장음표시 사용
111쪽
struendo exordium ducens a falss substantia , ac modi definitionibus , eo tandem erroris , ac impietatis devenit, ut pantheismum revocηndo, Deum confunderet cym universo, juxta Poetae
Iupiter est quodcumque vides , quocumque
Praestat igitur, in re tam delicatula, ac periculis plena esse oculatissimos ; nec umquam a sensu optimorum communi definiendo recedere, niti certa, ac perspicua ratio nos aliquando recedendum coegerit. ' . XCI. Sunt autem rectarum definitionum praecepta , quae sequuntur: I. ut sent rebus defuitis clariores , luculentiores . Alioquin nOva opus erit definitionis definitione: quod ridiculum , aeque ac illud spatium spatii apudoriandum in notis ad Phineam Muschembroe-kii . 2. Ut nee snt nimium breves , nec admodum verbosae .. Utrumque enim obscuritatem parit ' quae esse debet definitionibus inimica quippe quae ad eam eliminandam institutae . q. Ut binas omnino rei desinitae notas , easque proximas m immediatas complectantur, generi cum, ac Deci cam. Ubi omnis diligentia adhibenda. ut hujusmodi notae, proprietates , attributa snam eodem recidunt) vera sint, genuina , rei nidem definitae infixa , inhaerentia r ne , s snt sicta . aut aliquantulum immutata , ea postmodum mala obveniant, ubi scientiarum molimina construuntur , quae mox f. praec. ) innuimus . Sed paullo adcuratius evolvamus singula.
112쪽
XCII. Est itaque nota geuerisa , in qua cum rebus aliis diversis speciei res definita conis venit: ut Murae notio s*. 89.) , in qua circuli, triangula, quadrilatera, polygona conveniunt . Est autem nota specifica , per quam eadem res definita a rebus aliis diversae speciei discriminatur : ut notio ιxium angulorum , totidemque
Iaierum sibid.), per quam triangula discriminantur ab eisdem circul a , quadrilateris, polygonis. Ru sus binae notae istae esse debent proximae , immediatae, per quas nimirum rei definitae natura & essentia immediate constituitur, non
remotae , ac generaliores , per quas non constituitur, nisi remote admodum , ac mediate . Neque carent ista ratione : ut nempe quae deinfinita res fuerit , satis evoluta , saliique deter minata , atque a ceteris plane distincta aesecreta remaneat. Hinc homini designando imia par haec definitio seret solam notam genericans complectens : bmo es an mal ' quia nondum constaret , ad quam animalium classem , sive speciem is spectat . Impar quoque haec alia praeferens solam illius notam Deci eam : homo eis rationis particeps quia non distinguit illum a spiritibus omni corporis compage destitutis nec satis pminde eumdem determinat . Sed & haec
alia tandem impar : homo es ens vivens ' quia tam generica entis , quam specifica nota vivenoris nimis remotae , ac generaliores sunt ' nec hominem a brutis , ac plantis , quae ambo en-ria viventia, secernunt', nec determinant. Sola
igitur germana, recta , ac legitimai fuerit de finitio,
113쪽
finitio , quae subsequitur e homo es antaal raationis particeps I quia altera nota generica est, altera specifica ' ac utraque proxima , & immediorta, proxime scilicet ac immediate hominis naturam & essentiam constituens, eumque a rebus specie diversis discriminans , planeque determinans . Non esse autem puerilia ista ,
otiique plena , quae paullo superius f po.
adnotaVimus , abunde commonstrant.
