Fr. Vincentii Fasanellii ... Ars inquirendæ veritatis in usum studiosæ juventutis nova methodo, novoque ordine tradita. Libri 4

261쪽

LIB. III. CAP. VIII.

Betur. Tum cultus quoque vero quidem Deo praestitus, ast ritibus vel obscoenis , vel mores hominum depravantibus , vel salsis cum opinionibus conjunctus : putando e. g. esse illum aut invidum, aut crudelem , aut nostri indigum . Vera demum ac pura reIigio cultus est nedum Deo vivo ac vero exhibitus f sed &ritibus etiam ac formis nedum mores hominum perficientibus , sed & ipsi uis et quoque

Dei naturae maxime consentaneis , nec ullis falsis cum opinionibus permixtus , & copulatus . Haec , inquam , errorum monstra ubique devitanda et haec religio pura & sancta summo studio , menteque cassa custodienda , ac percolenda . Nam si est quidquam in humanis . divinisque disciplitiis certi , manifesti , & explorati id proculdubio & Dei omnium conditoris, ac provisoris, parenti sque amantissimi existentia est di purus, 1 anctusque religionis cultus ei tantum debitus , ac jure meritoque exhibendus. Adeo ut nedum scelestissimi , sed di maxime insipientes & ignari habendi sint illi, qui tam perspicuis , tantique momenti

veritatibus praefracte adversantur : licet atheos ex animo nec extitisse umquam , nec existere posse non dubitemus.

LXXXVIII. Μonitum nonum: Inqui Hio-meS , quae super revelatam religionem fortasse funt , oportere esse illas humiles , ab omni assemideras , supernoque Dei lumine indiυulfe foriatas m colluseratas . Principio oportet illas esse humiles. Id enim obsequii ac reverentiae ab homine

cxigit

262쪽

exigit divinorum codicum, in quibus revelata reli is e tinetur, auctor Deus . Id Dei verbum in illis exaratum . Id hominum gratitudo, qui Scripturis sanctis , ram quam Episeolis e eaelo missis , ut Patrum formula utar , ad justitiam D sanctitatem insteuuritur et Alioquin tamquam audaces ac profani inquisitores confundentur insuperbia sea. Scriptum est enim , inquit Apostolus I. Corinth. I: Perciam sapientiam sapient um prudentiam prudentium reprobabo , superbam scilicet, & inflatam . suia sapientiab us muridi , teste eodem Apinolo ibid. cap. 3 , inimica est Deo LXXXIX. Tum necesse est , easdem inquisitiones esse ab omni affectu liberas . Secus enim non id , quod loqnutus est Deus , sed quod ipsi volumus, ut sit loquutus, in divinis eloquiis legere nobis videbimur . Nam quae Volumus, facile fingimus: inde facilius credimus: postremoque difficilitas tamquam falsa , & commentitia abjicimus . Quin ex praejudicatis

. opinionibus , 'cordeque corrupict revelationis

examen instituendo , facillimum quoque fueritne tamquam Dei verbum quidem eam agnoscere ' refellereque subinde illam ut hominum inventa , profanasque doctrinas . Id quod justo Dei judicio contigisse novimus Desis , Libertinis ceterisque audacioribus 'id genus hominibus ; ne mores scilicet , vivendique rationem ex eadem sancte rectequo componerent' ac ita ad interitum servarentur, ut, ni respiscant, reipsa servantur, aeterno supplicio puniendi. l . q.

263쪽

LIB. III. CAP. VIII. 22sq. XC. Tandem esse debent eaedem inquisitiones super revelatam religionem in stitutae su periori Dei lumine collustratae . Quum enim profunda nimis sint eloquia Domini , ac varios praeterea in sensus.flecti possint : alteru-

trum proculdubio contingere oportebit aut nimirum ex illis suturi erimus , qui videntes non vident . intellἱ entes non intelligunt '

aut quod longe lanestius ) ex illis, qui ger

manum Scripturarum sensum pervertentes, impia ex illis dogmata . absurdasque ac falsas opiniones cum haereticis ad suam ipsorum perditionem exhauriunt . Imitandi itaque ea in re Ecclesiae Patres , in primis Hieronymus , qui divina Biblia non prius legenda ac meditanda aperiebat, quam ante Crucifixi imaginem in terram humillime provolutus esset , ae pre cibus ex imo corde profusis mentis illustrationem a Patre luminum exorasset. Immo quod

