Cl. Galeni Pergameni Ars medica, quae et Ars parva dicitur

341쪽

A R 'v/. 33 duodenum vocatur bilem transfiundit .mata Iugnam sui portione in imam ventriculi par tem(quam graeci mro A epse vocant, nos ianitorem transmittere:quod in qu busdam animantibus videmus, cuiusmodi sunt aliaco, accipiter,&aliae id genus rapaces aues, quae crudi carnibus vesciitur, hae enim cum maiorem calorem ad coetione desiderent, natura meatum quia iecore adve triculum

bile deferret, in his finxit. In proposito igi

tur homine coniectura artiticiosa Galenus

deprehendit bilis vomitii fieri non ob eius abundantiam, sed rem sionem in ventriculum,ut ante declaratum est. Ex his constat, ad ea quae sensum effugiunt, cognoscenda, necessariam esse aiiat omen, id est corpori;

A incisionem, Vactionum Utilitatumque notionem. Alioqui neq; substantia neque magnitudo,neq; forma,neque numeruS, neque ordo,neq; processus, neq; origo, neq; vaesinitas, nec , cdnexIO earti partium cognosci, imo nec earu functiones,necvtilitateS. pro

inde nec ab his conieci uia artificiosa sumi possiet Nisi enim meatus commemorativsunx, situm,& reliqua quae modo commeamorabamu8,cognouisset,n5 artifficiose coaiecisset per eum meatii bilem in imam ventris partem tranifundi, ac vomitum biliosum fieri. Quoniam autem disputando huc

342쪽

progressi sumus, de artificiosa coniectura

pauca mihi videntur esse non incommode Bhoc loco tradeda: tu ad ante dictoria, turn diamum quae deinceps declarabuntur,sa ciliorem intelligetiam, ad internos enim morboru cognitionem maxime necessaria est. Coniecturae igitur aliae artificiosae sunt, aliae arte caret,quales exist ut quae in autorutestimoniis ac experientiis nulla probabili

ratione confirmatis posita sunt:quibus fere Avicennae aliorumq; Arabusectatores pro artificiolis coniecturis atque adeo pro certis demostrationibus tutur. Artificiosae autem aut ex veris allibus fui,aut ex relu notis ac signis. quae quia sensibus apparet, *αι-vo agraeci appellant. Deverisimilibus auctem,quoniamo medicorta, sed oratorti sunt propria,disceptare hoc loco superuacui; Tet. Ex reruigitur notis ac signis artificiosascdiectura medicus sumit, nempe ex fun- tionibus,qualitatibus teperaturas partita sequetibus,& ex his quae ex corpore reiicium tur, aliisq; quaplurimis, quae procedete sera mone explicabutur. Fuctiones sunt, ut ante retulimus,alii natis, vitalisi saturalis Anima iis autem sensus,motus volutarius, Maelio princeps. Sesus alius exterior, que frincipiti vocat Alius internus,qui comuni aD Pellatur. Exterior authvisus, auditus, odo Drat

343쪽

AR PAR v A. 33yratus, stus,& tactus. Internus vero somnus, vigilia,insomniti Motu voluntarius, tum corpori uniuersi, tum eius partium, ut thoracis respiratio ei uium progressito, a nuum comprehensio. PrincepSaetio, intellecstus,iudicium, hemoria Vitalis iunci io, cordis&arteriarum pulsuS,ira cudia timor,&c. Naturalis actio, veneIis cocuplicentia,

cibi potusq; appetentia,concoctio,nutritio,&c. Qualitates quae partium temperaturas sequutur, quia sensus mouent, sensibiles vocant,visum enim color,figura situS, num rus,&magnitudo mouet. Color quide, ut cutis rubor tigritia. Figura aute, ut capi Elis rotunditas songitudo. Situ S,Vt oculorum prominentia. Numerus,ut digitus superans aut deficiens. QuantitaS, ut oculorum

magnitudo&paruitas. Olfactu odor percipitur, ut anhelitus suauitas araveolentia. Gustatu sapor, ut linguae amaror Tacta principes qualitates, calor, frigus, humidi ias,& siccitas. Quaeq; asc5 sequii turrit duritia,mollitia,asperitas,leuitas. Dolor quo ques& pruritus titillatiori voluptas, sub tactus genere continentur. Auditu soni

voces percipiuntur. In notarum quoque ac signorum genere continetur quae e corpore

F expelluntur, ut Galenus docet cuiusmodi est propria partiu unde relictu tur, substa

