장음표시 사용
101쪽
ducat, in cuius orations pro Ρ. Quinctio 75 haec leguntur: unum tamen hoc itestes, qui ab adversari0 parantur, cogitent, ita se graves esse, ut, Si veritatem velint retinere, gravitatem possint obtinere; si eam neglegere, ita leves sint, ut omnes intellegant, non ad obtinendum mendacium, sed ad verum probandum auct0ritatem adiuvare. Primum si et gravitas et levitas c0mmem0rarentur, debebant haec ex aequo p0ni: ita se graves esse . . . ita leves esse; perversum, si quid aliud, est: ita se gra Ves esse, ut ita leves sint; deinde aperte sic contraria priori haec ponitur c0ndicio: si eam neglegere audito ex superi0re membro velint), ut etiam conssicutio sui omnes intellegant ex eodem ita se graves esse) pendere debeat; p0stremo h0c ipsum: ut omnes intellegant, . . . Ru -t0ritatem adiuvare necessario non ad levitatem resertur, in qua nulla est auctoritas, sed ad gravitatem. Itaque omnis sententia pertinet ad gravitatem finiendam et terminandam et necessario sic decurrit: ita h0c est, hactenus et hac c0ndici0ne) se graves esse, ut, si veritatem velint retinere, gravitatem possint obtinere, si eam neglegere, ut omnes intellegant, cet. , sublatis verbis ita leves sint, quae addita sunt ab aliquo, qui neque particulae ita vim neque duplicis et c0ntrariae genrantiae inde, duplici condicione posita, pendentis rationem intellexerat Τ). Apud eundem in orat. pro Cluent. 199 sic scribitur: atque etiam nomina necessitudinum, non solum naturae nomen et iura Sassia) mutavit, uxor generi, noverca filii, filiae pellex. Mire ex altera parte nomina, ex altera nomen
) Hac emendatione eum Halmio communicata Κayserus ugus est. Do ut, quod semel positum utrique membro sufficiebat sui, si . . ., possint, Si . . . , Omnes intellegant), ante alte
102쪽
et cum nomine iura ponuntur; quom0do autem Sassia naturae nomen mutavit 8 Scripserat Cicero apte et recte: etiam nomina necessitudinum, n0n solum naturae iura, mutavit; deinde, quae sit haec n0minum mutatio, declarat: uxor generi cet. Qui non attenderat necessitudines naturae, nomina iuribus respondere, n0mina cum nomine s0b singularem naturae numerum) comparari Voluit; ad vocabulum orationi inserendum additum est ei. Mire manifestum additamentum latuit apud Valerium Max. IV, 7, 2, ubi Blossius et Pomp0nius et Laerarius, ille Tiberii, hi C. Gracchi usque ad extremum amici, furiosi conatus strenui comites appellantur, sinistris quidem auspiciis amicitiae c0ndicionem secuti, sed quo miseriora, hoc certiora fideliter cultas nobilitatis exempla. Neque nobilitatem illi in Graechis c0luerant, quam si sequi v0luissent, c0ntra Gracchos stetissent, neque eius rei hoc capite Valerius exempla colligit quod de amicitia est et inscribitur. Nobilitatis addidit qui dormitans non attendit audiri ex pr0ximo amicitiae. Apud eundem IX, 1, 4 prave post comparativum additum quam frustra et olim et nuper corrigendo tentatum est, qu0 eiecto recta et sententia et oratio huiusmodi erit: Et quanto tamen insequentium seculorum aedificiis et nemoribus angustiorem introduxerunt atque inchoatam a se lautitiam posteris relinquere
quam a maioribus acceptam continentiam retinere maluerunt. In c0dicibus est angustiorem quam
introd. Paulo longius Valerius lautitiam reiecit, quod duas sententias quodamm0do conflavit, alteram hanc: Et
quant O .... angustiorem intr0 duxerunt lautitiam, alteram hanc: inchoatam a se lautitiam posteris relinquere quam ... maluerunt ). Sed in
) Simili mendo apud Columellam bis post tantum, quo sequente ut aut ne finis significatur, ad quem usque progrediendum Diuitiaso by Go le
103쪽
Valerio Maximo singulare hoc accidit, quod c0dex omnium princeps, Bemensis, additamenta quaedam habet, sed punctis notata, qu0d scriba, diligentius considerato exemplo, qu0d sequebatur, intellexit ea, in margine aut inter versus ann0tata, in orationem recipienda n0n suisse; nam coniectura ea delere sane in mentem non venit. Id ita esse in
VII, 6, 3 effectum) post Pighium Halmius intellexit,
