장음표시 사용
151쪽
1 3 8 De Disciplina. s Moribus
o procacibus procacis herae anciIlulis dignosceres. Ita Domipho apud Plautum de ancilIa, quae nimis eleganti sorma tali. De: Neque illa matrem satis boneste tuam sequi poterit eomes, Neque sinam. Ch: qui μυῆ De: qκia illa forma matrem familias . FI itium sit , si seg Istra ... - .. ac paulo post: tbὶ a .
- Ancillam viraginem aliquam non malam forma maIa, Ut matrem addecet familius, aut Saram, am a 3ptiam. De hoe multo maris insequentibus temporibus sollicitae suere Christianae sceminae, ideoque Demetriadi suae divus Hieronymus: cc ω-nueborum tibi, pucllarum , ac servulorum mares magis eligantur, quam vuItuiam elegantia . Etenim ut idem alibi ait : d animus dominiarum ex ancillaram habita judicatur. Id certum est, nullam unquam sine comite prodire solitam, idque cujusque orditas matronis ita religi sum fuisse, ut Ulpianus testetur, non levem injuriam matronis fieri ab iis, qui comites earum abducunt . Propterea Alcmena apua
Iubere mi ire comites. - f mn jubes , Ibo egomet, comitem Pudicitiam rixero . Verum illae , quae divitias , fortunasque suas ostentare vel Ient, semvorum , an cissarumque agmen secum trahebant , ut quoties prodesarent, castra co mουeri vere crederes, adeo magno tumulis ingrediebantur. Sanctus Hieronymus etiam hujusmodi comitatum exercitum appellat spin: noli in publicum procedere spadonum exercitu prae me , Singularis itaque Plotinae Augustae laus suit, quod parca comiIaιω h eum silentio incederet . e Nee servi solum & servae prodeuntes locupletiores sceminas seque. hantur, sed etiam amicae , quas tenuiores e plebe matronax fuisse ,
Puto. Ideo Iuvenalis ci :Ut spe tra Iuris, eo ducit Ogulnia vestem, Condueis comites , sellam, certacal, amicasItem Martialis hin:
Aut turpes, wIulisque foediores: Has ducis comites, trabisque tecum Per eandiυia , porticus, G Iru. Cum
152쪽
Cum autem Horatius in matronarum comitatu, di parasitas videatur enumerare ta): sodes , lectica , ciniflones, parasitae, has ego crediderim non alias esse , quam quas alii vocant amicas . Sicut enim clientuli principes viros , ita e plebe matronas honestas quidem, sed tenuiores fuisse puto, quae principes steminas in publicum deducerent , domumque reducerent, idque cibariorum spe ,, ideoque parasitae dictae a poeta, quibus non sportula, sed recta coena forsan dabatur. Eunuchi qai posterioribus temporibus frequentissimi in familia, ac comitatu matronarum, ut ex multis Sancti Hieronymi Iocis colligitur tb , rariores aliquando suere , ae non nisi opulentissimarum . Terentius sc):- eunuchum porro dixti istis te, Quia solae utuntur bis reginae: repperi. Cum autem tantus esset Romanis divitibus servorum numerus, ut
Pedanto Secundo quadringentos, Tacitus da, Plinius te, C. Caecilio Claudio Isidoro servorum quatuor millia eentum sedecim, alicui ad viginti millia aliqui tribuant, quot servos, quot ancillas uni dominae operam impendiue credis p Singulis singulos servos, aut ancillas muneribus, vel potius deliciis , & ineptiis praepositas , disces ex inis
scriptionibus, ubi saepe servae ornatricis, sarcinatricis, a m&ndo muliebri, a carella etiam occurrit mentio. Sed cui rei non pecuIiaris serisuus, aut ancilla ob herae delicias destinata λ Omitto rudiores, & deis formiores, quae ad textrinam, quae ad totius familiae bonum proe randum, aedes verrendo, cibum coquendo , ligna caedendo , caetera. que laboriosa opera edendo adigebantur, earum, eorumque, qui Ium xvi, ac deliciis unius dominae ivserviebant, accipe aliquorum nomiana ex Plauto ssi: Vesipicae, unctis, auricinos , flabelliferae, sandaligerulae,
rurices, cistellatrices , xuncti, renuncia. Quin etiam hominum monstra aliquibus in deliciis: g Non ne, tibi mibi dixti, cupere te ex 2Ethiopia
Inter tot ancillas semper etiam aliqua fuit , quae honestius a d mina habita, mentis, & consiliorum ejus, ac, si opus esset , flagi.tiorum , conscia erat. Hujusmodi ancillam volebat videri habere se Ogulnia illa, ideoque eleganti forma , di rutilis capillis conduxerat
153쪽
i 4o De Disciplina, re Moribus
flavam , cui det mandaia , puellam ta . Nisi hic mavis cum aliquibus Iegere ειυeam , namque aiunt hujusis modi elegantes ancillulas Fabias, alii Faveas appellatas, credo , quia eis prae caeteris herae favebant. Gloss. Foea πωδὰκα: Faveus παῖς. Ideo Scaliger Plauti Iocum dubiae sanitatis ita legit tb rsuasitque hunc annulum Faυeae suae dederit, quae tamen lectio omnibus nequaquam arrisit.
