Praxis medica. Ad usum Scholae Valentinae

71쪽

Cap. V. De Reliquis ventriculi ossectionibus. 63

nibus qui cholera laborant : omnibus etiam cum quadam hilaritate insanientibus: & comitiali quoque morbo oppres-osis vomitus) uecessarius est a .ia

Hymenae scror spirituosa S intentis Θpoconisiis apparebat per tempuS. . . Catias hora minor 1ebriSaliquando melius spirans, quod Supra vomuerat vomitum pravum, Sc. b). Loquitur Hippocrates de Remina ex utero laborantequam vomitus insigniter levaverat. D Certe sinquit Valle- ,, si us) quae uterinis morbis tenetur , aut ex Suppressiones menstruor Um Orti S, magnopere solet juvari vomitibus σν quia Cum utero magnopere Consentit Ventriculus, & ejus D passiones graVissima Symplomata afferre Solent, anxietates ν, enim & deliquia animi, & Capitis gravitatem, & verti-υginem , & motus convulsivos, & praefocationem sc).,, Nec solum hystericas foeminas vomitibus juvari vidimus sed &viros hypocondriacos ob stomachum male affectum: iis enim solemne est multam salivam effundere, multamque pituitam vomere, interdum jejuno stomacho , frequenter post assumo tos cibos , sed fere Semper Cum leVamine. Qui ergo horum hominum ad vomendum propensioneS mediCamentis curare Intendunt , aegros in melanChOliCam, Vel maniacam affectio nem, aut in tabem, aliaque saeVissima mala praecipitant d i Idem dicendum. de senibuS , ob Ventriculi inertiam & collec- tas in eo cruditates , VOmiturientibus , quamquam magno apparatu medicamentorum Curationem instituat Desauvata

XIII.

Graciles S facile vomentes sursum purgandi vitantes hyemem y .

0 Hipp. lib. 4. hor. Sent. 6.

72쪽

64 Lib. III. De morbis infimi ventris. XIV.

Difficulter autem vomentes, dy mediocriter carnosi, deorsum vitantes aestatem a). Dissicith vomentes solent tremere manibus & labiis , balbutire ,& ruborem , tumoremque in faCie Contrahere oculos tumidos , exertos , & humidos habere. Qui ergo ita

afficiuntur ex vomitu, numquam ad vomendum Cogendi, periculum enim est , ne Sanguinem fundant aut Convulsione corripiantur. Radem ratione vomitus imperandus, non est tabidis , aut quibus pectus gustum est Cum facili ad sanguinem fundendum dispositione b). XV. morbis quibuslibet incipientibus, si bilis atra sursum vel deorsum prodierit, leshale c).

Nigra sub morborum initiis removere signum est, ventriculnm, hepar, partesque vicinas, atrae bilis Copia in stari , atque adeo extrema aCrimonia & Corruptione extingui. Solet interdum endemium esse hoc malum. Lectu digna est historia , quam de vomitu nigro , Carthagine nova in America, Europeis superveniente, tradit Antonius de Uiloa ibi enim hujus mali ortus, progressus , atque Symplomata accurate describuntur d). Pauca remedia saevissimo litate malo prodesse abservamus; si quid autem interdum utile visum, sunt acida limonum , agrestae , te similia, quibus omnibus spiritus nitri dulcis usum aqua frigida mixti ultro praeserrem.

Qui sanσuinem vomunt, siquidem sine febre, salutare; si verθ' cum febre, malum. Curandum autem refrigerantibus S ad

