장음표시 사용
161쪽
corporum divisibilitate, de gravitatis origine , de spatii natui a , existentia , & possibilitate ,
de qualitatibus corporum , de aestu maris reciproco , de planetarum systemate , deque mille. nis id genus aliis, quae jam taedet percensere. Ac si ea nolumus prorsus omittere ' libemus
ea tantum levissime; & ea quidem parte, ubi gradus aliquis cubat probabilitatis , & utilitatis . Ceteris meliora , ac utiliora praeseramus .
Equidem Scholasticos irridemus , quod eorum P sica tota disceptatrix esset , ac muscarum captatrix; interim aerem ipsi quoque verberamus in diem , & latratus aeternum jactamus
XXVI. Missis igitur , quae aut arcana &inutilia , aut ficta di idealia videntur , ea tantum seligenda , ac sperimentali studio subisjicienda , quae generatim I. sugandis doloribus
corporis , & aegritudinibus mentis conducunt :quaeque Σ. vitae hominum quum animali , tum morali fovendae , ac perficiendae apta sunt . Hujus autem generis argumenta plura societati utilissima suppeditabunt Fbscae partes universae, in primis vero Mechanica, Medicina , Nautis ea , Metallica, . Ironomia , ceterae Utinam vero P sica universa solius maris, terrae , aerisque cultura a viris summis coerceretur l Uti. nam tota Physicorum occupatio in promovenda , ac perficienda piscatione , agricultura, ac iis praeterea artibus aliquando intenta est et , quae humanae societati emolumenta plura adserinre solenu. Frustranei nar, ac reprehe dione di-
162쪽
LIB. II. CAP. III. gni labores omnes , in primis scientifici , qui
huic scopo non collimantit . XXVII. Haec juvenes p scarum Verita. tum inquisitores prae oculis habeant. Caveantque etiam diligenter , ne in earum studio curios late potius, quam utilitate ducantur. Quocirca non tam rerum naturam, adfectionetque varias, quam earum pro societatis commodo usus Varios , ac beneficos fines Conditoris in iis parandis ac largiendis insequantur . Haec vera Philosophia .
De praecipuis quibusdam animadversionibus , . quibus ph icarum veritatum inquistis
XXVIII. A est infelix humanarum actio
ria num conditio , ut , nisi qui busdam principiis, de quorum certitudine ac Veritate non ambigitur, opportune dirigantur, a recto tramite saepe saepius aberrent sive id imbecillitate mentis fat , sive malitia , aut oscitantia . Ea de causa quo in veritatum phy scarum investigatione tirones recta contendere possint, quaedam generaliora principia ob oculos semper habenda illis proponimus; proposi- ruri alia minus generalia , ubi de observationiabus , O' experimentis rite insituendis paullo
163쪽
inferius disseremus . Ea autem sunt hujusmodi. XXIX. Primum : Ad realem Dei mundum minime pertinere , sed ad idealem tantum
Philosophorum , quaecumque sub sciis Opothesibus demonstrantur . Ex ficta namque θνpothesi non. nisi sieta pariter illatio deduci potest . Opera autem Dei adspectabilia vera sunt, reatia, subin lentia. Id genus argumentis, fictis hv potestahus innixis , Recentiorum P, a , praesertim
Mechanica scatet ubique ' quamquam pulcherrima videantur, ac geometricis quoque formulis de industria expressa . Hujusmodi sunt in primis leges , sive regulae omnes, quae de durorum , atque elasticorum corporum collisione , ac subnascentibus inde motibus in universa Dinais mica demonstrantur . Innituntur eae enim Isiis pothesibus de perfecta corporum duritie , perfectaque elas citate . Corpora quippe quum perferite dura, tum perfecte elastea in mundo
reali, ac Dei nusquam sunt sa) . Hujusmodi
sunt a) Nihil tam elasticitati adversum , quam humia
ditas praecipue, & calor ; quamod modum pluribus observationibus & experimentis exploratum . Hi autem ut per vices corpora pervaduat , ita eorum et allicitatem multifariam perturbare debent . Ut adeo perfecite elasica numquatn esse illa sinant. Sed perfecte dura oportet omnino est e perfecte densa , talia nimirum, ut omnia proritas interi persa Dimota
eua excludant; ut patet. Quod ceteroquin ut car-
resianum, &. Mium, ita eximiis quibulque Ρhilosophis merito reiectum , & improbatum .
