장음표시 사용
191쪽
ph eae velut uberrimus sons & scaturigo alia. rum quoque singularium , quarum physicae Di seiplinae plenae iunt, atque ex eisdem legitima
ill atione deducuntur. Nam ea Veritatum natu. ra 3 ut aliae cum aliis amico foedere , ac indissolubili nexu , instar catenae plurium annulorum , connectantur ' nec ulli bi hiatum admittant, nisi interposito errore . Cujus ratio perspicua , quia antecedens veritas rationem sussicientem continet subsequentis . Ut si vi eM- perimentorum cognito aeris pondere dicam : er es gravis: ex hac prima veritate colligere possum hanc aliam et Ergo cireumferrestria corpora praemit undequaque . Tu in hanc aliam :Igitur quae sunt leviora, sursum attollit , detinetque pensilia r ae ita porro . LXXIII. Ceterum in his consectariis ex observationibus , & experimentis deducendis caute admodum procedendum . Scilicet conferenda
ea prius diligentissime , adcurateque inspiciendum, sint ne vere ac realiter ita invicem connexa , ut alterum necessario sequatur ex altero, - utque alterius ratio sufficiens in altero cranti-- neatur ' an praecedentis veritas subsistere possit,
quamquam iubsequens sit falsum Z Nisi lea praecautio diligenter adhibeatur, facillimum suerit, in errorem progrediundo dilabi . Est hoc vi--tium oscitantium hominum , ac potissimum il-Jorum , qui prae Iudicatis opinionibus turpiter
. detinentur . Nam quae ama s, facile credimus,ajebat ille : quin & sngimiis , imaginamurque. Iacillime, addiderim Ic ego ; atque, ut Ixion
192쪽
. LIB. II. CAP. VIII. a quinantissuram Iunonem suam, ubique videre illa nobis videmur.
De usu Mathesis is evolvendis naturae phaenomenis , per observationes experimenta detectis.
LXXIV. TN explicandis naturae phaenome-I nis per observationes & experimenta detectis utilem esse Mathesim , discimus id in primis ipsius mei Salomonis oraculo, quum Deum fecisse omnia, scribit , in numero , pondere , oe mensura . Ex quibus clare intelligimus, ad evolvenda naturae phaenomena, prae ter Staticam, qua corporum pondera in machinis pervestigantur , adhiberi utiliter & commode posse inrithmeticam, numerorum scientiem, ac Geometricam , scientiam dimensionum . Atinque rithmetica quidem . ubi ad determinandos corporum motu , Uires , celeritates , alia hujusmodi, opus est calculo numerati . Geomein
tria Vero , ubi eorumdem magnitudines , distantiae, motuum directiones , id genus plura examini subjiciuntur . LXXV. Sed non utilis tantum , verum A interdum necessaria Mathesis videtur , ut phα- nomena quaedam intelligantur,.& explicentur. Sunt enim nonnulla obscura adeo & involu- ta ,
193쪽
ta, ut nisi facem Mathesis opportune supped; atet, frustra tentare illas , & evolvere praesum pseris . Id genus arcanis & involucris sc tent Phineae partes universae, in primis Statica, H drinariea , Bal uica , draulica , Optica Item, Catoptrua, Dioptrlia , Apronomia, sere
omnes reliquae cum Mecbanica , qua virium, temporisque compendio ingentia pondera movere, atque in altum attollere docemur . LXXVI. Deinde cuinam bono ac u IMathesis fuerit, nisi in physicarum studio Di sciplinarum eam utiliter adhiberemus 3 Non me latet, Mathesim puram mirum in modum adolescentum ingenia acuere: judicium quoque firmare in veri a falso discrimine : ac habitum tandem conciliare paullatim ad cogitandum, aedisserendum ordinate . Quae equidem . eximia bona sunt, ex quibus ceterarum quoque Disci a
plinarum adquisitio nimis facilior , ac prominptior evadit. Verum praestare ista quoque possunt & Log ea , & Ontologia , & Disciplinae aliae . Itaque & copulari cum Ph Da utiliter Matbess potest, & jungi quinimmo cum eadem debet, ut peculiares ac proprias utilitates &commoda. humanae societati adserat . Quo spectat veracissimum Genuensis illud ad calcem Inst. Loricae : In δεμ pura , m contemplatrice
rum humana eurantis . Nisi ut in Ordinibus monasticis , ita in Disciplinis alios conteminpiativos tantum . alios & simul acti s dicere
velimus. Quae divisio si ibi laudabilis di san-
194쪽
LIB. II. CAP. VIII. Issya heic contra damnabilis prorsus , ae de
