Cl. Galeni Pergameni Ars medica, quae et Ars parva dicitur

361쪽

A PAR v A. 3spEadem est ratio timoris ac terroris: qui si rationem imbecillam vehementer moueat, dementiam melancholicam pariunt. Quod

nuperrime accidisse mihi narrauit quidam ex familiaribus meis fide dignissimus, se enim militem quendam vidisse aiebat , qui inter deambulandum noctu derepente imspecta candicante veste, in melancholicam insaniam incidit. Putabat enim laruasse vi dere. His enim phantasmatis vulgus terreri solet Eundem affectum contraxit mulier B mihi notissima, ex grauitate supplicii viri cuiusdam,aderat enim praesens dum is vi laus ureretur. Animi quoq; dolores ac mora bifidiu perseuerant,temporis processa dramentes reddut,quales sunt Eelotypi Quod cuidam pistori accidisse , cum iuramento etiam mihi asseuerarunt complures mihi familiares Pistor is, ut retulerunt, cum sit spectam de adulterio uxorem suam habraret,iametsi pudicam reprobam, nec eam in stupro deprehendere posset, testes sibi amputauit,ratus,si illa forte uteria gereret,non ex se,ut qui ob adempta genitalia generando ineptus esset,sed ex altero concepisse cer to sciret,nulla enim hac demetia maior esse potest. Idem externis sensibus contingere videmus, cum vehementius id est quod

ipsis obiicitur,praesertim imbecillis. Quos et Q

362쪽

ss CL AvDII MALE NIdam enim vehemens fiuigetrum caecos reddidit, quemadmoduni alios surdos toni truum : qtiod fit rei specie violentius sentiendi instrumentum feriente. Nemoria quoque, ut ante diximus ,aut deleta omnia Uo potest ita ut ne se quidem vel suo si miliares agnoscant quibus hoc vitium acciderit: autetantum diminui, tardaque haec recordatio dicitur , aut vitiari, quum quis

videlicet rem quidem meminit sed non ut Dgesta est vel enarrata, vel ut didicit. Aut

si meminit quidem, non tamen quo rem pore aut loco gesta aut enarrata fuerit, aut

didicarit Per se igitur linealtero adiuncto malo, quemadmodum phantasia mi i cum, laedi memoria potest. Emissaria per

quae cerebrum repurgarur, sunt aureS,U res, palatum, Voculi. Per aures quidem sordes sanies pus manat, per oculo I

chrymae, per naresin palatum pituita muciri per omnes hos meatus sanguis qui

venam aut ruptam,aut erosam,aut apertam in capite es Te testatur. Reliqua vero aut plura aut pauciora quam pro cerebri temperatiara, aut non qualia oportet, sed corampta ac vitiata contra naturam emittun Stur. Itaque si quae excernuntur, grauiter oleant, putredinem si suum odorem retinent, nihil tale in cerebro esse suspicari opor

363쪽

dportet. Igitur emissum per nares inaures pus cum graui foetore, cerebri ulcus signitaeat,i quid puri simile crassum eiiciatur sine

magno foetore coctam pituitam tantum, Caeterum color considerandus est Candiadus solam pituitam,ruber sanguinem flauus flauam bilem,niger atram cum materia quae effluit mixtam esse ostendit. Si multus humor excernatur,liui nidum: si paucus aut nullus,isiccum cerebrum esse coniiciendum est. F Haru autem negligenda no sunt tum ad an recedentium, tum sequentium certaore coniecturam. Q num enim dementiae (de qui . bus modo disierebamus in capitis dolores fiant tam ab inteperie,quam a prauis humoribus, certa ab hacne and lla causa fiant, sine hac cotideratione notitia haberi nolo poterit. Quum igitur quis furit, aut dolore capitis torquetur, consideranda omnia quae iraca caput sunt, si cane sint, an humida Nam ad certam coniecturam multum momenti

habent. Sed de his satis Ad dolorum in tur dii ferentias transeamus. Nam ab his G cerebri morbosae affectiones deprehenduntur Doloris igitur dii ferentia sumuntura caulis quae hunc et ficiunt, a sedis assiccstae natura . Causa doloris aut internae sunt, aut externae Externae sunt aestus, se

gui, crapula, plagae, casus, dimilia: atque

364쪽

liae ab aegrotante sciri possunt. Internae tiro sunt vel intemperies sola, vel humor ac flatus citra intemperiem, vel utrunque simul. Calor enim frigus, maximii, siccitas mediocrem dolorem parit:humiditas vero sola nullum Ad eundem modum materia calida & frigida vehementissima, sicca moderatu efficit, humida vero quatenus humida est,nulsu. Eade est flatus ratio. Qua risi humor aut alia quaevis matera aut flatus sine aliena qualitate locum occupet, flatus quidem distendentem solum,humor ac materia multa degravate simul, distendente efficiet,mediocris vero solum degrauante, atq; hunc mediocrem. Sedis affectae natura

