumenta omnia ejusdem generis esse, idest intelligibilia & abstracta , nemo ignorat . Nec praetereundum , nihil interesse, sive id genus objecta solo intellectu ac ratione cognolcantur , sive suas etiam in eorum intelligentia partes habeat phantasia,sve vis imaginatrix. Quo enim naetap sea dicantur , sat est non esse illa sensibilia ἰ nec ulla
CIX. Uoco tandem obvecta hi orica, quorum cognitio neque a sensibus ingeritur , neque pura ratione formatur , sed per auctoritatem adquiritur ad Criticae leges exactam . Id genus objectorum plenae sunt Hisoriae univer sar ; quippe quae in enarrandis praeteritorum temporum factis , quoad lati s si me patent , eae totae occupantur . Nec ulla quoque Disciplina est , quae partem hi orisam non cominpleolatur nedum propriae originis progressus , vicissitudinum , cultorum , similium. sed& sententiarum quoque diversarum in ea aragumenta , quae Versat , enucleatque . Quod &factum bene. Ablata enim a Disciplinis parte hinorica, quae luperiunt, scheletro similia viden tur ; atque docendo. tantum, nec simul obiractando , patientissimorum quoque Lectorum ingenia lassant, defatigantque . CX. Sunt igitur Judiciorum quorum cum-
127쪽
que nostrorum objecta triplicia . pb ea &θnsbilia , metaph ca & intelligibilia , hisον lea& eνed bilia. Ad tria autem suprema genera istaec revocari omnia & singula posse , de quibus a nobis judicia feruntur, non est in dubio. Enimvero in actuali eorum cognitione vel inrem venit ministerium sensuum, vel solius intellectus, vel auctoritalis. Neque enim est aliud cogno. scendi medium , si recte conjicio . In priori autem casu sunt objecta p,soa , in secuntio metaphinea , in tertio hisorica . Ceterum qirum haec docemus , caveant , Re sibi in animum inducant tirones, circa objecta quum p sca , tum hisorica nullum esse intellectus ministerium . Adest enim quam maximum : quin &totum in judiciis de utroque serendis artificium solius intellectus est, non sensuum , nora auctoritatis . Distinguimus autem illa ab obiectis metu scis , quatenus indita tantum sibi vi intellectus ista cognoscit ' pissea vero non nisi ope sensuum , atque auctoritatis ope tantum obiecta hiseoriea. CXL Ηis in antecessum evolutis, facillimum nunc fuerit Veritatum genera nosse , ac determinare . Scilitet quum veritas logica , cis
qua heic sermo, in conformitate judiciorum cum objectis , de quibus feruntur , sita sit sI7. )' tot consequenter statuenda erunt veri.
tatum genera , quot siret judiciorum objest, ipsa' ur patet. Haec autem vel ph Ma sunt , vel metaph Uca , vel hisoriea s 3. Io7. seqq, 3. Et veritates igitur aliae sunt pυμα , aliae me-
128쪽
to scae , aliae historicae ' quarum priores sistunt in consormitate judiciorum nostrorum cum objectis p sicis ac sensibilibus ' secundae cum metapis Pis & intelligibilibus postre. mae cum hi ricis & credibilibus . Atque harequidem trimembris veritatum diviso quum exsuperioribus fluxu quodam naturali , ac necessario sequatur; everti consequenter nequit, nisi prius superioribus principiis eversis . Sed & sensu
quoque optimorum communi nititur , penes quos ea vulgo recepta . Porro si haec rite in. vertantur, totidem Distatis , errorismque genera
oborientur ; ut patet. CXII. Sed ad certitudinem , quae praecipuus est harumce s prael. ) veritatum character, gradum faciamus . Ea perinde est generatim , ac firmitas , immobilitas , inυariab