sed tribus locis a vero aberravit. Nam IV, 1, 14 perspicuum est, e codice optimo additis duabus litteris scribendum sic esse: Tot familiis in uno genere laudis enumeratis, Ρ0rcium nomen, Velut expers huiusce gloriae, silentio praetereundum esse scod. sei negat posterior Cato id est, lactis suis praeteriri vetati. Cum levi errore turbatus orationis nexus esset, p08t n e-gat additum est fieri debere, sed, ut dixi, in eod. Bernensi notatum, in ceteris sine n0 a. De VI, 9, 1 et VII 3, 10 iam non opus esse puto separatim diei. Gellii lo- eum Ι 3, 29 facillime sic decurientem: qu0niam pr0fecto causarum ac temp0rum Varietates discriminumque ac differentiarum tenuitates decretum derectum p) atque perpetuum distinctum quo in rebus singulis praeceptum . . . non capiunt id est, non recipiunt nec admittunt) prorsus perturbavit participium ignorantes inter tenuitates et decretum propter longi0rem verborum seriem et pr0pter ignoratam verbi capiunt vim additum. Postremus sit ex hoc genere Senecae locus in epist. 36 exu. , ubi quod editur: si
hoc unum adiecero, nec infantes nec pueros nec
aut ultra quem progrediendum non sit, prave additur quantum, II, 10, 27: serito tantum, squantumJ ut singulieyathi seminis locum occupent decem pedum longum et quinque latum, et I, 4, 8: atque areae pedem tantum complectatur, quod ait Cato, quantuml novilla fundum quaerat neve fundus villam. Duiligeo by Corale
104쪽
mente lapsos timere mortem, neque Verum per Seest - nam pueri vehementer mortem extimescunt neque aptum ad id, quod significatur, mortem neque ab iis timeri in quibus ratio n0ndum lumen extulerit, neque ab iis, in quibus exstincta sit. Duo genera Seneca secerat: nec infantes pueros nec mente lapsos; interpolator inscite puer0s ab insantibus separavit. Satis hoc est exemplorum, quibus eadem cautio adiungenda est, quam in e0gnat0 scribendi errore addidi. Nam hic quoque non raro de librariis incredibilia finguntur, nec tantum de Singulorum Verborum, sed de maioribus et magis artificiosis additamentis. Nam ut in pr0sae 0rationis scriptoribus annotati0nes marginales interdum licenter et temere finguntur, sic in poetarum operibus nimis facile versus singuli compluresve in suspici0nem adducuntur a nescio quibus interpolatoribus et falsariis eo c0nsilio compositi esse, ut veris intersererentur; nam prorsus fraudulent0s nobis, n0n simplices homines rudesque eritici qui- Iam fingunt. Ut enim exempla sunt versuum singulorum aut paucorum ad lacunam antiqui0rem c0dicum explendam aut mendum, quo sententia pessundata esset, occultandum aut etiam ad sententiam, quae curti aliquid habere videretur, amplificandam exc0 talarum, ita prorsus ab omni probabilitate abhorrent, quae nunc a quibusdam de tragoediis Graecis versibus spuriis impletis narrantur. Nam, contenti futiles et ineptas interpolat0res appellare, neque quando illi homines vixerint, dicunt, neque cuiusmodi scientia et arte praediti fuerint, neque quo consilio illos versus, quibus sublatis omnia bene habere amrmantur, interposuerint neque qu0m0d0 00s in codices insinuaverint; si autem iudicii causas in singulis locis quaeras, aut nihil nisi convicia c0mmunia reperias aut superba edicta, quibus vetantur
tragici e0pia quadam et ubertate naturali dicendi personas utentes inducere sui S0ph0cles in Aiace 3273 generalemve sententiam interponere, aut eiusmodi dubitationes, quae
105쪽
in multos alios versus n0n minus cadant aut pr0pter tragicae orationis fines non satis ubique n0bis n0t0s aut propter scribendi mendum; interdum quidem menda tam aperta sunt et manifesta, ut verba litteraeve sensu cassae interp0latori quamvis perverso tribui nequeant; itaque delendo nihil agitur nisi ut dissicultas vi ochultetur; estque h0c qu0que
perfugium criticorum non se expedientium nequo libere, quae Sit res, latentium, quo perfugio interdum ita abutuntur particulas versuum vi0lenter mutatas et transp0sitas e0nstantes fui in Sophoclis Antig. 23 sqq.), ut, rideas an indignere, nescias. Ceter0s tamen in hoc genere nisi quod Hariungius excipiendus est) nuper vicit Gu. Dind0rsius, vir Graece perdoctus et in rebus grammaticis exercitatissimus, sensim ab aliis initiis in hane viam ingressus, neque ulla peius vexata est tragoedia quam Iphigenia Aulidensis. Nam quod epil0gus iustae suspicioni aditum dabat, omnia licere rati et Dindoinus uterque et ceteri fabulam ab Euripide impersectam relictam set tamen actam et editam) narrant, et interpolatores fingunt alios Arist0tele antiquiores 33, sed
