장음표시 사용
331쪽
Mut. lib. . resb. T. Arist. I.eth.
obiectio. Confutatio Cosmus Aldana Hispanus uia rata obiectio.
φrat,& si patieter tulit summis laudibus exornandus Adde secundo loco, commune omnium hominum sententiam . Nemo fere est, qui non sentiat, ac dicat, infamiam esse eius qui infert,no eius qui accepit iniuriam. Sic uti de honore quoque dicitur esse eius , qui exhibet; non eius, cui exhibetur. Quid igitur cauta est, ut contra consensionem ab omnibus approbatam , iniuriam perpessum erroris labe aspergere quisquam velit Quod si dicas : vulgus contrarium sentit, di ita potius contraria opinio erit pro vera habenda. Sed hoc nihil est. Tum quia vulgus non comprehendit omnes homine et tum quia est communis vulgi error, quem sequi non debemus. Quanta autem circa honorem, & iniurias Vulgus peccet, Cosmus Aldana in libro contra errata vulgi docet. Adde tertio, Quis non videt,
modo oculis captus non sit, quodnam onus
ceruicibus hominum imponatur ab ijs, qui volunt, iniuriam perpessos esse infames, dum Volunt in cuiusuis manu esse, ut ad libidinem possit virum conspicuum,& fama celebrem,
inglorium, & farnosum quavis iniuria efficere. Volunt tanti boni posscsi ionem, cuiuia modi est fama , in alieno arbitrio ponere; csi
honoris acquisitio,& conseruatio, & recuperatio in. sola actione secundum virtutem sita sint. At dices, dum te non honorat, aut iniuriam intert, ostendit te vacare virtute. Sed . dicass
332쪽
INIMICORUM. dicas obsecro, niiquid virtute amitto, qua sola possidetur,& acquiritur vcra fama, du ille non existimat, me studiosum esse . Aut vi, eum compellere debeo, ut externa significatione velit ostendere me in virtute eme Deinde si quis me inique in media platea arundine cedat, aut mihi colaphum infringat; quam
ego, dum tolleranter me gero, virtutem lae - . .
do quod perpetro facinus, cum victoriam de me qua nulla maior est, refero λ Melior est patiens viro forti, & qui dominatur animo
Fortior cli qui se, quam qui fortissima vincit
Oppida , nec virtus altius ire potest. Quod si ex sola culpa, ut est certissima om- 'nium sententia, vera contrahitur ignominia, dum iniuriam patior, nulla me vera infuscabit infamia. Hanc rationem ad hanc rem comprobadam adhibuit Mustus, dum dixit. Pati iniuriam non esse turpe, quia peccatum non admittit: idque exemplo Socratis probauit. Et Aristotelis quinto ethico capite vl- Α Φ'timo , hoc modo hac de re scribit. Iniuria affici, sine vitio, & iniustitia est . Et Menan Menander der, eum virum optimum inter mortales esse iudicauit, qui ferre iniuriam posset. Facit Melius pati etiam huc illud effatum, quod est in ore om- inix ' in
n1um. Praeliare iniuriam perpeti, quam ra- Menander
cere. Cur igitur tantopere in honore habentur,& in linu fouentur, qui veluti gladiatores quidam,& sicarij quotidie alijs iniuria V i faciunt,
333쪽
riam pati appeteret: non quod iniuriam pa- Aristox. tisit aliqua culpa; sed quia non solent homines Menam desiiderare, cum aliquid incommodi afferat. Ad hanc veritatem confirman dam facit etiam illud . Condonare iniuriam Alu u' acceptam licet: licebit quoque eam ferre. Nam si quis peccaret ferendo, offenderet etiam condonando. Ex his intelligi licet, posse nos concedere, & in quo sensu concedendum sit, iniuriam pati,esse quoddam ma- Ium,scilicet malum poenae,& damni. Deni- Arist. s.Etliaque dum quis toleranter iniuriam fert,vincit se ipsum,& de se victoriam praestanti