Ilias ' adeo ut veritas certa perinde sit ac veritas si ma , lavariabilis , immobilis . Sed diplex in judiciis certitudo distinguenda , quarum altera eae objectis in illa derivatur, de quibus
feruntur; quatenus videlicet immobiliter ea sunt talia, qualia judicantur : altera a mente ipsa , quis tenus firma illis adsentitur persuasone , nee minimum valet de ei rem haesitare . Priorem obisj-ctiυum dicere possis ; subjectivam hanc posteriorem I quatenus i psa mens nedum causa eL
fcctrix , sod & subjectum quoque est eorumdem. judiciorum . CXIII. Certitudo subjectiva , sue mentis , simplicissima est , summa , graduum quo impatiens. Nam nisi summa, plena, persem,
129쪽
non eetlaudo erit, sed incertitudo. Nec tuti sitismum ea est veritatis judiciorum argumentum quemadmodum nec incertitudo tutum argumenis
tum falsitatis eorumdem . Fieri enim potest , ac fit saepissime , in iis praesertim , qui seria , matura , & pacata de rebus examina negligere solent, ut mens certa sit quidem de veritate, aut falsitate judiciorum quae horum autem pulantur vera , sint falla,& quae falsa , vera existant. Similiter fieri potest , ut mens ob imbecillitatem , aut ejusdem examinis neglectu haelitet ipsa quidem de eorumdem judiciorum veritate, aut falsitate ; interea dum ea immobiliter vera sunt, aut falsa . Oritur ea tandem certitudo mentis, scut & incertitudo ex judicio , quod ipsa efformat quum de principsis, tum de horum adplicatione , tumque demum de illatisne consectariorum , de quibus ea certa est , vel incerta . Nam si principia putat vera, adinplicationem adcuratam , ac legitimam illatio, nem' certa est de consectariis inde deductis rsn contra , haesitans , & incerta . Ubi opportune monendi tirones, ne certi umquam , aut ha stantes sint de veritate, aut falsitate consectariorum , nisi prius quum principiis , & applicatione , tum illationibus rigido , maturoque examine libratis . Ea unica errores heic declia nandi. via . CXIV. Haec de sufectiva, & extrinseca . Adeamus certitudinem objectiυam , & judiciis ipsis intriuecam . Mutuantur eam certitudinem
Judicia vel a natura objectorum iplbru
130쪽
quibus seruntur vel ab Opothesbus adjun us ς quorum utrumque efficit, ut judicia vera , immobiliter vera sint , aeque ac immobiliter faIsa , quae falsa suerint. Ita si dicam : trianguis Ium es trilaterum p circulus es figura obaericue homo rationis particeps r sunt ea judicia firmiter, invariabiliterque vera, certitudine ex ipsa trianguli, circuli , homi nilque natura deducta.
Sin vero dicam : Rantibus naturae legibus , semotisque obseaculis , graυia deorsum ruunt 'erit hoc etiam judicium certo , immobiliterque Verum , certitudine. tamen ex bpothesbus adiunctis derivata ; quibus fit, ut aeque ac priora illa nulla prorsus ratione in sellum commutari possit. Finge namque, cauta quacumque posse in falsum commutari . Ergo vel naturae leges commutatae erunt , vel obstacula aliqua subposita , ne ea deorsum ruant. Alioquin quo modo pensilia in libero aere consistent gravia corpora Z Utrumque autem evertit adjunctas
f. CXV. Atque haec aptanda certis ludicris omnibus quacumque veritate pollentibus , pb-ca , metu fisa , bsorica. Omnia sci licet certa, .& invariabilia vel ex objectorum natura &essentia, de quibus seruntur; quae aliter ac est, esse non potest , quin ipsa mei objecta simul pereant' vel ex sepotbesbus adjunctis , sub quibus judicia vera nullatenus possunt in fallacommutari . potem in veritatibus hsorie is est illa eventus Iam praeteriti , sub qua fieri nequit, ut vera iudicia commutentur in falsa . Quia nulla