장음표시 사용
251쪽
LIB. III. CAP. VII. 2I3 Numquid tantopere gloriabimur , quia scenum paleae substituimus , & gland s pomis aprestibus ΤLXXVIII. Idem quoque delectus diligenter faciendus in Outolinia, in quam nova illa
cosmologicorum argumentorum ad sociatione , uni-Versa pene Physica generalis intrusa est. Item &in Theologia naturali , & in Scientia morum , praeserti m in jure naturae . Nam hoc opus adeo in immensum reluctante natura jam excrevisse videmus , ut si quorumdam , etiam qui magistri in eo putantur , singuli libri in quatuor partes dividerentur , vix una tantum germana esset, naturalis, ac ipsius Juν spraedentiae propria : ceteris prorsus extraneis, & nothis, atque partim.ad Philologiam , partimque ad Forum , atque ad disciplinas alias pertinentibus . Adeone disciplinam , quae ad doctos aeque atque ad ignarum vulgus , ipsasque femellas spectat s quippe quae omnium pectoribtis , teste Paulo , insculpta est ' omnesque ex aequo ad naturae officia adigit atque compellit) interpolavimus, invol-Vimus , deformavimus , ut magnis perlaepe ingeniis inextricabili labyrintho similis videaturὶ Utinam in eam formam conci innaretur in posterum , ut, quemadmodum theologicus ille ac fidei, ita corpus ex eadem compactum philosophicus sive naturae catechismus dici posset i Sed quousque plus hac illacque excurrere , quam recta pro gredi plus soliis oblectari ac floribus , quam tructibus vesci ac plus demum, propria ostentare ingenia , quam lectoribus prodesse et hi ei scriptores.amant : frustranea ea .vota fue-
252쪽
rint , atque ad auram, ut dicitur , numquam
De geueralio ibus quibusdam monisis f e annmadversionibus , quibus humana ratio in metapb earum veritatum investatione
LXXIX. ST metu sicarum veritatum C, investigatio quantum ex prae-eedenti eapite utilis ac necessaria, tantumdem salebrosa, ac periculis plena . Adeo ut vel sublimiora persaepe ingenia in arduos quosdam scopulos inextricabiliter illidantur . Ne igitur tirones nostri ullibi periclitentur , tutaque via incedentes mella tantum ex floribus , Veneno abjecto , sugere possint ; generalioribus quibusdam animadversionibus sive monitis praemunitos volumus, quae in meditationibus meis taphysicis axiomatum loco ob oculos semper obversari ipsis debent . Ea autem sunt hujusmodi. LXXX. Monitum primum : Librandas antea proprias υires, s meditationibus ineundispares fuerint I alioquin sublimioribus eas ingeniis
reliquendas . Pares erunt eae vero & idoneae , si I. ingenium non sit omnino hebes: si et . ferat valetudρ : si s. urgentiores curae permit- 'tant :
253쪽
LIB. III. CAP. VIII. 2Istant i s q. iis praesidiis munitus fueris , a quibus rei meditationibus subjectae intelligentia pendet. Alioquin ne tempus teratur inaniis ter, satius fuerit a sublimioribus saltem meditationibus abstinere, easque amplioribus ac praestantioribus ingeniis remittere . Hinc solidame. g. Mathesim meditationibus committere velis
te sine praesidio planae, ineptire est , aut prorsus insanire . Quo spectat Iuvenalis illud Sat. XI:
Noscenda es mensura tuae , spectandaque
In summis , minimisque . Cum piscis ematur, Ne multum cupias : cum sit tibi gobio tan-
Ceterum ob solam rei dissicultatem , quae ut rebus ceteris , ita & in meditationibus ineundis primum in animum incurrat , non statim dejiciendus est animus , nec inquisitio abjicienda . Secus nihil egerimus umquam , nec scien-.tiarum limites ultra protenderentur. Quamobrem meminerint , altaque heic mente reponant generos tirones , pulcriora & utiliora inventa ,
ait a boriosiora ac dissiciliora plerumque essessent, ita & generose enitentis ingenii snt pyrtet, & constanter inqFirentis . Quam insor- mi. , ac scheletro similis adhuc Astronomia sores, si eques Newton sub initium dissicultate perterrups i ires spopondisset , animumque ab illius staδio avocasset y Quam contra aucta nunc , perpolita, atque ad persectionis sere cul-O men
254쪽
