Praxis medica. Ad usum Scholae Valentinae

91쪽

Cap. VIL De Lienteria.

teria: alia entin est vera, alia non vera. Haec fit Cum albmenta incocta cito per alvum ejiciuntur biliosis ac putridis humoribus immixta o quae acutorum morborum Soboles esse solet: illa est, qua alimenta pura & impermixta, eadem forma, qua Sumpta sunt, Celeriter evacuantur. Haec lienteria etsi diutius trahat, Chronica enim eSse Con Suevit, tamen aeque perniciosa est ac praecedens. Est & alia lienteriae differentia , cum scilicet fit per affectionem ventriculo intestinis propriam , aut ipsis aliunde Communicatam. Inter alia mala, quibus ventriculus affici solet, non parvi momenti est fidem intellige de intestinis) intemperies hectica seu in habitum versa , ex qua gravissimi morbi, sed praesertim lienteria , dysenteria , diarrhaea, aliaque id genus in- Commoda saepe nascuntur. Qui phlegmone ventriculi lento, aut quovis modo vitiata temperie per longum tempu8 la borant, tum demum in heoticam hujus partis intemperiem Incidunt, quae lienteriam , aliaque memorata mala Cursu temporis inducere solet. Μedici de hac hectica intemperie parum solliciti, mille fingunt hypotheses ad horum malo-

Tum Causas investigandas , sed 1 vero naturae ordine longissime aberrant, ut bene adnotavit AvenZoar inter Arabas maxime Commendandus , qui hecticam ventriculi intemperiem, multorum malorum segetem, eX vero descripsit& explicavit a). Inter lientericas affectiones aliunde na Scentes, ut ex hepate , liene , imo & toto Corpore, ea praeCipue Consideranda est, quae ob resolutos nervos Octavae COnaustionis in ventriculum ingredientes incidit, his enim resolutis & coquendi & retinendi actio deficit, quod mali

genus usu venire Consuevit iis , quibus caput fluxionibus obnoxium nervos octavi paris replet, & juxta varias pro pastines afficit, atque lienteria h1ne inducitur , cum resolutio ad ventriculum Spectat. Inter occasionales Causas plethora non nimis frequenter aliquando tamen lienteriam inducit, si enim haemorrhoides Supprimantur in viris, aut menstruus fluxus in mulieribus, L a Va-

92쪽

84 Lib. IIL De Morbis infimi ventris.

variis modis ventriculum & intestina vitiari, in Comperto est, indeque etiam varias affectiones morbosas nasCi, ObSer Vatione constat. Obstruetionem saepe lienteriam induxisse, Communi auctoriam observatione Statuitur; si enim ob assiduas Cruditates , aut nimiam ingestorum Copiam ventriculi intestinorum tunicae pituita repleantur & obduCantur , neque Coqui nec retineri alimenta possunt, unde lienteria Oritur. Diathesis omnium maxime necessaria est ad lienter iam indu- Cendam , etenim ventriCulus & intestina sanguine repleta, aut obstrudia, pluribus morbis suscipiendis disposita sunt, Sed tum demum lienteria praecellit . Cum harum partium humidum nativum certa & ineffabili dia thesi corruptum, ad Concoquenda & retinenda alimenta impotens redditur, Unde lienterica asseectio succedit. Inter Causas efficientes aerem maxime Conducere ad lienteriam , aliosque ventriculi , de intestinorum morbos produCendos , ex Hippocrate disCimus sa) : atque communi observatione noscimus , singulis annis, per aestatem, in pueris & debilibus lientericas fieri aDfectiones aut per se incipientes , aut ex longis dysenteriis natas. Cibos autem & potus , aliaque ad diaetam pertinentialienteriae generandae aCCOmmodata esse , nemo non intelligit. Sic a cibis acribus , ut Caepis , alliS, pipere , Capsico : a purgantibus metallicis & serme venenatiS, ut ex mercurio paratis , & vegetabilibus sortioribus, ut ColoCynthide, jala-Pa , Scamonio , guttagamba , & id genus aliis, dysenterias primum , deinde lienterias subsequi, fideli observatione notum est. Praeterea multa saltatio a cibo, & medicamenta calefacientia post Cibos assumpta, in iis prasertim qui hectica ventriculi intemperie laborant, lienteriam facillime generant. Sed ex frequenti equitatione post Coenam lienteriam esse Sequutam , aliquando Visum est. Animi pathemata fortiora quasvis ventriculi affectiones morbosas induCere, ex ipsa pathematum animi natura monstravimus; at lienteriam tum potissimum Creare notum est, cum animi angor , ti

mor, Hipp. lib. I. Epid. sec. a. text. 4. i 14. Vide etiam Lomium micinal. Hide Iuustr. nostr. ad hunc loc. sae. t ObServ. b. a. pta, 157.

