장음표시 사용
91쪽
eontinuatio seriesque rerum, ut alia ex alia re xa , o omnes inter se vire , colligataeque vi
LXU. Interest gutem plurimum hujusm di nexum , naturalem hunc rerum ordinem de texisse,& qua serie sibi succedant Philosophiae partes quum majores , tum minores , initio praevidisse . Ita quippe ambagibus omnibus aediverticulis declinatis , veri inquisitio , Disciplinarumque studia recta progredientum, viaque regia. Quod quantum ea reddat breviora, faciliora, ac utiliora, nemo non videt . Sed quibusnam mediis , inquisi fortasse aliquis, ordi. nis hujus ac seriei initia , progressum , ac finem detexerimus Τ Quae praecepta eam in rem Logica tradit λ Ecce: I. Ut a clarioribus , ac facilioribus ducamus initia , tum ad minus clora, minusque focidia sensem sensimque constanter
progrediamur . a. Ut quae rebus aliis facem prae. kent , ac veluti fundamenta iis inserviunt, prae- eaut ς quα lumen recipiunt , ac superstruuntur , perpetuo subsequantur. Haec eam in rem aure
Logicae monita, juxta quae si Geri inυesigatio diligenter inita fuerit, rerum nexum, ordinem, atque seriem constanter insectabimur, nullibi ad dexteram declinaturi . nulli bi ad sinistram. His porro in hunc modum observatis, utroque praecepto isto comite ac duce naturalem eam rerum seriem, quoad fieri potest, perscrutemur. LXVI. Ac primo omnium loco tironibus proponendam , & enucleandam putamus Log cam ' nedum quia Diiciplidis cetςris clarior ,
92쪽
LIB. I. CAP. VIII.& evidentior, tamquam in solis praecept s constituta sed maxime quia haec eadem Logicae praecepta lucem praebent , quemadmodum universa inqui itio veri regenda sit, ac Disciplinae omnes evolvendae. Est enim Logica ars pbilosophandi , ars veritates detegendi , diseiplina , quae per omnes sapientiae partes manat, funditur , instrumentumque sciendi s f. 6. 7. . Deinde quomodo. iniri , qua ratione regi scientiarunt studia possunt sine recto, adcuratoque ratiocinio8 Recta autem ratiocinia format Lopica . Ηssisti.
tur scientiis omnibus praemittenda. Scilicet cujusvis artis, praeceptorumque ejus comprehensio ac studium opera quaevis ejusdem artis praeire oportet ' ut discamus primum, quemadmodum
quidpiam agendum sit, tum arte illud, & consilio, non casu a fortuito agamus. Ita perdiscenda inprimis philosophandi ars, ars inquirendae vertinratis, deinde incipienda inquisitio ipsa. Scio, quae his objici possent , praecipuum nempe inqui litionis hujus medium, scilicet ratiocinium, duobus Onetologiae axiomatibus , de quibus Parte III. luperstrui , ab eisque suam , quantamcumque habet , firmitudinem recipere , ac robur : ideoque juxta praecepta mox s 63. )tradita Ontologiam Logicae praemittendam fore, ab eaque studiorum omnium ducenda initia . Quin ea insuper ratio tantopere ad blandita mihi aliquando fuit , ut fere in eam sententiam descenderem , atque descendissem rei pla , si Ontologia solius intuitionis purae axiomata ac veritates , non simul Sc theoremata plura demou-
93쪽
sνab I a complecteretur ; quae proinde ut adcurato egent ratiocinio, , ita & praeviam ratib-cinandi artem, scilicet Logicam, ut omne errandi periculum devitetur, expostulant . Fa de causa opportunius, atque commodius putavimus, anticipatione quadam ea bina axiomata ab onto logia mutuari, quam ab eadem studiorum prinscribere initia , eamque Logicae praeferre .
