장음표시 사용
331쪽
. LIB. IV. CAP. I. . 293 ulmodi conjuratis Iaesius Caesar necatus fuἰt rea conclusio ad humanam fidem spectat; in qua
proinde praeter certitudinem , aut probabilitatem, nulla quaerenda evidentia . In conclusionibus namque ex iis tantummodo principiis manare identia potest , quae nexum subjecti cum praedicato patefaciunt. Cuiusmodi ea tantum principia sunt , quae I. ex externorum sensuum. ex perientia e quae 2. ex immediata mentis intuiations et quae 3. ex intimo sensu : quaeque demum 4. ex veritatibus aliundet demonstratis , non quae TX auctoritate quacumque, sive diυina sive hu-' mana , deducuntur
IV. Eecur igitur , quaeret hcle sorte aliis quis , ad pervestigandas di adsequendas verita res biseorkas humana auctoritas adsumitur , si mentem e tenebris, quibus praeteritorum temporum gesta obvolvuntur , in evidentiae iubar minime deducit λ Scilicet in hunc ea finem adhibetur, quia nulla alia via in illarum notitiam devenire nobis permittitur , multo minus clariori agnitione comprehendere . Non quidem experientia sensuum ' quia quum pra teritis ea temporibus fierent , nedum ipsi non interfuimus, ted ne editi quidem fortasse in
lucem eramus . Nec ratione mentis ac medita
tione ' quia quum fortuita & dontingentia ea icta suerint, nullum suppetit medium , quo intelligamus . contigisse eadem potius , quam non contigisse . Mec postremo se Uu Alimo &conscientia I quippe quum ad luanc tertium humanae iapientiae fontem ea minime pertineant,
332쪽
nec ullam cum eodem relationem habeant is Quid igitur Τ Remeabimus ne retrogrado curissu praeterita saecula, ac ita iam ipsa propriis nosmet oculis intuebimur J Inania vota l . . . Anne in omnigenae ignorantiae tenebris consepulta relinquemus 8 Sed magnae illae, qua ut sequenti capite dicam ) ex eorum studio uti inlitates in nos manant & commoda , non peζ- mittunt. Velimus itaque , nolimus , Historic rum attestationi hus utendum , qui quum fierent , oculati testes adtrant , eorumque historiam fideli narratione ad nos demandarunt . V. Principia autem , quorum vi facta credimus , quae Historiographi nobis facta testantur, in duo generaliora facile conjici possunt . Primum : quod in eorum cognitione oe examine haud decepti sint ipse . Alterum quod nec in eorumdem Narratioue nos decipere voLerint. Ubi principia isthaec ambo constiterint ' quamquam de uno tantum teste sermo sit plenam nihilominus rei gestae fidem conciliat , quam narrat: nec , nisi
praefracte , & ad libidinem in sulpicionis noram adduceretur sa) . Ut adeo heic intelligant
. a Alioquin in universa re historica nihil crediderimus umquam , sed aut dubiis acconlabimus omnia Mincertis, aut fabulosis ae falsis. Qui sane damnabilis scepticismus est, homine dumtaxat superbo , procaci, ceterorum contemptore, nec umquam rationali Zeingenuo dignus. Quare quum facta fluxu refluxuque metuo .ccidant in dies; dari proxuldubio medium aliquod firmum , stabile , & cui adiensus omnino
333쪽
tirones, festium multiplicitatem , non praecise quatenus plures sunt , sed quatenus ab hujusmodi principiis vim singuli foenerantur ac ro bur , in unius ejusdemque facti narratione majorem fidem promereri. Adeo ut fidei incrementum ex ' iterata potius talium principiorum adpliciatione , quam ex iterato testium . quibus adisplicantur, numero proficisci videatur. Hinc' nisi utroque, ut oportet, principio isto singuli. munirentur ' quamquam &tenteni , & milleni etiam testes serent , ne minimum quidem probabilitatis gradum attestationibus suis conferre possent.