Lx XVII. Quamquam vero Mathesim conjungendam esse a jo cum Disciplinis physicis 'idque & utile , & necessarium fore contendo modum tamen , sine quo nihil rectum , nihil ordinatum , nihil laudabile umquam suerit , exopto . Mathesis naturalium Disciplinarum fax est: ergo in tenebris adhibenda . Ne alioquia quum & ipsa satis per se dissicilis ae sublimis scientia sit ' ubi in perspicuis, ac per se notis adhibetur, involvantur ea potius, & obtenebrentur. Equidem ubi incedere via regia possumus, quid per ambages , incertosque cuniculos implicamur λ Quid aerapilaeis ferta phicis , & eharacteribus pene arabicis utimur. ubi lingua patria semet intelligibilis est, elegans , perspicua , disertissima Quid interpretes naturae agimus, ubi naturae vox non eget interprete
LXXV1II. Quae quum ita sint , haud
spernenda tot virorum do iserum judicia sunt, qui de eo Matheseos abusu tantopere conque runtur . Experimento enim discimus , haud levia incommoda quum physicae, tum illius cultoribus , ac humanae praeterea societati ea docausa tibvenire. Ac Physicae quidem , quum tot ala ebricis formulis de industria quaestis , ac geometricis demonstrationibus ubique luxuriando, otiandoque , ideatis magna ex parte ea reddi tur, b orbetica , possibilium . Qua de re satis dictum supra s f. 29. seq.). Tironibus etiam is abusus maxime noxius est quippe qui tot inex- tria
195쪽
tricabilium calculorum algebricorum Dequenatia non minus, quam dissicultate perterriti . 1 Physicae studio saepissime avocantur . Quod quantum humanae societati detrimenti adserat, nemo ignorat. Utamur ergo a ebricis formulis, utamur calculis , ubi hi clariores phenomenis fuerint : abstineamus vero , ubi phoenomena sunt illis clariora . Ac siquam ea in re generalem adhibendi illas , omittendique normam figere , determ i nareque velimus s velle autem Omnino debemus ) si ea solius necessitatis, maiorisque utilitatis . In ceturis otia putanda , ac tenebrarum damnabilis lumini effusio . Sed de arte inquirendi veritates phsicas per se
suum experientiam , deque integro Libro II. ista satis.
196쪽
De arte inquirendἰ veritatis metapbscas per mentis rationem .
. I. 'B arte inquirendi veritates ph PasLx per sensuum experientiam , de qua precedenti Libro II. ad artem devolvimur inquirendi veritates 'metu sicas per mentis rationem , de qua hoc Libro III. Ubi tirones nostros sub initium monitos opportune volumuS, 'ut, quoniam de rebus paullo sublimioribus diabstractis heic agendum nobis erit , omnes ingenii conatus generosius intendant ad eas nedum intelligendas & assequandas, sed ad familiares quoque, quoad fieri potest , facillimasque sibi reddendas: rati insuper, nobiliora ac prae - stanΜ
197쪽
stantiora , quae inde obventura illis erunt bona nullo umquam esse quolibet cum labore.comparanda . Ad rem igitur.
De humana ratione, ejusque presantia ,
II. H Uidnam sit vis mentis intdiligens , quae ejus variae dotes, & quemadmodum satis idonea ad verum pervestigandum & adsequendum , dictum Libro priore seq. ): quae heic recolenda . Sunt, qui eam vim intellectum adpellandam censent , quum in sola rerum idearumque contemplatione versatur : tum rationem , quum rerum
ideas , ac inde subnascentia judicia , ac ratiocinia sic multi sariam inter se confert , ut ex iis, quae cognita sunt , alia nondum nota legitima illatione deducat . Natio quippe perinde ae vis calculatrix , & co latrix est quemadmodum ibidem adnotatum . III. Ratio summum illud, & in extimabile donum est , quo per naturam & essentiam a muto equo secernimur , in quibus non es intellectus, Ratione nihil est in homine prae santius: quippe qua homines sumus solum id, quod sumus . Est praefulgens ille diυ,ni vultus axius super nos obsignatus , quo nedum nostri,
198쪽
rerumque intra nos positarum conscii sumus ;sed ex earum quoque ordine, pulcritudine , harmonia in Dei , entis summi , ῆς omnium parentis amantissimi intelligentiam elevamur . Praestare quidem sensibus quibusdam delicatioribus , & acutioribus nonnulla no animalia
possunt, juxta Μartialis illud i s aper auditu, l=nx visu , simia gQῖν,
Vultur odoratu , praecedit oranea tactu .
