장음표시 사용
241쪽
peculiaris conclusio deducitur . Ut s dicam e Universum aut intellitentiae o eonsilii optis est, aut puri cabus . Si intelligentiae eo niti I cuncta in eo ordinata sunt. Si puri casus'
confusa omnia, ac perturbata . Tota vis dilemmatis in oppositione partium disjunctivae prinpositionis, quae medium omne excludant , sta est . Alioquin ad demonstrandum aeque etsi re fellendum ineptum erit. Curandum etiam , ut singulae conclusiones , quae ex partibus illis colliguntur , suapte sponte fluant . Resolvi etiam in totidem syllogismos potest, quot parim an recedens enunciatio complectitur ' licet vi Orpositionis earumdem partium unus tantummo do verus esse possit. Ut in eodem exemplo POpus intelligentnae consilia , es opus oris, tum . Universum es opus intelli entiar cons Ili . Ergo ordinatum . Qui vertis . At contra falsus.' Opus puri casus , es opus confrestim ac perturbatum . Universum es opus puri casus Confugum igitur ac perturbatum . Ut proinde syllogismorum praecepta ne in dilemmate quidem construendo negligenda sint. LXIX Vocant sor tem , sue acervvm ratiocinandi genus , in quo plures ad arbitrium enunciationes ita simul nectuntur , ut praedicatum primae sat subjectum secundae, hujus etiam praedicatum subjectum tertiae , & ita porro ,
donec tandem prioris subjectum cum praedicato ultimae in conclusione copuletur. E. g. sui tim es violar, prave agit . cui agit prave , si
Iesus es . Qui es Icelestis , est etiam infelix .
242쪽
Ergo qui leges violat, infelix es. Huic etiam. syllogismorum praecepta aptanda' quum in to iidem syllogismos resolvi possit , in hunc modum : sui leges violat , prave agis . Cavus leges violat. Cavus igitur prave agit . Item : sui prave agit , scelestus es . Cous prave agit . mi igitur scelesus. Tandem e sui scelestus es, es et iam infelix. Cavus es scelestis . Infelix igitur . Quae plurium syllogismorum concatenatio, in qua praecedentis conclusio in maj rem transit subsequentis , po ollogismus adpellatur, a quo non abhorrent Geometrae , adhibetque Cicero in Tusculanis lib. III. cap. 7. Ceterum quum forite utimur , cavendum diligenter , ne qua propositio aut falsa , aut non latis firma immisceatur . Alioquin subsequense nunciationum series , & inde conclusio ipsa postremo loco deducta , falsa , aut vacillans erit. Nulla enim firma moles absque firmis , atque stabilibus fundamentis umquam subsistet. LXX. Ratiocinamur denique ab exemplo, quum ex facto quopiam particulari factum
aliud colligimus . E. g. Romana re p. civium luxu ambitione corrupta est . Ergo quae-mis aliis simili luxu ambitione corrumpetur. Esopi fabulae , parabolae eυan elicae totidem exempla , licet non realia sed ficta, sunt hominum moribus conformandis de industria instituta . Quo autem exempla ad probandum sint idonea, similitudine utrinque opus est circumstantiarum, Iicet non exacta illa ac plena ' alioquin non simili ludo ac paritas ea foret , sed identitas equae
243쪽
quae usplurimum nimis rara . Sat erit , si ea parte intersit , qua, alterum exemplum colliaitur ex altero . Ceterum sunt ea Oratorum potius , quam Philosophorum propria , nisi vel ad quidquam illustrandum tantummodo ea fuerint adhibita ' vel a caulis necessario agentibus petantur. Quae enim exempla res gestae sunt cau-1arum liberarum ut hae in agendo instabiles , Variae, ac numquam fere sibi similos esse solent , ita & illa variabilia , sibique difformia nec proinde ad quidquam demonstrandum idonea . Possunt ea etiam ad syllogisticam formam deduci , ac syllogismorum subinde praeceptis subjici in hunc modum : Eaedem causae eosdem producunt essedIus , similes producunt similes .
Luxus autem ambitio romanam rempublicam corruperunt . Ergo quascumque alias similiter corrumpent .
LXXL Sed monendi postremo loco tirones , ne inter ratiocinandum paralogismis , aut sopbismatibus turpiter implicentui . Sunt porro paralogismi ratiocinia , quorum vitia statim in oculos incurrunt . Sophismata vicissim mentem cautam, serioque intentam, quo detegantur, expostulant . De his utramque paginam apud Logicos , etiam qui delicatiores videri amant, repletam invenias. Vereor autem , ne quum ea tam late ac minutatim tironibus exponunt , sopbsicam artem illos una opera edoceant . . . . Ut autem ea Ρhilosophorum
dehonestamenta de vitent , ideas in primis ac Vosos eodem ubique sensu in ratiociniorum con-
244쪽
struthione adhibeant . Ita quippe homonimias sive aequi vocationes declinabunt. Tum enunciatio , quam aut demonstrandam , aut refellen
dam adsumunt, conclusio ea semper sit, juxta methodum supra s 61. ) traditam , ratiocinii , quo utuntur . Ita enim sophisma prorsus vitabunt, quod ignorationem elenchi adpellant . Nec principium ulli bi pueriliter petant, id ipsum pro certo adsumendo, quod in quaestione versatur. Abstineant postremo a circulis vitio-ss sive dialletis , in quos ridicule prolabuntur ii, qui idem per idem, A. videlicet.per B. ,& B. per A. comprobant. Nam id neutrum probare est, sed aut insanire prorsus , aut inepti- . Sed nudam veritatem sine dolo, sine fraude ubique persequantur a Id enim philosophari est, id studiorum labores cum successu , cum laude, cum nominis gloria impendere: cetera rationem ipiam turpiter deserere , otiari item,
245쪽
De inquisitionis verisatum metam earum necessitate , utilitate , delectu .