VI. Sed quibusnam indiciis dubium omne excusserimus, Hi oris raptis in I aEii cognitioneo serut nio haud fui e deceptos , juxta principium priori loco propositum Τ Scilicet si testes
fuerint & coaevi, & oculati,& eximiae doctri
nae, & perspicacissunt ingenii, & judicii rigi
dissimi . Nam id genus testes , ae eximiis hisce dotibus exornati , quum rei gestae intersunt,
quum illam ex omni parte scrutantur attentius.
denegari non possit, quo verae a salsis , certar a dubiis multiplices eorum narrationes lecernantur. Nisi autem medium istuc in immunitate quum fraudis, tum illusionis ejus , qui narrat , situm sit ,' ecquodnam , quaeso, aliud erit 7 Scilchanti vero , qua nota distinxerimus eum, qui in rerum gestarum narrationibus omnes indiscriminatim ho ines falsiloquos , ac mendaces habet Equidem harum alterutra omnino re putarem: aut impudentis scilicet, aut delirotis, aut etiam insani . Quippe ut nemo Munes , ita, omhuveminem fallunt.
334쪽
quumque de eadem non nisi recta judicia ferunt; in illius intelligentia , & circumstantiarum cognitione ac discrimine ab errandi periculo prorsus immunes sunt . Quae vera adeo& indubia , ut quemadmodum in superioribus libris saepe dictum , ac tironibus inculcatum in in judiciis ferendis non alia nobis supersit errores declinandi via. Praediti ne vero hisce dotibus Historici fuerint , qui rerum gestarii in
narrationes conscripsere ; ex eorumdem oneri. hus , aliisque scriptoribus coaevis facile pervestigari, ac dignosci poterit . Ceterum sunt f quadam , quae tam praecellentem doctrinam, tamque Ingenii 'perspicacitatem in testibus oculatis minime exigunt, ut in eouumdem cognitione factorum ab errore immunes censeantur. Tanta scilicet eorum evidentia esse sblet, ac tam multiplici experimentorum genere comprobata i Ut ma3num e. g. incendium in civitate fuisse excitatum : nimbosa grandinum tempeltate agros fuisse depopulatos : ingenti concussione telluris aedificia suisse solo aequata verum fuisse hominem, cum quo longo dierum intei Iallo multi loquuti fuerint, manducarint, hiberint , fetigerint , palparint, & ita porm . His namque in casibus sal.erit , si iidem oculati testes non omnino hebetes, ac stupidi suerint, nec Opus praeterea quavis dote alia. g. Fus autem viros probos , nec in rerum proinde gestarum narratione nos decipere
Ioluisse; quod erat principium alterum ibidem , s. ) propositum Ilici re poterimus quum
335쪽
intrinsecax , tum extrinsecas improbitatis caulas recensendo ' 'atque num in i plorum , aliorum. que Histori eorum coaevorum libris eae inventisantur , diligenter peiscrutando . Libri namque totidem linguae sunt, ex quibus auctorum vit; a , ac virtutes facile intelliguntur . Ac eX- . trinsecae quidem improbitatis causis, propter quas rerum gestarum narrationes data opera augeri, imminui, permutari, totoque molimine tingi possunt ae ita auctae, imminutae, permutatae , totoque molimine fictae posterorum memoriar demandari, sunt , patriae amor , redulatio, odium , rimor , ambitio , pecunia , phanatismus , similes Tum intrinsecae, animi leυitas , natum ad men tiendum . proelivis . Ubi aut his omnibus , aut aliquibus etiam maculatum o noverimus Historiographum , mendacem illum In suis narrationibus ac deceptorem , nec ulla fide dignum reputabimus . Veracem contra , sincerum, & cui
merito plena sit fides piaestanda , si ab omnibus, ac snautis eisdem improbitatis . malaeque fidei calisis immunis fuerit, IVIII. Haec de Oculatorum testium qde, e
rumque narrationum certitudine: Quidnam vero
