Cl. Galeni Pergameni Ars medica, quae et Ars parva dicitur

331쪽

a ORO. gireuiusque virtuti ac vitio temperies praesit. Illic enim docuit quae actio quam facul talem sequitur, nuae facultas temperatu .

Magnitu is uerg,uel formationis, uel numeri,uel positure uitia, quae quiadem sensibus obiecta sun cile cognoisset possunt Ex his uero quae sensum lata tensialia quidem discite,alia uero nutilo modo cognoscuntur.Siquidem caputis et cerebri magnitudo ac figura marimi ste apparent, atque de his ante meet m nimire, quemadmodum et de thois Trace.Similiter aute nec discite est operta scoptutu, hiumeros, brachia, cictistos, extremas manus, coxas 'mora, tis

bis et pedes cognoscere, siue in formationcsiuemagnitud me,siue numero, finue partium quibu constant composiritione uitium contractum sit.Hori enim cuiusque actiones ofense manifestae sunt.Eorum uer quae in corpore latet, non omnia cognosci possunt.

Quemadmoducorporis partes duplices

332쪽

sunt,simplices,& copositae, ita actione d

plices sunt. Quaedam enim primae maximeque propriae sunt,quaedam vero ex acciden Pte. Prima a simplicibus partibus, secudae ab instrumentis proficiscuntur. Ex simplicibus igitur partibus instrumenta componuntur, ab ipsisque actiones habent. Nulla enim simplex pars est quae vel non agat,vel usum alique praebeat ad totius instrumeti actio nem Musculi verbi gratia actio motus est:

cruris vero,progressio. Quanqua enim musculus primu ac per se crus mouet, no tamen solus progressionem perficit. Itaq; in crure sunt musculi tot numero tales ac tanti,quot

quales fluanti ad probam progressionem requirutur Ossa quoq; adiuncta sunt tot tanta mole, hoc modo conformata, ac sibi Ginuice sic coaptata:alioqui musculi etsi pri

mum soliq; mouent, progressione perfecta Non ederent. Aliae etia partes simplices cum iusta magnitudine,certo numero,apto positu ,ac idonea conformatione ad cruris compositionem posita sunt, no sine magno usurvi ex libris Galeni de usu partium constat. Si igitur nosse partium omniussum ac uti

litatem velis,earum substantia ,sorma, magnitudo,numerus positus,connexioque mgnoscenda sunt. Scimus enim cum natura

nihil temere agat, horum quoque alicuius grat

333쪽

gratia, hoc est actionis ac utilitatis conditu H esse . quaecum sensibus pateat, sensus probene sint anim probae, facile iudicare poterit: proinde an partes ipsae probe, improbene coditae sint. Si vero in corpore delitescant, aut sensus iudicio subiectae non sint, aegre qui dem hae iudicari positant. Sentibus autem patent caput,thorax, opertae scoptulae humetari,brachia, cubiti, manuS, coxae, femora, ita biae pedes,nares, Mid genus aliae Earia igitur partium vitia ac virtutes facile cogno . sci poterunt, quae scilicet in magnitudine, conformatione,numero, positura, comple

xioneque inter se junt posita. Magnitudinis vitia sunt nimia crassitudo gracilitas,latitudo ingustia, logitudo cireuitas, tum

corporis uniuersi,tum eius partium. Confor minationis, deprauata figura, cuiusmodi sunt obliqua,recsta,curua plana,rotunda, Mid genus aliae, asperitas inlaeuitaS,&c. Numerus excedens, ut sextus digitus, tertius testic Ius. Deficiens, ut si tantum quatuor digiti in manu sint. Haec igitur omnia cum sub sensum cadant, facile cognoscuntur. Quae vero intra corpus sunt , non omnia cognosci possunt. Quaedam enim horurn

obscure ac coniectura tantum , quaedam

nullo modo noscuntur: ut in sequentibindicetur.

334쪽

cuiusdam enim uentrem uidi ab

exiguum, rotundum et prominentem, piuxta Myochondrium collocatu, ut euidete se sua circunferiptione tum uidentibusum tangentibia proderet.