tamen nec VerSuum leges nec sermonis satis callentes, ali0s
multis ut ipse Dindorinus ait) seculis inseri0res, et Ι0ng0s Versuum ordines eiiciunt, quibus ipsi confitentur sabulam earere non p0sse ut in carmine ch0ri, quod a v. 164 incipit, cuius quattuordecim versus Dindorfius relinquit, sed plures Euripidem additurum fuisse, si sabulam perfecisset, putat, et v. a 4l3 ad 44l), iis, quae significavi, argumentis utentes. Praeiverat in hoc criticae gonere in Latinis Η0sman-Ρeerlhamp, qui cum suas Horatio p0esis leges seripsisset et multos in sententiis et verbis intellegendis
err0res et prava de rebus ad Latinum sermonem pertinen-
Vid. Dindorsi praelat. ed. quintae poet. scenie. p. VI de Iphigeniae Aulidensis v. 80 Aristot. rhetorie. III, 11). In Sophoclis quoque Antigona 900-928ὶ Aristotelem interpolatione deceptum fingunt Arist. rh. III, 164. Diuitiam by Go le
106쪽
tibus iudicia adiecisset, Horatium laniavit. Qui tamen ne solus in hac pravitate esset aut temeritate summus, nuper ne Gruppium commemorem) Lehrsius in Ovidii sipistolis quae Ovidium, quae alios scripsisse iudicabat, eadem lege secans) in Iuvenale Ribbeckius effecerunt. Ego si ita inscript0rum Veterum operibus refingendis et amplificandis interp0latorum licentiam grassatam esse aut grassari potuisse crederem, omnem e0rum contextus constituendi conatum abiiciendum putarem; nunc haec somnia lususque arte n0stra parum dignos iudico. EXp0sui, quae essent summa et praecipua mendorum in c0dicibus veterum script0rum genera et lantes, totamque hanc verae scripturae depravationem ostendi sic non s0lum aetatibus et ingeniis ot condicione librari0rum . sed etiam scriptorum genere et forma ipSaque Drtuna variari ut ad rectum e0dicum usum in singulis scriptaribus eorum proprietates et bona et mala exquirenda aestimandaquo
sint. Ac iam si quis quaerat, quid ex hac depravationis
universae cognitione pr0fici ad ipsam artem criticam exercendam maximeque, de quo hic agitur, ad rectum c0niecturae usum putem, scio dic0que, qui errandi genera universon0rit, neque ideo aut, ubi sit erratum, scire - nam omnia illa, quae tanquam exempla p0Sui menda et correxi, serm0nis et rerum scientia et recta sententiae exquisitions deprehendi - aut, qu0m0do, neque emendandi viam ipsam, tenere; sed instructus erit ad quaerendum scietque, quae
tentari p0ssint debeantque, poteritque, quid probabile sit
accidisse, quid n0n sit, aestimare, m0d0 ad hune universum
depravationis intellectum adiecerit illam propriae scriptorum Rrtunae c0gnitionem, qua pr0babilitatis iudicium certius
regitur et, qui sit in unoqu0que scriptore e0niecturae usus, quae condicio, c0nstituitur. Ali0rum enim scriptorum
. qu0rum libri inde ab antiquis temp0ribus perpetuis h0minum studiis celebrati sunt, codicibus tam antiquis diligenterque scriptis utimur, tantaque ad codices adiungitur
107쪽
testimoniorum in geholiis et apud grammatims aliosque vis, quid antiquitus lectum fuerit, ostendentium, ut omnis haec quae mediae inter antiqua et nova temp0ra aetatis seculis codices inquinavit, depravatio arceatur aut pellatur c0nie turaeque paene aditus praecludatur aut perangu8tus relinquatur, qualis Homeri Vergiliique condici0 est, a quibus, non ita l0nge Horatium distare iudico cautissimeque eum atting0; ali0rum antiquos et bonos codices habemus, sed tamen et aetate et auctoritate inseri0rea et pauci0res, raris accedentibus extra codices testim0niis, ut c0niecturae et usus non parvus sit et adminicula firma, qualis sui his utar exemplis) nunc Platonis fers totius fortuna est et Ciceronis in magna operum parto, quanquam in his ipsis magis varia; alia denique veterum opera aut mature neglegenter describi et graviter vitiari coepta sunt aut recentioribus tantum et interpolatis codicibus continentur, ut coniectura multa egeant, sed ea, in quo tura consistat vix inveniat, etsi in quibusdam depravationis simplicitas
Mendorum corrigendorum via breviter monstratur et exemplis declaratur.