73쪽

Cap. V. De Reliquis ventriculi assectionibus 6 s

In more fuit Hippocrati per vomitum sanguinis intelligere non modo eXCretionem , quae ex ventriculo fit per gulam, Sed eam etiam quae fit per asperam arteriam ex pulmone sa)Quae ergo de sanguinis sputo diximus, hic trans serri poSSus t. Id tamen addendum , vomitum sanguinis sine febre salutare in CSSe posse, si excretio nimia non fuerit, neC ex rupto Va Semagno sanguis profluat, ita enim sub generali dogmate Comprenenditur , quod statuitur : Sanguinem SurSum quidem,ra qualiscumque sit, malum esse b).11 At Si sanguis ex ventriculo per vomitum sine febre ejiciatur paucus quidem , ex intervallis , neque aegrum multum debilitans, tunc salutaris esse solet in foeminis quibus suppressa sunt menstrua , & viris haemorrhoidum fluxui obnoxiis. Curatio refrigerantibus &adstringentibus non ubique locum habet, sed tantum in fine ad impediendum ne malum redeat. Sub initiis vero placet Gorteri curatio sic instituta: DSi ab acribus assumptis gene

'retur Sanguinis vomitus, ne aliquando de eo aCri restaret inventriculo , danda est potio diluens, quae vomitu rejecta id γ aCre simul aufert; sed si fiat a causa interna, VO mendi Cora natus Compescendus parva quantitate vini rhenani dilutin Cum Citri succo & laudano liquido , Cavendum ab omni ν adstringente & Coagulante... Quare praecipua Curationis γ pars est facere & servare ventriculum quantum fieri potest Vacuum per aliquot dies , ingerendo alimenta liquida tam in parva Copia & partitis vicibus, ut vita servari possit, evi tando omnia duriora, acria Sc Copiosiora. Quibus Continua otis sponte cessabit sanguinis vomitus, quod adstringentibus

D facile fieri non potuit c .v

XVII.

hepatis in inmatione singultus , malum d).

Non ab hepate inflammato solum sed & ob septi transversi, & intestinorum tenuium phlogosim fit singultus, Com-

74쪽

66 Lib. III. De morbis infimi ventris.

municato scilicet malo orificio superiori ventriculi. Postulat ergo hujus Symplomatis praesentia accuratum Medici examen, ne purgantia, aut emetica in inflammatione praescribens , malum augeat. HaC ratione Hippocrates ab ileo, & vomitu singultum malum esse , ex vero pronuntiavit a). HuCpertinet observatio Van wietenti notatu dignissima : Om-υnium frequentissimus& molestissimus Singultus Oritur, dum Daphiis obsidetur oesophagus , & saepe antequam in fauci-υbus appareant, vel oris interni partibus, ex singultu nato irallas jam adesse noverunt Medici. .. ad quem Curandum nimis hil sero melius invenitur , quam si omni hora pauCulum volet amygdalini recens pressi deglutiatur quod blanda sua NV1 eXCOrlatum oesophagum pulcherrime demulcet M.

XVIII.

Convulsio sit aut a repletione , aut evacuatione. Sic quidem etiam Singultus c .

Repletio, & inanitio sunt causae occasionales Singultus,& Convulsionum , quarum prima pertinet ad plet horam, aut obstructionem : altera ad dia thesim. Sed cum non omnis repletio atque inanitio haec mala generet, proinde monemus , non humorum Copiam , quae in manifestis cavitatibus est, unde via facilis expulsioni paratur , producere Convul-Sionem aut singultum, sed eam tantum quae intimam par-llum sub tantiam penetrat, atque earum humidum nativum Certa diathesi corrumpit. quod etiam de inanitione est intelligendum, ut alibi monstravimus d). Igitur venena & quaevis acria ingesta Convulsionem atque singultum procreant, ut causae efficientes, quod notare voluimus, ut variis haC de re Celeberrimorum scriptorum dissensionibus tirones non

confundantur. ain Hipp 7. Aphor sent. 3. S eo

XIX.

75쪽

Cap. V. De Reliquis ventriculi assectionibus. 67XIX.

