장음표시 사용
591쪽
ORATORIAR. LIB. Xl I. C. A P. II. s s oratori ione constricti, nefas duc uxa suscepta semel pςrsuasione dis. Cognoscε cedere.o R A T RI vero nihil est necesse in cujusquam iurare mox l es. Maius enim est ppus atque praesta' tiu ad qi 'diese ten dςςςnης dit. & euius est velut candidatus; siquidem est futurus cu visae atquiarum etiam eloquentiae laude perfectu . Quare iρ exemplum nihil a bene dieecidi facundissimum quenque proponsi sibi ad imi- mena, sed
andum: moribus vero sormandis quawhμpestis mapraece-ae omnibus pia . rectissimamque ad virtutem viam deliget. Exercitatione ambiganti quidem tetur omni; sed tampnerit plurimu in m 4mis qui. Via Diog.bns que,ae natura pulctierrimis. Nam quae potest ma stria Le- Laerti.'. peliri adgrauiter copioseq; dicendum magis abundans, quam de virtute,, de republica, de prouidentia, de origine animqtu, de amicitiast Haro sunt quibus mςnsaariter atq; oratio insur-Fant; vere bona, qu* mitigct metus, coerc Micupiditates,e imant nos opinionibus vulgi .animumque coelestem pariant. Neque ea solum quae talibus disciplinis continentur, sed ma. gis etia quae sunt tradita antiqui pus, dicta, & aesa praeelare, de quae non,α animo semper agit e conueniet. Quae profecto nusquam plura maioraq;, quam in nostret civitatis monumen. tis reperientur. An sortitudinem, iustitiam, fidem,eontinen- 'tiam, frugalitatem, contemp*u doloris ge mortis, melius alii dieebunt, quamFabritii, Curii,Reguli.Desii,Mutit,aliiq; innumerabilest Quantum enim Gyaeci praeceptis valent, tantum Romani, quod estniatus,eFemplis. Tantumque non cognatis id e rebus admonerὶ latet, qui non modo pro linum tempus, lueemq; praesentem intueri satis credat ; sed omnem posteritatis memoriam, spatium vitae honestae & eurrieulum laudis
existimet. Hinc mihi illae iustitiae hau spibat, hinc sumpta liberta tem in caussis atquς consiliit praestet. Neque erit perte. 2 ' us Orator,nisi qui honeste dicere & sciet,&aud ebit. f
Necessariam iuris ciuita oratori essiimnia .
592쪽
' 11s M. F A A. Q v I N T' L. I N s T I T. i Vris quoque ciuilis neces avra huic viro seientia est, &niciis ac religionum eius Reipublicae quam eapesset. Npm qualis esse suasor in consiliis publieis priuatisve poterit , tot terum qua bus praecipue ciuitas cotitinetur: ignarus Quo autem modo patronum Ib causseruin i, o hialso dixerit,qui quod est in pote 'tissimum , sit ab altero petitum sy the non disimilis iis, qui potetarum scripta pronuntiant. Nam quodammodo mandata perseret, & ea quae sibi a iudice credi postulaturus est, aliena si de dices:&ipse litigantium auxiliator gebit auxilio. Quoid ut fieri nonnunquam mino e in comis modo possit, cuni domi praecepta &composita, sicut&cα-rera quae in caussa lint piri discendo cognita ad iudieem per. feret : quid fiet iΗHis quaestionibus, quae subito inter ipsas a. ctibnes naseis Iehryno depormiter respectet;& inter subsellia minores ad eatos interroget ' Potest autem satis diligenter aecipere q*afium audiet, cum ei dicenda sunt aut fortiter a firmare, alit ingenue pro suis dicere Possit in actio
nibus quid fierio altercatione, ubi occurrendum continuo,
nee libera ad distendum mora est Quid si sorte peritus iuris ille noti aderit' Quid si quis non satis in ea re doctus, falsum
aliquid subiecerit Hoe enim est: maximum ignor*ntiae malum, q-d credit hium scire, qui moneat. Neque ego sum nostri mo is 'ignatus, oblitusve eorum, qui velut ad arculas se-dςnt,' tela Og ntibus subministrant: neque idem Graecos quoque nestio factitasse, unde nomen his pragmaticorum datum est. Sed loquor de Oratore. qui non clamorem modo suum caussis; sed omnia quae profutura sunt, debet. Itaque, eum hee inutilem si ad horam sorte constiterit, neque in testatio nibus faciendi s este imperitum relim. Quis enim potius praeparabit ea, quae cum aget. esse in caussa velit Nisi torte Imperatorem quis idon tum credit in praeliis quidem strenuum ae fortem, omnium quae p*gna poscit, artificem: sed neque
delectus agere, nec copias eontrahere atque instruere, neci prolpicere commeatus, nee locum capere casti is seientem rPR I vs est enim certe parare bella, quam gerere. Atqui si millimus huic sit aduocatus, si plura quae ad vincendum Valent, ab is reliquerit: cum praesertim hoc, quod est maxima necestarium, ne tam sit arduum, quam procul intuentibus soz- stasse videatur. Namq; OMNE ius quod est certu, aut scripto aut moribu constat: dubium, et quitatis regula examinandum est.