longe notabilius ) ipsi met Prophetae , licet divinitus afflati, novi luminis affluxum eumdem in finem a Deo postulabant . Quo spectat Davidis numquam memoria excidenda depnecatio illa : Da mihi intellectum , o scrutabor legem tuam , m eustodiam illam in toto eorde meo. XCI. Monitum decimum atque postre naum et D metaph scis inqui tionibus non esse

diutius, aut pernius immorandum , sed redeundum per vices ad eommunia Iocietatis comismoda procuranda . Prima enim lex hominibus lata lex est laboris , non perpetuae meditationis . Hinc Democritus viris doctis merito reo P pre

264쪽

Irehensus & irrisus ' quia , quum colendae telis uni operam dare debuisset, de construenda viis eissim tellure adsidue cogitabat. Tum hominea in mutuum auxilium , mutuamque utilitatem fieri ac nasci nemo ignorat . Quamobrem ut plurimorum ipsi societatis bonorum participes quotidie reddimur ' ita & gratitudinis , Sc incommutabiles justitiae leges postulant, ut agendo, laborandoque eidem reciproce adjumentosmus . Atque hane exploratissimam , magnique momenti veritatem nemo melius animo intellexisse , & comprehendisse videtur sanctissimo parente Francisco , qui ut Fratribus , literarum studiis operam novantibus , rectam vivendi normam daret , ajebat illis Opuisculor. pag. ro , Orac. 3: Tantum habet hsmo scientiae , quan. rum operatur . Et tantiam in religiosus bonus

Orator , quantum ipse operatur . . rhor namque

ex fructibus eognoscitur. In quem locum, licet nonnihil immutatum , praeclare L. A. Muratorius Risest. Dpra it 4non Auso par. II. cap. postremo : Non f s4 , inquit, eha S. Franea-1co dis δέ passasse misi per uu gran Lenerata. Fembrami nondimeno, ebe egit piu ne sapesse dimouissimi Leiterati , allorebiὶ disse , e eOI suaue is comprovis quella sententa , ebe is vorrei impressa net ouor di noi tutii: TANTUM SCIT

a Sunt & monita , sive animadversiones aliae , quas prae oculis bere semper oportot in metaphy-'

265쪽

ε - -

De usu sellanis n metapbUliarum ver talum inqui time per ratiocinia .ε. XCII. DRimus rationis usus in metapb A fearum veritatum investigatione est per vulgaria ratiocinia , quae directa dicun

tur 56. in , eaque sive ae priori sive a po-- Ρ a seriori.

scis meditationibus ineundis . Eas tamen brevitatis gratia praetermis mus , principaliores tantum produxisse contenti, & utiliores. Verum binae aliae leviter saltem attingendae ac delibandae, qux magni

quoque momenti indentur , nec omnino praetereuN-dae. Harum prima est : Interiorem mundi ordinem ac nexum non este adeo fatalem ac necessarium , ne

ne diυinae quidem subsit voluntati, o imperio. Quum enim mechanicae leges omnes , quibus is nexus &ordo regitur , a Deo liberrimo rerum omnium opifice rebus ipsis adsertae , tribulae , ac velut infixae ,& communicatae sint; suspendere consequenter illas, moderari , destruere etiam , ac immutare poterit , ubicumque, quandocumque,& quomodocumque sibi placuerit . Hinc si in prima rerum adspectabilium formatione statuit marν terminum suum , O legem posuit aqκis, ne transirent f.es Dev ; nihilominus idiluvii tempore , ut hum num genus vitiis ubique corruptum atque foedatum iusta punitione necaret , ea lege suspensa, aquae statis sibi finibus abruptis ac PraeterGressis, exunduunt, optaueruntque universam