93쪽

Cap. VII. De Lienteria. 8 s

mor , ira , aut aliae Vehementes hujusmodi assectiones diu

multumque inter epulaS animum , cum ipso COITUS exagitant. Etsi lienteria omnem aetatem , sexum , & tempUS COH-Sequi soleat, tamen pueros & senes magis quam juvenes,1Oeminas magis quam ViroS , aestate potius quam hyeme adoritur. Solemne eSt, non tamen perpetuum , praeCedere Cruditates, stomaChi subversiones, debilitates. Sub ipso morbi ingressu devorata alimenta & potus subito, & veluti pra Cipiti casu cum intestinorum murmure & languore per inser-narn alvum, parum aut nihil immutata , ejiciuntur quod mali genus lienteriam per omnia stadia indesinenter comitatur. Interea aegri fructum alimenti non sentiunt, indeque

an malum corporis habitum incidunt : ardor hypocondriis anest, di in devorandis Cibis labor, iis praesertim quibus aphtae gulam & ventriculum obsident: adest praeterea inurina pauCa , languor , SomnuSialitaCilis, Jactatio. Si vero, morbo aegrum extenuante ita frequens dejectio est, ut venter omnibus horis noctu & interdiu cluens somni & quietis tempora Corrumpat ' Si Cructa prorsus est dejectio , pOStmodum fiat nigra , vel instar bubuli stercoris levis & foetida : Si Cibi omnis adimitur cupiditas , Crescit autem bibendi desiderium : si aegri os exul Ceratur , rubetque facies, & quasi maeulis quibusdam colorum omn1um distinguitur : si Venter emollitus , sordidus vacuus & rugosus redditur: sub his signis Certa sed Dia cida mors expectanda est. Quod si morbo diutius trahe eructus acidi prius non exiStentes Superveniant: urinae poculis respondeant : Corpus sine febre & sine pravis coloribus nutriri incipiat, sanitatiS spectandae indicia sumuntur. Quae

multo CertiuS advenit, si nullum amplius fiat in intestinis murmur, aut dejectiones natus Seqllantur. Solent etiam inveteratas lienterias alii morbi subsequi. Quicumque enim diu hoc vitio exercitus anima Icula quaedam alvo redit mul-ris torsionibus atque doloribus , finitis his intumescit Ex eodem morbo si lateris oritur dolor , & spirandi difficultas,

tao; alios ipse

aaauci, sed & saepe Consectatur morbos, etenim pulmo-

94쪽

8 6 Lib. III De Morbis infimi ventris.

nis vomicam, abdominis abscessum, pectoris aut renum suppurationem , dysenteriam , Certo aegrotantium exitio, interdum lienteria sequi Consuevit. Etsi periculosissima & ferinsilethalis haec affectio sit, tamen facilius 1 teneris depellitur aetatibus, praesertim si moveri abundantius urina, & alicibo corpus incipit. Difficillimus hominibus provectioribus

est, maxime si longis torminibus intestinorum succesit. Curatio lienteriae non uno modo instituenda, Varia enim esse debet pro morbi diversitate. Ergo Cum lienteria est morbi acuti succedanea, si febris nimium acuta , VisCerum phlegmon, plet hora , aut sanguinis excretio Suppressa Venae Sectionem postulent, Viresque Consistant, sanguis ex brachbo extrahendus, ita tamen ut non multum neque Subito evacuetur aeger , habenda enim est ratio languentis stomachi, sanguinis effusiones aegre ferentis. Decoctum album Sylen hamii in hoc casu confert. Conserunt etiam Clysteres ex kinae uncia, aqua Communi dissoluta, tepide administrati, quibus , si fluxus urgeat, theriacae parum addendum , atque identidem repetendi. Potiones ex Consectione hyacinthorum, spiritu nitri dulcis , pulvere Corallorum Cum Syrupo Boyle no , aut de symphito Consectae , & pro re nata, iis, aut si milibus medicamentis Compositae , ex usu esse pOSSunt. Sed electuarium per uvianum adstringens Fulleri hic interdum prodesSe , observatione nosCimus. Quod si lienteria pura fuerit & impermixta, Cavendum omnino a Venae Sectione , etenim : ,, Si sanguinis detractio Cuipiam Consert, alvus cons- νγ tringenda est, postea sanguis mittendus a , quia si detrac-