de supparium, ac subsequentium saxulorum λ Scilicet quod alta heic mente reponendum ) ceutrum omnis credibilitatis in historia humana , xx quo scilicet tam in suppares , sive rei gestae. Vicini Orcs , quam in subsequentium aetatum Historicos fides velut in orbem manat ac sinu tur , ipses esse testes & coaevos , & oculatos ,
& dodios, & perspicacissimi ingenii , & judicii
336쪽
rigidissimi, & probatae demum sinceritatis , ac
probitatis. Nam eatenus hi fidem promerentur, quatenus ab eisdem coaevis , & oculatis narrationes suas hausisse intellἱguntur. Alioquin pertimescendum semper , ne aut ex incerto , impuroque fonte illas hauserint aut successo. ne saltem temporum , & orali traditione resipia gesta , elu que praesertim comitantes ciris cum stantiae auctae, uti fit, imminuta , aut perinmutatae prorsus fuerint. Quid igitur de apostolicis tradsi ionibus , quae calamo minime exaratae,
nisi a Patribus secundi, tertii , aliorumque subsequentium Ecclesiae saeculorum λ Scilicet ab hac suspicionis lege eximendae quia quum urgentia nimis eas retinendi, nec immutandi essent Apostolorum praecepta' fidelibus inculcata ; sollicita hi cura, moribus , ritibus , ac professione incorruptas servavere, ac Patribus, qui literis postea consignarunt, velut per manus demandavere . 3. IX. Ceterum s ut ad institutum regredia mur ) quum suppares , ac subsequentium continuo saeculorum Historici , praesertim emunctae
naris, & criticae se vestioris , coaevorum narra
tiones & recipiunt, & probant, & posterorum
memoriae committunt; ac ita earum lategritarem , ac genuinitatem cuivis aetati testificantur ;magnam illis proculdubio vim ac pondus adjiciunt. Adeo ut vel obtusi prorsus plumbei que ingenii, vel maxime se perbi ac pervicacissit, adversus talem tantamque testium nubem easdem in suspicionis notam adducere . Idque
praesertim , si rerum gestarum , quae ab illis
337쪽
LIB. IV. CAP. I. Κυenarrantur , rudera qua dam , fragmenta , epitaphia, similia vetustatis monumenta, ut in manorum victoriis , adhuc supersint. Haec, inquam , & similia non tam negare , idest , cum ratione rejicere est , quam negare velle , scilicet ex pertinacia non recipere. Quod nisi viro piri.
losopho indignum , ecquidnam aliud erit λX. Ea igitur ambabus semper ulnis excipienda ' quamquam centenae saeculorum myriades , ut ita dicam , elapsae serent . Nam quod nonnullis creditum , rerum gestarum certitudinem temporum successione imminui , ac tandem post binas circiter saeculorum decades Iorsus evanescere ' id aut joco .dictum putaverim,
aut ea tantum in hypothesi , in qua greuimae& .inthenticae coaevorum hi storiae vel interierint pro rius , vel maxime corruptae ac interpolatae fuerint . Alioquin non video , quomodo tam putida errorum figmenta cuiquam in mentem venire potuerint. Si enim veritas semper eadem:
si oculares , genuinae , ac veraces illius attestationes minime corruptae & immutatae : eccurnon eadem quoque certitudo, non eadem sem
per fides illis adhibenda δ Belle i Si erit cae
artis istiusmodi dehonestrarentum staret, nedum primitiva certitudine, sed & omni etiam pro- habilitate exesdissens jam secta omnia , quae
quartum , aut quintum ante Christu in saeculum praecessere . in ne homines quidem eadem de causa extitisse sciremus, quos ante ea tem pora vixisse , ac floruisse narrat historia quum lacra tum profana. Quis temperet a risu λ . . . .
338쪽
De utilitate ἰnquἰrenia, ae perd Dendἰ verita eth nicas : m delectu , ac praecauxionibuS , necnos mediis in eo sudis adhibendis .