164쪽
fumi quoque innumerae leges aliae collationis
duorum corporum uniformiter, sive aequabiliter motorum , quibus theoremata omnia adplicantur, quae de parallelogrammis inter se collatis demonstrantur in Mathes et item aecelerationis motus , ac retardationis : tum projectorum , & curvarum parabolicarum : rerum id henus sexcentarum . Pendent namque haec omnia ea
pol si alia aeque fcta , quod corpora mo Veantur in medio non resistente, scilicet in vaeuo. Ast medium istuc non res ens , & vacuum,
ut vocant', magnum sue coacervatum, in mumdo reali ac Dei ubinam , quaeso, est Τ Quinimmo etiamsi ullibi extaret mota nihilominus in eo corpora semet continuo resisterent vi motrici impressae ' quemadmodum ob inemriam de facto resistunt, quum ea primum communicatur : ac ita ne in vacuo quidem haberetur motus uniformis, sive aequabilis I a quo ceteroquin motus regulae illae omnes, & cumreparabolicae omnino dependent.
XXX. Has igitur motus leges , quibus tantopere ludunt, otianturque Recentiores , Velut ideales tantum ac possibiles tirones spectent ; proindeque non ad realem, ac Deἱ mundum , sed ad idealem tantum , possibilem , ac Philosophorum pertinere sciant . Ac ne turpiter ipsi quoque otientur ' prorsus abjiciant. At at retinendae , inquiet sorte aliquis , eae saltem leges, sive motus regulae tamquam pretestantissimorum virorum inventa I & quia reales naturae motus , sin minus ad amussim , quam proxime
165쪽
xime saltem ad illas accedunt. Verum Stat contra ratio , m secretan3 gannit ia
ut a viris summis ea excipiamus tantummodo, quae vera, quae realia ' ac naturae motus ad eas
praeterea leges, quoad fieri potest, exigamus , quas corpora sequuntur reipsa, non quas sub fictis planeque falsis θνρothesbus sequerentur . Istuc serio philosophari est : illud aut ludere pueri. liter, aut ineptire. Ac si in Phinica posbi. Iium , ut ego quidem adpello , & hypothetissotiari licet ' eceur non aeque otiari licebit in possebilium & Ασοthetica Theologia ' Ita horum exemplo revocent etiam Scoti ae nostri consepultas diu quaestiones , in primis celeberrimam illam : Si indam non peccasset , utrum Dei Verbum humanam carnem adsumpsisset Τ . . . Sed pergamus XXXI. Secundum : Nihil in natura essesυe permanentis , sue succeβiυἰ sine causa. Ex nihilo enim , id est sine causa , nihil fieri potest . Quamobrem si harum cognitio causarum . in propriam , aut communem utilitatem referri potest, scrutari illas, ac detegere adnitantur . Sin secus , praetereant ' atque animum, attentio nemque ad utiliora convertant. Quod si forte ob, suturam utilitatem scrutari illas statuerint hac regula in earum investigatione ducantur :Sub eisdem circumseant iis eaedem causae natura. ias sive necessariae eosdem producunt effectus , similes producunt smiles . Siquidem his in casibus effectuum immutatio alioquin tribuenda - foret
