장음표시 사용
341쪽
doctrina , ac virtutibus praeterita saecula coli strarunt, alii commissum sibi gregem sanctisti, me gubernarunt : alii literis incubuere impensus: ac spretis mundi illecebris alii in novitate vitae se Deo consacrarunt. Quorum exempli Misoria ecclesia lica plena est univeria. f. XIII. Nec minor utilitat censenda , quam ex eodem studio Religio mutuatur . Enimvero quum bona Historiae pars in eo tota occupetur, ut scientias omnes , & artes sua habere commonstret incunabula, eaque multo etiam recenistiora , quam aegyptii fabulentur : hine solius etiam Historiae lectione , ac citra Philosophiae praesidia intelligi potest , mundum hunc adspectabilem haud esse aeternum, sed nedum in tempore , verum & sistis quoque recenter ex nihilo conditum , ac conditum quidem illum a Mente sapientissima , ac potenti stima ; quum ob admirabilem illius ordi nem , pulcritudinem,& harmoniam esse nequeat nisi opus summi consilii , ac sapientiae infinitae . S ne quid causae fu i sse dixerim ut , ut quae paucis ab hinc annorum millibus sensim sensimque inventa ac perpolita sunt, latere ea hominea potuςrint petr interminabiles retro aeternitates Qui adeo rudes, stupidi
plumbeique ingenii per infinita saecula esse illi
potuere , ut miserrimam vitam degerent sine. ronomia , sine Nautica , sine Medisina, sine Jur prudentia , ac sine illarum omnium quum liberalium, tum mechanicarum artium praesidiost emolumento i quibus humana societas nunc
342쪽
tantopere fruitur , & oblectatur λ Sed nedumaebeismi falsitate , verum &. continuo etiam reis snorum fluxu ac refluxu, interea dum Religio semper eadem perseverare conspicitur , ejusdem firmitatem, divinamque protectionem Historia commostrat ; quemadmodum mox diximus insuperiori δdnotatione s ad XI. )
XIV. Mitto historicorum studiorum uti. litates alias , animique oblectationes . Atque delectum modo quod spectat , illas historias in primis legendas velim , ex quibus hujusmodi emolumenta facilius non minus, quam promptius & uberius capi poterunt. In omni quippe studio ea semper in deligendo prudentia adhibenda , ut breviori , quoad fieri potest, tempore ac labore major utilitas capiatur. Scilicet contendendum semper ad majorem possibilem utilitatem minori possibili tempore ac labore
nanciscendam . Deinde inter tot nationum historias eeteris praeserenda , quae propriae nationis originem, progressum, mores , reSimen , leges, religionem ,' inVenta , solum , commerincia, scientias, artes, situs , climata, characteres ceteros. ob oculos ponit . Nam in aliarum nationum historia annosa impendere studia propriae autem vel negligere prorsus , vel sum mis tantum labiis delibare ' id & sua non curantis est , & judicantis praepostere . It que consulendae ceterarum notionum historiae, sed postquam domesticam non perlustravimus modolsed & tenaci memoriae mmmi sinus , atque di.
343쪽
f. XV. Adeamus & praecautiones eodem in studio adhibendas . Ac primum cavendum , ne Melsastis, hiseoria in Dei starum , aut Haereticorum operibus legatur . Quum enim prim S in revelatam , posteriores autem in catholiacam religionem odio aestuent implacabili : nullumque non moveant 'lapidem , ut fastorum
ejus gloriam ac splendorem, si fieri potest, d primant deest consequenter illis indisserentiae, sive impartialis judicii character , sine quo tamquam improbi ac deceptores nullam fidem pro. merentur f. 7. ) . Horum itaque lectio aut devitanda prorsus , aut cum viri catholici , itemque dom , ac perspicacis adnotationibus ,& apologiis conjungenda . Deinde praeferendi semper Historici & coaevi , & oculati ,
a Simile praejudicium , sive potius phanatismum. Per incautam iuventutem grasseri videmus in studio linquae eallicae . Nihil umquam te diilicisse credunt, iis si gallice garriant. Interim in latino , & italico idiomate, quorum utrumque & patrium , & domestieum,& plusquam quodvis aliud praeclarum, nisi a intereii , si de more rudes sint , iuculli , barbari lIneredibilia haec videri . possent, nisi in dies observallemus . Porro cultarum nationum linguas callere ,& bonum , & utile, & decorus9. Do me lica:n autem , conveniens praeterea , &. necessarium . Percolamus aliena : l ed poliquam notira decenter exculta, perpolita , ac perfecta fuerint . Id enim judicium, ea prudentia : cetera ιuconfulta, tu iucogitata . . .