men & apicem evecta , propterea quod dissicultates omnes , quae initio sbi objecere,
Intrepido , generosoque.conculcavit pectore , obnrmatoque animo superavit l. f. LXXX L Monitum secundum : suae humanum captum praetergrediuntur , non ei se illa merobscae inqui itioni subjicienda . Scilicet uten dum intelligentiae viribus , quemadmodum vires corporis adhibere solemus , quas trahendis, aut elevandis , aut deserendis ponderibus numquam Impendimus , nisi horum renisu illae intentiores fuerint ac robustiores. Eadem prudenti arconomia utimur in usu ceterarum facultatum . Oculorum aciem non intendimus ultra
antervalla , ad quae pertingere potest . Item &auditus. Nec gressus ultra dilatamus, nec CX- pandamus brachia , quam expandere , aut dilatare possumus . Sunt arcana quaedam adeo in-Voluta , ut sempiterna quaedam & immobilia Obitacula Interposita videantur , quae illa nobis Celent, Occultentque. Quantopere a sublimioribus Ingemis adlaboratum . in evolvendo mentis corporisque commercio λ Nihilominus post tot tantosque labores haeremus adhuc in m eris . Idem clixeris de permisitone malorum : jdem de origine gravitatis idem de millenis aliis vulgo notis . Haec igitur in inquisitionibus meta. physicis praetereunda . Nam vitium edis , inquit
stite Cicero in priori de Offciis, quod quidam
magnum sudium , multamque operam in res ObscuraS . . . . conferunt . Nae plane ridiculus,
aut insanus is proculdubio foret, qui ultra in-
255쪽
LIB. m. CAP. VIII. ' Σ37terjectum montem bovem, aut equum prospice
LXXXII. Monitum tertium : Nihil ideirco falsum reputandum, quod ab humana intel- figentia comprehendi non posset. Haec enim parvitate sua non est veri norma atque mensura . . Si eousque ejus vires protenderentur , ut nihil veri ipsam lateret falsa tunc essent omnia , quae ab se comprehendi nequirent. Nunc contra se se res habet. Millies quippe ac millies majora nitinero sunt, quae ejus vim praetergrediuntur , quam quae certa bc explorata habet .
Fuit olim illud Dogmaticorum s si quidem ii extitere umquam ) delirium Lib I. ,. ros.),
ut nihil se ignorare putarent . Verum ut uul la es foeditas sine amatore, ita nulla absurditas sine patrono ' quod Senecae sapienter ad n tatum. Quam prudentior , ac modestior magnus ille Augustinus , dum monet , me iorem esse fidelem ignorantiam , quam temerariam men
iam l Quid igitur fals verique norma fuerit atque mensura λ Scilicet est norma fals manifesta dumtaxat pugna & oppositio subjecti cum
praedicato. Quemadmodum vicissim norma veri manifesta eorumdem connexio. Ubi neutra adfulierit; suspendenda tunc potius ex prudentia legibus judicia erunt , ac res inter arcana S, &ignotas accensendae ' non autem putandae falsie, quod eas comprehendere nequeamuS. h. LXXXIII. Monitum quartum : In inqui uisitonibus metaphκsitas mentis attentionem δε-pra modum intendendam . Mentis attent o est stam ejusdein
256쪽
ejusdem adplicatio rei , quam contemplamur quemadmodum attentio sensuum est eorumdem adplicatio rebus, quas observamus , aut experimur . Quare sicut absque sensuum adplicatione nil videmus , nihil audimus , nihil sentimus 'ita nec intelligere possumus quidquam absque mentis attentione . Ea autem maxima esse debet in inquisitionibus metaphysicis ' propterea quod earum objecta , quia captu difficiliora , facilius mentis aciem eludunt. Itaque attentio, eaque seria , nimisque intenta , spectanda velut num , quo res menti objectae immobiliter fixae detinentur , ne avolent, & evanescant . Porro sivet cogitemus quidquam , sue agamus , attentio adeo ubique necessaria , ut sine illa plene intenta nihil unquam suerit in cogitationibus , actionibusque nostris pulcri , nihil eoncimni , nihil ordinati . intentioni contraria est mentis alienatio: quae quum magna est, mo' dumque excedit , ne fragorem quidem tormenti bellici audire sinit , nec ustionem ex adposito igne sentire quemadmodum de presbytero illo Restituto narrat S. Augustinus .