Iterum munditiae. Faeminarum luxui fraena nequidquam
saepius injecta. V Enio nune ad munditias, en Itumque muliebrem , cujus omni
aetate magna curiositas, sequioribus saeculis modum omnem ,& fidem excessit. Mulierum ingenio, dc maritorum indulgentiae id ascribendum . Illae rebus omnibus cum privatis, tum publicis agendis parum idoneae caeteris omnibus ornatum corporis praevertere . Non
magistratus, ait Livius te , nec sacerdotia, uec dona, aut spolia belli. ea bis contingere possunt. Munditiae , ct ornatus, ct cvlιχs bo foemina. rum insignia sunt : his gaudent, o gloriantur , bunc mundum muliebrem pellaruur majores nostri . Mariti, ut quid esset, quod imputare iis possent, ac ad caetera morigeras, dicto audientes, Praesertim vero fidei servantissimas haberent , obsequentes se his uxorum studiis prae stare maluerunt . Ut non trisis , Ua Ierius Maximus inquit id , --rum , O horrida pudicitia, sed bo esto comitatis genere temperara esset , industentibus maritis, ct auro abundanti, ct multa purpura usae sunt, ct
quo formam concinniorem incerent , summa cum diligentia eapillas cinere rutilarunt . Amamioris cultus curiositas caepit itaque eum Romana inrum sceminarum pudicitia, ut non dubitem, omnium primas, hoc est ipsas Sabinas, initio urbis ad propagandam sobolem Iaptas, Pro ut ea aetas tulit, in sese ornandis diligentia aliqua usas , dc mundiusculas suo more extitisse . Imo eum alia muIta raptis ilIis primos Romanos, ad patriae, Parentumque desiderium levandum , injuriaeque doIorem minuendum , indulsisse certum si, hoc quoque statim Permisisse puto, ut quam scite possent coIerentur. Ad Coriolani tatamen tempora majoris luxuriae Originem refer. Tunc enim, teste V Ierio Maximo te , Se Ius matronarum ordinem benignissmis decretis
154쪽
adornamit . Namque Uetustis ainium t clinium emendat Lipsius , ut infra dicemus in inmmbus novum υittae discrimen adjecis : permisit quoque bis pmpurea υeste, o aureis ait segmentis. Hinc paulatim crevit licentia . Captis a Camillo Veiis plurimo matronae auro abundasse dicendae sunt, cum tantum in publicum aerarium detulerint sa) , quanto urbis , agrique V ejentani decima pars aestimata erat. Neisque totum eXhaustum credas . Paulo etiam post redempturi sese a Gallis Romani, eum in publico deesset acrum ib) quo summa pactae mercedis Gallis confieret, a maIronis collatum acceperMnt , νι sacro auro abstineretur R Sub bellum punicum secundum , quam excrevisset mulierum luxus, eum ex multis Plauti locis colligi potest, tum praecipue ex eo, ubi artificum recensio fit, qui aut .concinnandis , aut inficiendis vario colore earum vestibus, ac mundo muliebri instruendo Operam Iocabant. c Stat fullo, pbragio, aurifex , laxarisI , Cavones , pelagiarii, indusiarii, Flammearii, violarii, carinarii, Aut manulearii, aut murrhobatbrarii, Propolae , Iimeones , calceolarii, Sedentarii sutores, diabatbrarii , Misarii a flant, astant molocbinarii, Petunt fullones , sarcinaIores peIunt. Treeenti eum flant phlaesae in atriis Textores , simbolaris , arcularii Meuntur: daturAEs. jam hosce absolutor censeas, Cum incedunt infectores erocotarii; Aut aliqua mala crux semper est, quae aliquid petat. Quaenam fuerit sngulorum ars , pete a Plauti interpretibus , qu
rum alii aliter divinant. Id in plano est , poetam his sumptus , di rei famiIiaris dispendia significare, quibus matronarum Ornatus stabat .