XCIII. Sed haec illud etiam in mentem revocant, quod tironibus nolo esse ignotum .
Scilicet definitiones s de νealibus loquor in ,
quae efformantur, vel integrarum Disciplinarum definitiones sunt , vel rerum peculiarium ad easdem Disciplinas pertinentium . Si primum, iis rite efformandis idonei tantummodo erunt,
qui Disciplinas ipsas, quoad latissime patent ,
perspectas habuerint. Sunt enim id genus deis finitiones velut earum epilogi : dati autem libri , aut orationis epilogum e. g. is tantum rite concimnaverit , cui ejusdem arguitientum cum tinnibus suis . partibus plane notum atque perspectum fuerit. Similiter ratiocinare de inistegrarum Disciplinarum definitionibus . Sin ve aro alterum, si , inquam , res peculiares definienodae fuerint ' perspems tunc esse oportebit definienti proprietates omnes etiam extrinsecas . ac variabiles , quae ipsis insunt', atque inesse possunt. Cujus ratio manifestissima est ' quia intrinsecae rerum essentiae, ideoque ambae notae illae , generisa Sc Deci ea, per quas caedem es- sentiae constituuntur , quasque reales definitio
114쪽
LIB. I. CAP. X. 71nes complecti debent f f. praec. , sunt nobi
ignctae; nec alia eas detegendi via nobis suppetit, praeterquam proprietatum , virium , modorum agendi , phaenomenorum , similium . Haec igitur prius noscat , oportet, qui reales rerum peculiarium definitiones rite efformare voluerit : alioquin sillas de earum natura ideas concipiendo , in falsas' quoque , & abnormes theorias non poterit non dilabi.
rem calamum , attentionemque convertamus .
Aliquid disidere dicimur , quum illud in partes , quas complectitur, resolvimus . Est igitur divisio entium compositorum , non simplicium. Rite autem dividendi praecepta sunt: I. ut dia fio fat in partes generaliores tum , si opus fuerit, in minus generales , quae illis compre. henduntur . Ut telluris divitio in Europam , Asiam , Africam, Americana : tum Europae iterum in Italiam, Galliam, H i spaniam , Germaniam , regiones alias, quas i psa complectitur. 2. In partes oppostas, quarum altera scilicet exincludat alteram : ut divisio actionum humanatum in bonas , m pravas, praemio vel poena dignas. 3. In tot partes, quae smul sumptae totum d Gisum adaequent. Alioquin si pars aliqua deerit. nec inquisitio erit integra, nec explicatio plena . q. Me nimia tandem diu Eo st, nec mau- ea . Utrumque enim ab illius scopo alienum .
Divisione quippe utimur ob mentis imbecillitatem , quae quum pluribus simul intenta esse pon possit, confusionem absque dissonis prae-
115쪽
sidio minime devitaret. Diviso autem si manaea fuerit , plurimasque compositi partes simul involutas reliquerit , confusionem proculduinhio non tollet οῦ novam quoque , attentionem distrahendo , memoriamque opprimendo , inducet, si fuerit nimia , atque redundans . Quo
spectat Senecae illud ad Lucilium Epistola tuem vitii habet nimia , quod nulla s item manca in disisio . Simile confuso es , quidquid que in pulverem sectum es .
