장음표시 사용
231쪽
horum alterutrum deerit . Quodnam autem litprincipium, enunciatio, judicium verum , di-
Ebim supra s ast. ) . Legitima vero erit illatio sive conlequentia , si ex datis principiis
suapte sponte fluat , non vi , praeterque naturam trahatur. Si , inquam, eaedem duae ideae, quas extremas vocari diximus *. 32. ) , eonjungantur, aut divellantur in consequente juxta eamdem notam, secundum quam in eisdem principiis cum media ideo fuere comparatae . Atque in ratiociniorum construmone ob oculos habere semper ista debent tirones, si quidem paralogii mos , ac sophi linata, omnesque praeterea errorum monstra declinare voluerint . Alioquin nullus erit errandi finis quum in contexendis disciplinis priora ratiocinia sint velut fundamenta ac bases eorum, quae subsequuntur ' atque super falsa non nisi falsa alia superstrui possint : adeo ut nutantibus i prioribus , tota superinducta machina collabatur , necesse sit. LV. Quum principia evidenter Vera Dein rint , & evidenter quoque legitima illatio, ratiocinium demonseratiυum adpellatur . Quod si alterutrum , aut utrumque deerit , dicitur probabile . Ρrioris effectus in mente productus scientia esst , cognitio nimirum certa & evidens rei per caulam , sive per rationem sussicientem . Ρosterioris opinio , cognitio scilicet mere probabilis, vacillans , & incerta . Quam late per omnes sapientiae partes , paucis exceptis , probabilitas excurrat , dictum suo loco
s ε, 36. ) . Nihilominus probationibus mere
232쪽
pνobabiIἰbus saepissime nunc praefixam videas literam D. demonseratur ) , tum in fine Q. E. D. quod erat demonstrandum ) ' quum potius praefigenda esset litem S. ssuadetur ), tum postea Q. E. S. quod erat suadendum , .
Quot aberrationes adcurata rerum distinctio , ac neglecta vocabulorum proprietas non indu
LVI. Demonstratio vel directa est , vel indirectar tum a priori, vel a posteriori. Di νactans vocant, quum immediata rationum serie stem ita esse demonstramus. Indirectam quum velut obIique Uendimus , rem aliter esse non posse propter absurda, quae inde sequerentur. Exemplum demonstrationis directae e suod subjecta comoxa premit, ese grave . er subjecta corpora premit . er igitur gravis est. Indirectae: Si Deus non es universi conditor, eris iuud vel aeteris num , mel a seipso productum , vel productum a nullo. Singuia autem absurda, atque pugnan ita. Primum et quia esset smuι contingens , ac necesarium. Secundum .' quia fores seipso prius ae posterius. Tertium quia nibilum effet smul ωub non nihil. Deus igitur in uniυersi eoq- istae. Porm directa demonstratio certitudinem simul parit 3c evidentiam : indirecta certi tuis dinem tantummodo. quum nexum minime pandat subjecti cum praedicato . Ea de causa non in nisi raro , & ob deficientiam demonstrationumisirectarum adhibenda . Indirecte demon strandI enus dicitur a gogicum , & ad absurdum, est-zue ad revincendos refractarios maxime IdΟ-
233쪽
' LIB. III. CAP. V. rysne 'n' quum ad contradictoria simul eoncedenda
LVII. Demonstratio a priori fit , quum effectus per suam causam demonstratur. Quum vero caula vicissim demonstratur per suum eia sectum , erit ea demonstratio a posteriori. Quarum adpellationum ratio est , quia causa prior est suo effectu, & is sua causa posterior. Ubi& caulae nomine non pissica tantum & Gieiens respectu effectuum pisseee productorum intelligenda : sed & natura etiam & essentia reis spectu subnascentium notarum ' atque quidvis aliud , quod anter frem rationem lassica entein contineat alterius. Sed exemplum demonstrationis a priori fuerit istuc et Deus es summe bonus. Ergo providus . A posteriori: Miuunt entia contingentia . Eeto ens necessariam , a quo fuere producta. Quibus aurem principiis regendae demonstrationes istae, satis dictum Libro II. β, 3Ι. s I. seqq. ) . Plura cupienti legendus Genuensis Instit. Log. lib. q. cap. 3. . CAPUT VI. De variis ratiuiniorum generibus , in primis