silinam refert, & exercet actionem magnanimitatis egregiam,vt inferius demonstrabitur. Quare si cum ratione,& debito modo id fiat, non erit reprehensione dignum. Potest tamen incidere casus, in quo melius esset propulsare iniuriam, quando scilicet id ad aliorum maiorem utilitatem coferret; & tunc si quis non Propulsaret, peccare posset, Vt patet ex his quae de defensione& fama superius disputauimus. Illud hoc loco aduertendum est, iniurias, quae fiunt Deo, quantum in nobis est, non esse ferendas,ut Albertus Carthusia- Al LCMLnus: & plerique scriptores admonuerunt. Quo sit,ut neque illam ferre debeamus, quae nos infideles,& non veros cultores Dei esse demonstrat. Ita nos seruatoris exemplum docet; qui semper patris honorem de sendit: & cum Samaritanus appellabatur,aut
334쪽
3o DE PACIFICATIONE daemonem habere dicebatur, iniuriam negado refellebat. Verum eum facile hominibus , persuaderi possit, ut dum iniuria insertur tolleranter se gerant, cum id prustare, perse- sectar virtutis iit: iam acceptam condonare, quod facilius factu est, illustre, & laude dignum esse demonstremus. condonare iniurias esse excelse, o inuicti animi. cap. St. AMICITIAM pulsam esse e terris a marito suo mundo, atq; pellicem suam inimicitiam matrimonio sibi copulasse , ex eaq; filios occisorem, insidiatorem; filias vero improbitatem, pugnam, iram suscepisse, elegantissimo carmine Gyrus descripsit Promus. Spes tamen esse aliqua eam e coelo in terram reuocandi, nisi ad omnia mundus
τῆς μωρίαζ ονεργἱα idest seruae stultitiae opera uteretur. Quamobrem, nisi consultricem hanc pessimam sibi semper aia fixam a se repellat mundus, ut amicitia ad homines reuocetur, & pellex inimicitia e terris exterminetur,nullo fieri modo poterit . Tunc aute ad id faciendum traduci mundus poterit, si contra doctrinam magistrae suae, nihil pr stantius esse, quam illatas iniurias . aequo animo perpeti, & acceptas perpetua obliuione abolere persuasum habuerit:.quorum alterum superiori capite persuadere conati .
335쪽
nati sumus: alterum nunc persuadere nitemur . Neq; hoc loco distinctione ulla utar, de vera aut non vera, pro Pria aut impropria iniuria, sed in uniuersum demonstrabo hanc veritatem de omni iniuriarum genere. Prima ratio,ad id quod volumus persuadendu, sumatur ex ea communi omniu sapientu sententia, quae costanter, ac vere affirmat, nulla esse maiorem,& illustriorem victoria, quam
illam , qua quis seipsum vincit. De hac viactoria Plato dialogo primo de legibus ita scribit. Prima, & optima victoria est, ut quis seipsum vincat. Et quamuis aliqui non
tantum Platoni,quatum Aristotcli tribuant: tamen eius doctrinam valde accedere ad nostra doetrinam christianam , dc patres quam plurimi testantur, & Bessario quanti facienda sit platonica doctrina, eleganter demonstrauit. Et quid mirum si ut Eusebius Caesariensis reseri, Plato attice loquens, profert mosaica. Et recens Franciscus. Uterius incompendio doctrinae Platonis, dogmata Platonicorum conuenire in multis cum religione nostra, late demonstrat. Et ut auctorem afferamus christianum.Vir eruditissimus&maxima pictate ornatus Ioannes Gerson haesententia sermone quo da cora Papa Benedicto valde commendat. Haec, inquit,est victo
ria Christiana, in tu rias, & iras non iniuriis, ει ira; sed mansuetudine,& misericordia vincere,& imitari eu,qui ctia in cruce positus di
336쪽
