장음표시 사용
131쪽
nussa potentia fieri potest . praeteritum non praeterii sse . Quo spectat Aristotelis illud communi virorum doctorum sensu probatum . Hoc tino privatur Deus , infecta feri , quae fa ta sunt . Atque ista quoque ofectiva certitudo , seque ac subiectiva illa mentis Ii 3.), simplicissima est, summa, absoluta , nςc ullos umquam gradus admittens. Alioquin si ullos gradus admitteret, non firmitas, non invariabiliuetas, non certitudo foret, sed incertitudo ac major rilla quidem , vel minor pro numero graduum, quos admitteret. Ex quibus intellIgἱ- mus , certitudinis divisionem illam in ph
eam metaphsicam ,. & moralem , quae numer
graduum sint inter se diversae ' quemadmodum innuere videntur Logici ; commentitiam esse ,& a certitudinis natura maxime abhorrentem. CXVI. Sed horum usus , illosque egregios pro vita humana tandem subjiciamus est opus. Rouerint itaque tirones, veritates lemel detectas numquam , nisi forsitan imbecillitate memoriae , amitti posse , nec in falsitates commutari : quia judicia vera aeternum vera scut& aeternum falsa, quae semel salsa fuerint. Haec quum noverint, illud una intelligent, & mores etiam uniformiter ad hujusmodi veritates de Deo, de nobis ipsis, deque ceteris hominibus consormatos , aeternum quoque bonos ese; sicut vicius m semper pravi suturi erunt, qui ab illis semel dissenserint ' ac illos propterea semper praemio , hos poena semper dignos . Sed ea du re berius Ethici . .
132쪽
LIB. I. CAP. XIII. CAPUT XIII.
De physicae , -tbayboicae , m historicae veritatis indiciis , quibus a falso secernantur.
CXVIII. Onstitutis tribus veritatum generibuspissica , metu fica, hiseorka , determinanda nunc indicta , .signa, verιτ criteria sunt, quibus ab earum inquis toribus dignoscantur , & a falso secernantur . Nam in in hunc finem proposita reipsa hominibus esse hujusmodi criteria , quamquam Scepticis omnia in dubium vertentibus denegatum in primis pseudo-Ηuetio ς vix ulla tamen probatioue in diget . Si enim Deus nedum vehementissimuim& irrequietum sciendi desiderium hominum
pectoribus indidit Ioo. ) sed & plura
etiam scire voluit reipsa Ior, ) ; consequens est , & veri sciendi isdie a tradere illis debuisse, ac de facto tradidisse . Quamombrem
se integrum ea de re examen ineundum , ut inter tot veri criter a a Logicis tradita , ac tradibilia, quod verum ac germanum fuerit, deliratur , ceterisque praeseratur ; idque brevisti me. Non enim longas dissertationes evulgare quod a Logica alienum ) nobis, est animus ' sed veri tantum inquirendi praecepta tironibus tradere . CXTIII. Est itaque veri eriterium signum, aut indicium illud , quo vera internoscimuS ,
133쪽
ae secernimus a salsis . Ita indicium illud , quo hunc ealamum esse scio , non perspicillia,
non atramentum , non quidpiam distinctum atque diversum ' veritatis hujus criterium adpellatur. Ast quodnam indicium istud erit λ Ρroculdubio illud ipium , per quod calamus in
se calamus potius est, quam quaevis res alia aealamo diversa. Quodvis enim ens per ea , a quibus ejus natura constituitur, c distinguitur a ceteris , per eadem internoscitur . Hac unica res agnoscendi via sublata, nulla alia supererit ' ut patet . 3CXIX. uum autem generale principium istue nulli si exceptioni obnoxium ' clare Intelligimus , veritatis criterium situ es e oportere in notis ebaracterisicis, sive peculi sibus proprietatibus', quibus unaquaeque res est id quod est, atque ceteris distinguitur . Scilicet ver cognoscimns esse judicia , quae de rebus efformamus , ope notarum characterinicarum , quae