Cum earum quae intra corpus sunt pa trum alias cognosci posse, alias non posse ante dixerit GalenuS:quaenam possint,niae ostendit,nempe ventriculum belica vi denter quidem,iecur vero Malias quasdam coniectura tantum rvt post dicetur. ventriculus igitur xvesicae identer sua circunia scriptione apparet iecur vero tantum coniectura . In quibusdam igitur ventriculum C minorem rotundiorem prominentioreque

iuxta hypochondria se deprehendit se ait:

hac itaq; ratione magnitudinem figuram situm eius cognouisse Huc enim circa me dium partis superioris minferioris, prioris Sposterioris, paululumq; ad dextrum deflectentem natura collocauit, ut ab his usum aliquem reciperet. In superiore ensm parte cor septum transuersum in inferiore me senterium Mintestinarin dextra iecur, invianistra lienem:m priore omentum,in post riore dorsi musculos,magnam venam, Marteriam habet: citiae omnia suo calore iuuant

335쪽

D cococtione. Si igitur votriculus pronianeat, munus suu improbius obibit. Neq; enim ab ante dictis partibus tantu calori suscipiet, quantu si a natura ordinatia situm seruaret. Praeterea iecur quod in sublii ni positu esse iam diximus,premet,atq; septu trai uel sum, praesertim cibo plenus:proinde spiradi difflcultatem adseret. Caeterum si minor quam pro corporis ratione sit probe quide concoquet, sed cibi minus eoncipiet quam alendo corpori sufficiat. itaque cibum crebro sumere coget:quod homini molestu est. Quod

si rotundior sit, nec vitio quidem caret, cibum enim diutius continet,eiusque descenta sum in intestina prohibet.

Si niliter et cuiustiam uesica adeo emiuentem exiguams deprehendi, ut si mrdivi urinam reddidis et, circunscrtis plus tumor manifeste apparctat.

Vitiosam vesica magnitudinem situm posse deprehedi Galenus scrubit, quti videlicet duiti urinare tela fuerit. Saepe enim vel pudore,vel occupatio ea liqua deleti non ulli, na tardius reddu tratq; tunc in pube tu mor apparet,scilicet vesica extate,ac emine te. Itaq; eiu exiguitas trequentia reddende: urinae molestiam facit,frequetius enim redis

P dere coguntur quibus exigua vesica est.

Quan

336쪽

Quanquam autem nulla aliarum inaeternarii partiam mani'tam mihi unaequum de se praebuit dicissim,danda ratamen opera est quon maxume fieri potat ut earium uirtutem et uitium se non

certa firmas scientia, saltem artificiosa

coniectura cognoscanam uelut gratia exempli iecoris. Nonnullos libam nolit, et quidem multos, qui graciles uenas habebant, corpinos uniuersum decoloes ratum: quoi tam,ctam paulo plM cibi astafiumpsissent, praesertimi flatulenti, cras GF,et glutinose,alis uelut pondu quodaedam innixium ac sustensium in dextri pochondri profundo sentiebant:al

tensionis dolorem, hos igitur et iecur paruium et angustos meatius habere ue

Euidenter ventriculi revesicae vitia de prehendi possunt,ut ante ostensum est:reliquarum vero corporis internarum partium non firmis,per seque cognitis principiis,sed coniectura tantum,quae ex praegressis causis

effectibus sub sensum cadentibus fit: ut

337쪽

ARM PAR v A. 333mox docebimus. Eiusmodi enim caust,suo rum effectuum artificiosam coniectura ad- Hierunt: quemadmodum effectas suaru au

cant,non solum praesenteS, sed& quae praeacesserunt, etiam si praesentes amplius non sint. Ex praesenti, verbi gratia, teporiSconstitutione vehementer calidamiicca sardentem febrem stertianam coniicimuS:eci uatione in aluminosa aqua, quae cutim comitipauit, febrem diariam. Ad eundem in dum ex effectibus conteisturae sumuntur, ut ex urinae suppressione coniicimus calculum in vesica vel renibus esse, aut pus, aut aliud

quod urinae vias obstruit. Vbi igitur ita LA modi causae plures habent effectus, aut effectus plures caulas,opus est solerti contemtra. Itaque cum venarum gracilitas quae sensibus obiecta est,plures habeat causaS, non protinus arguit iecoris exiguitate sed cum ipsa ex materia pauca Ma frigore fiat, truaque significare potest. Itaque madiungendae aliae notae sunt, ut certior coniectura

fiat nempe pallor, decoloratio uniuersae cutis,&pondus hypochondrio innixum,aut tensionis dolor post largiorem cibum sum plum,praesertim crassum,flatu lentum, Muiscosum. Sola igitur venarum gracilitas cer-B tam exiguitatis iecoris coniecturam effic