Neque nullo inter se singularum certamine eoli solebant matronae Romanae, quin ne meretriculae quidem. Plautus id): SaIis nunc lepide ornatam credo, soror, te tibi υiderier rSed ubi exempla conferrentur meretricum aliarum, ibi tibi Erit cordotium , siquam ornatam metius fore conspexeris. Hanc sceminis naturalem aemulationem sigmficavit etiam Cato seum
Pro Oppia Iege diceret e . Ideo, quae ob egestatem ornamenta si
155쪽
hi parare non poterant, ne minus quam aliae spectarentur , aut mi noris essent, ea illa: certo pretio in singulos, vel plures dies conducebant. Matronas etiam Ioquor, qualis Ogulnia ta , de qua alibi mentio fuit. Mulieres autem illas, quae mundum muliebrem acceωPto pretio locabant, dictas Lavinias , aliqui putant , ducti quodam Plautino versu b), qui tamen aliis desperatae ianitatis videtur, unis de tamen illis hoc nomen inditum, non satis explicant. Ut ad tributa omnes promptiores essent , cum modus supervacuis sumptibus imponendus videretur, ardente bello punico, C. Oppius Tribunus plebis, in Fabio, Tib. Sempronio Coss. legem tulit sc , ne qua mulier plus semuηcia auri baberra o neu issimemo versicolore meretur. Anno post vicesimo, annitentibus summa animi contentione matronis, S populi suffragia eblandientibus, abrogata lex fuit. Post Philippum regem Macedoniae devictum , ac praecipue post Manlii triumphum de Gallis, qui Λsiam incolebant, ab exercitu asiatico peregrinae luxuriae origine in urbem inυe fa cdθ, sine Iesse , di sine modo vires sumpsit insita haec mulieribus curiositas, as ct imbecillitas menis iis, ut inquit Va Ierius Maximus se , ct graviorum operum negaIa af feritatio omne studium ad curiosiorem sui exIIxm bonatur conferre . Pruindenti itaque consilio Cato, cum censuram gereret, cohibere mulie rum, totiusque civitatis luxum conatus est . Ornamenta enim f , ct vestem muliebrem, S υebicula, quae pluris quam quindecim millium aeris essent, in censum referre viatores jussit, proque iis omnibus Iernos in miialia aeris attritais, hoc est tributi nomine pendi jussit. Λliquando etiam huic tanto malo, tantisque virorum dispendiis de Daenis injiciendis & sub Imperatoribus g actum est. Sed frustra semper fuit licenistiam , quae immensum proruperat, velle revocare. Quoniam vero hunc ludum Iudimus , atque in iis inaniis Iaboramus, singulas mulierum arculas, di pixi des, quantum fieri poterit ,
Per scrutemur, ac universum mundum muliebrem excutiamus. Primo
156쪽
m vestibus mulierum. Praetexta puellarum, marronarum sola, i S palIa, toga meretricum. ANtiquissimis temporibus toga communiter usos Romae mares , ae seminas, nemo jam negat. Tunc vero honestiores mair mas in praetexta incessisse, Ferrarius ca) probabile putat, videturque affirmare Festus: rogam, qua mulieres utebamur, praetextam elabo aureo. Quamquam autem deinde marium propria facta est toga ; utriusque tamen sexus puerilem aetatem praetexta honestari, et sacram veIupesse, voluerucit. Pueros in praetexta incessita, non est cur probem, Puellas autem quoque praetextatas tasse, probat locus ille Ciceronis b): eripies igitur pupillae togam praetextam φ Luculentius etiam illud