rebus, de quibus illa serimus, insunt falsa vicissim , si eaedem notae deerint , in sintque diversae. Ita si dicam , hunc esse calamum ' veram esse intelligo enunciationem istam ope notarum characterisicarum, quae eidem rei, de qua illam efformo , inhaerent , & quae calamum constituunt ' cujusmodi sunt e. g. interna cavitas , desinentia ex altera parte in scissum acumen , ex altera in plumam, usus ad scribendum idoneus , R ita porro. Quod si dicam , illum esse perspicillia ' hanc aliam enunciationem intelliso esse falsam I quia characteri leae perspicillio
134쪽
LIB. I. CAP. III. liorum notae desunt, insuntque diveris ' quia, inquam, desunt vitra in orbem disposta, deest arcus , deest usus ad clarius acutiusque viden. dum idoneus, desunt perspicilliorum notae ce terge , insuntque oppositae, atque diversae. CXX. Atque haec locum quidem habent nedum in phx scis , ac metu scis, sed & iaveritatibus quoque historicis , de quibus supra
h. io. ) Nisi quod in veritatibus historieis
praeter rerum , quae narrantur , notas intrinsecas , spectandae quoque sint & notae extrinsecae, a peritia, ac probitate narrantium Historicorum deductae, quod scilicet nec decepti sint ipsi.
Nec nos decipere voluerint. Ita enuuci tionen hanc , multa Romanorum millia ad Cannas ab
Hannibale fuisse caesa , agnosco esse veram , tam ob notas Hannibali iutrinsecas, puta quia juratus erat Romanorum hostis, quia Dux inis victissimus . . quia tot praecedentibus victoriis inflatus , & ita porro ' quam ob notas alias extrinseeas in Historicorum fide constitutas quatenus qui talem tantumque facinus naris rant, nec decepti ob peritiam ac sagacitatem sunt ipsi, neque ob probitatem bonamque .fidem nos decipere Voluerunt.
CXXI. Quae cum ita sint, circa veri eria terium statuere generalς principium heic modo licebit, casui cuivis peculiari pro opportunitate aptandum , quod est hujusmodi: Pui ui
per intrinsecas , extrinsecaoe characteνinicas notas cognoscitur, tale es, quale cognoscitur Iideoqtie verum . Notum namque per criterium .
135쪽
Quinimmo id genus cognitiones per notas in isinsecas sunt 1cienti cae , ac philosopbicae ' quia per causam , sive per rationem sussicientem , cur potius sint, quam non sint , hoc modo potius , quam alio aue. ) : licet notae ex irivocae non pariant nisi fdem. Qua de re suo loco. Interim principium istud tanto verius mihi videtur atque germanius , quanto tacita quadam philosophandi ratione, ac incitante ,
ducenteque natura eo generaliter uti solemus
in librandis judiciis , eorumque veritate , ac falsitate stabilienda . Neque enim principium aliud prae oculis habemus, dum quidpiam Verum ne sit an falsum , investigarnus . Est porro velut lydius lapis , ad quem inquisitiones
Omnes exiguntur et ac tunc solum vera nos de rexissς putamus, dum hae notae rerum characte.
νisic nobis perspectae fuerint : alias haeremus semper dubii, haesitantes , incerti. CXXII. Quamobrem idem principium , idemque criterium in naturalium studio Diici. pli narum sic tironibus proponendum putamus, quatenus spectare illud debeant tamquam fidum inquisitionis omnis ducem , atque tutissimum
detectae veritatis indicem'. neque verum detexisse se umquam reputent, nisi obaracterinicas veri
Motas prius intellexerint. Ubi & distinguendum ab illis volumus inter susscientia rerum indicia, R iustissetentia : inter notas , inquam , quae harum potius quam aliarum rerum sunt proin priae, & ideo consantes & iuvariabiles, atque clarἡ tutoque dignoscuntur ' ab illis , quae vago,
136쪽
fortuliae , variabiles dici possunt, & communes,
nec satis clare sunt tutoque cognitae. Nam ut priora indicia, priores notae certam evidentem isque veri cognitionem, ideoque frientiam pariunt ita & indicia posteriora , posteriores notae non pariunt nisi cognitionem illius mere probabilem, ac puram putamque opinionem .