isto sanguine alvus fluxerit, vires dissolvet b).is Si unquam alias locum habent hic verba Galent: i=Sed neque inquit)

si fuerit febris Cum profluvio ventris , alia est opus eva-DCuatione , Verum haec sola sufficit, quamvis non sit pro is multitudinis ratione : quicumque enim his plus adimereissore neCessarium putantes, aut sanguinem mittere, autra ventrem movere tentaverunt, in graviora pericula duxe-

95쪽

Cap. VII De Lienteria.

orunt a .ra At dubitationes omnes, circa Venae Sectionem, praesenti alvi fluxu, proponit, acute dissolvit Heredia noster in tractatu de Febre putrida cum suxu alvi implicita. Neque purgatio in lienteria locum habet, etsi rhabarbarum, aut mirobalanos torrefactos quidam ex Arabum mente ConSulant , parum enim aut nihil utilitatis, quin potius noxam Inde Sequutam novimus. Non negamus tamen, Thabarbarum Sine ulla torrefactione interdum prodesse, Cum sCilicet putridi humores , aut obstructiones multae purgationem instituendam manifeste suadent. Igitur incipiente lienteria decoctum amarum Batei, demptis purgantibus, prodest, quod medicamentum prostat in Pharmacopea Matritensi. JuSCulum, pro usu communi aegri, radice Chinae debet alterari. P rum aquae in hoc morbo bibendum: ea tamen , quae Sumenda est, radice tormentillae sub forma deCocti alteranda. Pillulae ex cortice pertiviano & electuario dias cordii Frascatorii utiles esse Consueverunt. Sunt qui aluminis sum internum in hoC morbo commendant , neC Omnino improbandum Censemus. Sed tirones monemus, ut inter hujus medicamenti praeparationes, prout nobis observatione ConStat, praeserant quam Batimellus sub nomine sacchari aluminis tradit b); vel si alumen aliis medicamentis miscere opportunum judicent, schedulas Geosroi, politas quidem Satisque simplices, eligant C). Sed longe praestantius quibus-Vis alus remediis est jusculum pulli gallinacei valentinum prout describitur in PharmaCopea Matritensi. HOC medica 'mentum primus in usum adduxit Thomas Mico, Doctor Medicus Academiae Valentinae. Quasi jure haereditario in- Sum suscepit ejus filius Christophorus Mico uui id dum viveret, in secretis habuit, atque stupendas Curationes Omnium admirat1one in lientericis per Cit. Inde factum Dicuriositate allecti MediCi, hin C inde divinando, suam uulsu uera iet schedulam', pro vera Miconiana Ventitando. Neoue ab hoc scrutinio, forte nimis Curioso, se abstinuit Maria-

sa) Galen. de Arte curari ad Glauc.

I. cap. 14.

b) Hujus remedii descriptio prostat apud μnsich in Mantisa. c) Geofroi Materia Medica , t m. I.

96쪽

88 Lib. In De Morbis infimi ventris.

nus Seguer, publicus in eadem Academia Μedicinae Professor doctrina, eruditione non vulgari, candore ubique conspiCuus. HiC in Schedula monitoria , quam de eo jusculo edidit, pullum gallinaceum rocis siccis impletum, addito pulvere trochisChorum Ramicli , remedium Miconianum esse, sibi persuasum habuit. Inde factum , ut hujus viri auctor tate, variis per Europam Μedicis sub eo nomine id remedium venditetur, ac demum inter Disputationes Pathologicas curis Halteri editas non infimum meruerit locum sa). Sed Seguerit medicamentum a vero jusCulo Miconiano plurimum distare , Sera dies aperuit, etenim moriente ΜiCone filio , haerede medicamenti , ipsum publicum fecit pro utilitate humani generis, & pro usu in lienterica passione in secunda Pharmacopeae Μatritensis editione Senatus Μecticorum sub titulo jusculi pulli gallinacei valentini promubgandum jussit. Per externa juvant in hoc morbo emplastrum de mica panis , CataplaSma ex vino rosis siccis alterato, addito pulvere restrictivo Μagistrali, idque genus alia, passim apud omnes libros prostantia , quamquam Candide