A singultu detento sternutationes supervenientes Solvunt Sin

Ingenue sateor solito candore ait Syden hamius ) me

εν mihimet ipsi de singultus causa disquirenti satisfacere non ον posse, nihilominus observavi, Sepae illum ex turbis ac tu--υ multu ab asperioribus medicamentis in ventriculo locisque 13 vicinis excitato ortum ducere b).M Sternutamenta quosdam γν morbus solvere , alios exasperare , alibi monstravimus c), at observationibus fidis constat singultum eum tollere qui a materia subtili & acri ventriculum in sestante procedit, ita enim comparati sumus, ut mira sit omnium partium Consensio , unaque affectio aliam tollere soleat d). Apposite inquit Duretus: is Enimvero si ea materia tantum stabulatur in D tunicis alvi sine affluxus pereunitate, sternutamento eXCuti-ratur, vel hiera picra exCluditur radicitus extirpata, atque D sternutamenti auxiliares vires in Aristophane legimus, quin Cum singultiendo rumperetur, neque spiritum Cohibendo, is neque bibendo levaretur, tandem ex praescripto Erisymachio Μedici citata sternutatione , singultiendi finem fecit e).

Singustus multi post favonium flebant usque ad equinoctium autumnale 0.

Vallesius noster , ut erat grecis litteris eruditus , optime notat in quibusdam codicibus non singultus sed siccitates legi, quam lectionem ipse approbat, quoniam confirmatur ex libro septimo epidemiorum, ubi haec sententia legitur non de singultu, sed de siccitatibus. Ipse autem Cum Variorum codicum lectiones consuluerim , atque Veteres vide-Ia rim

76쪽

o8 Lib. III De morbis infimi ventris.

rim de singultu loqui, eam lcctionem relincndam censui, Cum praesertim experientia ed etias i Atellex crim , qtrasdam temporum Constitutiones singultui producendo esse aptissimas. Ergo, ut, quae ad singultum pertinent, brevius Concludamus , adnotare expedit, tripliCi modo saevissimum hoc symptoma produci. Primum, Cum Crassi Crudique humores non modo ventriculi cavitatem , sed tuniCas earumque po-

ros implent. DFingite inquit Heredia noster) linteum hu-

γ mor totum imbutum, quin ex linteo formata sit aliqua racavitas: si illud vehementer dilates ta quatias, expelles non dubie liquorem inclusum. . . Sicut in linteo proposito Conti-υnentur humores in ventriculo quando singultum ex Citant, γ&c. a .is Singultus hic vomitionibus ibi an dissime excitatis: Purgationibus ex hiera, clysteribus: Cibi & potus abstinentia tollitur. Deinde nascitur singultus ex inflammatione hepatis, intestinorum, ventriculi, diaphragmatis , qui venae Sectione, nitro, aliisque id genus remediis tractari debet. Huc pertinent singultus epidemici aphtosi, Cum post australes, & aqui- Iona res alterne vigentes Constitutiones, aptitosa inducitur in ore ventriculi, aesophago , partibusque vicinis dispositio hoc Symploma producens. De hac re videndus Syden hamius , &Vansivietentus b). Pauca remedia eaque blandissima postulat haeC singultus speCies, multumque tempori , & naturae con- Cedendum. Interim syrupo violarum, de althaea Fernelii, demia Cilaginibus , aut oleo amygdalarum dulcium OeSophagum delinire inutile non est. Denique singultuS etiam fit a materia subtilissima, acri, & maligna, ex aere , ingestis . aut alio

quovis modo ventri Culo haerente , eumque aC partes vicinas irritante. O menta arietina recens extracta Cataplasma ad singultum ex Pharmacopea Matri tensi, fotus ex vino butyro permixto aegris ita singultientibus prodesse consuevere. Id in omni singultu tenendum, calida , roborantia , spirituosa remedia interius praescripta saeph noxam immedicabilem

M Sydenh. uo Novae febris ingres. l

77쪽

Cap. V. De Reliquis ventriculi osse aionibus. 69XXI

Gatu sine sonitu ac trepitu exire optimum est. Melius autem est cum Sotiitu exire quam re Tolvi, quamvis sic procedens

Signiscet , hominem aliqua parte dolere , aut delirare , nisi volens sic satum emiserit a). HanC sententiam alibi declaraVimus, itemque quid sint natus ,& quomodo tractandi longe disCussimus b . Franciscus

Combaluster tractatum de flatu lentis humani corporis asse tibus ante aliquot annos edidit. Opusculum quidem est non Contemnendum, sed melioris frugis absdubio esset, si in systematicis ratiociniis omnem ferme operam non Collocasset.