Quae scripta sunt, aut posita in more cillitatis, nullam habent l. ' dissi cuD l
593쪽
ORIAR. L I B. XII. C A P. III. Oratori disii cul; teni. gognitionis sunt mina' inusntioni hat quae Πςςζssaria consultorpin responsis explicantur, qui in vethotum inter- Iuris cini-Pretationesvht posita, aut in re pr nique discrimine. Vim cogui catusque vocis intelligere, aut commune pitudςntium est,aut Proprium oratoris : aequita* optimo cuique noti ma. Nos Porro &bonum virum,&Erudeo tem in pijRjs Q raro reae putamus: qui cum se ad id quod est optimum natura, direaeriti , non magnopere commouebitui, si quis ab pQ sqnsul viisdi bs entiet, eum ipsis illis diuersas inter se opinio nes tueri cqRcςD. sum sit. Sed etiam Ga osse quid quisque Φnserit, volet; lecti'-nis opus est, qua nihil est in stodiis minus laboriosum. Quod si plerique desperata facultare agendi,ad disesngi 'ius de eli. Vt litM. nauerunt, quam id scire facilesstoralpri . quod Mihsqnt qui sua quoque eonfessione Orarores esse non possμηt yelum M. Cato cum in dicendo praestantissimus, tum istidemsui
peritissimus:&Scaeuolae Seruioq; Sulpi io cq cessia est eseam- , facundiae virtus. EtM. Tullius non modμ inter agen 'inimum, 'quam est destitutus scientia iuris, sed etiam coinspnereAii- aqua de eo coeperat: ut appareat posse Oratorem non discendo. tantam iuri vacare, sed etiam docendo. Verum ea qua demq-xibus excolendis studioque iuris praecipimus, nequis dat reprehendenda, quod multos cognouimus, qui tardiot boris, quem ferre tendentibus ad eloquentiam necessieconfugerint ad haec diuerticula desidiae: quorum alii se ad al- , ,hum ac rubricas transtulerunt,&formularii; et, ut Cie qait, legulei quidam esse maluerunt: tanquam utiliora eli enς Orato se tes ea, quorum solam facilitatem sequebantur alii pigritiae . strat. arrogantic tis, qui subito fronte conficta, immissaque barba; ero Mura veluti despexissent oratoria praecepta, paulum aliquid sedς- ruar in scholis philosophorum, ut deinde in publieo tristes,aomi dissoluti, e piarent aut Oritatem contemptu caeterorum. 4PHι LosopHIΑ enim simulari potest, eloquentia non porcst. io
Necessariam Oratori cognitionem historioum.