ipsum vicisti. Hanc veritatem pulcherrimo mimo illustrauit Publianus. Ingenuitas non recipit contumeliam. Et Martinus Dumensis Episcopus libro de quatuor virtutibus; qui liber falso Senecae .adscribitur; si magnanimus fueris ait nunq; iudicabis tibi contumeliam fieri. Et paulo infra. Genus magnum vindictat est igno-Ωere. Ariliotclos cum de magnanimo din
pulat,docet magnanimI Clie, in unaquaq; Virtute esse magnum. Quare ad eum pertinebit superare magnos animi motus, ex quibus unus est ira,& appetitio vindictae. Et item;Nihil sibi magnum videtur neq; odij tenax. Non ergo magnanimi est, refricare mem ria iniurias, lud parvipendere. Et libello de virtutibus. Magnanimi est serre honore, re contumeliam: item δυνάμενορ, ν τιμοριτικο e. hoc est, qui potest iniuria iustinere,& non ulcisci. Diogenes epistola ad Cratem Thebanum . Herculei animi elatio omni optima fortuna praestantior. Conficiatur ergo alia ratio ad probandum quod
volumus, tum ex allatis, tum ex affercndis auctoritatibus . Arianus libro tertio. Perfecti officij esse docet non ulcisci,aut vindicare iniurias . Si perfectum officium est, profecto vituperari non debet. Malo, aiebat ille apud Terentium, non prospicere, quam ulcisci,accepta iniuria. Et alibi. Reipsa re
peri facilitate nihil esse homini melius, nem
Martinus Dumensis EpiscoPus. Alli .E cap. s. Magnanimi partes. Diogenea. Alia ratio. Munus Terenti in
337쪽
3o8 DE PACIFICATION Rclementia. Seneca ait, clementiam esse virtutem Rege, & principe maxime dignam ,& maximi animi esse offensas spernere, & despicere: & humili loco nati esse, exercere manum, litigare , & in iram prouocare,atq; Io.Μonaeu' morem gerere. Alexander magnus, ut in . eius vita Ioannes Monachus refert, reg ium. esse aiebat benemerente insimulationes susti' ' 'nere. Et Antisthenes, cum ei relatum esset . quempiam ei maledicere; regium est inquit, cum benefeceris male audire. Imo, ut sa- Cardanus. pienter scripsit Cardanus,qui bene Acit illis, qui eum prosequuntur, similis est Deo, qui tot maledicentes, impios, sacrilegos conseruat, alit, fouet,& tota dic miseretur,& commodat,& pluuit super iustos, & iniustos. 'M-xςh- Et plutarchus cum de eo, qui in inimicum benevolus est , sermonem haberet , dixit. inisquis non amplectitur beneuolentiam, quisquis non laudat benignitatem, is nimirum cor habet adamantinum, aut ferro ex- Isidorus s. cussum. Isidorus libro de summo bono. ritu sis, Magna est virtus, si non laedis eum, a quo laeretiarcha sus es . Franciscus Petrarchade utraq; fortuna. Nobilissimum vindictae genus est paeritiaeus. cere. Pittacus interrogatus, cur iniuriam dimitteret; respondit: τιμωρiser, Hermanus. αμι μον. hoc est . Venia, ultione melior.Hermanus Schotcnnius libro de honesta vita docens, quomodo nos gerere debeamus er
ga inimicos, prestat inquit, illatam iniuriam
338쪽
ignoscere, quam talionem reddere. Addit: vitio est in ditium parui, & pusilli animi. Vt merito cecinerit Naso . Quo quisq; est maior,magis est placabilis irs; Et faciles motus mens. generosa capit. Diuus Irenaeus libro secundo contra hereses, cum dixisset inimicos diligendos esse ex iussione diuina, addidit, eos qui male inimicos tractant, esse, μου κροθυμουr. hoc est, exigui animi. Nec cst cur illi,qui proni sunt ad vindictam, laconicum illud in medium asserant : veterem fercndo iniuriam , irritari nouam;& pariter illud, de prsda Mysiorum: quia nihil video, quod magis hominem reuerentia, & obseruatione dignum efficiat, quasi pro viro constanti, sorti, pio, & religioso habitus fuerit. Clementia enim,& animi temperatio, & caritas, & aequitas Principedi quemvis alium magis gratiosum,& amabilem , ac reuerentia'. dignum efficiunt, quam crudelitas,& imperium: ut non male quidam
