장음표시 사용
81쪽
& opportunius uteremur. Sed praevaluit tandem
Iatinum ' ut italae non minus , quam eXterae
juventuti consuleremus sa). LVII. Rursus deli endi iudieis optimi Praeceptores ponere debent plurimo . Multa , inquam , prudentia praediti sint , oportet , ut
ea tantum tironibus evolvenda , ad propinanda seligant , quae quum eorum privatae , tum publicae utilitati conducere videbuntur. Quocirca summo studio , summaque diligentia caveant , necesse est , ne delicatioribus , ae salubrioribus tibis per inscitiam ,- aut oscitantiam neglectis,glundibus eos alant, & herbis. Atque prudens' qui- a Quae de seientiis italieo idiomate in posterum
tradendis heie diximus , ludi mauistrorum tantum culpa , & ut malis ex eorum mali ria , aut incuria studiosae iuventuti obvenientibus opportuna interim remedia adhibeantur, dicta volumus. Alioquin dam nandae , dirisque devovendae ineptissimae declamationes omnes, quae adversus idioma latinum hisce nostris temporibus passim fieri inaudiuntur . Pendens
eae siquidem in primis ex illius imperitia, addiscendique inertia , atque segnitie . Tum ex deturpatis saeculi ideis , novisque superinductis praeiudiciis ;quamquam illamiuatum illud , & liteνarum, si Superis placet , iactitemus t Nam eur abiicienda lingua , in qua viginti circiter saeculorum intervallo , ductuque continuo & constructa affabre Disciplinarum molimina sunt, & tanto cum religionis ,
ac foetetatis emolumento evolutast Cuius concentus
supra modum duleis , ac suavis P Cujus pulcritudo& elegantia incomparabilis Cuius vis & energiatRumpere actuosior, ac penetrantiori Cujus feracitas,
82쪽
quidem , ac necessaria cautio isthaec optimii Ps aeceptoribus cordi semper esse debet, sive proprios ipsorum labores,ac MSS. tironibus enua cleent , sive aliorum opera typis data . 'ecum quam serre debent, ut studiorum curii culum
in illis operibus instituant , quae tirones ipsis eligenda proponent; sed quae ipsi met Praeceptores utiliora, ac praestantiora judicabunt. Juvenes enim rerum imprudentes & inexperti. 1aepeque indoctorum praejudiciis detenti, nubem complecti solent projJunone. Hinc quaerentit ironi philosophicarum Disciplinarum commenotationem in operibus e. g. Poncii , Nastrii,
Gauin& amplitudo fere incircumscripta λ Cuiusque gravitas, ac majestas admirabilis, nullique serenda Quid quod ea lingua in desuetudinem posita , desuel cere quo que , & in oblivionem abire oporteat tot illuuria Patrum, aliorumque nobilissimorum Scriptorum volumina latine hucusque conscripta P Qua etiam ratione scientiarum commercia servari poterunt pes orbis nationes. si, abiecta communi lingua , qui l-que. vulgaturus sit illas , & commentaturus t Ingua patria Tantumdem quippe id fieri poterit , ac si, neglecto auri argentique pretio eminerui, rerum com mercia agitari vellent . Coeci nar ea in re valde, ac stupidissimi Itali nostri , qui tantum Latii , toti uiaque Italiae decus & ornamentum a Francorum licvafritie sibi praeripere, ut gallicum illi idioma sub stiluant, non animadvertunt li. . . uid igitur Ecce. Quae humaniores literas sapiunt, & obtestare , ae in. struere indiscriminatim lectores omnes possunt, evulgentur , ut libet , ut lubet, lingua patria. Ceteraicientificis ingeniis, praesertim theologicis commissa, Iutino idiomati reserventur.