Ufloriam quoque Oratori neeessariam esse vult, cum verar rum etiamfabulosa in qua tameu antiquitatu osene iis ma-
594쪽
cum veterum , tum et am nouorum : adeo ut non ea modo
quae conscripta sunt historiis , aut sermonibus velut permanus tradita, quaeque quotidie aguntur, debeat nosse: verumne ea Auidem quae sunt a clarioribus poetis ficta, neglisere. Nam illa quidem priora , aut testimoni ,ruin , aut etiam indi, eat ram obtinent Iocum. S d haec quoquς aut vetustatis fide tuta sunt, aut ab hominibus magnis praeceptorum loco fict Ili--ε ereduntur. Sciat ergo quam plurima. und ciet iam SENI B v εο θs 7. autoritas maior est, quod plura nosse & vidit se creduntur: quod Homerus seequentissime testatur. Sed non est expectanda ultima aetas. cun itudia praestene, ut quantum ad cό-guitionem pertinet rerum, etiam praeteritis seeulis vixisse vi
HIΞc sunt quae me redditurum promiseram , instrumenta, non artis; ut quidam putauerunt; sed ipsius Oratoris. Haec arma habere ad manum, horum seientia debet essest cinctus, accedente verborum figurarumque facili copia,&iauentionis ratione, & disponendi usu:& memoriae firmit te, & actionis gratia. Sed plurimum ex his valet animi praestan i i, quam nec metus frangat, nec acclamatio terreat, nec audientium autoritas ultra debitam reuerentiam tardet.Namur abominanda sunt contraria his vitia, eonfidentiae,temeritatis, improbitatis, arrogantiae; ita eitra constantiam, fidu
ciam, sortitudinem , nihil ars, nihil studium, nihil profectus
595쪽
o Ra To R I A R. LI B. XΤΙ. C A P. U. 3 oratori ipse profuerit: ut si des arma timidis de imbellibus. Inititur necessa- meherete dico i quoniam & alitur accidi potest , ipsam verecundiam, vitium quidem', sed amabile, ωqtiae virtutes facit. Π umlime generet: esse interim aduersam, multisquein ebulla la- cogniti isse thona ingenii iuditiive in lucem nonprolata ,si in qu dam seereti consumeremurificiat autem si qui S haec Drtemiet Veraeuniatas adine peritus,distinguendi 'im cuiusque verbi leget monprobitatem amereprehendis sed verecundiam, quae est timor damnosa. quidam rςdqeens animum ab iis quae facienda sunt..iunde confusio,&ccepti poenitentia.&subitum silentium. .Qusezrro dubitet vitiis adscribere affectum, prbpter quem iacereoneste pudet Neque ergo rursus nolo. eum qui sit dicturus,& solicitum surgere, & colore mutari, Seperieulum intelliis gere: quae si non accident, etiam simulanda erunt: sedis tellectus hie sit operis, non metus: moueamurne, non concidaisinus. OPTIMA est autem emendatio eree diae, fidueia:&quamli set imbecilla frons, magna conscientia sustinetur. Sunt di naturalia, ut supra dixi, quae tamen & cura ivtrantur, όnstrumenta; vpx, latus, decor:quae qu; dem tantum valent, ut
frequenter famam ingenii faciant. Hlibu it Dixtires etas notira copiosiores: sed eum diceret: eminete icthfaeqnsales Traehallusi videbatur. ea eorporis sublimitas erar risurdur ' mista 'eulorum. frontis autoritas, gestus praestantia; ox quineth, Oratoris non ut incero desiderat, pene tragoedorum ea sullat Smnis, quos ego quidem audierim, tragoedos . Certe eum in basili agis ἰώ . o. Iulia diceret primo tribunali, quatuor autem iudicia viren s c. I.qu Do est, cogerentur, atque omnia clamoribus fremeren N audi mitiani tum eum, &intellectum, & , quod agentibus caeteri fiscin- meliosum fuit. laudatum quoque ex quatuor fribe libus p' memini Sed hbe votum est,&rara felicitas:quae si non adsit,
