장음표시 사용
151쪽
m , in quorum utilitatem haec scribo, intelis ligentiae minus aptatas. X. Ad haec medium , per quod corpora observantur, limyidum sit, oportet , ac unifor-Me. Enim vero nili sit limpigum , atque hewrogeneis particulis defaecatum ' objectorum notae caligine quadam obductae observatoris aciem effugient. Hinc fusco , nubiloque aere, nihil in locis remotioribus , multo minus in corporibus caelestibus observabile est : contra tranquillo, serenoque caelo. Nisi vero sit uniforme, objectorum situs omnino variabuntur: nummus e. g. in catino aqua pleno immersus paullo altius
videbitur , quam reipsa est . Radii enim optia et , sive visorii, qui ex illius superficie reflexi in oculos incurrunt, inflectuntur aliquantulum , quum ex aqua medio densiori ) in aerem s medium multo rarius ) emergisnt. Atque hinc quum visio fiat in directum juxa partem illam radiorum , quae in oculos incurrit ' consequens est , ut paullo altiori in loco idem nummus videatur ' quum pars ista radiorum in directum intra aquam protensa , in locum paullo altiorem excurrat .
Qua facillima methodo reddi quoque ratio potest, cur virga recta oblique , xc media suis arte aquae immersa , curva , 3c inflexa videatur : ac sol praeterea nondum supra ori Eontem elevatus , ob majorem terrestris atmosphaerae quam spatiorum caelestium densitatem , rei pia ortus appareat . Sed his de rebus plura Optici. xl. Praeterea quum nuda oculorum acies
152쪽
inquirendis, ac secernendis corporum notis impar est , & insufficiens ' armatos eos esse UO-lumus instrumentis quamoptimis , ac longo ulli probatis . Enimvero innumera sunt , quae aut ob enormem distantiam , aut ob incredibilem exilitatem nulla ratione observari possunt, nisi sensus quorumdam instrumentorum ope, in primis teles copiorum , aut microscopio- piorum muniantur . De quibus fuse inserius . XII. Tandem sensibus ad externa corpora sive obser ando, sive experiundo adplicatis praeesse semper & ubique volumus mentem ipsam , quae seria, pacata , ac diligenter intenta, sit veluti rectrix, judex , atque exploratri X renunciationum omnium, quae ab illis fiunt. Ut si quae sorte surreptio , aut ludificatio quacumque de causa irrepserit, supremo rationis suae purae judicio pro opportunitate corrigat, omniaque in
rectitudinis semitam revocet, apteque componat.
XIII. Atque hae s f. 6. seqq. ) praecipuae
conditiones sunt, sub quibus sensuum repraesen- ,. tationes veraces habemus , eorumque fidei adquiescendum putamus . Adeo ut si qua difformitas in illis aliquando supersit cum rebus reprae sentatis , ea non sit nisi mere accidentalis, & fortunta, in perspicuitatis, magnitudinis, & distantiarum , similiumque rerum gradibus constituta'. Quo spectat memorandus Tullii locus in seuaest. acad. ubi : Sensuum , inquit , ita clara judicias repraesentationes intellige ) certa sunt ,
tit si optio naturae detur , m ab ea Deus aliquis requirat e contenta ne si suis integris , in-
153쪽
corruptἰsque sensibus , an postuleν aliquia metiss3 non videam, quid quaerat amplius . Quam magnifice simul, & ossiciose de operibus Creatoris, ac donis summa munificentia nobis collatis gentilis homo i Quam de eisdem contra abjecte, di in ossiciose scepticus Auctor opusculi de imbecillitate mentis humanae ' quamquam & ebrisi nus, & maxime theologus per summam hipocrysim & calliditatem videri , haberique umlit l . . . Sed in quae errorum portenta hominem non inducit novitatis amor , feriae meditationis neglectus, cordisque corruptio λ ... 4.