266쪽

steriori , sive simplicia , sive compestas . Ho

superficiem terrae. Item si praecepit soli , ut in sua

orbita constanter moveretur, atque in circuitu pargens, lustransque uniυero in circulos suos reverteretur ; tamen ut de Gabaonitis per servum suum Iosue alcisceretur cruratissimo bello, ad plures horassare illum iussit, stetitque medio caelo . Mitto eeterarnam solius pertinacis, maximeque refractarii est, liberum supra opus suum imperium ac moderamen in artifice non agnoscere . Atque hinc latissime nunc via sternitur ad miraculorum ι effectuum scilicet supernaturaliuin ad hunc nexum & ordinem minime per tinentium , possibilitatem adversus Incredulos evincendam, ac demonstrandam . Qua de re plura a nabis dicta Tom. II. Verit. resurrect. J. C. heis re-eolenda. Est & animadverso alterat P.oenamena stmnis ,

quae usque in finem Decessue motuuntur, ita a Deo ixa rerum ordini ae nexui censenda fore , ut iis praecio temporibus sngula evenia i , quibus rei ameniunt ; idque ob sapientismos suas infinitae ipsi-ns intelligentiae notos . Conitant partes singulae. Prima . Est enim Deus universi auctor i ideoque rerumnedum permanentium, quales sunt substantiae , s ed& successivarum, qualia sunt phoenomena , inestus scilicet ac mutationes omnes, quae in illo contingunt. Ea igitur rerum nexui assi xit , inseruitque . Quae pars prior. Secunda. Ρhoenomena omnia, qua huic nexui affxit , inseruit ea proculdubio evolvenda non casu , non tumultuarie, non fortuito , sed ordine ac serie sbi praevisa , atque decreta . Inseruit ea igitur successive evolvenda iis praecise temporibus, quibus reipsa eveniunt . Quae pars seeunda. Tertia. Agentia ratione praedita, quum agunt, propter finem

267쪽

LIB. III. CAP. IX.

rum vis ac pondus tale tantumque est , ut si

nitaque intelligentia pollens, ob sapientissimos fines

agit, quaecumque agit . Iis igitur praecine temporibus, quibus jam eveniunt , phoenomena univer evolvenda decrevit ob sapientissimos fines ipsius intelligentiae notos. Qtiae pars polirema . Sed haec nimis uenerica & abstracta , aptandaque proindθ exemplo alicui portentosiori , quo tironibus sensibiliora reddantur, & elariora. sitque illud horribilis terraei. motus , qui quinque ab hinc annis tantopere helenos perterruit , exagitavitque o eui substitui pro opportunitate poterunt famis , pellis, incendia, alluviones, cetera. Ea igitur terrae concussio assi xa iam

primitus , insertaque a Deo fuit interiori nexui aestructurae telluris, ex cavitatibus , mineralibus, ignibus, aquis, solidis, ac fluidis eeteris compactae ex par. I. v eodem praecis tempore fieret , quo jam evenit ex par. a. ; idque ob sapientissimos . fines sibi notos ex par. 3. . Quinam autem fines isti Quantum generatim conjicere possumuς, sunt,

ut alios scilicet , quos vitae reservavit , a peccatis avocaret ex mMericordia; assoς, quos horribili stra- se interemit , ex justitia puniret . Nam sub Deo auito nemo quidquam patitur , nisi prius mereatur . Haec mere philosophica , & ex naturali ratione , resta nimirum ac pura deducta quae revelatio Mirum postea in modum c6nfirmat , dum flagella omnia Deo irascenti & ulciscenti immediate attri-huit. Ut adeo nec Philosophum esse oporteat, nec Theologum , qui in dubium ea vertere audeat .

in &i plane stupidi , aut perversi , & obcoecati censendi sunt illi , qui harum concussionum remenreminime eo neutiuntur , nec Deum per parn tentiam

sibi propitium reddunt, interea dum colles , saxa , montes illitis iram , ac vindictam perientiunt , dccontremiscunt .

