장음표시 사용
301쪽
foedando ut libri Haereticorum. Μ res autem libri corrumpunt , qui ad turpia , ac facinora provocant, quique boni & mali , justidi injusti, turpis δc honesti discrimina tollunt
ut volumina Libertinorum . Ad seditionem denique cives provocant , qui summum Imperium sola vi ac praeυalentia primitus inductum, modoque regi etiam & perpetuari edocent ' ut opera Naturali arum . CXXXV. Florum omnium lectio tamquam
pestis fugienda & anguis r praeserti m quum salibus illis, jocis , ac floribus , quibus ea lidi
homines ad decipiendum venena propinant , vel cautissimos quandoque lectores praecipites trahant in ruinam . Ηine merito ab Ecclesia ea volumina proscripta , ac sub severi ibuseemsuris eorum lectio , atque detentio vetIta . Nam quod hoc praecipue aevo nostro quidam . minus pie, minusque cogitate deblaterant, eam proscriptionem Jc inhibitionem non ex jure , sed ex summorum Pontificum arbitrio ae praevalentia obortam ' id & eorrupti ebs se animi
est , & imperitorum proprium . Alia quippe apud primitivos , idest υeros christianos harum
legum existimatio . Nam . Actor. xIx. adversus pestifera id genus volumina praedicante Paulo , ac doctrinam signis ac virtutibus confirmante , multi credentiam veniebant eo Dentes , m au- nuntiantes aseus suos . MULTI AUTEM Ex .
EIS , si I FUER NT CURIOS SECTATI, CONTULEMUNT LIBROs , ET COMBUSS6RUNT CORAM OMNIBUS . ET COMPm
302쪽
264 ARS INQUIR. VERIT. TATIS PRETIIS ILLORUM, INVENERUNT A PECUNIAM DE RIORUM si I IMO MILLIUM. Ex quibus intelligimus , jus
proscribendi libros non recens in Ecclesia esse, sed chriseianismo coaevum : nec Pontificum arbitrio aut praevalentia inductum , sed ex Apostolorum praxi ac traditione perpetuatum: nec
demum illi obstitisse olim honos piosque fideles, sed tot vicissim cum impensis proscriptoScomburendo libros ultro paruis e . CXXXVI. Deinde inutilia ac supervacanea continent libri, in quibus ab imo ad summum nihil tradi videtur , quod in propriam: aliorumque utilitatem converti possit. Hos imfructuosae ficulneae evangelicae non immerito adsimilaveris, quam praecidendam jussit Servator,
ne inutiliter terram occuparet . - Ηorum qu
que lectio, ne oleum frustra amittatur & ope- Ta, nΘVe tempus turpiter subtrahatur lectioni utili, devitanda. Scio nullum esse librum , in quo inter inutilia plura ac supervacanea non quidquam bonae frugis contineatur . Verum quum granum purum , excusi a palea , aliis in operibus haberi promptius atque commodius
potest ; quorsum quaerimus illud in palea excutienda 8 In horum censum minime computanda volumina, in quibus varia eruditionum genera , aut pulcra , ac jucunda plurima con- scripta sunt, in primis Poetarum , Comicorum, Tragicorum, ne exceptis quidem romanensibus
quibusdam fabulis , quae lepore illo, & opportunis integumentis vitia communi odio &
303쪽
execrationibus objiciunt ; virtutes contra nυ-rum in modum promovent, extollunt , ac ita amabiliores reddunt . Legenda tamen illa par- , & . ad necessariam animi relaxat ignem tantummodo , non toto pectore , uti in confulto sit, haurienda ; ne gustus germanae sapientiae retundatur . Inter romanenses fabulas summopere mihi ad blandiuntur , quas italico idiotnate elegantissime conscripsit, pulcherrimisque documentis ethicis , atque politicis , nec non cri
ticis locupletavit illustris Ab. Chiari sa).