Da seeessi are ἰ um natu- Codicem , sue ad D cta4ilia Dei opera per sensuum experien 3iam consuludi , quo veritates p smae certius, ac promptius detegan ur. XIV. I. T. iura librum , sive Codicem v
l l co mundum ipsum . adspectabi
lem atque corporeum , cujus nos exigua pars sumus, nobilior tamen, atque praestantior. EX-hibet namque illa nobis propalam tamquam in Codlae exarata nedum mirabilia Dei opera eorumque beneficos fines, & usus ad nostram praecipue ipsorum multiplicem utilitatem &commodum ' sed & per gradus quosdam in
sempiternam quoque Fa*oris sui Gque Recto-
154쪽
LIB. II. CAP. II. Osris virtutem , ac divinitatem mirum in modum extollit , sublimatque . Adeo ut non palam , sed veritus in corde suo ' nec vir sapiens, sed stultus & inspiens dicere audeat apud Ρsalis mi tam e Non es Deus . XU. Ρorro naturae librum hunc , si quidem ab omnibus , maxime a viro philosopho ipsa sensuum adplicatione constilendum volo in inquisitione potissimum veritatum phinicarum . Quum enim in consormitate eae sitae sint judiciorum nostrorum cum corporibus ipsis s Lib. I. m. ) ecquisnam assequi illas , aut sperare umquam poterit , nisi utrinque collatione
iacta , serioque examine prius instituto λ Nisi,
inquam , eadem corpora , corporumque notae
adeantur, versentur diligentissime ex omni pa te , atque iteratis siepe observationibus , &experimentis subjiciantur λ Eadem prorsus ratione, qua nemo prudens originali similem dixerit imaginem, nisi perspecto prius diligenter,
XVI. Sane qui inconsulta per experientiam natura , de rebus sensibilibus atque cor poreis judicia crepant, itinerantibus illis mihis millimi videntur, qui, quum quasdam nationes nonnisi leviter inviserint , nec regimen, ritus, leges , ac mores longa consuetudine , & , qua par erat, diligentia scrutati fuerint ; tam mulota nihilominus de iis proba , atque portenta evulgant , quae subsequentes postmodum itinera ntes diligentiores fabulis , atque commentis accensent . Quo & spectat fabulosus plurium
155쪽
nationum albeismus , ne ipsis quidem quod magis demirari possis ) exceptis primitivis christianis , qui, ob rituum , doctrinae , morumque ignorantiam , albeis quoque a quibusdam fuere adscripti. Verbo, qui sine experientia duce de rebus sensibilibus philosophantur , perinde faciunt , ac si quis terrarum australium, quae hactenus ignotae , geographicas manas construeret. Quo quidnam stultius , viroque maxime phialosopho indignius pXVII. Haec quum non animadverterent scholae Philosophi , in inquisitione veritatum
pb scarum naturae consultationem Omnem neglexere , atque de mundo adspectabili in tenebris , ac cellularum quoque soribus obseratig philosophati sunt. ua de causa factum est, ut a scopo quamlongissime aberraverint ' eorum que Fb ea vana, sterilis, horrida, & inculta videatur Metaphinae a , a Dei operibus tantopero abnormis, societati prorsus inutilis, arque torquendis dumtaxat adolescentum ingeniis , non explicandis naturae pha nomenis aptata . XVIII. Contra vero Recentiores quum intelligerent, harum veritatum p sicarum solam externorum sensuum experientiam ducem esse atque magistram ' aliam viam , eamque germanamini verunt, viam scilicet phaenomenorum . Unde &nativa phrescis Disciplinis facies magna ex parte reddita , & debitum divinis operibus Ornam emtum ac decus restitutum , & immensae utilitates & commoda , quibus fruimur , in societatς in collata : quae masis etiam magisque in
156쪽
LIB. II. CAΡ. U. Ira dies augere possunt , si , ut in pluribus minus
cogitate faciunt, desinant otiari ac iis tantum in rebus physicis sedulo labore ae studio in- tumbant , quae homini fovendo, ac perficiendo apta sunt : Qua de re late postea. XIX. Nec me latet, in amplissimo naturae libro plures esIe paginas , quarum lectio non ita facile omnibus concessa : plura scilicet; n tam vario , pulcherrimoque mundi theatro esse phoenomena , quorum apta evolutio si veinstrumentorum , aut machinatum desectu , sive causa alia quacumque pluribus denegata , Quo in casu grato animo aliorum laboribus utendum , in primis illorum , quorum tenta.
mina in publicis Collegiis , & Academiis vel
primum fuere inita, vel denuo iterata , atqui probata . Nam aliena spernere prorsus , ac sua tantum amare, superborum proculdubio est, atque
sciolorum e quorum impudentia ac petulantia quanto magis ad nauseam usque in quibusdam augetur in dies , tanto magis justa compensa tione ac poena ii ludibrio habentur , ac ingenuis cordatisque viris, nat is videlicet Phil Dphis deridentur. XX. Iuvenes igitur ph learum veritatum inquisitores , quoad per aetatem ., ingenium , vires , & commoda fieri poterit , naturae ipsus Codicem legant, versent circumquaque, seria que meditatione, atque apta sensuum adplicatione scrutentur. Ita quippe fiet I. ut oculari intuitione ipsa longe clarius ac nitidius eas Veritates as equantur : a. ut novarum in veritatum
157쪽
intelligentiam ispe deveniant : 3. ut errores hene multos , ac praejudicia ex animo deponant: q. demum ut a pulcritu line , ordine , finibus, usibusque rerum corporearum in Dei cognitionem promptius , . ac facilius evehantur eumque, diligant luper omnia , ac tamquam amantissimum Parentem venerentur . Quod inscientiarum studiis rite institutis praecipuum , atque illud unum necessarium semper esse ajo, de quo in Evangelio et nec ab ea sententia me quisquam ratione quacumque ulli bi dimovebit. XXI. Velim denique , iidem alta mente reponant , Philosophorum , primi etiam subsellii, linguam longe humiliorem esse, atque ad vivas ac penuinas mirabilium divinorum ideas animo ingerendas longe & debiliorem experientiae lin. sua, lingua , inquam , ipsus mei naturae . Philosophi namque instabiles stipe sunt, balbutientes , muti: natura autem & experientia semper .eadem , maxime vivax , eloquentissima . Illi
rudes, haec diserta : illi discipuli , haec magistra . Quam pulcrior naturae iris picto utcumque iride Philosophorum i Quam elegantiores naturaestores pictis quoque floribus librorum i Quam spectabiliora tandem Dei magnalia quibusvis vel elaborati ssimis operibus artificum humanorum tDicam verbo, dicamque serio , & cogitate : si alia cum aliis apta collatione conferantur, erunt illa pulcritudo ipsa , haec deformitas : illa ordo , haec confusio: illa lux , haec tenebi .. Atque si quem pulcritudinis , ordinisque gradum humana qui clam arte facta praeseferre videantnr spediandus
158쪽
x velut aemulatio, imitatioque naturae. Quam graviter & cogitate regio Ρsalmographo fere in restasim repto dictum : suam mirabilia sunt vera tua , Domine J Omnia in sapientia Deiseidimpleta es terra possessione s gloria) tua .... Ipsa itaque Dei magnalia , ipsum naturae Cois Eicem consulere , scrutarit, demirari paullatim adsuescant, quantum possunt , tirones nostri; si quidem Philosophi nativi , veraces , Deoque obsequentes, ac sibi, & rei p. utiles esse velint.