LXX IV. Monitum quintum : Nihil spectondum ex parte , sed omnia ex relationibus ad
totum dijudieanda . Universum quippe , sive sensibile di corporeum , sive intelligibile ae spiritale , opus proculdubio est summi cons.lii , mentisque infinita sapientia , infinitaquffintelligentia pollentis. Cuncta igitur in eo nexa & ordinata . Qui vis autem ordo id omnino postulat, ur toti ordinati partes ad ipsum to-
257쪽
LIB. III. CAP. VIII. 2 Istium reserantur, in quo sunt, & propter quod ita potius quam aliter nexae , & ordinatae sunt. De iis igitur , bonae ne sint an malae , pulcrae an deformes , utiles an inutiles Sc supervacaneae, ac ita porro, judicium omne ferendum ex relationibus , quas habent ad totum , in quo
sunt, & propter quod ita potius quam aliter sunt. Ea de causa ridiculus plane haberetur &ineptus, qui de data quavis horologii particula seorsum judicare vellet, fore scilicet illam e. g.
utilem aut inutilem , bonam aut malam ' iam
prius referret illam ad integram horologii machinam , in qua est , & propter quam ita pintius quam aliter est . Quin de ideis omnibus , rebusque relativis ea recte , ut diximus s*.I7.), judicandi praecepta sunt , ut prius nempe ad
se mutuo apta collatione referantur .
f. LXXXV. Μonitum sextum: Praecavendum summo sudio , ne ullibi in phanati mum ruat r. Est porro phanati mus vehemens phantasae sive imaginationis inflammatio ac perturbatio , qua in quibusdam magni momenti rebus , praetertim ad religionem pertinentibus , excitatis nonnullis imaginibus , vividisssimisque idolis , vera illa ac realia credimus , videreque proinde nobis videmur, quod non videmus. Ejus scatebra , s recte conjicio, inde est, quod aut aliorum dictis plus aequo credamus aut quod nimium amemus nostra , praesertim si nova , si pulcra , si jucunda, si rata, ac praestantia nobis videantur. Ea quippe larvarum origo: ea spirituum mortuorum hominibus adparentium : ea plurium
258쪽
denique illusoriarum ad paritionum semellis creditarum , & jactatarum . Facilius est autem abstracta & intelligibilia meditando in phanatismum ruere ; quod vis imaginatrix magnas in
his partes habeat ' atque attentione ipsa mirum praeterea in modum incalescat. Inde idola illa, quae aut aliorum dictis nimis creduli , aut nimium amantes nostra, mirum in modum auge mus , ac delirantes vera credimus , sensibilia , realia ' quum non sint nisi Icta , & adparentia: ut illa delirantium , ut alia somniantium , ut
omnia mentecaptorum. Praecavetur autem quam-
facillime phanatismus omnis , si quae menti velut praesentia fiunt , ac realia videntur , rigido , pacato , atque ab omnibus affectibus libero examini subjiciantur : tum nihil tamquam verum , ac reale credatur , nisi argumentis plane indubiis atque perspicuis tale esse constite. rit, quale videtur . Quod examen si iniri tunc aestuante imaginatione non potest ineatur saltem postea ea sedata , ac pacatiore facta sa) . a Uide L. A. Muratorium in eximio opusculo, cui tituluς o Iedlassioni sopra i l huon gusto c. Par.