d. bllogismo. g. LVIII. Atiociniorum , de quibus se
septem genera a scriptoribus logicis vulgo se-
234쪽
cernuntur, scilicet I. syllogismus , 2. enthymema, 3. epicherema , ψ. dilemma, s. sorites, 5. inductio, 7. exemplum. De inductione asam in capite de Analogia . De ceteris heic seorsum. LIX. 50Ilogismus est ratiocinium tribus constans ideis, totidemque propositionibus , quarum postrema ex prioribus suit tamquam effectus a sua causa . Utr Hominum jura sunt in-rangibilia . Vita es hominum jus . Vita igitur intan bilis es . Quum de ratiocinio generatim egerimus hucusque, tamquam de mentis actione tribus ideis totidemque propositionibus constante , quarum postrema ex prioribus legitima illatione' deducatur : hinc quaecumque de eo hactentix dicta sunt, syllogismo etiam opportune aptanda . Ceterum ubi de syllogismo agitur, prima enunciatio dicitur major, secunda mInor, 1ive adsumptio, tertia conclusio: ac duae priores praemisae adpellantur .
LX. Dividitur autem syllogismus in s u-plicem , & compositum . Quum enunciationes
ejus omnes simplices s 33. ) sunt , vocatur' simplex : compotius vicissim , si praemissarum
alterutra fuerit composita . In syllogismum simplicem duo problemata proponi possent, exercendis tironum ingeniis utilissima. Primum : Dataenunciatione , j=llogismum conseruere , euius ea fit conclusio . Alterum .' 50llogismo jam conseructo, rectus ne ille sit , an pravus, Myendere .
Porro de simplicium syllogi linorum constructione tot tamque implicita , & involuta regulis
illis, Auria, ac moesis tradidere olim scholae Phi.
235쪽
LIB. HI. CAP. VI. I9 Josophi , ut invium valde nemus, ac inextricabile labyrinthum merito dicere possis. Ea passim
damnant recentiores Logici tamquam inutilia, usuque carentia , atque ad motum germanae Philosophiae retundendum comparata . Quae recta. Retinenda tamen censent , ac retinent reipsa tamquam superioris aetatis barbar ei monumenta . Quae ego non probo . Sat enim , si putida id genus monumenta s si quidem retineri,
ac non potius deleri prorsus , tamquam praestantissimae disciplinae dedecora ac labes me reantur ) in Scholasticorum libris asservetur . Turpe siquidem , ut super a sciamus , necessaria nescire.
3. LXI. Itaque smplicissima , plana simuI .ae germana. prioris problematis solvendi via , fuerit, si ratio sum ciens inveniatur , cur datae propositionis attributum subjecto conveniat , aut non conveniat . Ea porro inventa , atque . pro media idea adsumpta , res to a absoluta erit, solutumque problema propositum , in hunc modum . Sit primum enunciatio isthaec adfirmativa : Deo est parendum . Ratio , cur praediscatum parendum subjecto , idest Deo convenit,snmmuin est illius in nos dominium ratione creationis , & conservationis . Quare eo domἰ-nio pro media idea adsumpto , sic conficitur syllogismus: Ei, qui summum in nos dominiam habet , parendum. Deus summum in nos domianium habet . Deo igitur parendum . Sit modo haec alia enunciatio negativa: Luna non es corpus lucidum. Ratio suffciens, cur praedicatum
236쪽
luc rim non convenit subjecto , nempe Iunae , sunt illius phases , quibus illa non subi j ceretur , si suapte natura licida foret . His proin de pro media idea adsumptis , syllogismus alter conficitur in hunc modum et Corpora lue da non sunt phasbtiis obnoxia . Luna phasibus obnoxia es. Luna latiuν non es eo us lucidum. Quomodo autem ea ratio lassiciens nexus, aut
pugnae arti ibuti cum subjecto invenienda sit, meditatione opus est plurima , studioque adsiduo.