Primum est emendationis initium, sine quo tentari coniectura n0n debet, mendum demonstrare et certis indiciis convincere aut saltem ita probabiliter arguere, ut iustae suspicioni sit locus; in quo ante omnia tenendum est, sic esse coniunctam script0rum interpretati0nem enarrationemque et critigam artem, ut haec illi primum recto c0dicum usu textum praeparet purgetque, deinde ipsa ab ea denuo ovocetur et ad conandum instigetur , cum in e0, qui e codicibus c0nstitutus sit, textu enarrandi operam n0n recte procedere nec absolvi posse intellectum sit. Itaque omnia, quae in bono enarrat0re, eadem in critico esse de-
108쪽
bent et vel maxime coniecturam regere, sermonis Scientia rati0ne et usu c0nfirmata et legum gnara et naturalis libertatis et instexionis, rerum sententiarumque et earum quas p prie in qu0que opere tractentur, et earum, quae ex communibus antiquitatis institutis, historia, 0pini0nibus intorcurrant, intellegentia, sensus ad ali0rum cogitatae verbis percipienda natura et exercitati0ne aptus, prudens descript0rum arte et c0nsuetudine et consiliis iudieium et probabilitatis in iis, quae de scriptoribus aliisve librarii si credi
possint, aestimati0. Et quanquam ita c0mparata res est, ut n0n pauca, quae ad ipsam tantum orationis Drmam grammaticam et communes sententias pertinenti recte iudieari et c0rrigi etiam ab eo possint, qui argumenti ascriplaribus proprie tractati n0n multam nee accuratam cognitionem intellegentiamque asserat, tamen non exiguum est periculum, ne quis fines transiliat et ad ea, quibus n0n sufficiat, progrediatur i. Et in c0dicum quidem dissensu apert0 et n0tabili, si id, quod t0lerabilem orationem sententiamque videtur habere, in recentibus tantum suspectisque c0dicibus reperitur, in bonis autem et fide dignis litterae et verba manifesto prava quae ex illa altera scriptura errore det0rta et postea facili probabilique e0niectura ad illam revocata rideri nequeant, id iam sumcere debet ad sanitatis speciem tollendam, ut ex meli0rum c0dicum vestigiis coniectura Verum quaeratur, etsi fere semper accedit, ut id, quod in deterioribus codicibus sit, paulo diligentius excussum orati0nis aut sententiae vitium habere reperiatur aut saltem languidum esse et iners nec consilio scriptoris aptum. Deteri0rum autem co-Εxemplum lusus eritici rerum intellegentia prorsus carentis, sed simul iudicii et in eodicibus aestimandis et in rebus graminmaticis tractandis levis et perversi olim Vahefieldium descripsi, Lucretii editorem topusc. acad. I p. 305 sqq. , postea Goeren-gium, ex omni pravitatis genere aequabiliter constatum. Duiligeo by Corale
109쪽
dicum a bonorum scriptura per se non suspecta dissensus nullam omnino habet , coniecturae causam nihilque inanius esse potest suspici0nibus, quae ex huiusmodi mendis si interpolationibus ductae etiam non contemnendorum philolog0rum , velut Nic. Heinsit, commentari0s implent. Omnium autem codicum aut bonorum consensu stabilita scriptura mendi convincitur, si ex ea 0ratio sententiaque eiusm0di non efficitur, quae scriptori tribui iure p0ssit. Neque enim, quid sit per se rectum aut etiam elegans, quaeritur, sed, quid ita eum scriptoris ingenio et c0nsuetudine et operis universa Arma conveniat et ita inter se cohaereat, ut, etiamsi reprehendi fortasse aliqua ex parte p0ssit, tamen in id incidere scriptor p0tuerit; atque, si quid c0mo tanquam