I. cap. XI. Quum autem de phanaismo in meditationibus praecavendo sermonem heic instituerimus, monendi studiosi tirones, inter abnormes ipsius foetus materiali mnis in primis, fatalimum , ac ροῦ -r imum sive Dinoet Uxii , de quibus copiose M taphysici, esse accensendos. duum enim refla ratio tamquam immania errorum monstra atque pDrtenta, religioni non minus, quam societati , hominisque ipsus ingenitae excellentiae ac dignitati tantopere in senta
259쪽
LIB. III. CAP.lVIII. 22ILXXXVI. Monitum septimum 2 Imperinferutabiles Dei sines in mundi regimine maeconomia non esse curiosus.perscrutandos . Mens
quippe illa infinita, infiniteque intelligens infinitos proculdubio fines, infiniteque sapientes sibi praefigere potest in Mundi regimine & aeco in nomia, qui humanae intelligentiae exilitati sint prorsus inaccessibiles , & impervii . Quare eos curiosus perscrutari, superbissimum est , &otii plenum . Cui nam , quaeso , ludibrio &cachinnis non subiiceremus ipsi muscam , aut
sensa & opposta eos damnet b, atque refellat ; cui nam caulae alteri tribuendos putabimus , nisi imaginationi sive phantasiae supra modum aestuanti a perturbatae , vel Ob immoderatam innovandi pruriginem ; vel ob nimium erga nos nostraque amorem & existimationem ; vel ob eordis ipsius corruptionem , vivendique licentiam ; vel denique ob coecam nefandorum alias hominum deliri is credulitatem P Sunt & alia id genus monstra , ut dei us , ut epicureismus, ut ideali us , ut cetera , in quae phanatici limul perversique homines eisdem de cau- - φss turpiter lapsi sunt; quaeque summo studio, summaque dilisentia praecavere oportet in meditationi bus ineundis. Illud autem prae ceteris admirandum supendumque valde, quod quum ob normium hujusmodi humanitatis opprobriorum pudere nos nimium, ac taedere oporteret ; praeclara vicissim , & eximia inventa Incredulis ac Libertinis jactantur , ad quae mores etiam exigendi sint , & conformandi i Adeone veri ae falsi , boni ac mali , turpis & honesti
ideas involvimus, confusi mus , immutavimus , deformavimus P Crederet ne id umquam vel Judaeus
260쪽
formicam, si hominum consilia scrutari se, &i comprehendere posse jactaret Τ Quam tamen
proximior muscae anima mentibus humanis est,
quam hae divinae menti , & intelligentiae infi-n i tae Z Magnus philosophus , multoque iublimior theologus , caelestique praeterea lumine afflatus
erat Apostolus Paulus: nihilominus in ea oeco- . nomia aliquoties perscrutanda exclamare coactus est : υ altitudo .divitiarum Iapientiae . σscientiae Dei , quam incomprehensibilia sunt ju- dieia ejus inrisi abitis υiae ejus t Itaque ut noscamus, quod omnia sancte , justeque gerantur , quae in mundi regimine fieri observamus, sat'a priori nosse erit , quod ea gerantur a Deo, cujus natura bonitas, cujus judicia aequitas , cujus lapientia ordo : Nec quidquam inquirendum erit ultra. Alioquin audaciores , ac temerarii scrutatores Majestatis facti, opprimemur a Lloria.
LXXX UIL Monitum octavum : Vitandam tibique impietatem , ae superstitionem , puramque. religionem ex auimo percolendam . Est porro ct impietas sive atheismus opinio , qua Deum minime existere blasphematur. Ad quam & deismus quoque spectat, & epicureismus , qua praeocipue parte omnem providentiam e medio tollere conamur . Supersitio vero est religionis cultus vel ei exhibitus , cui non debetur ' vel exhibitus quidem , cui debetur , ast serma , di ritibus cum ipsius natura maxime pugnan tibus . Hujusmodi in primis est idolorum culmsus ' tamquam iis exhibitus, quibus non debetur .