Uerum ingenti ab illis sejungimur semper inextimabilis rationis divortio . Multiformi armo. rum genere munita illa quidem , & instructa esse possunt. Ast homo solo rationi praesidio, sagacitate , di calliditate ea omnia nedum eludere potest , eluditque reipsa ' quin in proprium famulatum & commodum edomando
ea adducit, subjicitque : eorumque dominum ,δrbitrum , ac moderatorem se constituit h. IV. Neque hae solum eximiae humanae ratisnis dotes , nobilitas , atque praestantia. Ipsi quippe Disciplinarum omnium ortus, progressus, incrς- menta , & omnia adsci ibenda. Per eam invenistae primum artes , tum excultae paullatim, tandemsque perpolitae. Ejus lumine latae leges, existructae civitates , inducta imperia , perpolitimores. Est ratio amplissimus fons, ac perennis scatebra bonorum omnium , sive a natura inducto- .rum , ii ve adscitorum arte , quibus bruta animantia defectu rationis destituuntur. Nam haec quia solo instinctu ducuntur , nec praetergrςdi cogitando s ensibilia possunt ad eumdem agen di modum perpetuo determinantur ab ortu ad
199쪽
mortem usque. Ad quae nimirum vix in lucem. edita bruta eorum natura extimulat, ea semperagunt ad interitum ' nec quidpiam permutaro usquam norunt, nec nova sibi commoda parare. V. Quum autem bonorum heic meminerimus vi Fationis a natura nobis inductorum , horum praecipuum ipsa arbitrii libertas est, qua propria sponte , nec ulla compellente vi luterna aut externa , agere possumus & omittere , hoc potius vel alio modo agere . Nam ea V
luntaris ad agendum potius quam non agendum libera determinatio sperunda velut consectarium antecedentis consultationis , & examinis ipsus rationis ' sit nimirum actio legi conformis ,& ideo moraliter bona, proindeque facienda ' an difformis, & praυa, eaque de causa omittenda
Quae adeo vera sunt, ut actiones omnes , quae hanc rationis consultationem antevertunt, moti hus pure macbinstriis, & extempora nee erumpentibus merito accenseantur ' nec ulli imputationi propterea sub sint sive ad praemia , sive ad poenam . Qua de re Ethici. VI. Iam dividunt rationem in rectam si
cta sive pura est , quum inteli ratiocinandum S ueris indubiitque utitur principiis & rectam , adcuratamque horum adhibet adplicationem ' ac legitima tandem inde deducit conse- diaria . Est autem erronea sive depraυata , si aut principia suerint falsa , aut non recta adplicatio , aut praeposterae nec legitimae illatio sies , Ad rectam spectat mcemplum istuc : nti
200쪽
LIB. III. CAP. I. I 62Dmma summa debetur religio quod est principium ) . Deus es ens summum s quae est adplicatio ) . Deo igitur summa religio debetur quae conclusio) . Ad erroneam vi principii salsi hoc aliud : sui majori vi pollet , majus haberius . Divites polunt vi majori. Majus ergo ius habent. Item & hoc aliud ob pravam adplicationem: Natura inaequalibus inaequalia ςo eistunt jura naturae . Sunt autem homines natura in aequales . Hominibus igitur inaequalia naturae
jura competunt . Tandem & hoc aliud proptee illegitimam conclusionemr Nimia disciplinarum sudia valetudini obsunt. Aficienda igitur sudiadi ciplinarum , ne valetudini noceant. Legitima quippe illatio est haec alia - Moderanda igitur sudia , modusque viis imponendus , ne valetudi
VII. Quum recta ratio in homine domi. natur , cuncta illi prospere contingunt, recte , ordinate . Nam sive de rebus judicia profert & errorum dehonestamenta cautus devitat . . Si ve agere quidquam., aut omittere decernit ; &actiones omnes , aut omissiones ad iussit ae, pi inatis , ac sobrietatis praescriptum perpetuo com-φonit . Contra si ea suerit demavata . Nihil
erit in judiciis veri , nihil in actionibus , di omissionibus boni, δc honesti. Iudicia namque
ferimus , itemque agimus , ac omittimus , quemadmodum Cogitamus : ideoque recte horinesteque si m/io. rina ' turpiter ..contra mpraepostere da daepravata . Hinc intelligent tu