83쪽
Haudini, aliorumque similium ; ne praebeant aures ' fecit ad lalubria palcua in amoenis campis manu eos quodammodo. ducant. Imitentur boni pastoris partes , ducendo illos qua
eundum , non qu tur ' ubi . . pinguescere , non ubi macreicere possint . . n
LVIII. Ad haec fini etiam tironum Praeceptores viri gravea , serit , maturi alioquin numquam illos in ossicio continebunt. Scilicet ea esse solet petulans juvenum indoles atque:
natura, ut nisil Praeceptorum graVitate, ac ma-,jestate coerceatur , lycaeum facile veream ha theatrum ' nec literarum studiis. serio incum-hant Nuum autem ea morum gravitas ex provecta jam aetate proficiscatur ; hinc juniores
non satis idonei tironum Praeceptores esse vi dentur . Sed ea annorum maturitas , aetasque provectior alio quoque ex capite , ac urgemtiori fortasse de causa in Praeceptoribus necessaria est . 1am enim paullo superius s-ss. seqq. ) a nobis observatum , qua scientiarum comprehensione , qua commentandi arte, & quo deligendi judicio praediti ii esse debent , ut
suo muneri plane satisfaciant cum tironum uti inlitate , & emolumento . At ea plena scientiarum comprehensiρ , ea dissicillima commentandi ars, hoc non adeo facile deligendi judicium, uti studiorum tantummodo passuorum, ut Voeant, foetus esse 'on possunt, sed ex annosa meditatione proficisci debent ρ ita maturam , provectamque in Praeceptoribus exigere Videntur aeta
tem . Ceterum s qui juvenes iunx, qui A.
84쪽
. LIB. I. CAP. v II et ssingularem ingenii praestantiam has dotes jam
praeseserant & ob peculiarem indolem morum gravitatem aemulentur ' cujusmodi esse nonnul-.Jos exploratum est Scientiarum hi magisteri uinexercere poterunt. Sed quam hi pauci,& quam multis praeterea tentaminibus probandi λ. . . LIX. Praeterea morum probitas , atque honestas adeo in Praeceptoribus necessaria , ut nihil magis . Quum enim ob eximiam eorum doctrinam & gravitatem , ac ipsum praeterea docendi munus magna apud juvenes auditores suos auctoritate polleant spectari ab illis sum δmo obsequio , ac venerationes solent velut . pro torvi , normae , oracula nedum sciendarum , sed & terum quoque agendarum . uocirealia id summo studio incumbent tirones , ut ne dum opiniones , sed & mores etiam opinioni. bus, ac moribus Praeceptorum ad amussim conforment . Ita nisi morum hi probitate, & honestate refulgeant ' quae malorum scatebra Juvenibus inde non aperietur λ Praeterea si tam valida, tamque eme ax exemplorum vis est, energia , ut generatim verissimum' sit Davidi. cum illud : Cum sancto sanctus eris , et cum per verse pervarieris; quod & quotidiana etiam experientia satis moerentes ObserVamus ' quam validior , & cmcacior erit illa Praeceptorum , quos boni, verique duces tirones habent , ac re. verentur duae adeo vera sunt , ut minus no-Xiam , minusque perniciosam tironibus putaverim Praeceptorum igncrantiam pquam morum
improbitatem . Quippe quum illa ignaros eos
85쪽
relinquit & imperitos ; haec scelestos facit et iniquos. Quod equidem longe funestius, ac per.