fatendum, morbum hunC adeo Saevum Sc insuperabilem eSse. ut Caetera quaeCumque remedia Spernens , una aut altera vice, jusCulo valentino uniCe CesSerit. At, Curationem lienteriae ex resolutione nervorum ortae adduximus in Illustrationibus ad Hippocratis Epide mica b).

In diuturnis intestinorum laevitatibus ructus acidus superve niens qui antea non erat , signum bonum c . Qui acidis ructibus nimium frequenter molestantur, Ob Cruditatum cumulum & ventriculi languorem in lienteriam non raro incidunt; at si prius ructus acidus non adsit, sed

Vide Illustrat. norit. ad Hipp

97쪽

Cap. VII. DeLienteria. 89

longis lienteriis superveniat, bonum esse signum ObServa tione Constat. Gorterus , qui , in explicandis Hippocratis aphorismis, hypothesibus nimium addictus est, pro Cau Sa generali lienteriae ponit putredinem Chronicam ex deficienteactione vitali natam, quam ex ructu acido corrigi aut tolli conjicit a) ex eo , quod generatio acidi in Corpore Cum putredine Conjungi non possit ; sed melius rem tetigit Vans-wietentus : ,1 Quia in lienteria sunt ejus verba assumpta om-

νγ nia statim demittuntur, n . tamdiu moram patiuntur, Ut

Dacida possint fieri; ideo ructus acidi designant, intestina D& ventriculum eo usque roborata esse, ut ingesta possint retinere diutius donec acescant b .

Quibus a Di sunt lientericae , eos hyeme sursum purgare ma

Μonuit Hippocrates hyeme vitandum esse vomitorium adhu C in gracilibus facile vomentibus. HiC autem addit, id praeceptum maxime esse observandum in lientericis. Sunt homines alioquin bene valentes , qui faCillime in affectiones lientericas incidunt, etsi veram lienteriam raro patiantur, nisi inveterato ventris fluxu ad eam deveniant. Hos vomitOrium nocet; juvat tamen martialia medicamenta identidem Sumere , eXCeptis Senibus, quibus ferrum noxium CSSe ex Vero pronuntiavit Fullerus d). Inter martis praeparationes sal Seu vitriolum martis ad hunC usum esse praeserendum, Observatione cognovi. Praescribi autem potest vel in aqua COC- tum , prout in nostra materia medica adducitur , aut in forma pillularum sub dosi duorum granorum , admixta Con Serva rosarum aut alio simili medicamento pro Μedici intentione.

98쪽

so Lib. III. De Morbis infimi ventris. .

θsent eria lienteria supervenit sa). Ea dysenteria transitum fieri periculosissimum in lienteriam , quotidiana experientia confirmatum habemus. Ex nimio refrigerantium & diluentium In talCamentorum usu id accidisse debilitata sorte ventriculi intestinorum vi, non semel adnotavi.

cuos longa exercet lienteria cum feris , torminibus , S dolor huS , cum haec quieverint, intumescunt, So. b).

Familiare est lientericis non ventrem modo, sed & arti- Culos intumescere, quod pessimum esse Signum quiviS ag-nOSCit Considerans, ex partium debilitate, flatuum proventu & desectu nutritionis ea mala procedere. Ex nimio praepostero adstringentium in hoc morbo USU Saepe haeC Symp tomata supervenire observavi, his enim fit, ut fluxu per aliquod tempus cohibito, denuo cum ventris inflatione revertatur. Optime Celsus : DCibos inquit potionesque a Ssumat, ν quae alvum adstringunt, & frigidis utatur perfusionibus. Noportet tamen prospicere, ne, simul his omnibus admotis, νγ vitium Contrarium per immodicas inflationes oriatur. Paula- εχ tim ergo firmari intestina debebunt aliquibus quotidie a

V. Caeterum quod dignum indicatione hic visum est nobis : acrium rerum comestiones frequentiores eis aptae existunt N). Non quosvis Cibos acres commendat hic Aetius , sed eos tantum qui vires stomachi & intestinorum excitare,& pituitam corrigere apta nataque sunt. SiC naSturtium aquaticum , raphanus , eruCa, cochlearia cibis aut potibus im

99쪽

9 I p. VII De Lienteria.

mixta, lientericis prodesse tenendum.