XL T r Eritatum histor eaνum, si ve Historiae V generati m studia nullo oran tempore viris doctis utilissima visa, & inculcata. Quin & hebraeis magna emphas inculcat Moyses Deut. XXXII. 7 : Memento dierum antiquo νum e cogita generationes singulas e interroga patrem tuum , . annuntiabit tibi : m ores tuos. dieent tibi. Inculcat ea vero , ut memores
mirabilium, quae secit Dominus in terra AEgypti, ut illos e Pharaonis tyrannide liberaret ;& quemadmodum in deserto custodivit scut pupillam oculi sui ' mores , vivandique rationem ad pietatis , & gratitiindinis erga Deum incia, quae jam perverterant , revocaret. Prima it que historicorum utilitas studiorem in eo consti ista , ut intentissimam Dei curam ac providentiam in Ecclesiae suae regimine ab Abel justo ad haec usque nostra tempora in memoriam revocantes, in Aratiarum actione , morumque puritate & sanctitate maneamus sa) . Quae si alicui
a Legi heie omnino meretur eximium opus -- lum
339쪽
alicui ceteris fortasse minor utilitas videatur maximam ego contra , nec cum quavis alia eomparandam existimo . Sic enim animo ex perpetua methodo constitutus sum, ut quae moribus ad pietatem & sanctitatem componendis sunt Inaxime, aptata , ea ceteris anteponend censeam . Praesertim quum qui ex animi sinceritate & candore pius religiosus fuerit , is δέ tituis ciυis , & homo pariter honestur esse oporteat. Quo in loco opportune mentem subit , quod lepide non minus, quam veraciter quidam ajebatium illustriss. praesulis Benigni Bossuetii , cui titulus : DiHorsi fulla Storia uniυersale , in quo ma- gna , ut solet, eloquentia , doctrina , & eruditione vob oculos ponit, Ecclesiam, licet saepissime , ae supra modum crudeliter , acerbissimeque vexatam isub ipsa nihilominuς immanissima tyrannide nedum numquam desiisse prorsus ; sed &, protegente Deoi magis magisque floruisse in dies, finesque suos lon - ge lateque prolatasse: interea dum regna vieissim,&imperia , quae amplitudine φ majestate, ae stabilitate sua aeternum duratura videbantur, fluxu refluxuque continuo interiere omnia , ae fracta prorius & comminuta cecidere . Quibus lane intelligimus , i. ni lesse in humanis stabile ac firmum , ted temporanea
Omnia atque caduca : a. religionem Deum habere austorem , ac protectorem 2 ideoque 3. ad saeculorum eonsummationem perpetuo fore illam duraturam
tum denique 4. esse veram , sanctam , & qux sola beare hominem potest quum heic, tum multo perripectius, & cumulatius in altera vita.
340쪽
ajebat eos scilicet, qui hominis naturae an o molis commoda & utilitates utilitatibus & commodis natum ejusdem rationalis anteponunt ,
plus genere abundare hominis , quam spe te . Quae lepida, ut dixi, & vera , XII. Sed & magno quoque incitamento haec nobis studia sunt ad illustrium virorum virtutes imitandas, atque ad improborum vitia praecavenda , dum ad inexorabile Historia tribunal hos sempiterna infamia notatos , illos contra summis laudibus ad sydera evectos observamus . Quae adeo Vera sunt, ut ea via nonis ulli invicti duces aliorum aemulatione evaserint alii pastores eximii : alii optimi principes : alii doctores egregii: alii praeeelsae sen-ctitatis viri: alii virtutibus aliis praeclari. Atque ut unum vel alterum exemplum adseram iaemulatione Ulysiis apud Homerum , cujus Iliadem nocturna manu Versabat , quum non posset diurna, ad totius orbis imperium anhelabat Alexander Μacedo. Alexandri exemplo, cujus vitam ac res praeclare gestas saepe pervolutabat, romanam rem p. ditioni suae subjecit Iulius Caesar . HujWs Commentosiorum iectione incensus Solinus turcarum im rator , a majoribus collata sibi reana mirum in modum per A siam ,& Asticam prolatavit . Nec optimi principis gloriam adeptus est Carolus V. imperator , nisi lectione adsidua vitae Aloysii XI. quam in deliciis habebat. Ac generatim aemulatione praece dentium Ecclesiae pastorum , doctorum irem , ac sanctorum virorum, qui saluberrImis institutis,