LXII. Solvitur autem problema alterum dupliciter, ac duplici adhibita observatione. r. Si duae extremae ideae eo modo copulatae , aut sejunctae in confusone fuerint . quemadmodum in praemissis fuere cum media idea comparatae . 2. Si praemisiarum altera conclusionem contineat , altera contineri illam declaret . His in casibus recta erit smplicium syllogismorum eonstructio, nec ulli vitio obnoxia. Ut in hoc exemplo : Legum contemptores sunt societati infens . Libertini junt legum contemptores . Li
hertini igitur funt societati infens : in quo ,
quia & ea trium idearum comparatio rite in- . stituta est , & conclusio in majori continetur 'quemadmodum minor enunciatio declarat ' nullum prorsiis in eo vitium occurrit. Ubi illud tironibus addendum in syllogismis adfirmativis continent m propositionem esse universaliorem adfirmativam in negativis universaliorem negativam . cuJus ratio est , quia ea est veluti Fotum, in quo conclusio tamquam pars continetur. Unde illud in syllogismis adfirmativis
237쪽
tantopere decantatum : Posito toto, pon tur parae. Et in negati vis: Toto sublato , pars tollitur . Ut in hoc exemplo e Nemo eoinquinatus intra hit in regnum caelorum . Medulteri sunt coin. quinati . indulteri igitur non intrabunt in re. gnum eae lorum . Ubi sublato toto in majori , tollitur pars in conclusione.
h. LXIII. Dum syllogismus simplex homi
num mores spectat , quatenus boni sunt aut pravi , legibus proinde conformes aut dissor. mes , prior en unciatio dicitur principium , seeunda adplicatio , postrema sententia . Quam quam di in ceteris nunc promiscue rebus eadem nomina & adpellationes jam vulgo adhibeantur, principium praesertim & adplicatio, mayor scilicet ac minor . Ac principium quidem constituitur per jus, aut legem e adplicatio per factum , sive per actionem moralem aut factam , aut omissam : sententia vel absolvit ut innocen
tem, vel ut reum condemnat . Ac si a nobis ipsis super proprias actiones aut omissiones effor metur , Vocatur es eientia , fierique dicitur in foro interno ' in foro autem externo , ad
pellaturque judicium , exigitque plenam in Pra intore legis, Iegisque spiritus , tum jurium , ac factorum, circumstantiarumque omnium intelli gentiam , quum alienas actiones spectat, & omisislioues. Ad iudicium pertinet exemplum istuc : suἰ
alienam uxorem violat, est mae bus . Paris minisnam Menelai uxorem violaυit . Paris se tu
fuit maeebus . Quia de alieno facto . Ad eonis
Menriam vero hoc aliud Iudae proditoris: sivi Ν 4 tradit .
238쪽
tradit sanguinem Iusti, peccat . Proditione auarem magi ri ego tradidi sanguinem justi . Pecravi igitur : quia de proprio . Conscientia propriorum delictorum inexorabilis est, semperque
remordet ac damnat, etiamsi totum genus humanum insontes nos , innocentesque proclamet. Hinc Davidis illud : Pegeatum meum contra mσes semper i Utinam ut conscientia in propriis, tales quoque essent & Praetores in factis alienis i . . . . Sed pergamus.