LXXIL onstitutis superioribus Capiti. a bus principiis illis , quorum
intelligentia veritatum metaph sicarum inquisitioni ingentem lucem praebere solet, in viam veluti deducimur praeceptorum inquisitionis ipsius. Ut autem id genus stadiis impensius , avidiusque dent operam tirones nostri , ab illorum necessitate, di utilitate exordiendum putamus . Ea est enim avida simul ae laboris impatiens hominis natura ut quemadmodum sine ulla boni, sive realis ae Deri , sive tantum vinaren-3is, spe, etiamsi furca compellas , iners nihilominus di inactuosa persistit; ita vicissim generose & hil ariter quidvis adgrediendum censet, adgrediturque reipsa, ubi magna, & eximia proposita illi fuerint laborum praemia, praesertim cum gloria nominis conjuncta . Est igitur metu scarum veritatum investigatio quum necessitatis ma- almae, tum utilitatis uberrimae , praesertim si eum inquisitione ae studio conseratur veritatum
p Garum, de quibus superiori Libro II. cap.
3. Illa enim animalis natura commoda proxD Ime spediate haec bona spirἰiuatis . Illa corpo-cea ac sensibilia , haec incorporea di intelligi.- bilia
246쪽
hilia r illa terrena & caduca , caelestia haec Besemni terna : illa , Verbo , mundum corporeum , haec spiritualem ac ipsuna praecipue universi Conditorem contemplatur . Tum Jensibillia observando , experiundoque , coturnices quodam in modo imitari videmur , quae humili depressoque volatu solum fere ipsum abradunt. At intelligibilia ac spiritualia meditando , in subli-Rae gloriosius elevamur ut aquilae. LXXIV. Sed generaliora ista . Rem propius attingamus. Principio est Ontologia, velut seminarium univeri aliorum principiorum , quibus tamquam primordialibus fundamentis disciplinae ceterae supersti hiuntur . Habent quidem singulae sua peruliaria principia, elementa propria : ted proxima , sed immediata tantum, aCetalis propterea naturae , ut Vim omnem ac pondus ob ontologicis,icenerentur . Hinc Onto
ὀogia , quemadmodum alibi diruim , prima phi- ο sopbia , praefatis , ac molegomena disciplina
Fum omnium adpellitata , ne excepta quidem Matbesi, quae axiomata plura , eaque fundamentalia , quibus videlicet tamquam fundamentis superstruitur, ab illa mutuatur. Haec intelligibilem mundi ordinem pandit. Haec primas rerum ratio nes suppeditat . Haec in divinam entium omnium Originem , ac finem manu quodammodo nos ducit'. Hinc Obsoluta necessitas patet. inquisitionis , ac studii veritatum ontosophicarum: vili philosophicum molimen construere velimus .sine basibus ac sundamentiscinimis ridicule . LXXIV. Deinde neque ininus utiles, mi-anusque
247쪽
nusque necessariae veritates p*cbologicae . Hae namque docent nos in primis, quid sumus . unde sumus , & quonam tendimus , victurique gignimur. Quae quantum nostra intersit scire , ipsius mei Apollinis eeleberrimo oraculo significatum, dum praecipit: NOSCE TEIPSUM , nosce videlicet animam tuam . Nam quemadmodum Ρlatoni scite adnotatum in Meibiade , animam nosse Iubet , quἰ praecipit : NOSCE TE. IPSUM . Quae & Ciceronis quoque sententia fuit in quae, . tusculanἰs , & ceterorum praei rea scriptorum . Interest , inquam , plurimum nosse, hunc Dei halitum , divinae hane auram naturae non inertis materiae compagem , sed spiritum esse illum semet percientem, Dei', rerumque divinarum intelligentem , bonorum cupidum , malorumque aversantem , ratione , liberoque arbitrio , aliisque praeterea eximiis dotibus exornatum e tum immediata Dei actione ex nihilo conditum , nec morti , aut corrumptioni obnoxium , sed incorruptibilem , sed immortalem , sed ad imma cescibilem virtutum , bonorumque operum C TONam, aeternamque ac plenam in caelis felicitatem tendentem , & anhelantem . Haec , inquam , & innumera , ac praeclara id genus alia. quae nos propius tangunt, & quae nobiliorem
nostri partem , quin & nosmetipsos s animus quippe uniuscujusque is es quisque ) spectant ,
valde interest scire. LXXV. Rursus nec levior necessitas uringet, aut utilitas veritatum pneumatologicarum.