338쪽

33 CLAvDII MALE NIremo potest:quum, ut modo dicebamus, ea non solum ob paucam materia, sed Mai Tigore iecoris venarum materiam distendere nequeunte fiat.Si cum gracilitate cutis paliator hoc est decoloratum, siue ut graeci, Mosa coniunctus sit, nes quidem certa coniectura erit. Eiusmodi enim pallor, a iuris nativi penuria fit. Rursus exiguus calor sanguinis penuriam sequitur. Haec auis non solum venarum exiguitatem,sed si-tuitae copiam gignit. Si igitur cum venarum gracilitate,&cutis pallore, grauitas aut tensionis dolor in dextro hypochondri postiumptum immodicum cibum sentiatur,tam et certior erit iecoris exigui coniectura Cibuenim crudum pondus, flatum vero tensio in iecore esse arguit Ille enim suo pondere viscus deorsum trahit haec vero distendendo dolorem inuehit. Haec autem nec sola perses quemadmodum nec venarum gracilitas, nec cutis pallor,imoris exiguitatis testimonia sunt Ad omniahare simul coniuncta.

Alteruis uidi toto habitu tutioissem,quotidie tamen pallidam bilem uota mitione reij cientemataque alui sedis eisti inlicienda esse duxi: in quibus bilis

munierat. Meam igitur qui in ta

339쪽

rem destri, non exiguam eta haemomportionem ad imam uentriduli partem quam vhiar. grim uocant, transmitatere conieci malo in quibusdam antimantibM cernere licet. Ex his liquet quod ad eorum DC sensissim latent, cotignitionem, plurmium conferaturum apparentum ex corpor dissectione eo, gnitio,tium actioniam utilitat ob inquisitio. Quis bis igitur nosteridoriam corportam cinae a naturali statu(ut mod dicebatur recedunt, peritiam habere curepitu aes in corportam incipionihus, funis ctionumque acutilistim qui itioniax bin sese exerceat oportet. De his auistem omnibM seorsitam in s operibus scripsimius: de quibin infine tot luisi libri uerba faciem tu, ut quod discerire libuerit, studiosi, ex quδnam opere

praecipue decerpere oporteat, cognorascant sed de his hacten M.

Ne protinus iecur calidi esse aut vetrie 21,ex quotidiana bilia vomitione putemuta

340쪽

33 CLAVDIL MALANI artificiose coniiciendum esse undenam haec proficiscatur,docet Galenus. Supradictoria enim viscerum calorem haec significare vi detur. sed si reliqua omnia diligenter consideretur quae in corpore sunt mon semper bi hostis vomitus corporis calidi est notarque

admodu in proposito homine de quo nunc verba facit Galenus, perspicuit esse potest.

Bilis enim qua per vomitum reiiciebat.non iecoris,non cordis, non ventriculi calorem arguebat. Pituitosus enim toto habitu erat: caeteriam bilis qua revomebat, pallida erat: cuius alui sedimenta tantum mometum a

bebant. Ex quibus constat bilem hanc non vehementia caloris esse procreatam Coloris enim pallor, picuitae plurimum &bilis exiguum significat. proinde sifrigus potiusquam calorem. Pauca etiam bilis alui excre Gmenta tingebat, praeterea totus corporis habitus priuitosus erat, quae omnia frigidi non solum iecoris,sed Vtotius corporis teperamenti argumenta erant. Caeterum coloris pallor bilem in iecore genita esse,non

in ventriculo,testabatur. Nam quae in veniatriculo generatur, porri virorem imitatur,

ut postea dicemus Exiecore igitur prodiabat eiusmodi bilis. Itaque verisimile est meatum qui asellis vesicula in intestinum

Quod quia duodecim digitalia emetautur, duo