LXIV. Syllogismus compositus s quae altera divisionis pars clo. ) , aeque ac compositaenunciatio s 33. ) , vel 'conditionalis est ,
Vel copulatiυus , vel disjunctivus . Conditionalis, si maior conditionalis enunciatio fuerit , minor pars illa , cui praefixa particula conditionalis , conclusio pars reliqua . Ut e Si Cous eis probus , laudatur. alget . EB autem probus is Laudatur igitur m alget . Copulativus , si maior fuerit propositio copulativa ea ratione in partes distributa , ut si altera minorem adfirmativam constituat , altera conclusionem negativam vi oppositionis constituere debeat: ac vici Um . Ut: Nemo esse potes bonus civis , mprivatam utilitatem publieae anteferre. Cato es bonus civis. Priυatam igitur utilitatem publica minime anteponit. Disiunetiυus tandem , si ea- 'dem major propositio fuerit disjunctiva , ac ejus pars una adfirmetur in minore , altera in conclusione vi ejusdem, oppositionis denegetur : aut ' vicisti m : Uti: Plaetor tei justus judex esto debet , vel iniquus . Gi autem juνιus . Non seitur
239쪽
LIB. III. CAP. Uy. ΣΟΙ judex iniquus . Uele Πῖ autem Iudex iniquus . Non es igitur justus . LXV. Atque haec compositorum syllogism
rum genera , quorum usus in scientiis univer- Versis patet quamlatissime . Ceterum levissima attentione intenta , facillimum tironibus suerit eos in simplices commutare. Ut ecce haec eadem exempla . Primum : Viri probi laudantur oenicent . Caius es vir prodidis . Ergo laudaturo alget. Secundum : Bonusic υis priυatam utilitatem publicae anteponit. Cato est bonuste vis. Privatam igitur titilisatem publisae antepouit 'vel contra . Tertium . ytisus iudex non es iniquus . Praetor es It lus Iudex . Non igittis in - quus : vel contra . Quae idcirco innui , ut comst et , quae de ratiociniis generatim dicta sunt
s q. 48. seqq.), nedum simplicibus f f. sp.) , sed
S , levissima hac immutatione facta, compositis etiam syllogismis aptari posse . Quin & ceteris
consequenter ratiociniorum generibus aptantur, quae consequuntur: quum singula ad syllogisticam formam, uti mox patebit, nullo negotio revocari possint. Quinimmo haud immerito fortasse pu paverim , totam eorum concludendi vim ex eo pendere , quod tacita quadam ratione intri
secus, oe quoad substantiam totidem syllogis nusint; licet extrinsecus, & quoad verborum complexum divers videantur . Alioquin nec gen ratis ratiocinii definitio omnibus recepta atque
probata aptari iis pollet ς & absque duarum
idearum comparatione cum tertia nil revincerent , nihilque concluderent ' ut patet.
240쪽
LXVI. Ent mema fit , quum alterutra praemissarum syllogismi reticetur. Ut: Sentit . Visit igitur. Ubi reticetur acui sentit, vivit. Est itaque syllogismus quidam compendiarius , ad brevitatem aemulandam adhibitus. Ut proinde eadem sint utri utque praecepta . LXVII. Germanus quoque syllogismus est epicherema , eisdemque praeceptis regendum , atque in eundem brevitatis finem adhibitum . Nam eo spectat probatio illa , quae alterutri , vel utrique praemissarum in ipsius constructione adjungitur. Ut in hoc exemplo r omnis contractus , in quo non servatur aequalitax , --- fur es , legeque naturae proscriptus . Quia aequa litate desciente , vel dolus interes , vel fraus zquorum utrumque naturae sex proscribit . In contraetu vero mutui eum usuris non servatur aequalitas. Mutuans namque tutus est quu de sorte , tum de lucro mutuatarius unci I
periculo subvaeet quum amittendae fortis mutuan- διε , eamque solvendi , tum amittendi industriam, si propriis praeterea sumotibus Lisendi usuram. Contractus igitur mutui cum usuris injustus est, legeque naturae prohibitus . Curandum autem in epicheremate construendo, ut rationes praemisses adjectae solidae ac firmae sint , nullisque exceptionibus obnoxiae. Alioquin ineptissimum
erat illud, novisque probationibus e enum . LXVIII. Dilemma s cornutum aMumentum
vulgo dictum ) est quoddam ratiocinii genus ,
an quo ex singulis disjunctivae enunciationis Partibus , quae aurecedentis loco ponitur , sua Pe