344쪽
di ceteris praeterea dotibus praediti , quas prae- 'edenti capite s g. 6. 7. ) enarravimus . Nam .hii plenissimam fidem faciunt rebus gestis . quas narrant . Ubi autem coaevi , oculati haberi non possunt, ex supparibus , ac sub*quentium aetatum Historicis seligendi semper , qui acriori ingenio , eximiaque doctrina , ac judieio rigidiore cum animi probitate pollentes , originarios ipsi sontes , testesque coaevos di oculatos consuluere . Nam hi ceteris & cautiores sunt, ne' decipiantur ipsi; & multo sin ceriores , ne alii in errorem ipsorum causa ist
XVI. Superest tandem , ut media propQ namus , quibus rerum historicarum studia Afaciliora reddantur , & utiliora . Ea autem triplici sunt in classe constituta . Principio Opus est a curata ana si, sine qua in histor perturbata omnia di confusa , tamquam necet satia partium divisione , ac subdivisione carentia . Quare servandae heic divisonis regulα i
quas priori Libro s p . in tradidimus. De id,
de juvat plurimum quum firmandae memoriae, tum intelligentiae collustrandae, regioniS , cuju hidii iam perlustramus, ob oculos mappam ha bere geographicam ac facta , qRae reti eruntur a iis locis alligare , in qui Eus ea olin i contigisse patrantur : quae memoria Iocalis vulgo dicta. Rur sus idem judicium ferendum de tabula chrono logica , in qua juxta ordinem temporum eadςMs Ela disponantur . Nam ut per geographic ramappam locorum confusio, ita & confusio temporum
345쪽
porum per tabuiam ebronologicam devitatur . Quae adeo vera sunt, ut initio Difert. ebrono.
Misar. scite scripserit Vossius : Sunt Geographia , m Cbronologia germanae sorores , imo quasi oeelli duo Hi oriae; quorum altero se orbetur , lusca far: utroquo extincto, caeca sit prorsus . Nec denique praetereundum , in eo studii genere in- sentem prorsus utilitatem adferre loca quaedam ςommunia in soliis seorsum distincta & exarata, in quibus I. illustriora quorumdam facinora: a. dicta pulcriora, & argutiora di g. demum consilia salubrior , quae in percurrendδ historia per vices
oc*irerint , cum nota temporis adnotςntur .
Nam dum ea postmodum perleguntur, brevi in memoriam revocamus , quidquid pulcrius , quidquid utilius , atque praestantiys longo temporς
a Id genus misellanea quamquam nullo plerum que sint inter se ordine, ac nexu colligata; spectari nihilominus debent velut collestiones eorum .Omnium , quae in genuinis operibus pulcritudine sua , praulantia, & utilitate primas partes gerunt;& quae sunt velut totius operae pretium , si us , Diritus ,& anima . Quinimmo illud etiam habent commO- b. di, ut, quum seorsum in foliis, in quibus per vices exarata, leguntur, attractione quadam , uti superius f Lib. III. g. iv. dii tum , ea in mentem reUO-cent , quibus in autographis operibus adsociata s-mul. erant, & colligata . Quare optandum maximes rei, ut non historici modo , sed & cuiusvis Libri dive sacri,& ecclesiastici, sive profani lectio ae studium ab huiusmodi praestantiorum locorum, quae pervices in illis occurrunt, ςolirctioribus numquam enset disiunctum.