alia doloris differentia gignit. lium enim

arteriosae, alium inebrariosae partes dolore inuehunt,ut mox dicetur. Caeterum doloris materia,aut in capite gignitur accol igitur, aut aliunde aduenit Gignitur aut propter imbecillitate,colligitur vero propter meatusi eius obstructione. Imbecillitas aute vela morbi vehementia, vel a diuturnitate fit, aut ab ipsa prima origine. Itaq; doloris diE A ferentiae ab intemperie natae,calida quidem cum caloris,frigida cum frigoris sensu sunt, sine grauitate ac distentione grauissim que, ut dictum est, affligunt: moderate

vero, quae a siccitate habent originem:nisi

365쪽

A R PAR v A. Screa tanta sit, ut partium fibras contrahendo ac conuellendo rumpat. Nam sic distentionis sensum inuehit: non aliter enim unitas in his soluitur. atque in instrumentorum musicorum chordis, Soli ac igni expositis. Sed magna ex parte cum siccitate iunctus calor est. Caeterum calidam intemperiem siue solam siue cum humore aliave mat aeria calida iuncatam rubor frigidam decol ratio sequitur. At eiusmodi dolorum disse rentiis indita nomina non sunt. A flatu oratus dolor,distendens dicitur:ab humoribus aliaque materia, grauis Atque si huius copia magna sit, grauis simulo distendes est,

haec enim non solum degrauat, sed, di stendit quam occupat partem, sine alterius doloris sensu, si quidem nulla intemperies adsit. Aut si adsit, pars vero assecta aut sensu careat, aut certe hebetem hunc habeat, qualis est cerebri substantia dolor aut nullus,aut certe exiguus erit. Ab acri calidoque humore ac flatu sit dolor quem mordacem appellamus A partis conditi Cne disterentiae sumptae sunt pungens sululans Pungens quidem, sinu mor vel flatus aliave materia membranam distendat, tam

eam quam quia caluaraam cingit, perieranion vocant, quam meninges quae cerebri

substantiam ambiunt. Quod si tam veli et ri

366쪽

361 LAvDII MA 23 Nymens eiusmodi dolor sit, vi non solum glastendat, sedi velut malleolo contundat aut frangat,cephal ea dicitur pulsans,sicalidus affectus arteriosas partes occupat. Quod si humor aut flatus cum intemperiesit misttas, dolor grauis quidem ac mora dens erit, si calidi acrisque humoris copia adsit: simulqueptillans, si quae affecta pars est, arteriosa situ pungens vero, si membra Dnosa. Ex his constat ciuinam dolores quos assectus quarum partiurn ostendant. Grauitatis enim sensus, materiae multitudinem significat: morsus,non solum humorum,sed

de vaporum, alteriusve materiae acrimo

niam,pulsus vero in arteriosa substatia, tensio citra grauitate pulsum,tenuis ac veniato si spiritus copiam:grauitas cum distetio ne,humorum multitudinem in membranis contentam:in pericranio quide, si in supera ficie:in cerebri vero mebraniS, si in pro tanta

dolo lor sentiatur, reperueniat ad oculoras

radicem,quorum tunicae ex cerebri mebra

nis ortum habent. Cephalaeam vero ostedit doloris vehemetia tanta quidem, ut neque Evocem neque strepitum, neq; Odores, neq;quicquam quod cerebrum repleat, hoc dolore affecti ferant sine maximo dolore. Noenim distendi solum , sed, velut malleo contundi ac frangi videntur. Cor

367쪽

cordis uerb, ex illis tum dif'culta. ius irandi 'rmis, tum palpitatione:

Preterea ex pul hinc ei Maerarieriarum:exanimi quos cocimtione di deae

Affectus cordis fatentur spirandi laecultas, eius minarieriarum pulsus praeter naturam,febres, dolores,vehemen animi Impet tu unt Iulfusci;ibi Muta Uaeci vocant animi demissio ae deiectio, bellat torpor quam iidem 3υμί- appellant corporis Perfrictiones, accolores Spiratio quidem magna celeris irequens, qualis in febri bus esse solet, cordis calidum affectum stagnificat,maiorem aut minore pro eiu ma gnitudine,celeritate irequentia:parua vero tarda ac rara,frigidiim id eundem modum pulsus tum cordiS,tum arteriarum magnus celer xfrequens calidu, paruus tardus rerarus frigidum,mollis humidi durus sic cum cordis morbum ostendit Languidus vero,si qu idem talis perpetuo sentiatur, linbecillitatem sin modo languidus, modo validus apparet, humorum plenitudine imstrumentum degravatem, quemadmodum