q. Q Nemo melius pulcrius, & elegantius hucunque, si quid cerno', italice scripsit viro hoc illuliri,
cujus fama ac nomen per cultas Europae nationes satis celebre, ac praeclarum . Ausim dicere , ut Cl- eerta in latina, ita & virum hunc cl. velut exemplar iuvenibus proponi posse in politi oti, & cultiori addiscenda lingua italica . Quae verborum P prietas Qui situs Quae fluiditas ρ Qui concentus Qui nitori Quae elegantia λ Quaeque ars & ad
oblectandum suavior, & penetrantior ad persuadendum Z Utinam vero tam rarum, eximiumque ita laenationis huius nostrae ingenium , abiectis crepundiis illis, selectioris eruditionis , ae doctrinae sublimioris argumenta evolvenda , commentanda 1 per polienda meliori judicio delegisset ias utilitates. commoda in communem societatem nunc non intulisset Quae incrementa scientiis iplis artibusque. non accessissent ρ Quae decora & ornamenta d: iciplinae omnes ex tam illustri calamo non accepissent φSed magnus etiam Achilles licet igne , gladio , bello ad subiuganda imperia factus ellet'; muliebrem nihilominus. vestem armia aut epo Iuli l . . . -
304쪽
CXXXVII. Utiles postremo , lectuque ne cessarios voco libros , qui ea docent, quae hominum vitae animali , ac civili , praecipue vero morali fovendae, ac persciendae a ta sunt . Horum auctores magna in existimatione habendi Oporteretque esse illos sempiternos, & immortales: quippe quorum scientifici labores numquam satis compentari possunt. Quis enim pro merito compensabit eximia adeo ac immortalia bona, quae ex eorum lectione & studio in nos pro- manant λ Enimvero rerum quum intelligibilium
tum corporearum Origines, naturas, causas , eLfectus , loca , tempora , usus , fines , relationes, omnia , ac eventuS praeterea omneS evolventes, nobisque fideli narratione & calamo communi. Cantes , rebus omnibus, omnibus locis, omnibusque temporibus reddunt nos quodammodo coexistentes, ac ita aeternos sere , omni scientes, Omnique praesentes . Haec igitur aurea , cedroinque digna volumina diurna manu versent ,
volo, juvenes disciplinarum studiosi , versent
CXXXVIII. Ceterum quousque sub prcsceptorum disciplina extiterint, pauca habeant, eaque quamoptima , ac politiori stylo conscripta. Pauca quidem ' ne attentionem in plura distrahentes , nihil ediscant landitus , ac ita tota eorum sic parta sapientia , ita uti fit . superficiaria , & ex cortice reddatur . Quo spectat Plinii illud lib. VIL epistol. p. alta mente reponendum : Non multa sunt legenda , sed multum. Tum quamoptima : ut ita quam eΣ
305쪽
LIB. III. CAP. XIV. 267 ex illis haurient, sapientia atque din na, dein propriam convertent, sana sit, utilis, pulcra , decora, laudeque digna. Tandemque cultiori stylo conscripta et ut adsidua eorum lectimne politiorem dicendi scribendique stylum se sm sensimque contrahant . Nam ut liguam datae nationis , quam incolimus , quotidie aU-diendo ediscimus ita & auctoris dialectum . in cuius adsidua lectione versamur , noli rumquodammodo facimus ac proprium . CXXXIX. Haec in librorum legemiorum
delectum , quae superioris h. 133. ) divisouis
erat pars prior . Aὸeamus nune legendi artem,
quae pars posterior , ac iis quidem in libris . qui dogmatisi, ac scienti ei dicuntur. Quamquam horum praecepta plurima librorum quoque hisoricorum lectioni commode aptari pol snt : ni si quod libri hi dirisi , qui hisorieas scilicet meritatis nobis suppeditant , eritisis etiam praeceptis aliis de quibus Libro sequenti ) maxime indigeant . Nec dissimulandum ,
in libris sient fieis atque dogmaticis metharam sicas aeque ac phsicas veritates nos edi lcere posse . Verum quousque corpora ipsa sensibilia immediata sensuum adplicatione & experientia a nobis post lectionem consulta non fuerint οῦ phgsicae , quae in illis traduntur , veritates , tamquam sola mentis ratione a nobis cognitae, inter metaph cas & abstractas , quemadmo