sane iussi ei it, ab iis quibus quis dicit, audiri. Talis essως et
596쪽
M. F A B. QI INTI L. INSTIT. firmior in posterum εὐprudentior orator euadat. quod Ciceron/mfrisse probati iAGendi autem initium sine dubio secundum vires cui utaque sumendum est: neque ego annos definiam cum Demosthenem puerum admodum actiones pupillares habuista se manifestum sit: c aluus, Caesar, Pollio, multum ante quaestoriam omnes aetatem strauissima iudicia susceperint: praetextato egisse quosdam iit traditum: Caesar Augustus duodecim natus annos, auiam pro Rostris laudauerit. Modus mihi videtur quidam tenendus, ut neque praepropere distringatur immatura frons,&quicquid est illud adhue acerbum, prosera. tur. Nam inde & contemptus operis innascitur, Standam eta iaciuntur impudentiar,& quod est ubique perniciosissimumὶ pr uenit vires fiducia Nec rursus differendum est tyrocinium in senectute. Nam quotidie metus erescit,maiusq; fit semper quod ausuri sumus: tidum deliberamus quando incipiendum sit, incipere iam serum cst. Qu are fiuctum studiorum viridem di adhuc duleem promi decet,dum & venia & spes est,¶tus fauor,& audere non dedecet: si quid desit operi, supplet aetas & si qua sunt dicta iuueniliter, pro indoleaeeipiun tur: ut totus ille Giceronis pro Sexto Roscio locus, Bidenim ram ommune. quam spiritsos vivis, terra1 rtuis, marefluctuantibin, Iitrua eiectiιὶ eum sex is viginti nativis annos summM audien-rium ςlamoribu dixerit, deferbuisso tempore, is annis liquata tangsenior idem fatetur. Ethersi equantumlibet secreta si adia contulerint, est tamen proprius quidam fori profectus: alia lex, alia veri discriminis facies: plusque, si separes sus sine doctrina, quam citra usum doctrina,valeat. Iaςoque nonnulli senes in schola facti stupent nouitate, cum iniud ista venerunt,&Omnia suis exercitati opibus similia desiὸerant. Atiles & iudex tacet.&aduersarius obstrepit, & oihil temere dictum perit : M siquid elabi ipse sumas, probandum est: & laboratam conge stamque dierum ac noctium studio actionem, aqua deficit:&omisso magna semper flandi tumore,in quibusdam caussis loquendum est. quod illi disertiminime sciunt. Itaque nonnullos reperias, qui sibi eloquentiores videantur, quam ut caussas agant. Caeterum illum quem iuuenem, tenerisque adhuc viribus uitentem in forum deduximus; & incipere a quam maxime facili ac fauorabili caussa velim, v T catuli serarum
molliore praeda saginantur:& non utique ab hoc initio con tinuare
597쪽
O R A T o R I A R. L I p. XII. C A P. VII. sues oratoriouare operam, &ingenio adhuc alendo callum inducere ; sed quae ob. iam scientem quid sit pugna,&in quam rem studendum sit, refici a querenovari. Sic & tyrocinii metum, dum facilius est in Iulcipι
audere, transierit, nec audiendi facilitatem usque ad eontem- endriptum operis adduxerit Vsus est Schae ratione M. Tullius: & caussis. cum iam clarum meruisset inter patronos, qui tum erant, no
mens in Asam nauigauit,seque & aliis sine dubio eloquentiae ac sapientiae magistris, sed praecipue tamen Apollonio Moloni, quem Romae quoque audierat, Rhodi rarius sermandum e .ae velut recoquendum dedit. Tum dignum operae pretium vehiticum inter se congruunt praecepta dc experimenta.
infuscipiendis caussis oratori obstruanda int.