346쪽
De artis erit eae natura , deque illius neeessitato. ae moderamine in inυocligatione veritatum bisoriearum ope auctoritatis humana .
XVII. A RS eνἰνisa est , quae docet, que madmodum de Operibus ing
nio partis , deque factis historicis judicia promerito ferre debeamus . Est itaque in primis Fars eritica velut diligens explorapriae accidendis tium omnium , quae in quaevis opera sive hi- Arisa , sive dogmatica irrepere possunt. Quo circa ad ejus tribunal spectat dilipenter primum investigare, tum impartiali incorruptoque judicio sententiam ferre, sint ne ea opera
genuina , an apocrypha r recentia , an vetusta rantegra , an mutilata , an aucta , an permutata: ullisne erroribus , an nullis , aut levioribus tantum foedata: confusa, an in ordinem digesta: manca, an redundantia , ae verbosa : Cultone , an rudi , an mediocri stylo contexta et
selectiori , an vulgari , an etiam importuna eruditione resertar alia id genRs plurima quum historicis , tum dogmaticis operibus communia. f. XVIII. Sed in dogmatteis eritica quoqne observatio , eaque fortasse praecipua fuerit si quae in illis demonstranda proponuntur , robu HOne ac nervoso, an vacillanti A infirmo ra
347쪽
tiocinio sint demonstrata. Tum quae in contrarium a viris doctis fuere propolita , solidane , an perfunctoria , aut nulla etiam solutione reis jecta. Quo in loco castiganda quorumdam Reincentiorum opinio est , qui jus, nescio quod , novum , ac imo noxium sibi adrogandum putant, ut, quum aliquid sibi demonstrasse videntur , soluti ab omni onere esse veIint quas.
libet in oppositum graviores dissicultates s de
cavillis namque , quos refellere sapientum deindecet gravitatem , heic non loquor ) evolvendi, ac refutandi. Castiganda , inquam . Nam vel I. inertium , & imperitorum ea praesumptio est :vel 2. de se nimis alte, de aliis contra nimis abjecte sentientium : vel 3. Oppositos etiam tacite foventium errores : vel 4. juvenum saltem indigentias parum , aut nihil omnino curantium .
XIX. Principio enim inertes tamquam laboris impatientes imperiti vero , tamquam necessaria doctrina & ingenio destituti, praetextu adlatae demonserationis , eas dissicultates utinuo praetermittunt. Deinde qui de se nimis alte superbeque sentiunt , aliorum cogitata vel memorare solum dedignantur ' atque tamquam inepta ac vana , 'quacumque fulciantur ratione, contemnunt. Quod quum faciunt, minime advertunt , in paralogismos , ac sophismata ipsa-met summa non raro ingenia turpiter incidisse, interea dum perspicuas , adcuratasque demonstrationes protuli sie se arbitrabantur . Nec raro evenisse, ut qua demonstrationum habeban-
348쪽
tur loco, quum ab aliis , tum etiam a semetis ipsis , maturiori adhibito postmodum examine, argumentis mere probabilibus adsecta fuerint . Rursus qui oppositos errores aperta fronte proinfiteri, aliosque docere verentur, eo etiam callido silentio uti solent. Quinimmo horum nono nulli ulterias praetergressi , ac dolum dolo adjicientes , ' contraria argumenta refellere quidem
se videri volunt ast proh fraudem , malamque fidem l quum eorum vim ac pondus, quoad possunt, in immensum adaugent , solistiones eontra tantumdem deprimunt. Est haec venena propinandi ars impiis , & hypocritis fami liarissima , Postremo in idem damnabilis uistentii vitium ruunt , qui juvenum indigentias parum curant . Quippe qui dum in graviores hujusmodi diffeultates incidunt , valde concuintiuntur : atque inscii, quam anti via eo labyrIntho evadere possint , in maximam ideaeum con- snsionem prolabuntur ; ac in oppostros persaepe errores , praeserti in si mores , aut religionem spectent, procliviores fiunt.