6. CXL. Magnum porro lectionis optimo-
306쪽
rum scriptorum commodum , magnumque em
lumentum l Quippe dum ea , quae improbo ac diuturno labore scrutari ipsi , ac pervestigare per tot ambages , nec sine multiplici errandi periculo deberemus ; in scientificis eorum Operibus eruta jam omnia e Democriti puteo , parata , firmata , perpolita , ac in ordinem digesta nobis' exhibentur . Adeo ut non aliud agendum nobis supersit , nisi frui tantum lab re , di tarique opibus alienis . Quo autem ea
Commoda promptiora ac faciliora , eaque emolumenta locupletiora nobis reddantur, arte ea in
lectione opus est, σοὶ que praeceptis, quae per tutissima veri vestigia ad scopum nos ducant , quo anhelantes tendimus, & quo scriptores ipsi antea pervenere . Ea autem , saltem praecipua& accommodatiora , sunt hujusmodi . CXLI. Principio probare sub initium seipsos tirones debent, sint ne animo, ut opo tet , paeato, atque ab omnibus affectibus libero , ac ita etiam ad aequilibrium composito , tamquam si nusquam de rebus ad eam disciplinam spectantibus quidquam loqui inaudivissent. Id enim omnino necesse est , ut vera a falsis , hona a malis , pulcra a deformibus, atque utilia ab inutilibus aequo iudicio discriminari ponsint ; atque anteactae simul aetatis praejudicia sensim sensmque deponere.Deinde primo omnium loco auctoris praefationem , & quae praefationis loco sunt, una cum librorum , capitumque -- dire sus deque perlustrent . Ita quippe uno velut oculi ductu plura intelligent , quae Ope-rIs
307쪽
LIB. III. CAP. XIV. 26'ris Iectioni ingentem plerumque lucem adserre solent , in primis vero scriptoris genium , sectan; , nationem. , artatem , scribendi occasionem, finem , methodum , rerum partitionem , ordinem , complexum , atque systema. Tum vocabula , praesertim frequentiora, juxta sensum ab auctore traditum ubique accipiant , altaque mente reponant. Principia etiam , quibus integrum aedificium superstruitur, perpendant diligenter , seriem , ordinem , & concatenationem, qua propositiones demonstrantur . Nec oppositarum dissicultatum , ac responsionum , quibus e vestigio illae refutantur, vires secum invicem
conserre praetermittant . Ubicumque vero pulcri aliquid, rari , ac peregrini occurrerit, in tabulas seorsum referant, saepeque perlegant . CXLII. Verbo i sit librorum lectio non
perfunctoria , non perturbata , non abrupta , non per saltum in ita ' sed seria, nexa, continua , ordinata . Singula ad rationis lancem ,
tamquam ad lydium lapidem , severo judicio exigantur , si vera , si falsa : si clara , si obscura : si utilia , si supervacanea : si satis evoluta, si manca , si redundantia: si imbecilla, si suffcienter firmata : si fideliter proposita, si tota vi oppugnata : si praepostera , si ordinata : sique quidpiam inst vitii , sin vero nihil , atque omnia
numeris omnibus sint absoluta . Equidem in auctoris cujusque lectione sic paullatim adsuescere Volo tirones, ut non bruti pecudis instareant, qua itur, sed qua eundum , pergant. Nu .
tibi , inquam, reputent, scriptores, quod ma
308쪽
2 o ARS INQUIR. VERIT.gni nominis sint , & omnium doctissimi h
beantur, ab erroribus idcirco , aliisque in scri-hendo deliquiis esse prorsus immunes. Summa namque veracitas & infalli bitas solis Scripturis sanctis , tamquam Dei salii ac fellere nescii , spiritu exaratis , relervata . Ceteri vero pro majori, eximiaque, quae in illis est , prudentia atque doctrina.minoribus tantum ac levioribus , quam scriptores reliqui , non autem nullis omnino defectibus premuntur . Scilicet nemo umquam quidpiam egerit , aut scripserit sine vitiis r optimus ille es , qui minimis4ur.