Mox ubi jam facibus esit praetexta maritis. Praetexta itaque vestis erat innuptarum rantummodo, cum n ptae , toga deposita, stolam sumerent , ac pallam, quae matronales vestes fuere . 'Principio quidem unam tantum tunicam gestarunt mares, tam inaeque, mox duas habere caeperunt. Interior altera brevior , & corpori propius adhaerens, quae ideo minime cingebatur , subncula ap pellata est, quae marium erat, intinum , aliis indusium , quae idem inarum . Subuculae tunicam mares , intuso tam inae stolam superindu eebant. Stolae autem jus nulli prorsus, nisi matronis, ut proinde stolae nomine, tamquam proprio insigni, matrona, & mat mnarum
ordo significetur. Valerius Maximus cd θ: confessus plus saturis re blieae in sola , quam in armis fuisse, nec non alibi ce): te eumdec Pudicitia matronalis stola censetur. Erat stola tunica longior, quae ad plantas flueret , Horatius ideo
atque ultra humerum per braechia tota ad manus manteis pertin rer . Effoeminatos hinc Cicero significat asseclas Catilinae , quod manicaiis, ae talaribus tunicis essent. Credo, ut ad opus expeditos sese ostenderent, brevibus tunicis, Et citra humerum desinentibus initio uti viros caepisse , taminas autem , ut pote inertes, manuleatis'
157쪽
tunicis, ac talaribus impediri, pro nihilo habuisse . A. Gellius prudori , ac pudicitiae inventum hoc tribuit sa) : formiais filis issem
longe , lateque diffusam decor a m existimuυerunt , ad ulnas, cruraque adis versus oculos proIegenda . Hoc certe praestitit stola , ut a facie ad imos pedes indutae matronae , ac tectae essent , ac Propterea Hor tius b : ...
Matronae praeter faciem nil cernere possis. Quamquam aliquando aliqua non defuit , quae breviusculo vestituimpudentius uteretur, cujusmodi Catia illa , quae Horatii tempore una videtur id sibi licentiae su mpsi sse. Matrona praeter faciem nil cernere possis, Caetera , ni Catia est, demissa veste tegentis. Stolae manicae consui ab humeris ad manus solebant, ad luxum vero aliquae, ut ex AEliano doctissimus Ferrarius reseri te , fibulis aureis potius , aut argenteis nectebant, & constringebant. Ad extremam stolae oram adsuta erat instita, seu limbus , aut nisseia, quae stolam ipsam honestabat, di fortasse ne plicis implicaretur Pedibus, impediebat. Horatius id :- talos subsuta tegit iUita is ste. Unde apparet, stolam subsutam institae, non institam stolae, ut putarunt aliqui. εDe stolae coIore, ac segmentis aureis mox, nunc de palla, quam Praecinctae zona stolae superne injiciebant matronae, sicut tunicae viri togam. Hi ne liquet, falsum esse Anselmum Solerium tractatu de Piis eo se , cum ait, Romanas sceminas stola caput operuisse . Neque enim vestis ad medium praecincta , a Iiisque subjecta revocari in eaput Poterat. Deceptus autem SoIerius suit ab Isidoro, quem patet, cum stolam definit is , maIronale operimemem , quod cooperto capise , seapuIa a dextro latere in Iae υum humerum mittisaer, patet, inquam, st tam a palla minime distinxisse . Sed de capitis operimentis suo loco. Palla autem erat pallium muliebre, cujus partem in humerum sinu strum rejiciebant, alteram sinistro bracchio subducebant. Aliquando vero non pallam stoIae superimponebant , sed amicutam. Certum est autem amiculum genus fuisse pallii , siquidem Cia cero , quod prius amiculum dixerat , pallium deinde vocat gJ :AIcibiades paulo ante interhum ωβs es is somnis amicae esse amistus amictito. Deum esset projectus inbumatus , ab omnibusque desertus jaceretraemica corpus ejus texit suo pallio. Ideo di virorum amiculum fuit apud
158쪽