Oratorem ad defendendum quam ad accusandum propensoremes debere iudicat, θ' tamen interdum meipublico, velpriuato eio ad accusandum adduci, non poena nocentium ,sedemendation cupiditate.id exempla clarissimoνumvirorum confirmat. in cause sis autem recipiendis, quanuis multasint:tamen amicis, at poti ,- mu iudicesfuerint, obsequendum e sed cauendum interim,ue quid ambitiose velpro solentibus contra dignitatem Deiamm. Dimittendam etiam nonnunquam causim imprudentersu ceptam, postquam iniquam esse cognouerimus. Illa prorsera indignum es adiungit, eloqueutiam inquasa haberi: tametsiiusa gratia referen sit bene merenti Oratori, pνasertimsiegeat:in quo tamιn ipse modum seruare debeat, neque unquam/aesei eum litigatore, nomerces esse videatur polim, quam ossiciosa beneuolentiae quod valda ali num sit a liberalissim aequate, is infra duntiarem Ora
CVm satis in omne certamen virium fecerit, prima ei cura in suscipiendis ea lassis erit an quibus defendere quidem reos profecto quam facere vir bonus mallet: non tamen irae nomen ipsum accusatoris horrebit, ut nullo neque publico , neque priuato duςi possit ossicio, ut aliquem ad reddendam rationem vitae vocet.Nam & leses ipsae nihil valent ,ni- ' a vias actoris idonea voce munitae : & u poenas scelerum expete- leant. re fas non est, prope est, ut scelera ipsa permissa sint: & licentiam malis dari,certe contra bonos est. Quare neque sectorum
598쪽
rum que relas, nee amici Fel propinqui neeem. nee erupturas in rempublieam conspirationes inultas patietur orato irnon poenae nocentium cupidus, sed emendandi vitia, cotti gendique mores. Nam cla I ratione traduci ad meliora non possunt, solo metu continentur. Itaque vae ascusatoriam vitam viuere dc ad deserendos reos prae o duci, proximp m latroeinio est; ita pestem intestinam propulsarei cum propugnatoribus patriae comparandum. Ideoque principes in Republiea viri non detrectauerunt hane officii partem: creditiaque sunt etiam clari iuusn , obsidem Reipublicae dare m Iorum ciuium accusationem ; quia nec odisse improbos, nessimultates prouocare, nisi ex fiducia bonet mentis videbantur. Idque eum ab Hortensio, Lucullis, Sulpitio, Cicerone,Cae sare, pluribus aliis; tum ab utroque Catone factum est: quo-Tum alter appellatust est sapiens, alter. nisi creditur sui sse, vix seio cui reliquerit huius nominis locum. Nanque defendet omnis Orator, idemque portum illum eloquentiae suae saluta.
xem, non etiam piratis patefaciet, duceturque in aduocat: nem maxime caussa. Quoniam tamen omnes qui non impr0be litigabunt, quorum certe boya pars est, sustine e non po- . test unus, aliquid&commendantium personis dabit, &ipG-' at de- rum qui iliaicio decernunt optimi cuiusque voluntate
cernent. moueaturi namque ho4 α amicillimos vir bonas habebit. Summouendum vero est utrunque ambitus genus, o pQ ted
tibus eontra humiles venditandi operam suam: vel illud etiam iactantius, minores utique sontra dignitatem Quot Iendi. Non enim fortuna eaussas vel iustas. vel improbas tacit. Nerue vero pudor obstet, quo minus suseeptam cum melior vi eretur, litem; eognita inter dicendum iniquitate, dimittat, euin prius litigatoridixerit verum Nam & in hos,maxim9m,
si aequi iudico sumus, beneficium est, ut non Gamus spe litigantem NED E est dignas operarat rupi, quiva
utitur eonsilioὼ.. Et certe NON convcoit ei quem in tormesse volimus, ininstatueri scitentem. Nam si exi.is,qua pra diximus, , eaussis falsum tuebituri; et ix tamen honestu
quod ipse faeiet. Gratisne ei sempexagendum sit,tractari phettest. Quod exprima statim fronte diiudicare,imprudentius
est. Nam quia ignoratiquitria Ionge sit honestissimis iacili- heralibus distisinis,& illo quem exigimus an odi si ,
mum, non vendere operam, nee eleuare inrui benefi-
599쪽
seruanda in discena dis caussis. Xenophon
bilium ri' ORATORIAR. LIB. XII. C A P. VIII. sue rium habent. Caecis hoc, ut aiunG satis claruilest: nee quisquam qui sufficientia sibi smodi ea autem hae e sunt possidebit, riti ne qdaestum sine crimine sordium fecerit.At si res familiaris amplius aliquid ad usus nee essarios exiget, secundum omnes sapientium Iege, patietur sibi gratiam referrircum & socratici eolloeatum sit ad victum: & Zeho, Cleanthes, Chrysippus mercedes a discipulis aeceptauerinta NEuva enim video quae iustior aequirendi ratio; qumnex honestissimolabore; ab iis de quibus optime mmuerint, quique si nihil inuleem praestent, indigni fuerint defensione. Quod quidem non i
stum modo', sed necessarium etiam est, cum naec ipsa opera, tempusque omne alienis negotiis datum facultatem aliter . acquirendi recidant. Sed tum quoq ue tenendus est modus:ae plurimum refert, & a quo accipiat, &quantum,& quousque. Paeiscendi quidem ille piraticus mos, & imponentium pert- eulis pretia, procul abominada negotiatio, etiam a medioeriistet improbis aberit, cum praesertim bonos homines, bonasque caussas tuenti, non sit metuendus iugratus: qui si futtv- at qui situs , thalo tamen ille peccet. Nihil ergo aequirere volet Or futurus. tor vItra quam satis erit: ae ne pauper quidem tanquam me cedem aeripieti sed mutua beneuolentia utetur , cum sciat se tanto plus praestitisse quia nee venire hoc beneficium oportet, nec perire. DeniquEvt gratus si Gad eam magis pertiner,
his in distenta causiis Oratori obseruandasint.