344쪽

s o et AvDIL GALANI lia,quae alia in aliis est:virenum verbi grautia carnosa,vesicae membranosa Itaq; si cuurina caruncula excernatur,reneS:si inebranula, vesica vicerata esse coniiciendi est. Reiectae quoq; ubi aliae magnitudo,c5i ctura artificiosam Scit. Ex crassis enim intestiuis maior,ex tenuibus minor per dysenteria tunica reiici solet. Porro autemorneli eiusde sunt quae in spatiis cotinentur a suisquam alienis. Ex vesica enim o renibus urina ex intestinis stercus laqua propriis locis, calaulus vero Varenulae ex renibus bE sica, lubrici ex intestinis aqua alienis sedi bus expellutur. Eiusmodi igitur notae arti ficiosas coiecturas partu L,queadmodu principia demonstrationes, de quibus est ante proditum. Sed haec inter se differunt, quod ex principiis statim certa indubitataq; scientia nascitur, ut ante docuimus: ex notiS vero

non protinus fit artificiosa coniectura .Fere enim fit ut unius nota inultae sint causae nonecessariae,proindeque earum nulla necessario concludatur,sed adhuc dubium sit quae nam ex ipsis signum nobis conspicuum pepererit.Non enim siquis aegre spiret, protinus Hconiiciendum est ipsum pleuritide labora re,si quidem aliae perna uitae causae sunt quae spirandi difficultatem inuehere possunt: cuiusmodi est peripneumonia, pituita pulmoni

345쪽

RA A. 3 2nibus Ereta, Wid genus multa .Itaque propositani nobis notam sensui manifestam, in suas omnes causas deinceps resoluere oportet, tantisper dum ad postremas deuentum sita deinde singulas considerare,

quaenam scilicet earum propositae notae caula existat. Quod cum adsuc euidens non sit, rursus consideranda sunt ouinia praesentia & praeterita tam interna quam extemna. Intus enim quaedam fuerunt,quaeda prae . sentia sunt,quae una cum proposita nota as.fectum indicare possunt,scilicet prodeuntia ab eadem causa: verbi gratia pulsus inaequalitas febrem ex putredine significat: cu pulcius inaequalitate esse possunt caloris acrimonia, halia signa eundem affectum significantia, tanquam effectus suam causam, aut contra causa suum effectum. Certum enim est natura calidos insiccos procliuiores in biliosos morbos esse. Eiusmodi enim temperaturae, efficietis causae ratione obtinent, quemadmodu3 aetates, quarti quaeq; suos morbos habet. Aliis enim pueri, alii iuue Bies,aliis senes morbis obnoxii sunt. Atque haec quidem interna sunt. Eandem externa

vim possident, quae scilicet in assumendis, faciendis,& foris incidentibus continentur. In assumendis quidem, qualia sunt cibus potus,medicamentum intro assumpturia,&

346쪽

3 et ex AvDII MALE NIahattractus.In faciendis,frictiones,ambulationes:in summa,omnia quae circa corpus fiunt. Somnus quoque, vigilia revenus,cum quibus sunt Manimi motus, in hoc genere continentur. In his quae foris incidunt, sunt circunductus aer,unguenta,medicamenta foris adhibita,lauacra Mid genus alia haec CDim omnia, ut nemo nescit,corpus nostium

afficiunt,alia alias Calidus enim cibus sic potus calfacit, gidus refrigerat. Eadem vi

praedita sunt medicamenta intro assumpta, Minspiratus aer Calida enim calfaciunt, fiigida refrigerant. Frictiones autem reorporis exercitationes calfaciunt, otium vero Wquies refrigerant. Somnus humecstat,&vigiliae exiccant. Circunductus aer non aliter atque inspiratus calfacit, refrigerat, hi meetat,& siccat, hic quidem internas, ille EX ternas corporis partes Aestas calfacit exiccat,hyems retrigeratis humectat. Autumnus inaequaliter corpus assicit Ver sanguinis molem auget, temperatissimum Conim omnium temporum est. Ex his constat alios in aliis temporibus morboS granerari, ut in tertio Aphorismorum libro

docet Hippocrates Ad maiorem autem horum intelligentiam ex primo Galeni de locis affectis libro,exemplum sumamus, ac excutiamus. Subito igitur urina suppri-