Ubi eructatio confert, F quaecumque alia hujusmodi vias aperire oportet, Sc. c)Sequuti hiC sumus veterum quorumdam lectionem , etsi probe SCiamus , hanC sententiam non ita integram h pluri bus legi d . Duo praecepta praetica hic Continentur d). Ait rum est , eructationes interdum Conferre utilesque esse. Deinde vias esse aperiendas, ut flatus facile exeant. υJam ii vero inquit Galenus) ventriculi etiam os infirmum ructi- Dbu8, Ut propria exercitatione, roborari diCUnt, monentque ructus non solum medicamentis exCitari debere . sed etiam Dut homo ipse assidue ructare Studeat, Si perexiguum spi-D ritum quemvis in stomacho sentiat. Sabinus autem jubet 'ν Ut ex vasCulo , Cujus angustum OS sit, bibamus, atque ita ructus excitemus se . D Sed sigillatim enumerat Vallesius eos , quibus eructationes prosunt, his verbis : Proderit Mergo iis , quibus multum flatus in hypocondriis Colligitur, Daut toto ventre, Carens tamen faCili per sedem exitu . Qua

Dre iis , qui cruditate acida laborant, & lienosis, & hypo-

c) Hipp. lib. 6. Epidem. lec. a. text. ρ6. edit. Valles. d) Vide Gai. cim. a. in lib. 6. idem. text. 3I. e) Gal. loco citato.

78쪽

o Lib. IIL De Morbis in simi ventris.

is condriacis, & mulieribus quae strangulantur ex utero , &Dcolicis , & volvulosis , quibus nondum malum deorsum

net remedia pro viis aperiendis, flatibusque pellendis e corpore, minime probamus Communem practicorum methodum, qui calidis & roborantibus auxiliis id efficere tentant, noxia enim haec medicamina sunt, & anxietates , interdum etiam Cardialgias post se trahunt, Cum in omni statuum proventu materia crassa spiritu igneo acri subtilissimo repleta reperiatur, ut sussus in illustrationibus ad Hippocratis Prognosti-Ca monstravimus. Igitur Corporis exercitationes , quibus tenuissima flatuum materia difflatur , Crassaque ConCoquitur: dieta humectans & blande laxans : potus neque nimium fri .gidus, nec calidus, Copiosius tamen pro virium ratione, aliaque id genus auxilia, ad vias aperiendas flatusque expellen dos plurimum prosunt. Id generaliter tenendum, Cruditatem omnem, externumque frigus perpetuo esse vitanda , flatus enim nisi Coquantur, numquam recte pelluntur; eorum autem coctio postulat, ut cruditas, externumque frigus procul absint. Non propterea nimius excitandus Calor, hic enim Seu interius, seu exterius applicetur, si vehemens sit, flatus non solum promovet, sed & alia symptomata cum ipsis pro-

De Cholera. sole Graecis, Latinis hibs, nomen dedisse creditur morbo quem Graeci aeque .aC Latini choleram vocant b). Non desunt tamen qui Choleram derivant a cholados, quod intestina significat c). Ut ut sit, omnes conveniunt, quod Cholera esti. Immodica S praeternaturalis ventris perturbatio, qua humores V aIimenta corrupta tam superne per oS, quam inferne per alvum ejiciuntur. Symploma est in excretis , quod ne

αὶ Valles Com. in lib. 6. Epidem.