q. XCU. Ρrogrediamur tandem ad artem rite, ordinateque diyponendi, quam ego quidem tam quam unicam , aut praecipuam saltem notam , sive ebaracterem spectare soleo viri docti: cujus scilicet ope literatum ab imperito , doctorema discipulo , virum studiis subactum a tirone secernimus . Equidem mihi plane persuasum , virum doctum non tam ipsa multiplici rerum cognitione consti tui, quam cognitione nexa , &ordinata . Sane memet non raro pudet, quum miros doctos quosdam adpellari audio, qui sive scribunt quidpiam , sive loquuntur, diruunt , α- discant, aptant quadrata rotundis 'adeo ut nulωla orationis pars suum locum teneat sortita de center , sed quas priores esse oporteret , fiant mediae, aut etiam novissimae; & quas medias, aut novissimas , eae prioribus f ubstituantur. Horum mentes spectare possis velut sagenas plenas quidem multorum ac diversorum piscium, verum inter se maxime immixtorum, & conis fulorum. Nam horum ideae multiplices quidem, ac variae; sed maxime Obvolutae , perin
116쪽
turbatae, invicem confusae. Quae non ad inviis diam cuique conflandam dicta volo sed ut tirones opportune maneantur , ad quod doctrinae ac sapientiae genus contendere debeant, ut veri dicantur, ac germani viri docti . Sed
XCVI. Quae duo praecepta superius tradidimus, ut philosophicarum Ddsciplinarum
ordinem, seriem, ac nexum ex earum natura
statueremus; ea hete quoque locum habent , ubi de rerum apta , concimnaque dispositione instituenda loquimur, quae inter se obvolutae maxime sunt, a que consula. Scilicet maturo inito examine, praemittendae semper & eommentandae , quae clariores , quae lucem aliis praebent, & quae fundamento esse possunt, quibus aliae superstruantur. Quae norma prae ocuistis habenda semper, nec umquam negligenda, quoulque evolutio omnis expleta suerit , ac partes omnes suis aptis opportunisque locis decenter quoque fuerint constitutae . Maxime vero intendenda attentio erit ad partes illas, quas aliarum principia sunt ' tum ad alias, quae priorum sunt confectaria ' atque in ordiis ne ambae disponendae, ut illae, scilicet priae pia , has , nimirum eonfectaria, pratant , & hae vicissim illas ex perpetua methodo subsequantur . Sunt enim veritates omnes ita nexae in.
vicem & copulatae , ut aliae ex aliis fluant , atque quamdam veluti catenam constituant . Quare germana eorum evolutio fuerit, si a pri
ribus annulis, id est a priscipiis ducto initio,
117쪽
constanti gradatione , fluxuque perpetuo per subsequentes annulos , per subsequentia, inquam, consectaria ad postremum deveniatur . Sed ea de re sat ista modo : alia fortasse postea.
De υἰν bus intellectus bumani ad verum inoesigandum, oe assequendum idoneis. XCVII. T Lura hucusque nobis tradita x veri inquirendi , adsequendique praecepta. Res nunc psopius paullatim attin-senda . Ac illud in primis examini subjiciendum , insit ne humanae menti vis talis ac tanta, qua ipsummet verum non pervestigare tantum , sed & plane detegere, & adlequi posest Z Frustra alioquin praecepta illi traderentur, nisi & vires istae plane constarent . Atque id genu examen tanto diligentius ineundum , quanto certius noverimus , e Scepticorum , quieunm incertitudini subjiciunt , turba esse nonnullos aut ludricos, aut insanos , qui eas vires humanae menti prorius denegant. Est in ea opinione, sive potius insania auctor opusculi de imbeeillitote mentis humanae , illustrinsimo praesuli Ρetro Danieli Huetio vulgo adscripti . Falso id tamen , ac per summam calumniam ' quemadmodum viro summo Ludo ' vico Antonio Muratorio demonstratum in alio Opu.
118쪽
opusculo, quod contrario titulo data opera inscripsit, de viribus intellectus humani. XCVIII. Est itaque intellectus ea vis mentis, qua nostri, aliarumque rerum extra nos politarum conscii sumus , de eisdem judi. camus, ratiocinamur , reminiscimur . Vocari etiam solet ratio , idest vis coiculatrix , aut poliatrix idearum, de qua Libro III. Ex intellectus hujus perfectione varia s nisi verius in di.