Minaequalitas, quae hab obstructione

368쪽

36 ex AvDII GALANI compressione sit. Quoniam autem dissicialis anhelitus,& pulsus praeter naturam, non sempera cordis intemperaturis fiunt, ea in suas causas omnes resoluere oportet, tantisper dum ad postremas sit deuentum:conia siderareq; tum pressentia,tum preterita,tam externa quam interna, ut ante fus1sisime docuimus. Difficilis aute spirationis causae ex Hlibris Galeni de dyspnoea, repulsuum prata ter natura,in libris eiusdem autoris depulcsbus petendae sunt. Febres quoque cordis affectus ostendunt , nimirum intemperaturas alias maiores, alias minores, prout ipsae calidiores sunt,aut minus calidae. Tertianae enim Massiduae ex syncera bile calidistimae sunt&siccissimae,ideo calidissimum siccissimum cor esse testantur Aliae vero fe brium differentiae vi minus calidae insiccae sunt, sic cordis calorem dic citatem minorem esse demonstrant. Similiter autem sce-pe corripi febrabus,argumentum est caloriscordis. Dolores fiui in corde non aliter at que in aliis corporis visceribus, nimiria su Abita vehementiq; intemperie,praecipueq; calida frigida, soluta etiam unitate: quarti causas,quonia alio loco abunde docuimus, hic recensere superuacuum est. Itaque dolores cordis affectum ostendunt nempe inflammationes,erdis elata vulnera vice

369쪽

AR P a C A. si ra. Ad eundem modum externarum partiti, atque adeo uniuersae corporis cutis refrigeratio. Eadem ratione insi sine febrabus

hae partes calidae sint praeter naturam, coradis calidum affectum indicant. Na, ut ostensum ante est, totius corporis intemperies aB corde praecipue suam habet originem. Per consensum quoque cor dolere dicitur, ut in eo affectu oris ventriculi quem cardial gian nominant, affertque syncopen quam a partis affectae vitio stomachicam vocant. Caeterum color affectionis cordis testis est.Nam,ut ante docuimus,eius differentiae

sumuntur a corporis humoribus, e natiuo calore Humores enim colorem Eciunt: calor vero colori vigorem, aut pallorem, seu decolorationem,quam a graecis Aoιαμ vocari anteis ximus Itaque usanguine corpus abundet, rubrumas flaua bili, flatium: si atra, nigrum apparet. Quod si cum eiu LCmodi humoribus caloris natiui copia ad sit, caedrat hoc est coloris bonitas ac sum uita aderit. Sin eius penuria sit, palliadum aut liuidum, aut alio quo ut m do decoloratum corpus erit, pro caloris penuriae magnitudine. Quum igitur cor

fons sit natiui caloris, si calidum sit, bonus color erit: si frigidum pallidus aut Ilucdus,aut velut demortuui. Palpitatio quoq; cord

370쪽

,sc EAvo II CALFNI coidis affectum prodere potest .Fit enim esscor suo more dilatari no potest, quod acci At vaporoso spiritu in spatio aliquo colentato,ac exitum quaere te: ideoq; haec celeriter moritur soluitur imitaturq; motu ignea Dceleritatem. Cum igitur eiusmodi spiritus nunc crassior uberiorq sit,iaunc parcior tenuior,non omnis palpitatio aequali temporis spatio perseuerat, sed alia tardius, alia celerius finitur, tantisper enim durat, dum discus Ius qui hanc peperit sit flatus Solis autem cauis partibus accidit,sedio omnibus, verum his solum quae distendi ac contrahi possunt, qualis est cutis, cuti subiecti musculi,vetriculus,vesica,vter .antestina, i cur,lim,septum rasuersum,atque adeo cor ipsum . Eiusmodi aute motus inaequalis est, ut testis est tensus: totus enim contra naturam:quare a tremore differt, qui partim secundit naturam est,partam praeternaturam, his accidens partibus quae volutatis imperio Emouentur,atq; etiam cordi MarteritS.Tre mulum autem pulsum neri scribit Galenus cum cordis Marteriarum facultas vehementer imbecilla eli. Porro autem cordis palia pilationem ab aliis quoque causis fieri idem autor scribat, nempe vulnero, vel tum Ie praeter naturam, vel sanguini aut vh

Peras illaudantiam mala qualitate, vel