79쪽

Cop. ' De Cholera.

cessario aliud genus symptomatis sequitur , actionem nempe depravatam facultatis expellentis , numquam enim violenta cholerae excretio fit sine irritatione. Morbus horum sympto maturn generator est intemperies , non ea modo

quae in qualitatibus , sed quae in vitiata partium substantia

consistit, saepe enim fit, ut ipsum humidum nativum ventriculi & intestinorum aut nimio aeStu SCandeSCens, aut speciali Corruptione vitiatum choleram producat. Pars affecta sunt ventriculus & intestina, ut propter Ventriculum male affectum vomitus, ob intestina alvi fluxu S sequatur. Morbus hiC praeter communes aliorum differentias id peculiare habet, ut Saepe cholera sit humida, interdum sicca. HumidaeSt, Cum aut humores Sinceri, aut Cum Corruptis alimentis mixti per os & anum simul ejiciuntur. SiCCa eSt Cum non humor , sed flatus tum superne per eructationeS , tum inserne per Crepitum , magna ventris perturbatione, eodem tempore

erumpere Conantur.

Ple thora occasionalis Causa Cholerae esse potest, dum ob suppressas haemorrhoides, aut quoVi S modo Con Suetam sanguinis eXCretionem per nares , OS, Uterum , Teplentur nimis

vasa hepatis, ventriculi , meSenterii, inteStinorum. Sic me minis his tericis , & viris atra bile vexatis Cholera familia ris esse solet. obstructio earumdem partium , naturam gra-Vando , aut alimentorum digestionem impediendo, occasio non infrequens Cholerae esse ConSue Vit. Sed omnium maxime diathesis huic morbo producendo Confert, etenim sanguis & humores,aCrimonia, Corruptione SpeCiali, vitiati naturam stimulis & irritamentis excitant, atque qua data porta ruentes e Corpore pelluntur. Videre ergo oportet in his qui cholera am Ciuntur, quodnam aCrimoniae & corruptionis genus in visceribus lateat, nam atrae bili , scor b toexanthematicis, & arthriticis affectionibus, aliisque hujusmodi malis obnoxii, Choleram facillime experiuntur. Inter Caim fas externas aer primum sibi vendiCat locum , non solum manifestis qualitatibus , sed occulta etiam vi insectus. JEstatis tempore choleras feri monuit Hippocrates sa atque

80쪽

et Lib. III. De morbis infimi ventris.

ex vero ait fidissimus ejus sectator Syden hamius, morbum hunc circa finem aestatis eadem prorsus fide singulis annis vigere , qua hirundines initium veris amare Consuevere sa). Certis autem annorum Constitutionibus tum ob manifestas, tum ob occultas aeris vires, id mali genus grassari fidis ob servationibus constat b . Sed ingesta maximam habere vim ad choleram inducendam norunt ii , qui ventri obedire pro religione habent; alimenta enim, etsi boni Succi, Cuminimia quantitate ingesta fuerint, Seu gravando , Seu naturae vires opprimendo nune morbum excitare Solent. Praeterea sunt cibi, qui propriis lacultatibus huic morbo producendo apti censentur, eosque recenset Hippocrates his verbis: DCholericae bilis sursum, ac deorsum eruptiones ex Carnis ν=esu , maxime suillae crudioris, & ex sisere , & ebrietate Favini odorati veteris, & insolatione , & ex septis & Io- νγ Custis, & gam maris , & ex olerum esu, maxinae porri, &nceparum. Insuper & a lactucis Coctis , & brassica . & ru- νγ micibus Crudioribus, & a placentis, ac dulciariis , & melli 'tis libis, & a fructibus pomorum & Cucumere, pepone, ,, & vino lactei teporis, & ervo, & polenta reCenti C).ννFatendum tamen , haec omnia Choleram gignere aestatis tempore, non perpetuo , Sed tunC tantum , Cum immode ratus est eorum usus , neque StomaChi viribus & consuetudini congruens. Animi pate mata Cholericas producere affectiones in corporibus dispositis tum agitando , Cum maxime humores atque alimenta in ventriculo Corrumpendo, omnibus

notissimum est d).

Etsi cholera nullo non tempore invadat , 'nullique parucat aetati, tamen aestate magis quam aliis anni temporibus , pueros juvenesque potius quam senes adoriri solet. Interdum subito nullis antecedentibus signis ingruit, saepe autem praecedunt cruditates acidae, nidorosae, aut ex his