166쪽
foret nihilo e quod iteri nequit . Itaque visis . libratisque phaenomenis, fac ij limum ea regula
fuerit eorum causas pervestigare . Est ea lem
philosophandi regula a Newtono propolita ,
communique calculo a viris doctis comprobata. XXXII. Tertium : Nullam etsi minimulam corporum particulam in nibilum abire . Corporum namque partes , utut exilissimae, & inconspicuae, quum substantiae, entia nimirum subsistentia sint; ut naturae viribus creari non pOL sunt, ita nec eisdem anni hilari . Utraque enim actio solius Dei , entis scilicet omnipotentis est, Metaphysicorum nemine dissilente . Quocirca actione' causarum naturalium , finitaque ut pollentium dissolvi quidem , minutissime atteri, an fumum , auramque abire , ac multiplicibus Variisque modis occultari eae poterunt ' haud tamen deperire prorsus , bc in nihilum abire . f. XXXIII. Quartum : Promiscuam rerum
commutationem quorumdam phanaticorum commen
εμm esse a natura prorsui alienum .' Est hoc
Icbmictorum deliramentum , in primis illorum , qui lapidem , nescio quem , philosophicum se habere jactitant, quo aliorum metallorum Commixtione quadam aurum se essicere posse fabulantur. Aurum quippe , quemadmodum &plura id genus corpora alia, aer, ignis, aqua, mercurius , similia , smplicia corpora sunt, im- mu tabi lique natura , semperque eadem ac sibi simili a Deo condita . Qua de re legendus illustris auctor gallus eximii operis italice redditi, cui titulus : Dettacolo delia natura , edit.
167쪽
neap. an. 1742. Tom. VIII. Quamobrem ex horum semplicium commixtione varia fieri quidem mixta, atque etherogenea corpora possunt, fiuntque reipsa ' ea tamen in ipsis mixtis , quamquam indiscernibilia, eamdem semper naturam servant' atque ut suere simul permixta, ita & arte ebmica denuo sejungi possunt , atque ad pristinum statam revocari.
Bra , nihil praeter leges generales in natura conis tingere . omnia enim veris ac miris modis ,
licet persaepe humanae imbecillitati imperviis& occultis, ad sapientissimos fines a Deo ordinantur : idque ex praescripto generalium legum naturae mechanicarum ; ut universum semper idem perseveret, licet continuis vicissiluis dinibus, in se tamen periodice redeuntibus , sit obnoxium . Quo & spectat veracissimum illud: Deus, oe natura nihil frustra moliuntur . Sane vel suspicari tantum , ne dicam arbitrari, aliquid casu , aut frusera in natura contingere , magnum est id ignorantiae, & impietatis a gumentum. In primis enim omnia in nostram, aliorumqe utilitatem recta , aut per gradus quosdam vertere possumus. Tum Deum O. Μ. operi suo praeesse , illudque sapientissime moderari , vel ipsis oentilium Philosophis , nedum Metaphysicis nostris aperte demonstratum.