268쪽

aao ARS IN UIR . UERIT.

ea recte constructa & consormata fuerint , imventam veritatem velut digito commonstrent enec fieri ullo modo poterit , ut in veri a salso discrimine nos aliquando ciecipiant. Si enim duae illae extremae ideae reipsa, nec ad pa

renter tantum , cum media conveniant ' tam

possibile erit, secum invicem minime illas convenire , quam est possibile, ut, quae cum tertis e nυeniunt , non conυeniant inter se . Quod equidem impossibile . Alioquin convenirent si-πxul , & non convenIrent cum eadem media .dea r haberent scilicet eamdem notam , quam ipsa habet , & per quam cum eadem conveniunt, ex hypothesi , & non haberent ; quia secus inter sese mutuo etiam in eadem nota convenirent . 1deoque esset smul quidquam .' non esiet: quod per principium contradicti nis repugnaus est & impossibile e quia nulla res consare potes ex iis , quae sese mutuo δε-

XCIII. Opponit ad haec summus scepti corum patronus di coriphaeus Bayle mysterium Trinitatis, in quo tres Personae conveniunt cum divina natura ; quia ex doctrina fidei Deus es Pater, Deus Fuius , Deus Spiritus Sanctus 'at non conveniunt , inquit , inter se ' quiat alia es persona Patris , alia Filii , alia Spiriatus Sansti.

XCIV. At inepte , neque ut quidquam adversus exi oma illud statuat, sed is idem potius Trinitatis mysterium impius , milliusque fidei

' homo evertat . Nam sacrilegos dc audaciores

ejus

269쪽

LIB. III. CAP. Ιχ.

ejus conatus adversus christianam Religionem , quibus impium Didiionarium ejus historico-ςriinticum scatet universum , plane novimus . Inepte , inquam . Quia trium Personarum conve nientia cum divina natura non est penes Θ-

pose es , sed penes naturam ipsam , quatenus ea singulis inest : atque in eadem natura hoc sensu inter se quoque conveniunt: quia Deus es Pater , Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus. Ita & productum axioma verum est,& Trini

tatis mysterio maxime consentaneum, nec ullo modo adversum.

XCV. Ut ejusdem ratiocinii vim elidat, opponit haec alia scepticus auctor opusculi saepe citati de imbeeillitate mentis humame . Inquit : Nullum ratiocinium constare potest absque enunciatione universali , in qua conclusio contineatur; quamquam implicite ea saepe tantum subintelligatur, nee enuncietur l. mper ex. plicite, ut in enthymemaιe . Quare in omni ratiocinio particularis enunciatio probatur per universalem . Ast universalium veritas non constat nisi ex inductione , ac veritate particula rium . Itaque concludit : in omni ratiocinio probatur idem per idem, admittiturque circulux

vitiosus r. J: proindeque nihil probatur. XCVI. Rethondet Μuratorius in opposit

opusculo de viribus intelles us humani, propo sitionem universalem pendere quidem ex veri rate particularium; at quum ea in ratiocinii antecedonte adsumitur , non comprehendi , in eadem enunciatimem particularem , quae per

270쪽

eamdem probatur , & in conclusone deducitur licet ceterae particulares omnes comprehendi intellisantur. Quare ratiocinium ita eonstruis ictum immune est a vitio d alleli , sive e reuli uitiose . Ita sere vir clarissimus . Verum firmior solutio mihi videtur haec alia, si dicatur,

universalium enunciationum veritatem , quae eontingentes tantum fuerint, pendere ex enumeratione particularium , non item quae necessariae dicuntur s 32. ) . Harum namque Veritas ex nexu i plo arctissimo , ac indivisibili pendet attributi cum subjecto ' quo nexu fit , ut quemadmodum idem attributum a subjecto inreparabile est , ita quidquid subjem naturam& essentiam praesert , eidem insit , oporteat , ipsum mei praedicatum . Ita quo sciam , in omni

circulo rad os omnes esse inter se aequales , nulla circulorum possibilium & existentium enumeratione opus est ; quum id smpliciori via scire possim , ad solam circuli naturam , a qIaea radiorum omnium aequalitas inseparabilis est, ac fluit, oculum attentionemque intendendo. ais re quum alia via constet universalium enunciaistionum veritas , alia in ratiocinio probetur Ueritas particularium ' nullus consequenter inter ratiocinandum circulus committitur vitiosus rac firma proinde remanet ratiocinii vis rite constructi . XCVH. Haud itaque dubitandum , quin firmissima semper sit ratiociniorum vis , ubi rite

ea fuerint, legitimeque constructa . Quare adnitendum potius, ut rite construantur: ut antece-

dentes