Neipis, nonnulli negligentia, alii ambitione uuluae curantirique vero per alium vim muri, neque ex libelli sedρerseipsum cognoscendam. Summam autem diligentmma ibandam , ira vestiam neque impori pareatur, nequefugiatur molestis,quo min-fva etiam δε eadem νe audiamin. Notanda etiam interim esse qua- .H-, ne excidant,monet. Acriterquos litigatori instandum,suax qua versandum omnem inpariam, smodo ex nostrώ,modo ex ad- --6-ispersona agendum. Instrumenta lituis isseisiunda omnia . q
600쪽
s 18 M. FAa. QI I N et I L. I M s T I T. se omnibm ant oeulospropositis,uiisndum, quidin quaque rasi missimumsis θ asimandum in utrangu partem, ut totim ratio eaenim ante iudicium prossiciaturi T Roxima discendae eaussae ratio, quod est Orationis fundat.1 mentum. Neque enim quisquam tam ingenio tenui repeantur, qui cum omnia, quae sunt in caussa, diligenter cognoue ridi, ad docendum certe iudicem non susticiat. sed eius rei paucissimis cura est. Nam ut taceam de negligentibus, quorum nihil refert ubi litium cardo vertatur, dum sint quae velo Laut. e tra caussam ex personis,ac communi tractatu locorum oe-eationem clamandi largiantur: aliquos & ambitio peruertit, partim tanquam occupati, semperque aliud habentestium as quoa ante agendum sit, pridie ad se venire litigatorem, alit Moeatoriam eodem matu ino iubent. nonnunquam etiam inter ipsa sub quo=isis la sellia didicisses: gloriantur partim iactantia ingenii, vires ciciabusa. to accepisse videantur, tenere se & intelligere prius pene quam audiant mentiti, cum multa &di ferte, summisque clamoribus, quae neque ad iudicem, neque ad litigatorem pertineant, decantauerunt bene sudantes beneq; comitati per forti' redueuntur. Ne illas quidem tulerim delicias eorum, qui doceri amicos suos iubent: quanquam minus mali est, si illi salteteste distant, recteq; doceant. Sed quis discet tam bene, quam patronusὶ Quomodo autem sequester ille & media litium ma. nus, & quidam interpres, impendet aequo animo laborε in alienas aetiones, cum diei urus ipse non sit Z Pessimae vexo leonsuetudinis, libellis esse c6rentum, quosc6ponte aut litigator, qui ι onfugit ad patronum, qaia Illi ipse no suffiei te aut aliquis ex eo geuere aduocatorum , qui se non posse agere confitentur: deinde faciunt id quod est in agendo disti eis imum. Nam qui iudieare quid dicendum, quid dissimulandum, quid deest
nandum, mutandum,mgiendum etiam sit, potest ut non sit. Orator, quacido quod dissicilius est facit Hippiro non tantunoeerent, si omnia seriberent uti gesta sunt. N e consilium' & colores adiieiunt, & aliqua peiora veris, quae plerique eum. acceperunt,immutare nefas habent,&' velut themata in scholis posita custodiunt. Deinde deprehenduntur, 3c caussam quam discete ex suis litigatoribus noluerunt, ex aduersariis distunt. Liberum igitur demus ante omnia iis,quorum nego tium erit, tempus ac locum : exhortemurque tuo, ut omni