Grmos , siquidem Nepos de Cimone ca): cum aliquem offensMm fortu. ais, videret minus bene vestitum, suum amiculam dedit. Flammeum etiam quo nova nupta velabatur, quod Festus modo vestem b , modo ve- dimentum sc) generice vocat, amiculi nomine alibi significat id rCorollam noυa nupta de floribus, wrbenis , herbisque a se lectis sub amia Io ferebat. Praeterea amiculum pallium quoddam fuisse, liquet, ea quod nisi sustineretur, fluebat, ac trahebatur. Plautus se :Gy: Amiculum Me sustolle saltem: Si: fine trabi, cum egomet trabor ,
, age sustolle boe amiculum. Aut igitur palla, aut amiculo pro libito induebantur . Neque aliud fuisse puto inter pallam, & amiculum discrimen, quam quod fatetur etiam Ferrarius gy, nempe quod amiculum palla brevius , seu pallium erat breve. Iudor hJ amiculum dicit, esse meretricium pallium lineum. Fa Isissime. Namque constat ex Livio , cujus Ioca infra a d. ducam, non solum matronas Romanas li), sed di reginas k amiculum gesta sse.
Haec matronarum indumenta , neque alia novimus. Sic enim cum stola, dc palla , sive amiculo honestae omnes mulieres incedebant , nam de meretriculis nondum sermo, quae quidem pauperrimae nota erant. Sicut enim homines ingenui suere Romae , qui quod togae emendae non erant, tunicati tantum incedebant; ita etiam e sceminis ingenuis, di honestis, quae pallam sibi parare non Poterant, it Ia Lx incedebant, cum tunica scilicet tantum matronali , hoc est talari , & manicata . Dubium tamen a Iiquod Ferrarius injecerat de paupercularum sto Ia . Crim enim ille quemdam Plinii locum interpre-
hi videtur . Ita Plinius il : Etiam ne pedibus induitur caurum atque inter stolam , plebemque, buu medium foeminarum equestrem ordinem facit . Ad haec Ferrarius m : quemadmodum in taris aurum in annulis disinguebat a Curia, a plebe, ordine equites , atque medium ordinem faciebat ; sta in mulieribus ainum periscelio , compedeque gestatum distinguebat libertinas a stola , id est matronis honestis , re a plebe inope , sicque -Iuti medium quemdam equestrem foeminarum ordinem faciebat . Hi ne potest colligi , putare Ferrarium aut in plebe inope nullam honestam , aut honestam aliquam sine stola . Neutrum autem diiscendum videtur . Honestatis enim curam & pauperibus suisse , pro
159쪽
Togam δ tunicam virilem y ancillarem λ Quod periseeliis ear
rent, hoc solo a meretricibus discernebantur λ Nequaquam, si hone. stae erant. Quare probo quidem satis acutam , quaque meliorem ne. mo attulit, Ferranii interpretationem, sed puto Plinio, dum fligi diuscule hic argutatur , plebem, quam stolae opponit , inopes , didio lares meretriculas esse, ideoque optime dictum, stolam primum mulierum ordinem, ac velut senatorium, nuptarum scilicet, di ma tronarum constituere , Periscelia divitum libertinarum a Iterum ordi nem , ac velut equestrem , cum in tertium plebejo similem seortit Ia, atque id genus mendicabula rejecta essent. Sieut enim viri in Seianatum di populum discreti, populus in equites , di plebem; ita se minae in stolatas divisae, ac libertinas, libertinae in duplicem iterum ordinem, divitum scilicet, quae aurum pedibus induebant , & pauis Perum , quibus horum Ornamentorum nullum erat . Quaeres nunc, quomodo stolam, di pallam dicamus, suisse solumis modo mulierum vestimenta, cum senex Plautinus tot vestium gene ra enumeret sa Jῖ suid erat indata e an regilum induculam , an mendiculam , Impla aram us ite faciuηι vestimentis nomina.