347쪽

AR PAR. v A. 3 3 matur. Quoniam eius affectionis non viam

locus existit, nam aut in genibus ac ur Ite aris,aut vesica,aut eius meatu urina cohibetur sciscitari primum oportet in quonam eorum ipsa retineatur deinde retentionis occasionem. Nam si unacum esset urinae ina1trumentum,nihil de loco dubitares,sed certo scires partium substantiatri functiones, Rufum,hutilitatem.Non enim ambigenduest unde bronchia quae tussiendo cum sphto excernuntur,proficiscutur, quum nusci uaalibi quam in pulmonibus reperiantur. Disquirendum igitur est in quo ex ante dictis loco affecto urina detineatur. Quod ut fiat, considerandia quid in unaquaque supra commemoratarum partium appateat, an scilicet in pube ubi sita vesica est umor se, an non sit. Si illic tumor adsit,urinam in eficari tineri certum est,sin adsit,affectum in Cnibus aut reteris esse coniiciedii est: quod locus doloris ostedet. Nullum enim aliud F membru est in quo urina retineri possit Crignito igitur suppressionis loco, eiuScausa vestiganda est, quod fiet, ut modo dicebamus, signum,hoc est urinae suppressionem,in suas causas resoluendo deinde cosiderado quid cum harum quaque aut praecesserit,aut prae sens fit. Sit igitur urinae in vesica suppretasio Eius si unica causa, eaque necessaria

348쪽

s CLAvDII MALEN teget,nihil ultra disquirere oportet et: cum hanc necessario suppressio ostenderet.

Quoniam autem multae sunt nec ex qua earum urinae suppressio orta sit, certumeit,omne expendere oportet:eaSque ruisus

in alias causas resoluere, tantisper dum ad extremas sit deuentum : ad hunc modum GVrinam vesica non reddit,aut quia eius robur resolutum est raut quia eius meatu Simis peditus. Resoluitur autem robur ab immodica intemperie,aut casu, aulicstu, aut vic re,aut aliaeuidenti occasione quare rursus

disquirenduerit an hortar aliquid vel praesens sicivel praecessierit. Praeterea si conatu etiam vehementi nihil reddatur, sed pre mentibus tumorem digitis urina effluat certior coniectura resolutae facultatis erit. Quod si horum accidentium nullum appa-Tuerit, ad suppressionis urinae impedimenatum veniendum erit, qu pd cum multiplex fit rursus in suas causas resoluendum erit, Hnempe constrictionem Wobstructionem. Atque rursus utraque in suas causas resoLuenda est. Costri Aio quidem in tumorem praeter naturam tam vesicae quam adiacen tium partium,qualis inflammatio est, sciria rhus, cedema,sisimilia. Eiusmodi enim tu mores in vesicae quidem ceruice viam clauia

dunon adiacentibus vero partibus meatum urin

349쪽

AR PAR v A. svrinarium premunt, proindeque claudunt. Potest rerinae copia vesicam distendere, ac distendendo angustum meatum redde re,proindeq; urinae viam praecludere. Ita que rogandus aeger est num hanc retinuit vel pudore aliquo,vel necessitate, vel longo profundoque somno, quod si fateatur, Aconiiciendum est,tanam sua multitudine suppressam esse. Si vero multitudinis urinae suspicio non sit, obstructiorus causa vestiagandae sunt. Cum igitur vesica obstruatur vel calculo,ue viscetiis aut crassi humoribus,vel pure,vel sanguinus grumo,vel adnata caruncularconsiderare oportet quae s rara

cesserint.& quae praesentia lint Igitur si viccusante fuerit,adnatam meatui urinae carunculam urinam supprimere non sine ratione coniicies. Si sanguis prius efflux rarit, grumum si cum urina sabulosa exiet rint , calculum . Si interna inflammatio vel iecoris, vel lienis, vel renum, atque Btiam ipsius vesicae praecesserit, pus. Si ant cedens victus ratio viscosum aut crassum

humorem pepererit,crassos biscosost mores. Cum vero signa colligi non posusunt, artificiose coniicere non possumuS, quemadmodum nec demonstrare ubi priniacipia non inueniuntur .Haec quidem de artLficiosa coniectura.

350쪽

Quae uero in praesentia morbosa sunt,hoc est suae iam aegrotant corporura, cognoscenda quoque sunt: Sensibus quidem obui ex magnitudini, coloris, figurae,numeri, positionua naturalisitatu mutatione,ac differenti quae a duritia et mollitia,frigore et calore fissimi ctur. Quae uero sensium effugiunt,ut summathn dicam,actionum sensionibus,

uel excrementis,uel doloribus, uel moribus praeter naturann borumnquam,

uel quibusdam,uel omnibus.

Finita de notis salubribus disputatione,

ad morbosas,& quae iam praesentes morbos fignificant transit Morbi autem vel externarum sensuiq; apparentium partium sunt, vel internarum Misensum effugientiu . Morbi externarum partium cognoscuntur mutata a naturali statu magnitudine,colore,figura,numero,positura ,duritia, mollitia,calo Dre,frigore,humiditate diccitate, atq; aliis qualitatibus quas modo sensiles vocari diximuS,quae protinus morbum ostendunt, atq;demonstrationis vim quandam obtinent. Paulo enim ante docuimus ex Galeni sentelia res bifariam eas Vistaei, hoc est sensu appa