LXVII. Expleta Logica , quae veri inquirendi magisterium praefert , incipienda veri
inquisitio ipsa , & quidem ab ea Disciplina ,
quae fundamenta prima , ac generaliora principia continet ceterarum ' quaeque proinde ceteris clarior , ac facilior est , eisdemque lucem adfert. Quocirca post Logieam statim subjicienda Ontolvia , ad quam primarum Veritatum , ac generalium principiorum , & axiomatum Communium lucubratio pertinet . Ob id enim prima Philosophia , prima Dientiarum semina , praefatis , ac protegomena scientiarum omnium ea passim nuncupata . Sane a Logica ad quan libet facultatem aliam , Ontologia praetermis- sa , gradum facere , studiorum in primis per saltum institutio foret tum aedificiorum sine pra jactis in antecessum fundamentis praepostera constructio, & commolitio. Quo quidnam absurdius, ac rerum naturae, i psorumque tironum progressibus magis adversum λ Scilicet sunt Disciplinae omnes
philosophicae instar cujusdam magni aedificii ,
cujusdam ingentis machinae, quorum fundamenta prima , primas scilicet veritates , & axio- mata communia , quibus superstruuntur , ipsa
94쪽
LIB. I. CAP. VIII. sssuppeditat ontologia . Omnis . autem aedificii , aut machinae constructio a fundamentis proculdubio sua ducere debet initia' ut patet. LXVIII. Ontologiam scholarum more eXeipere solet P Fcbologia . Uerum id praeposteresactum . Psychologiae enim omnino praemittenda Phinica, uti mox explicabo . Quum autem P sicae praeire omnino debeat Matheses ' hinc post Oniologiam statim subjicienda Mathesis , atque Axithmetica primum, tum Aleebra, po stremo Geometria quum plana , tum Iolida . Arithmetica enim , & Algebra Geometriae ininserviunt ; Geometria autem communibus Ontologiae axiomatibus superstruitur , atque ab illis omnem sere lucem mutuatur, ac certitudinem' uti cuique notum . Ontologiam ea igitur statim subsequatur , necesse est et nisi aedificia primum construere velimus , tum eorum jacere fundamenta ' quod ridiculum, atque omnino contra
alterum Logicae praeceptum os. ), tensum
h. LXIX. Sed & multo magis ab iis prae4 postere factum , qui ipsmet quoque Logicae m. thesim praemittendam arbitrantur . Quasi quod prius inquirendae veritates , eaeque sublimiores& ob Iriusiores a tironibus snt ' postmodum illis inquirendi ars, ac praecepta tradenda, atque perdiscenda s Qtuasi quod a dissicilioribus , dc obscurioribus , cujusmodi mathematica theore. mata ac problemata sunt , ea vexi inquisiti incipienda, tum ad faciliora progrediundum ,δc clariora: cujus modi sunt praecepta Logicae l
95쪽
uasi quod exercenda primum ratiocinandi vis sit, ac postea perpolienda, ac munienda i Sed paralogismi , in quos Μathematici haud raro ι dilabuntur, clare demonstrant , quam omnino necesse sit Logicam , rationis sol matricem , ac errorum expultricem , mathematicis Diseiplinis praemittere , & explicare. LXX. Ρost Mathesim e vestigio subnectenda P sica, generalis primum, quae generalium materiei proprietatum theoriam exhibet ' tum particularis, quae corporum proprietates evolvit peculiares . Mathesis enim se sola , idest pura, in sola mentis abstractione sita est ' ideoque semet sterilis, si recte conjicio, ac vanae, nec ulli hominum bono & commodo, nisi torquendo fortassis eorum ingenio , idonea . Physicis autem diiciplinis aptata, idest mixta, ingentes, uberrimasque utilitates humano generi adfert . Quare Mathesis data opera inventa , inductaque videtur propter P sicam, ad intricatiora naturae phaenomena evolvenda , ac demonstran
da ; quemadmodum peculiari capite dicam Libro sequenti . Atque idcirco post Mathesim statim subjicienda Phresica , propter quam illa in
LXXI. Physicis studiis absolutis , sumenda ps holo ea. Et ideo post Hineam evolvenda PIFGologia, cui illa ingentem lucem suppeditat ad suas veritates demonstrandas . Sa ne integrum Pbcbologiae magisterium in vindicanda humanarum mentium Diritualitate non minus, quam libertate, nec non illustrioribus
96쪽
dotibus aliis , situm in constituenda antithes inter notas materi ei proprietates & mentis , atque inter utriusque agendi modum . Tum
evolutio phaenomenorum phantinue , memoriae , conjunctionis animae cum corpore , aliorumque sexcentorum, magna ex parte pendet ex Ana
tomia. Horum autem intelligentia a P fisa derivatur ' ut patet : cui proinde Puchologia
subjicienda. LXXII. A Psebologia progrediundum ad
Theologiam naturalem , quae plurimam ab ipsa Psychologia non minus, quam a Phinica lucem mutuatur ' adeo ut utraque basi illi sit aefundamento . Ac P fica quidem tot existentiae, sapientiae, ac providentiae Dei, aliorumque attributorum divinorum Theologiae naturali argumenta suppeditat, ut merito dici possit , res omnes adspectabiles atque corporeas ordine , harmonia , ac pulchritudine sua , necnon beneficis usibus , & commodis pro vita humana, totidem esse veluti linguas , quae suum clament sapientissimum , ac potentissimum Creatorem . Nec dissimilia argumenta eidem praestat Pisch Iogia quum ipsa creatione animorum ex nihilo , tum nobilissimis eorumdem dotibus, intelligentia in primis , memoria , arbitrii libertate, ceteris. Theologia igitur . naturalis. Omnino tradenda tironibus & evolvenda post PsF-chologiam non minus , quam post P sicam . LXXIII. Tandem post Theologiam naturalem, ac postremo omnium loco enucleanda , ac pertractanda tibica , quae eidem aeque , ac
97쪽
Fbebologiae superstruitur , & solidatur. Nam
inclinationes quas Ethica refraenat , sectus quos coercet, & actiones electiles , liberae , humanae , quas per Virtutum semitam ad aeterna
felicitatis portum dirigit , aliaque similia .