CXXIII. Sed tria in haec quaeri possunt,
quae non sunt callido praetereunda silentio . Primum: si haec vera sunt, quid porro fiet de elidentia tantopere in scholis decantata , &pro veritatis criterio vulgo recepta λ Secundum rabjiciendum ne consequenter , an retidendum principium illud alias probatissimum , ac vulgo notum : suidquid evidenter , sive elare dἰ sincteque percipitur , es verum, eaque de re potest ad rmari λ Tertium: si res per suas respective notas cognoscun ur , quo alio criterio peripectar nobis erunt notae ipsae Num per noras notarum 8 Ita progrediemur in infinitum. Per seipsas λ Ita cognoscentur sine distincto , qua e ceteroquin esse debet, criterio.
CXXlV. Respondeo ad sngula . Ad primum . Evidentia , sive clara distinctaque rei perceptio , consectarium potius est , di quodammodo effectus criterit , non criterium ipsum. Criterium enim palam rem menti sistit , atque a ceteris secernit: tum mens a criterio monita& excitata illam evidenter cognoscit. Deinde criteria quum sint signa , sive indicia rerum , non menti cognoscenti , sed rebus ipsis cognitis
inesse debent, ut per ea cognoscantur , ac se-G cerin
137쪽
cernantur . Quocirca non perceptiones ipsuquantumvis clarae, & evidentes , sed notae po-i lius ebaracter si eae rebus ipsis inhaerentes earum criteria erunt. Et sane datae cujusvis arbori p. g. quaenam alia indicia sum , quibus cognoscitur , & secernitur , nisi truncus , cor
tex , rami , flores , folia , fructus; notae scili,cet illius charactericlicae λ Erit ne forsitan, unde ea de re dubitemus P Nec tandem in re . cujusvis investigatione aliud praesosse conten dimus , praeter ebaracteri licas i psius notas et quibus jam cognitis , ulterior statim cessat inquisitio omnis, ae rem ipsam , cujus illae sunt notae, jam detexisse gratulamur . Verbo : quι evidentem rei cognitionem pro ejusdem criterio habent, signum cum perceptione siqui , essectum cum sua causa confundunt. Quo quidnam absurdius, & ineptius CXXU. Ad secundum. Principium illud Iaa. ) egomet etiam retinendum esse ajo' quia ubi evidens rei perceptio, ibi & eriterium adest , notae scilicet ejusdem ebaractersicae , a quibus evidens ea perceptio in meo te excita. tur I proindeque ibi etiam praesto est di veritas ipsa . Hae enim notae, ut rem consti ruunt , ita quum illam menti sistunt , di pa tefaciunt eamdem simul , & cb aliis secernunt Quamobrem quidquid eυidenteη percipi ur , essutique verum ; quia evidentem rei perceptimnem in mente excitat praesentia notarum characterinicarum , quae eidem rei inhaerent ' DOR
quia evidens perceptio ipsa si veri criterium ,
138쪽
CXXVI. Ad postremum ' notae characteis ν Uticae quarum indicio res cognoscimus, perin Dectae nobis fiunt per notas alias , quas complectuntur , & hae per alias , quousque per intelligentiae vires eas scrutari, eVolvere, ac detegere licuerit . Eaedem notae notartim commode dici poterunt' nec opus erit in infinitum in earum investigatione progredi I quin nec longe admodum illam diducere : quia ut quidpiam certo tutoque cognoscamus , ac secernamus , sat est proximas ipsius notas perspectas habere . Ita arborem cognoscimus per fructus: fructus per magni rudinem, figuram , odorem, saporem : magnitudinem per mensuras: figuram per partium dispositionem : od em per gratas ingratasque olfactus
sensationes: saporem per dulcedinis , &'ama-rulentiae s en sum, & ita popro , quin progre diundum sit in infinitum. Sed de ieri iudiciis
a Variae . ac multiplices de veritatis criterio Veterum , ac recentiorum Dialecticorum sententiae legi a tironibus nostris poterunt apud Genuensem, eujus volumina omnium iam manibus teruntur . Nam odi inutiles excursus, ubi patens, ae latissime strata ut in re nostra θ est via regia . Sunt enim ad otiandum tantummodo comparati. Nihil autem in dignius viro philosopho , scilicet serio ., maturo , vravi , utilibusque tantum & commodis rebus in-ento , quam otiari .