niciosius: ut patet. 3 . 1 f. LX. Item n minus is Ρraeceptoribus necessarius Religionis amor, arctaque eidem adhaeissio . In primis enim nemo umquam fuerit vir
probus , nemo honestus , nisi in Deum pius , nisi Religionis cultor . Est quippe in Deum pietas virtutum omnium basis ac fundamentum ; qua proinde sublata , probitas omnis , morumque honestas cum ceterarum virtutum thoro pessum eant, necesse est. Tu ne in ho- .mines jurium ac beneficum , in seipsum bobrium ac temperantem quempiam esse posse putaveris, qui Deo creatori , ac beneficientissimo provisori suo , & a quo est totum id quod est , pietatis osseia aut negat prorsus , aut perVer- it λ Nec veνa doctrina, nec vera sapientia ea etiam fuerit , quae impiis adversus Deum , ac Religionem erroribus implicatur sed falsa , sed fucata, sed apparens. Quamobrem si docti
tironum Praeceptores esse debent Religionis quoque obsequio , amore , ac veneratione fla-- grent , necessum est . Equidem si concipi vix potest , quantum tirones a pietatis operibus avocare soleant joci quidam ac venenati sales, quos adversus Religionem eructare non pudet sciolorum quorumdam,& garrulorum audaciam quanto magis , si Praeceptorum auctoritas , ac fides accedat Quo in loco quum de Religiopis amare , obsequio, ac veneratione loquor ,
86쪽
non naturalem tantum, sed & revelatam, sed catholicam , sed & romanam intelligo . Nam aequa certitudine utraque constat , pari utraque evidentia demonstratur . Quod ego quidem plu-xibus ostendere possem , si locus serret. h. LXI. Rursus optimi Praeceptores summam n docendo adhibere debent diligentiam . Scilicet meminisse debent , in partem paternae educa tionis eos esse vocatos ; ideoque nullum lapIQdem immotum relinquere debere , ut tirones ,
quoad fieri potest, in scientiis evadant doctiores, ac peritiores . Quamobrem ubi quotidia nas lectiones ipsis evolvunt, stylum , dicendique rationem eorum intelligentiae attemperent; nec explicandi , & commentandi finem faciant, nisi in plenam rerum comprehensionem eoS de'
venisse noverint . Deinde subsequenti die ad collationem s italice eonferen a j ejusdem lectionis omnino adigant, nedum scilicet per summa capita , & quoad sensum , sed & verbatim
etiam , quoad per auditorum memoriam fieri poterit, faciendam . Prior 'enim conferendi modus tutellectum exercet, adauget, perficit po sterior memoriam . Ac ita etiam Praeceptorum scribendi , dicendique stylum facilius contrahent tirones ' atque in rerum addiscendarum , ipsa rumque tandem Disciplinarum adquisitionem longe pleniorem , ac uberiorem devenient. Neque his tantum contenti sint diligentes , solli citique Praeceptores sed opportunis quoque In terrogationibus , R examine illos exerceant 'mutuis etiam inter iplosmet tirones concerta
87쪽
tiunculis haud omissis, quibus ad aemulationem magis incedantur. Scio , in publicis Colle iis , in quibus magna iuvenum frequentia , talem , tantamque docendi diligentiam cum singulis adhiberi non posse. Adhibeatur saltem per vices cum aliquibus; ut ita ad collationes parati omnes existet ni , Ac si ne id quidem fieri potest ea saltem non omittatur in studiis , auditoriisque privatis . .Nam quod privatorum Praeceptorum nonnulli faciunt , ut lectionibus explicatis, nil quaerant amplius; ita ut sive eas comprehenderint tirones, sive non nulla eorum intersit - ut exitiale id ac 'noxium tironibus est , ita iniquum ac damnabile in Ρraeceptoribus videtur. Quamquam ecqui S tamquam Optimos Praeceptores hujusmodi habuerit studiosa juventuti praeficiendos λLXII. Tandem in toto studiorum curriculo unus semos idemque , quod fieri potest, si Praeceptor. Ia primis enim juvat plurimum,
tirones essse suorum Praeceptorum amantissimos,
ac studiosissimos. Ita quippe & scientias ipsas
ardentius persequentur , ac impensius colent , 8c nobiliores iubinde progressus in illis em cient. Hic autem amor, haec praedilectio ut facillime erga unum eumdemque Praeceptorem in tirone concipitur, intensiorque in dies evadit ; ita langue icit plurimum , ac imo extinguitur prorsus , ubi frequens illi fuerit Praeceptorum commutatio . Deinde necesse est ., ut
tirones in efformando sibi uniformi, politiorique stylo paullatim alluescant. Id autam quan-
88쪽
LIB. I. CAP. VII. to fecillimum est lub unius , ejusdemque Prae. ceptoris disciplina tantumdem difficillimum obi Praeceptores saepe permutantur . V enim quisque peculiarem scribendi , dicendique stylum habet ' ita alius alium perturbet , necesse est . Tandem quum Praeceptores varii in varias Lepe , diversasque abeant opiniones , ac sunusquisque suam propugnare , aliorumque refellere adnitatur ' in magnam ob id tirones , tot Ρreceptores permutando , idearum incident confusionem . Atque his de causis factum esse putaverim , ut Aristoteles nonnisi post noven- decim annos e Platonis schola abscesserit ae Cicero filio suo jusserit , ut studiorum curriculum Athenis, sub eodem praeceptore Cratyppo constanter pertequeretur sa).