mend0- sum velis, eo dirigenda accusatio est, ut absurdum esse repugnareque inter Se et cum proximis ostendas aut ascriptoris temp0re, ingenio, scientia esse alienum neque probabilem habere excusationem aut, cur exciderit scriptori explicationem. Nam multa scriptor aut non utique malus aut otiam alibi bonus rebus salsa, sententia vitiosa, orati0ne inconcinna p08uisse potest ne de unius alteriusve rei ignoratione aut errore dicam) aut sestinans aut etiam materiae non satis par, cuius generis exempla permulta in Ciceronis
d0 philosophia libris notavi deque tota re dixi in praelati0ns ad libros de finibus a m0 iterum) edilas p. LXII sqq. atque
interdum etiam consilla n0n vere scripsisse aut acumen ruintans in inania incidisse quod aliquotiens Tacito secidiqet ab orationis c0nsueta n0rma aberrasse. Sed et ubi scriptor sententia aberrat, tamen apparet voluntas ad pr0positum aliquod tendens formaque eo consilio instituta, et, ubi improprie loquitur aut constructi0ne excidit, a sui tamen temporis loquendi usu, ut ita dicam, gradatim aut novae notionis significandae aut rhetorici artificii causa aut lusu ad insolitum verbi usum aut pr0pter singularem orati0nis impi ieationem ad constructionem inusitatam et perturbatam delabitur nec aperte et simpliciter legi et usui communi aut
110쪽
suae aetatis contraria ponit. Ipse autem usus quam habeat libertatem et motum, quaerendum est ea grammaticae probabilitatis lege. de qua alio huius libri loco dicam, nec in generibus ' monis a communi usu remotis angustiores certioresve ramini, quam Verus scientiae n0strae modus patitur
constituendi velut in sermone tragico cum de aliis multis, tum, ut exemplo utar, de media verborum forma pro activa interdum posita . In poetis eadem, quae in rebus grammaticis, etiam in metricis cautio adhibenda est. Atque in his omnibus ut fugienda est ignavia difficilia et prava non sentiens et superstitio in apicibus scriptis timide haerens et ad eos defendendos artificiosa et contorta et incredibilia quaeque nemo veterum intellegeret fingens, sic non minus vitandus est contretrius
quidam error ea, quae ad communem Sensum et Usum ac-
ωmmodate dicuntur, ad rabularum subtilitatem revocans et calumniis oppugnans, quod Bentleius in Horatio non retum secit, interdum etiam in aptissimis et apertissimis significationibus et iocis aberrans sui in digito male pertinaci od. I, 9, 24 . Nihil est auram in mendo arguendo firmius quam si plura rationum momenta a diversis ducta initiis concurrunt, ut si ad sententiae vitium insolitus verbi usus accedit aut grammaticae legis violatio aut rhetoricae formae manifesto institutas perturbatio sui apud Velleium Paterc. II, 29 2, quem l00um supra correxi), aut si etiam ad eas, quae intus oriuntur, dubitandi causas adiungitur, si diligentius attendas, aliquid extrinsecus aut ex scholiastae annotatione ad id, qu0d scriptum est, non apta aut ex imitati0ne aliqua cuius generis exemplum in Aristophanis pace v. 800 suo loco monstrabituri aut in illa ipsa scriptura, quae tanquamc0dicum omnium defenditur, aliqua tamen a codicibus discessio, velut squod perstequenter accidit) in verborum ordine. Atque hoc, quod extremum posui, admodum notabili exemplo declarars libet. Nam in Plutarchi Pelopida c. 23 ubi describuntur Spartani sic exercitati, ut in proelio, si acies dissoluta esset, quem cuique 10cum casus et