6. XX. duae quum ita sint , diligentis, periti , humilis , probi, sinceri , atque juvenum
emolumenta curantis scriptoris dogmatici Ininviolabile munus fuerit, nedum adoptatas a leopinmnes firmissimis solidare ratiociniis edi a gravioribus quoque adversariorum oblectaamentis acevrime vindicare . Sic enim censeo . non quum horum alterutrum, sed quum utrumque simul serio, adcurateque expletum fuerit , tunc demum veritatem plane , cumulateque tore
349쪽
LIB. IV. CAP. m. Are demonstratam . Quid vero , inquiet forte aliquis , si id genus dissicultates enodari non possint λ.Est haec puerilis, viroque philosopho
indigna excusatio .. Nam nihil eorum , quibus veritas oppugnatur , indissolubile prorsus fuit umquam , eritque in aevum . Reccet enim, necesse est , vel I. in priaejio : vel 2. in adplicatione : vel 3. in illatione ipsa . Veritas namque veritati non contradicit , sea altera alteram firmat , ac omnes amico inter
se faedere eopulantur. Adhibenda itaque media talis , eaque seria, pacata , longa, iterata a intenta . Dissicillimum quippe suerit, post loneas adcuratasque id genus meditationes super prin-οipium , adplicationem , ac illationem seorsum initas, haud tandem prodire debere loeum , ubi
obtrusi contra veritatem argumenti vitium cubet, ac delitescat. Ac si ne his quidem mediis falsi talis latibulum detegi aliquando poterit ' prudentius, ac laudabilius tune longe fuerit eam rem Calamo non attingere , altoque praeterire siIentio, quam graviores dissicultates insolutas relinque do , ea detrimenta lectoribus, ac in primis inex pertis juvenibus adferre, quae memorata suere. Minus quippe noxium est reticere verum, quam validissimas de eo haesitandi causas. & incitamenta praebere.
XXI. Sed haec parergi sere loco dicta volo . Quare ad institutum I7. ) redeuntes, in faetis' hi oricis criticae artis quoque munus fuerit investigare diligenter , atque aequo judia io decernere : sint ne illa possibilia , an im-
350쪽
possibilia, ac repugnantia : rebus , quibus ad scribuntur, dongruentia, an minus aptata: ve ra , an ficta, an fabulosa , an parabolica : integra , an aucta , an mutilata : genuina, an apocrypha : certa, an probabilia, an inceri ecdntinuo saeculorum fluxu ab omnibus probata, an aliquando rejecta : naturalia , an suuernaturalia , an superstitiosa : alia hujusmodi . Nee tamen ea tantummodo . Enimvero in histori cos, qui ea' facta narrant, ad eamdem eritisam inquisitio ac determinatio pertinet , coaevi ne tantum ii fuerint, an etiam oculati r suppares, factoque viciniores , an recentes, ab eoque re motiores: unus, an plures : probi , an impi hi & mendaces : perspicaces, an socordes docti , an rudes : in judicando cauti , an satile creduli: alterutri potius , an neutri omni
no parti addicti : fide digni , an indigni : si
milia. XXII. Hinc nedum utilitas , sed di necessitas longe lateque patet artis erit ea , s sa pe alias , in veritatum praecipue historisartim inqui fitione . Quum enim non historici solum , sed & facta quoque ipsa, quae narrant, ex tam Variis , tamque multiplicibus lateribus spectari possint atque singulis in casibus variare oporteat judicia ipsa , & quamnam in illis fidem
promereantur, determinarer consequens est, diligentem earumdem veritatum exploratorem
mslsa critica praeditum esse oportere, si quidem in judicando errores declinare, atque ipsiusmet criticae severitatem , justamque reprehensionem