etiam corporeae machinae texturam totum illud
discrimen rejiciendum sit ) egregiae hominum indoles proficiscuntur. Ac in primis acumen in iis , qui rebus dissicilioribus , & intricatiori-hus mira facilitate evolvendis idonei sunt . In
aliis ingenium ad nova, atque praeclara animo concipienda, detegenda , di efformanda . In
aliis judicium quod prudentiam i ac sapientiam Ethici appellant), quo vera a falsis , bona a malis, utilia ab inutilibus, agenda denique ab omittendis facillime sejungunt. In aliis postremo memoria quam a vi intelleEctrice non nisi objecto distinguimus in , qua ut rerum ideas cito arripiunt, ac tenacius diutiusque retinent, ita & pro lubitu revocare illas possunt . Praeclarae quidem vis intellectricis hae dotes omnes. atque ad ingentes , ac ' nobilissimos in Di lci plinarum studiis progressiis effciendos maxime idoneae. Verum optandum in primis , ceteritque
praeserendum judicium s sapientia , prudentia )i' in quo totius humanae literaturae summa constituta ; nisi somnia captare velimus , & umbras. XCIX. Porro hanc vim mentis intelle.
119쪽
ctricem esse limitibus f quod vir scepticus in, opusculo mox laudato urget ) circumscriptam , non ve3o . Multo plura enim sunt , ad quae ejus acies, ut ut in quibusdam acutissima, ac perspicacissima , non pertingit, quam quae per vestigando assequi potest . At at id minime
evincit, eam nihil prorsus certo tutoque scire posse. Nam ea est virium omnium finitarum indoles atque natura , ut licet ad majora quaedam intervalla nihil agere possint; intra earumtamen atmosphaeram maxime actuosae sint, ae . plura agant reipsa . Ita finita oculorum acies ad quaedam intervalla pertingit, ad majora non excurrit. Similiter auditus : ac Generatim Vi.
reS omnes magnetis, ignis , luminis, corporum aliorum.
C. Sed sunt ista sertasse leviora . Quod
autem ad demonstrandum fortius conducit, anxius , irrequietus sciendi ardor ille est . quem omnium hominum caelo , terra , mari , sarculisque disjunctorum pectoribus ingenitum esse, nemo ignorat. Ac ne forte eorum superbiae, & arrogantiae id quis tribuendum putet; etiam & in pueris, quum prima rationis crepuscula scintillare incipiunt, eamdem sciendi cupidinem , non aliunde adscitam , sed a natura ipsa ultro erumpentem obtervamus . Si nunc verum est illud, quemadmodum est v rissimum , universalis phoenomeni causam oportere esse universalem ; ecquaenam cupidinis hujus, ardorisque sciendi causa esse poterit alia , nisi eorumdem hominum sator , & conditor Deus Τ Αc ς si
120쪽
si Deus vi sapientiae , potentiae , & bonitatis suae nil frustra molitur, sed omnia ad eos fines adsequendos idonea reddit , ad quos suapte natura ferri voluit ' palam , & sine controversia est, talem ac tantam Veri inveniendi , ac intelligendi uim humanae menti indidisse , quantam ad id neeella am esse dignovit. CI. Ac indidisse revera illam, Delo ipso evincitur manifestissimo . Nam plura certo , evidenterque intelligimus, de quibus nulla su-hest errandi suspicio ut illud , totum esse sua
parte mainus a bina binis addita esseere quatisor
Deum , ides ens jummum , esse summe colendum: plura id genus alia', quae metu secae in primis , ethicae , ac mathematicae Di liti pii nar exhibent magna eo pia . Atque quod i a . his verita tibus curatius adnotandum , immobilis plane , ad invariabilis illa constantia est , qua eodem
semper a nobis modo intelliguntur . Constantia enim , ac perpetua uniformites cogitatio num nonnisi a constantia , perpetuaque uni sor mitate.objectorum oriri potest , a quibus ingeruntur 'ia cognita proinde veritate , quae semper est eadem , nec ulli mutationi obnoxia . Nam comm8nta , quod scite , acuteque Tullio observatum , delet dies ; ae falsa , tamquam a natura dissidentia, continuo mutabilia cernuntur. h. CII. Tum risum elieit, quum scepticum hominem pugnare video adversus humanae mentis vires, nec alia interim arma adhibere , nisi quae ab eisdem viribus proficiscuntur . Ita quaererem ab ςος. vera ne ipse putet . Rrgumenta . . .. . F quibus