De Aquistionis hujus verἰtatum p scarum titilitate uberrima deque deIectu in ea faciendo . XXII. π,'searum verisatum studia in-λ gentes humano generi utilitates adserunt . Principio praeter magnum illud animi oblectamentum , quo in contemplatione perfuno dimur pulcritudinis , ac varietatis corporeae naturae ' immensa quoque , ac multiplicia commoda sunt, quae naturae hominum animali so- vendae , ac perficiendae ex eo studio pro manant. Hinc quippe tot machinae, & instrumenta , iaartes societati tantopere salutaria oborta . Hinc aucta Naurica , & Mechanica I exculta Herba. ia , & Agricultura . Hinc perpolitae Apronomia , Getaret,ia, Medis ina , Chirurgia , Chimi.
159쪽
ea . Hinc demum proventus omnes, ac Volupta tes ex animalibus , ex metallis, ex tincturis . ex
corporibus Omnibus immensa copia profecti. q. XXIII. Uerum enim vero non solis terrenis hisce , atque caducis commodis studia
isthaec coercentur . Conferunt praeterea nobis
utiliora, & praestantiora longe bona, inter quae illud praecipuum , quod contemplatione ordinis, pulcritudinis, & harmoniae partium universi, in Dei iactoris, ac prout loris sui cognitionem rapiamur . Sunt enim totidem linguae , quae gloriam, ac magnificentiam enarrant Comditoris. Hinc Newtonus , magnus ille naturae scrutator & contemplator., audito Dei nomine , totum se, referente familiari suo discipulo Clarkio, in obsequium, ac venerationem deVΟ-tissime componebat . Tum & hoc aliud, quod
ex eodem mundi ordine , internaque constitutione naturalem legislationem intelligamus , atque ad sobrietatis , justitiae , ac pietatis officia incitemur . Quinimmo quum naturam uni versam mechanicas sibi praescriptas leges sancte servare observamus, ac solum hominem leges Morales sibi injunctas conculcare , Vivereque ex legem , ex indomito arbitrio ; magna proculdubio confusione obruimur tantae Improbitatis , ac pervicaciae indeque ad meliorem frugem sensim sensimque revocamur.
β. XXIV. Nec illud silentio praetereundum, studio ipso , & contemplatione naturae innumeranos . anteactae aetati S praejudicia deponere, inprimis panicos quosdam timores , qui risumeliis
160쪽
LIB. II. CAP. m. meliciunt potius, quam refutationem ullam exi. gere videantur. Illustre exemplum habemus in anno I7 o. si recte memini ), mense Ianuario , quum aurorae borealis fulgoribus caelum hoc nostrum consentinum sub nocte silenti flammescere , atque omnia absumere velle videretur . Enimvero indocta plebs , innoxii phoenomeni prorsus ignara, sus deque commota est, exustionem, nescio quam , Civitati imminentem pertimescens. Hinc mille lacrumae ,& ejulatus ad sydera jam : nec sedari ea uminquam potuit , nisi publicis precibus indictis .
Porro pietatem ea in re plurimum commendabant viri dom : cetera , in emphatiet phoenomeni theoria satis instructi , ridebant. Panicumis timorem illud magis magisque comat , quod e medio adparentium harumcemmarum frigidissimus adeo ventus borealis exui daret, ut & lustrales.aquas ubique viarum in glaciem converteret, & omnia frigore rigerent acutissimo : quum vicissim ferventissimi
nimium , urentesque calores exundare debui Liant , si eae non emphaticae , sive adparentes , sed verae , ac reales flammae fuissent. XXV. Verum ut haec rerum physicarum
moda nobis conferant, principiis omnino, quibus regantur, utendum , & delectu . Ac de principiis dicam Capite sequenti . Delectum vero quod spectat, fugienda in primis ea omnia , quae ignorata non nocent , nec juvant scita . Cujusmodi sunt sempiternae disputationes illae de