diruim. Claudius sesellius lib. de re p. Michael
Iustitia, charitas dilecti pricipis arter. Et Pelorcus Lacedaemonius fratri quaerenti, cur non ita a ciuibus ut ipse, coleretur; re- spondit: quia iniurias pati nesciret. Illud Obseruandum inquit Cardanus; quicunq; viri magnam potentiam, aut auctoritatem desiderarunt, ultionem semper conlepserunt. Quod si quis ita essct ferinis moribus imbutus, ut alicuius mansuetudine, di clementia abu-
339쪽
INI MICOR v M. 3IT hanc rem, quam hic docemus, exemplis quibusdam, quae indoctiores magis, quam rationes afficere solent, confirmare. Habet enim ut Aristoteles tradidit, se os neruos , ac Vires oratio, quae exemplis fidem facere conatur. Exempla autem potius ab ethnicorum gestis, quam a Christianorum patientia depromentur; tum ut melius perditam nostrorum hominum vivendi rationem redarguamus; tum etiam, ut quod respondere possint, minus constantes,& fortes non habere demonstremus . Et quamuis magna exemploru Sylva se se mihi osterat: tamen illustriora quaedam ex melioribus scriptoribus decerpam. Et vi a singulari patientiae exemplo exondiamur; Pericles Atheniensis, alioqui princeps, ut est apud Sabelli um, integrum diem publicum conuiciatorem patienter tulit: cumq; domum venisset, conuersus ad seruum, inquit . Hunc ciuem, domum reducito. Quid
hie fecissent fracti, & molles equites, qui
quibuscunq; minimis transverberantur ver-bulis quippe qui vitrei sunt necassent. Philippus Macedonu Rex vi, Baptista Fulgosius refert,cu m ei relatum esset, eum a Nicanoro criminari, cumque suaderent amici,
ut in illum animaduerteret, dixit. Nicanorem esse virum bonum csse sibi persuasum; cumque pauperem esse nosceret, dono ei pecuniam misit. Licurgus, Rufus refert, orbatus a ciue altero oculorum, accepit illum a
340쪽
3m DE PAcIpICATIONE populo,ut quouis modo eum puniret, quod non fecit: sed instructum bonis moribus in theatrum produxit. Lacedsmon ijs admirantibus, dixit. Quem iniurium accepi a vobis,
frugi reddo . Quidam alij deglubuissent, di
lacerassent, cosit rivissent. Phocion Athe- Atili, ii, niςnsi , Elianus scribit, cum multa praeclare gessistet, inuidia damnatus ad mortem, roga' tibus amicis quid praecepti filio reliquisset; inquit, ne huius iniuriae memor, malum pro AElian. malo Atheniensibus redderet. Antagorasi b- '. poeta, ut idem auctor scribit, 'Arcesilaum Academicum probris insectabatur; ille, ubi plures homines stare videbat, eo adibat, atq; cum ipsis colloquebatur, ut hac ratione conuiciator apud. plurimos sibi ipsi turpitudine imponeret. Simile est illud Cratis, qui pugno percussus nomen Nicodromi percussoris super plagam posuit, & per urbem vaga
batur, ut Ostenderet, maiorem esse inferentis culpam, quam accipientis dedecus; imo illustre esse iniuriam tolleranter ferre. L. Murena Catonem, a quo paulo ante ambitus accusatus fuerat, ne in seditione occideretur , suo cum periculo toga protexit. Romani omnes Syllam iniquissimum, & immanissimum, a quo non modo tota respublica detri. menta maxima, sed etiam tinguli graues inicirias acceperant, passi sunt, cuna dictaturam
deposuisset, impunem, & illaesum vivere, Mnullus est in uetus, qui eum offenderit, a quo