XXXV. Sextum : Nihil per saltum , nihil
simultanee , sed omnia ex lege continuitatis inmundo eorporeo feri . Scilicet non momento
eodςm, neque per saltum , sed successive perium
168쪽
m LIB. II. CAΡ. IV. . lustrantur a motis corporibus spatia', successive augentur celeritates , siue essive retardantur , siti cessive fiunt omnia , successive destruuntur . Fiunt
enim, ac destruuntur omnia motu . Motu autem
corpora nec simul in diversis locis eodem tempore esse possunt; nec ab uno in alium trafferri, quia loca omnia percurrant intermedia . Itaque fue-eusva , non simultanea , neque per saltum omnium naturae phaenomenorum , di corporum ipsorum productio est , successua solutio licet nunc tardius eae fiant, nunc celerius , & momento quandoque eodem fieri νideantur , ne excepta quidem,soni, luminisque ipsus in orbem propagatione, ac diffusione. XXXVI. Septimum : Lege simplicitatis cauis te admodum utςndum. Uulgo creditum, Omnia in natura fieri debere per viam , ut ajunt , simpliciorem ac breviorem . Adeo ut in commuisne adagium jam abierit illud : Frusera sunt perplura , quae seri possunt per pauciora . Minus tamen acute, minusque cogitate . Μ Itiplicitas enim mediorum ad finem, si ordo, si proportio , si nexus, si elegantia , ac pulcritudo ubique servetur, argumentum quandoque sunt sublimioris in artifice sapientiae , di insenti amplioris . Flerumque etiam indicia ea sunt divinae erga nos hoditatis, ac beneficientiae effusioris . Ut quum paucis e. g. herbarum, olerumque, ac fructuum generibus alere nos , atque animalia Deus potuisset; id numera tamen eorum genera ac . species nedum pro nece sitate & commodo , sed
169쪽
me paravit, & parat. Saepissime tandem velu monumenta spectanda erga multiplices hominum indigentias intensioris Dei curae , ac providentiae sollicitioris . Quo in casu plura media illa , licet in eumdem finem tendere omnia videantur ' tor nihilominus tamque beneficos respiciunt fines alios, quot simi media ipsa . Hinc quum pro nostra , brutorum qui substentationei via longe breviori fructus para re potuisset; ut ccepas e. g. , ut cucumes , ut cucurbitas reipsa parat ; tamen magnis arboribus, tot radicibuet 'tot ramis, tot solii si totque flori bus pulcherrimo prorsus artificio refertis uti voluit , ut totidem simul media essent ad alios
fines. Nam & lignia utimur in ignis pabula,
ac in millenos alio4 artificiosos usus pro vitR humana: & solita quum aestivos calores tem peramuS ,'tum alemus pecudes : β floribus de nique quum visum olfactumque oblectamus itum mala plurima pro opportunitate fugamus :
ita porro. Nusquam igitur frustra fieri liquid reputent tirones , quum illud per plura se
lasse fieri observant, nisi plurium confluentium mediorum in eundem snem peculiares fines alii fuerint ipss plane noti , atque comperti . XXXVII. Octavum : Caute etiam ambibenda Lyctemata generaliora Auctores namqque Hylematici postqvam sua generalia systemata animo concepere, & construxere, amore erga illa nimio incalescunt , atque s ut olim superstitiosa gentilitas fortunam ) phoe-
Omenorum ea omnium fontem', & scaturi
170쪽
LIB. II. CAP. IV.ginem similiter spectam. Hinc nihil est, quod
qualitates oecultae non emciant apud scholae
Philolophos. Nihil , quod non gignat materia Dbtilis apud Cartelia nos . Nihil, quod non producat attractio apud Nevutonianos . Atque nihil hisce nostiis temporibus, quod electricismo non sit adscribendum apud Franklinianos. Interim quum veritas una sit, systemata vicissim nedum
multiplicia , sed re secum ipsis valde pugnantia; facile hinc perspicere possumus , non esse illa mundi realis ac sub bientis , quemadmodum
oporteret , imagines & exemplaria , sed debone. samenta & larvas . Nec illud praetereundum, uno eodemque systemate plura iliter se contra. ria phaenomenorum genera eXplicare Velle, perinde esse , ac si quis non incalescere solum , sed & frigescere etiam contenderet ad ignem ς aut accensione tormenti bellici silentium simul inducere , & fragorem . Quae aqt ludrica , aut
XXXVIII. Nonum : Collisonis legem praeoculis semper babendam , Est porro lex collisionis , qua corpora circumjaςentia sese mutuo urgent , sstunt, retardant , comprimunt , ac saepe etiam conterunt . Huic collisioni subjacent corpora omnia universi; quia inter se maxime nexa , & colligata , nec plane umquam quier scentia sunt. Ejus igitur ratio habenda semper in phaenomenorum evolutione , praesertim ubi de nanciscenda cognitione agitur mathematicas Lib. I. 25. ) Eadem colligionis lex , ut id etiam tironibu innuam , malorum