omnia pochologica sunt, & ad humanam men. tem spectantia . Tum naturalis legίslatio , poenae , ac praemia naturae legibus moralibus assi-xa, religio naturalis, pietatis ossicia , innumera id genus plurima, ut Deum O. M. eiusque infinitas persectiones spectant, ita vel sunt
ea quidem theologico-naturalia, vel ex naturali
Thoologia in Ethicam derivantur. Verbo, si quae P obologia , ac Theologia naturalis plurima j sc uberrima fundamenta suppeditant , ab Etb ea submoveas , nihil, fere dixerim , supererit reliqui : adeo duarum harumce facultatum argumenta vel fundamenta Elbicae sunt , vel demonstrandi media , vel objecta , vel denique finis , ac scopust LXXIV. Sed vela tandem contrahamus , atque philosophicarum Disciplinarum catalogum eo , quo sibi mutuo succedμnt, nexu, Orcine, ac serie , & quemadmodum tironibus eae tradendae. & evolvendae, subjiciamus. Is autem nostro quidem judicio , atque ex hactenus de monstratis est hujusmodi : Logica , Ontologia , Matbesis , P, sca , 'Fchologia , Theologia naturalis , Ethica . Hic naturalis harum Disciplinarum nexus, haec series, hic ordo. Subi j-ciendus nunc & nexus alius aeque naturalis foret singulorum argumentorum , quae eaedem Di-
98쪽
sciplinae complectuntur . Sed elementorum anguinstiae , statique fines id minime permittunt . Scio , catalogum hunc non omnibus esse probandum viris doctis. Verum , quod est lapienter Iuvenali adnotatum Sat. I. suid refert , di Iis ignoscat Mutius,
Sat nobis , ac imo abunde erit, eo duxisse calamum , quo rerum natura ducebat . Ceterum haud dubitaverim , eos omnes , qui in oppositas opiniones hactenus abiere , nobiscum esse ultro consensuros, si productas a nobis rationes absque ullo partium sudio , 1oloque veritatis amore examini subjecerint.
LXXV. Sed quaeret heic sortasse aliquis. Quin Disciplinarum series diu a viris doctis probata , atque in Scholis ubique recepta immutetur, eccur non potius a ph eis Dis plianis ea omnia extrahantur , atque in Onsologia cornus inserantur, quae theorematibus de mentela m. Aia , atque de Deo vel probandis , vel collustrandis inserviunt λ Respondo in primis ,
tunc Outologiam abire statim in monstrum biceps nec facile determinari inde posse, an ob univerinoles aburisisHque veritates Metu sicae par dicenda sit; an vero pars P soae ob additas veritates particulares , atque sensibiles , Deinde quae theoremaribus de mente humana , ac potissimum de Deo vel probandis , vel collustrandis inserviunt , a P sea inis Ontologiam transferre velle , perinde esst , ac P secam inis' tegram convellere , & eradicare. Adeo nempe.
99쪽
certum , planeque persuasum nobis est , caelos, terram, maria, plantas, animalia , elementa omnia, ac quemvis vel minimulum abjectumque vermiculum digito velut nobis ostendere sapientissimum eoru in , ac beneficientissimum Conditorem . Nonne igitur longe melius , atque laudabilius fuerit, si , quemadmodum insuperiori catalogo ,
Singula suaeque locum teneant sortita dein
LXXVI, Ceterum in contexenda Disciis plinarum i eri e quisque suam opinionem sectetur , prout libuerit . Ego quippe in titilitatem privati auditorii mei haec seribo , cui eadem Puto , nisi mea me fallat opinio , utilissima . Illud autem oro , obtestorque , ut quaevis series , quivis ordo adoptetur a viris doctis , pos remo tandem loco ethicas Disciplinas haud praetereundas patiantur. Hae enim Inis sunt , portus, atque fructus ceterarum . Meminerint , meram hominis sapientiam cognitionem esse h minis ipsius. Hinc prae ceteris Disciplinis Eibia eam impense coluere, summisque laudibus. eX- tollendam putavere praestantiores in antiquitate Phrlosophi . Hinc acriori censura reprehensi ,
qui post spissa ceterarum philosophicarum Disciplinarqm cuia volumina, Ethicam alto silenisi tio praeteriere. Hinc numquam satis hucusque laudatus , nec satis in polierum laudandus Genuensis noster , qui horum turpem oscitantiam& in Theologia naturali , 3c in libris de Ii redi motis , & in Diceosua , ik in Theologia
100쪽
emelata, & ubique operum suorum variis subsormis, ordine , stylo, & idiomate abunde compensavit in Quamquam satis mordaciter ob id alicui dictum , eamdem illum ubique crambembroquisse semper , semperque recoquisse . Hinc vel ipumet tandem Poetae, ne illa e manibus umquam excideret, ardentioribus precibus, & adhortationibus inculcarunt, in primis Persius Sat.III. . Discite , o miseri , in caussas cognoscite,
Quid sumus ' o quidnam victuri gigniamur ordo suis datus λ aut metae quam mouis sexus, unde psuis modus argento p Quid fas' optaro PQuid asper Utile nummus habet P Patriae , carisque . propioΨμi ν γ 'suant m elargiri deceat ρ suem te Deus