getur sa) . CXLIII. Ecquid demum, si in Ioca, uti
saepe fit , inciderimus obscuriora ,' perplexa , aequi V a , pugnantia , absurda Scilicet adhibenda tunc . tis hermeneuticae, si ve interpretandi praeceptas, atque ex illorum praescripto ea
Ioca a) Monitos heie omnino volo italos tirones nostros, ne exteros quosdam scriptores doctos id circo illos, magnoique reputent , quod eorum nomina , aut etiam cognomenta portentosiora sint, &Pronunciatu asperiora , & difficiliora . Satis late ridieulum id judicandi genus per incautam iuventutem , perque sciolos quosdam & garrulos grassari videtur Quippe qui , nescio quo , itupore& ecstas abnormia ea nomina & cranomenta iactant , ac reverentur . Quasi quod CHAM 2ELE-ΟNTEM , exiguum satis vermiculum , ingens ideirco , valdeque abnorme animal dicere oporteat , quod eius nomon nimis emphaticum si , ac nescio quid magni. ac portentosi exprimere videaturi .Pudeat
309쪽
Ioca expendenda , & in concordiam revocaninda . Primum autem , ac princeps ejus artis
pro locis aequivocis, perplexis, obscuris , undecumque ea obicuritas proficiscatur , fuerit istuc, si nimirum verba antecedentia & subsequentia, itemque loca alia relativa , in quibus eadem de re clarius edisserit auctor , invicem conserantur . serioque perpendantur . Ea quippe r tione facillimum fuerit in verborum mediorum intelligentiam devenire . Quod si eo in obscuro loco data scriptoris sententia involvatur , ne n ea sertasse regula erui possit ; ex pluribus tunc interpretationibus , quae adferri possunt , ea praeseratur , quae ceteris illius scriptis , factis , animo, atque vitae uniformior fuerit . Quod & Tullio monitum in libro de Inventisne . Hos autem aliosque auctoris characteres partim ex illius praefatione , & indice, partimque
Pudeat sollertissima, ae nobilissima Italorum ingenia tam putida imperitorum praejudicia , & inania commenta, quae nauteam , stomachum ingenuis jam movent, vel etiam ad risum atque cachinnos con ei tant, ulli bi fovere t Uiros magnos selectae dumtaxat eruditionis , ae doctrinae amplitudine , ordinataque , ac perpolita cogitandi ratione reputent ;Non nominum , & cognomentorum ampullositate ,& portentositate. Prauertim quum septemtrionalium scriptorum nomina nimis retonantia plerumque sint; opera Vicissim non raro muta , sepe blasphema et quin immo, quum quidpiam bonae frugis continent, talorum de more nostrorum utplurimum plagiaria
Mitto horuin exempla: quippe quae satis frequςRUR,
310쪽
que ex bisoria literaria facile detexerimus. Expugnantibus vero locis . si alter non sit retrastatio alterius , is ex auctoris mente praeferatur, qui reliquae illius doctrinae conformior fuerit . Sin.vero alter altero retractetur ' nullaeo in casu prioris ratio habenda erit, sed sola spectanda retractatio ab ipso met auctore facta . Illustria ejus rei exempla habemus in libris Re- tractationum S. Augustini , & in . acronismis Cardinalis Nori sit. Quae tandem loca Religioni, moribusque adversa videntur, ubi nota fuerit auctoris probitas, benigne illa interpretari licebit. Accipienda vicissim ut sonant, si de illius improbitate , malaque fide dubitari non possit. Una quippe eademque formula aliud Versipellis haereticus ac libertinus, aliud probus catholicus intelligit sa).
Ceterum quum magna tenebricosorum locorum pars ex traducἰiouibtis in aliena idiomata pendeat , quae dissicillime ad auctoris mentem , ejusque originariam linguam exiguntur : hinc
a) Hinc aliud Verbum apud Ariapos, aliud apud Catholicos. Alia gratia Pelagianorum, alia Catholicorum. Alia praesentia Christi in sacramento altaris calviniana , alia luterana , alia catholi ea atque romana : & ita porro. Similiter Dei nomine pleni sunt Spinoetae libri . Sed quisnam'Spinogae Deus 'Quodcumque vides, quocumque moUeris : iplum metscilicet universum adspectabile atque corporeum . Aliud denique natarae itis verum, veritque Philosophis admissum, quod jura omnia fovet , tuetur, ac perficit o aliud hole iamian , quod omnia e Vertit , convellitque jura naturae . Cetera . . . ia