Rubefacientia excitantia, ex malagmatis S Unapi eis commode existunt a). Ad manus, Crura , thoracemque, & ventrem applicata urentia medicamenta hic prodesse monemur. DErgo & Supero pectus inquit Celsus) ponatur synapi, exulCerataque Cute, ramalagma quod humorem evocet b).ra Usum curandi plures morbOS , Sed praesertim eos , qui ventriCulum ex frigiditate in sestant, per inustiones exterius factas, aqud AEgiptios magno Cum fructu vigere , testis est Oculatis,imus scriptor Pros

Potiones quotquot ex zingibere S pipere S fructu silvestris petroselini conficiuntur: quod ex viperis feris conStat maximam Tim concretionis habet d).

Postquam Aretaeus plantaginem, Cidonia , omphacium, aliaque adstringentia Commendat, mediCamentum ex Viperis ad fluxum caeliacum sedandum proponit. Forte theria-Cam intellexit, quae nomen ex Viperis Sumpsit. Non Semel Vidi aegros utriusque sexus , Sed praesertim SeneS, Caeliaco fluxu Cum febricula laborare. Expertus novi , Verum esse quod Μercatus noster asseveranter affirmat, fluxum SCilicet Caeliacum interdum longe periCulosiorem esse ipSa Vera lienteria se , Contra quam vulgus Μedicorum sentit, qui speCie fictae coctionis fallitur , d lin minus periculi credit alere fluxum caeliacum quam lienterieum. Ergo humore S tis evaCUato , purgatisque visceribus, pillulas ex CortiCe per uviano de theriaca sub hoc casu prodesse vidimus. Juvat

M a hic

100쪽

92 Lib. III. De morbis in fimi ventris.

hic colophonem imponere verbis Celsi, non modo ad lienteriam , sed ad omnes similes assectiones, Congruentibu S. DAl-υterum quoque inquit quod aeque ad omnes similes affectus pertinet, in hOC maxime Servandum est, ut Cum pleraqlae

utilia insuavia sint, qualis est plantago & rubi & quidquid

maliCorio mixtum est, ea potiSSimum CX his dentur , quae aranaxime aeger volet. Deinde si omnia ista fastidiet, ad ex-υ Citandam Cibi cupiditatem interponatur aliquid minus utile 'sed magis gratum. ExerCitationes ta Di Cationes huic quo-υque morbo neCessariae sunt,& Cum hi, Sol ignis, balneum, υVomitus, ut HippoCrati visum est , etiam albo Veratro , Si ' caetera parum proficiant, evocatus a .

CAPUT VIII.

De DFSenteria. Dysenteria ex vi vocis est intestinorum difficultas , contrarius sane affectus lienteriae ; sicut enim in hac in- te Stina sine retentione es constrictione facile alimenta & humores dimittunt & elabi sinunt, ex adverso in illa Corruptos atque vitiatos humores nonnisi difficulter atque cum do loribus , torminibus, & quadam veluti Contorsione ejiCiunt. Sub vetustissimis Medicis dysenteria alvi fluxus cum dolo ribus & torminibus , quicumque demum ii essent , signi fi Cabat, ut Hippocratem attente legentibus planum est b). Placuit tamen Galeno , dysenteriae nomen Cruentae tantiam dejectioni ex intestinorum ulcere nascenti eSse tribuendum. DΜordax humor inquit) causa est affectus in dysenteria, ut is pote qui ab initio es absterget de ubi adit, dein tempo-Dris tractu ulcerat intestinum : quod si antea quam Ulcus Dinduxerit effluere desinat affectus ipse nondum dysentenria dicetur c).is Alexander Trallianus, Graecorum post Ga-