LXIII. Atque hi optimorum Praeceptorum praecipui characteres sunt , sub quorum disciplina eximios in studiis literarum progressus iacturi erunt tirones , si quidem serio illis incubuerint . Addamus nunc aliqua ad mutua eorum quum iustitiae , tum urbanitatis ossicia spectantia . Ergo Praeceptores primum nullum lapidem intentatum relinquant, ut tirones magis
D ma. a Quae integro hoc Capite de optimorum Praeceptorum delectu , & characteribus nobis hucusque adnotata sunt, quum parentes potius, ac Praeceptor ipsos maximὸ lpectent; praeteriri ob id tironibus docendo, & commentando poterunt; atque a superiori
f. 3 . ad proxime insequentem g. 63. per saltum statim ii poterunt , commodeque deduci.
89쪽
magisque in studiis, verique inquisitione quotidie proficiant. Sedulam adhibeant sollicitamque diligentiam paullo superius s f. 6I.) a nobis descriptam . Id justitia exigit , id honos . Tum
studiosam juventutem sibi a parentibus com missam paterna diligant caritate, ac liberaliter cum ea , urbaniterque agant . Sint illi sapientiae exemplar , sint norma virtutum , sint ad veram felicitatem validissimum, ac perenne incitamentum . Tirones vicissim generosa stipendia , & assidua munera, sive donaria Praecepto ribus elargiantur . Meminerint quippe , scientificos Praeceptorum labores , & eximia , quas inde obventura ipsis erunt, bona nulla umquam mercede , nullis umquam donariis satis comis pensari posse . Nec obliviscantur, viros doctos, tenui plerumque in pulvere dueere fuleos
Reκili littus versare aratro . . . Postac magno illos obsequio , ac veneratione prosequantur .
Nihil moeroris inferant, nihil taedii. In paternae educationis partem admissos, spectent , ac
revereantur ut parenteS . Monita ultro excipiant cum gratiarum actione . Sint illis perpetuo gaudium , decus , Orname tum , alio
90쪽
LIB. I. CAP. VIII. - SI CAPUT VIII.
De scient arum in inqui tione veri Fbi mutuo succedentium ordine rite instituendo σquomodo .
f. LXIV. Uavis in arte rite instituta praestat plurimum internosse , quak eX parte ejus opera incipienda, quo persequenda ordine, & quemadmodum perficienda . Alioquin confusa erunt omnia , perplexa , involuta . Est autem Logica ars in Arendae veritatis 6. ), ac inquirendi praeci
pue illam per singulas Philosophiae paries , per
integrum corpus philosophicarum , naturalium que Disciplinarum . Logicae igitur munus erit ingens corpus istuc , hoc magnum aedificium eo evolvere Ordine, eaque lege parteS ejus Omnes disponere, & ordinare, ut ea veri inquititio filum sequatur , ac nςxum iveritatum ipsarum . Nam quod alta mente reponendum )nexus iste non ex hominum arbitrio penctet , sed est rebus ipsis inhaerens , ac Veluti corda . qua res ipsae ex earum natura , Deique sapientia , ac voluntate vinciuntur . Quod & acute Tullio obsereatum lib. I. de natura Deorum/, ubi : Omnes Philosophiae partes , inquit , rumfacillime noscuntur, cum totae quaestiones scribendo explicantur . M. enim admirabilis quaedam