139쪽
De pbincae , metaph cae , oe biforieae veritatis. inquirendae mediis , sensuum experientia ,
mentis ratione , auctoritate ad Criticae leges exacta e deque nova Logicae partiti e , novoque , ac genuino lucubrandi ordine.
6. CXXVII. GST caput istuc postremum
prioris Libri velut consectarium, ac lamma Capitum praecedentium . Ut adeo nec nobis in eo contexendo , nec tironibus in intelligendo valde ad laborandum sit , aut insudandum. . Sat memoriae revocasse fuerit, quae in superioribus demonstrata silere. CXXVIII. Itaque quum veritas , ad culu adsecutionem tirones nostri contendere debent, partim caligine quadam. obducta sit,. partimque erroribus ac praejudiciis immixta ' media omnino aliqua necessaria sunt, eaque heic adcurate deligenda ae determinanda, quibus ex. ignorantiae tenebris, errorumque confusione eruatur, atque per sua respecti ve indisia , notasque obaracteria
sicas, de quibus Capite praecedenti Ost.
seqq. in meridiana in luce collocetur . Etenim quod communi ontosophicorum proloquio fi malum. sui vult snem media quoque ve Ie H edi ad illius adsecutionem nece .ria , Vtatu. h.
140쪽
LIB. I. CAP. XIV. rotCXXIX. Quamam vero media istaec sunt veritatibus inquirendis, & adsequendis λ Haud dissicile fuerit definire . dium enim veritas omnis vel pbHica sit , vel methapbinica , vel fictorica f. I ii. ): hinc totidem este oportet earum ad equendarum media , scilicet SENSUUM EXPERIENTI M , MENTIV RATIONEM, EI' HOMINUM AUCTORIT. TEMad Criticae leges exadtam . Ac sensuum quidem exper emtia medium est adsequendis veritatibus phocis'. mentis ratio metapb Ulais r auis Ioritas hidoricis. Nam & physicae veritates non-nili sensuum corporeis rebus adplicatione , &metaphysicae nonni li rationis ope , ac historicae demum solo auctoritatis usu ad Criticae leges exactae inquiri , eQ inveniri possunt. CXXX. Absit vero , ut quum haec statuimus, illud in mentem veniat, rationem in investigatione veritatum dumttaxat metapb6eaνum locum habere. Quinimmo seriam illam, intentamque semper esse volumus & in veritatibus quum pb Dis , tum histolicis, tamquam inquisitionis omnis rectricem, moderatricem , ac magistram : quae nimirum rerum in primis
utilium delectum faciat: quae Ordin ', ac ni torem ubique servet: quae errores devitet : qua labores imminuati: quaeque omnia ad totius
Philolophiae s y. Si. Ieqq. ) , ac studiorum
omnium scopum ac summam . ideli ad beate vivendum p r pietatis, jubiitiae , ac sobrietatis velligia reserat. Tantum dic invis, quod, supinposito ubique rationis regimine, Veritates ρbν-