248쪽
xto ARS INQUIR. VERIΥ. Est quippe amplissima haec , stupenda , ac suis
pra modum pulcherrima mundi machina instar cujusdam Regiae, quam incolendam , & inhabitandam sum ma nobis munificentia Deus lar situs est , condiditque ex nihilo . In ea tot varia, tamque multiplicia parata bona , quibus nedum naturae indigentiis & commodis 1iibveniremus, sed oblectationibus quoque innumeris, ac jucundis , velut luxu quodam animum reis
crearemus. In eadem velut adsidentes ad mensam providenti Isima Dei manu alimur , allicimur blanditiis , ac motum quotidie excipimus, & spiritum , & vitam. Quum igitur in
sua domo , ac suam velut ad mentam ' tot beneficiis , tantaque dilectione , ac munificentia a Deo cumulemur ' adeo ne rudeS , adeo ne vecordes & ingrati erimus , ut ne scire quidem damnabili negligentia curemus , quisnamst talis tantusque Parens amantissimus , summeque providus P quae ejus dotes , ac perfectiones λ qui in tam effutissima erga nos caritate finis & quemnam postremo cultum grati impendere debeamus λ Quisnam tam barbarus, tamque ferox , & immanis hospes, qui ne nosse
quidem suum curet benefactorem , nedum nullas pro collatis beneficiis ei gratias agere Τ Sed ut piscbologici, ita & pneumatologici studii illud maxime necessitatem ostendit & utilitatem, quod magno Scientiae morum , in primis Iuris
prudentiae naturalis aedificio utraque ea Meta-
physicae pars & sundamenta suppeditat , muros, di tecta , & omnia . Adeo ut sint ue-
249쪽
LIB. III. CAP. VII. 2I Tlut Ethicae funiuus , a quo & humanae actiones regendae, & morales naturae leges rectrices , &Dei hominumque jura servanda, & poenae denique, & praemia ici illam derivantur: nec ea aliud seorsum praestare videatur , quam hujus modi mutuatas suppetias honeste vivendi rationi , ac normae accommodare,
LXXVI. Adeamus tandem disciplinas ethiacas , quarum veritates licet ob mores ad eas conformandos practicae dicantur ' sunt tamen
aeque metbapb eae, intelligibiles , & abstrarue,
ac Ceterae ' nec aliter quam rationis usu inquiri,
di inveniri possunt. Harum necessitas superioribus fortasse major , ideoque summa dicenda est quum sit necessitas finis ontologicarum Vero , ps boletiearum , & pneumato&gicarum necessitas tantum medἱἰ Lib. I. q. 76. 8s. 83.3; propterea quod videlicet per virtutum, officiorumque semitas ad beate υivendum, quod Ethi- ea docet, ordinantur. Hujusmodi sunt in primis , quae virtutes iplas, quae Dei hominumque jura , quae leges naturae morales , quae harum praemia, ac poenas , quaeque pieratis adversus Deum , adversus nosipsos sobrietatis , ac justitiae demum & beneficentiae adversus alios homines officia latissime spectant. Has enim
Veritates tam inquirere, ac. nosse oportet, quam necesse est mores, vivendique rationem ad easdem componere . Quae utique necessitas summa , maxima , & qua urgentior excogitari
non potest alia . Nam quid tristius accidereo a
250쪽
umquam homini poterit, quam intemperanter, quam iniuste, quamque impie vivere' LXXVII. Est itaque metu sicarum verneatum investigatio & adsecutio, plusquam quη- vis alia , utilis ac necessaria . Verum judicio opus est plurimo , ut quae in propriam dumtaxat aliorumque utilitatem conferri possunt, ceteris omissis, deligantur, seriarque meditationi subjiciantur'. Iudicio , inquam , ea quidem in re opus est plurimo . Enimvero quamquam a methapse seis nunc disciplinis exulare jam fere omnes videantur sempiternae ac steriles tricae illae scholasticae substitutae nihil
minus a recentioribus aliae , quae si non aeque is pidae ob novitatem & incultat , aeque tamen Vanae ac supervacaneae censeri possimi .
Hujusmodi e. g. simi, quae de idearum origine, de tempore creationis animorum , de mu- quo mentis corporisque commercio, deque pluribus id genus aliis , ' quibus Psychologia , nobilissima alioquin disciplina , scatet universa , molesto satis ac interminabili calamo disputantur . Siquidem si conglobentur ea omnia in unum , tum vi quantalibet valida eomprimantur , haud certe sperandum , ut simplex ac minimula aquae gettula si ita quidem loqui fas est ) pro nostra aliorum ve utilitate & commodo
in terram diffluere videatur. Adeo ne Otia cum Otiis turpiter ac ridicule . commutavimuS , quando Manibus potius devovere utraque, at que in malam crucem amandare deberemus