Tunicam raIIam, tunicam spissam, limesum e latum
Indusiatam, paragiarum, caltuum, aut crocoIulam , Supparum, aut subminiam , ricam , basiliciim, aut exoticum , Cumariis, aut plumatiis , cerinum , aut melinum . gerrae --ππε- Cani quoque etiam ademptam est nomen. Epo qui λ Per vocant Lacon cum. Singularum vocum interpretationem invenies Nonium : id scias nunc, non haec eme no---il - muera , sed nova nomina, quod
idem senex etiam indieat se I: est i quotannis nomina invenian Boυa . Aio itaque, singulis his nominibus sive tunicam, sive pallam sempersgnificari, variam tamen aIteram ab altera, seu colore, seu mat ria, seu texturae artificio, seu sorma etiam, & figura , quae tamen omnes, eum ex tunicarum genere erant , manicas haberent, oc ad talos demitterentur , quod solum muliebres tunieas a virilibus , di matronales a meretriciis , & ancillaribus distinguebat ; ae ad pallii muliebris genus reserrentur, si vestes erant exteriores. Idem judicium esto de cois, tyriis, sericis, bissimis , aliisque, quae non genus aliud vestium, sed harum, quas memoravimus , aliam materiam, alium colorem significant.
160쪽
Sed iam de stolae, ae palIae colore dicendum est . Putat Ferrarius
αὶ, stolas tyrias fuisse, hoc est purpureas , ac auro segmentatas . Certum est, matronas Romanas Purpura usas , ac vel tum ab ex irato Coriolano, tu supra vidimus, senatus Consulto , matronis indultum , ut purpureis vestibus, aureisque segmentis uterentur. Sed silicet, quod sentio , in medium proferre, cum purpura ipsis indulta dicitur, eum vetita, cum in tyriis incessisse matronae dicuntui, crediderim potius, purpuream fuisse pallam, quam stolam , idemque de segmentis ajo, pallae potius ea fuisse, quam sto Iae . Quoad purpuram primum, quae me movent , haec sunt. Romae praecipue usos purpura viros legimus in veste exteriore, toga sciIicet Praetexta, tos picta , trabea, deinde etiam, crescente luxu , lacernis, & abollis.1artialis sb
Uι lutulenta Iinat Urias mihi muIa Deernas. Seneca sc): Iacernas improbi coloris, Purpurei scilicet, ut interpretano tur. De abolla Suetonius id ): converisse hominum oculas fastore purpureae abollae. Toga etiam tota ex purpura regum suit, Masanissae enim resert Livius se Iogam purpuream , o palmatam ruricam , ac Ptolomaeo is) rogam , ct ruricam purpuream a Senatu missa. Ferrarius ipse civium Romanorum tunicas ex purpura non fuisse, ostendit g contra Manutium . Quis credat igitur sceminas beatiores pretiosius interius, quam exterius ornari voluisse , cum secus viri facerent ΘNe ipse credam facit etiam , quod in comoediis, ex quibus Privatae vitae consuetudines praecipue elucent, video a sceminis magni iactam Pallam, tunicae vero, quocumque nomine, & cuiuscumque generis sit, vix mentionem sori. Pallam uxoribus praebendo mariti, amicis amatores commendantur. Sed utiquid , 'Dod non tantum conjectuis ra sit , videtur mihi posse colligi ex valerii verbis , matronarum causam contra legem Oppiam tuentis hin: matrem familiae tuam paris puream amiculam habere non sine; δ Ubi apparet, amiculi potius, quam pallae, vel utriusque simul , nam utraque eNterior festis, ut supra vidimus, mentionem usurpatam oratorio artificio , ut cum breviussit palla amiculum, ipsa rei diminutione major eonfletur in advers tios invidia. Sed alibi etiam Livius, amisaiam purpmeum si Cleopa- a Senatu dono missum , refert. Quid aliud autem objicit Cieero Verari, quam mores e minatos vestitumque muliebrem kὶ Steris s I Ius Praetor P. R. cum paelio purpureo, tunicaque talari. Sed sit muru