Metalogicus. Ioannes Saresberiensis. E codice ms. Academiae Cantabrigiensis

161쪽

ME TALOG. LIB. III. I 29- enim ait Plinius , ni inrnii launbilis inἀdes est, per quos profeceru , confiteri. Illi quoque qui hoc ipsum nunc in me carpunt, quandoque, auctore Deo, bonorum laudabuntur auctores, quia eos virtutis manet gloria, & beneficio temporis, coaevorum inuidia evanescet. Ergo procedat oratio. & quae antiquatae occurrent meis moriae, de adolescentiae studiis, quoniam iucunda aetas ad mentem reducitur, compendio

Se percurrat. qui prae caeteris & qualite legendi sunt alacri commemoratione reuoluens. Quae vero praetermillia aut vitiose dicta fuerint obliuioni, tempori & occKpationibus imputentur.' CApi TVLVM. I,

rixomodo Porph rium dii oporterit s

alios auctores . s

s v io EM ex animi mei sententia, sic ominnem librum legi oportet ut quam facillime potest,emri', quae scribuntur habeatur εο-gnitio. Non enim occaso querenda est ingerendae dissicultatis, sed ubique facilitas generanda. Quem morem secutum recolo Pera paceti Ai,..eum Palatinum. Inde est ut opinor, quod se ad lar- puerilem de generibus & speciebus, Ut pace4tiorum loquar vinclinauit opinionem : malens instruere & promouere suos ua puerilibus,quam

in grauitate philosophorum elle obscurior Fa ciebat enim studio lissime , quos in omnibus praecipit fieri Aug. id est, seri sileiactus siremebat. Itaque sic Porphyrius legendus est, ut sermo -

, I iiij

162쪽

num,de quibus agitur, significatio tene tur, Mex ipsa superficie habeatur sensus verborum,sic im satis introductorius erit,& facili breuitate conspicuus. lassiciat ergo introducendo , nosse quia nomen generis multiplex est, & a prima institutione significat generationis principium, idest,parentem a quo,vel locum in quo quis genitus est. Unde polynices ab Adrasto genui interrogatus, ait utrumque complectens. μου orae patrum, Te in Mastureia Thebae.

Deinde hinc transatum est,ad significandum id quod de differentibus specie in quid praedic r. Item de species m ltipliciter dicitur. Nam ab institutione formam significat , quae in lineamentis membrorum consistit. unde & speciosus, idem est formoso hine autem sumptum est, ad significationem eius, quod , inquit de differentibus numero praedicatur. unde constat nomina haec, non elle secundae impositionis, sed Cum primae sint, ex transatione devocari ad significationem. Quod quia non ornatus, sed illiessitatis causa, contingit, equivncationi co- paratur. Tertiam eiusdem apponit Boetius, significationem , dicens , sormam sebstantialem speciei: puta humanitatem : hominis speciem appellari. sed hanc, siubilem *memnoni nat 3c ex industria asserit , a Porphirio praetermissa , ne nimia grauitate introducendotum animos re xardaret. Quid ergo sibi voluit . qui non modo hanc contra concilium aut horis. sed quicquid aliud excogitari potest adiiciunt Hoc credo appetunt, Vt videantur multa scire. &benedi

xii cum id egeruit,usniops fuerunt intellecti.

163쪽

MpTALoct. LIB. III. I 3IIdem fiat i 3 differentia, proprio , & accidente.

ocabulorum simpliciter aperiantur significa. tiones, apprehendatur illa, quae proposito con- gryit, per descriptiones certissimas, deinde singulorum sequantur diuisio iet. postremo differe tiae singulorum ad singula sicut occurrunt, in superficie assignentur:& Porphirium perlegilli. Littera enim suauiter excutienda est,& nomqre captiuory In acerbe torquenda donec restituat quod non accepit.porr' austerus nimis gurus magister est, tollens quod positum non est &meteps quod non est seminatum qui Porphyrium cogit soluere quod omnes philosophi accoperunt: cui fatis factuiri non est. nisi libellus doceat,quicquid alicubi scriptum inuenitur. plane veritas est amica simplicitati : & qui indebitum exigit. auod debitum erat accipere, My me

demeretur. Quicquid autem litterae facies indicat, lector fidelis & prudens interim veneretur ut sacrosanctum donec ei,alio docente, aut domino reuelante, veritas plenius & familiarilis innotesc*t. Rupd enim unus fideliter & utiliter docet, alter aeqpe fideliter & utiliter dedocet. Siquidem recte docentis ossicium pro ratione pemporis & pςrsonae, quod cuique nouerit expedire , dii mnat. Nam Porphirius, corpus pnterii esse genus hominis, quoniam & animalis. Arist. autem hoc dedocet ,& eorum purgat er rorem , qui genus secundum quid opinantur deseecie praedic ri. Non enim secundum q*id despscie praedicatur. Fx quo palam est, 'isibile

aut sensibile, non esse genus animalis, praedi-

Ρntur enim secundum quid, si secundum

164쪽

corpus non alsimam: quare,inquit,corpus', non

erit genus animalis eo quod pars est. Nullo enim modo pars de toto praedicatur: ita quidem, si locutio propria: nam in figuratis nihil prohibet.

Tradunt viique Gramatici. tropum locutionis esse qui Synecdoche appellatur&nomen totius, parti,&itidem partis nomen. toti attribuit. re enim, dignioris aut notioris partis , plerumque suscipit nomen. unde homo qui ex anima constat & corpore & sicut Cicero , Apuleius , &quod maius est Hieronimus, Augustin. & multi alii, tam nostrorum , qui in Gentilium, testantur,non magis est corpus. quam anima, sed quodammodo minus , corporis censetur nomine secundum publicum vim , quoniam pars illaeuidentior est ,&sensibus notior. aeque tamen

verum est, sed a solis philosophis recipitur, ipsum esse animam.nec tamen ob hoc,esse incorporeum sequitur. quoniam, ut aiebat Abaleardus negatio vehementior est: figuratiuae quoque locutionis progressum inhibebae: eb quod

figuras non licet extendere,quae ipsie non'recipiauntur . nisi cuni expedi . N ullum autem genus figuraliter, aut translathie,de specie pridicatur. Semper enim & propriisverum est, de omni eo cuius est genus. Si quid autem, non modo in Porphirio sed in quavis scripturarum intellectu difficilius occurrit. N on statim deteri eat legentem, aut audiente sed praecedat: quia se inuicem interpretatur authores,& singulae scripturae, vicissim sunt indices aliarum unde legentem, plurima , aut nulla, aut paucissima latent.

165쪽

e Categoriarum utilitate, o in 'umentis.

CA T E c o R.i AR VM liber Aristotelis Peleia mentarius est. & accedentis ad Logicam quodam modo infantiam excipit: tractat enim de sermonibus incomplex is, in eo quod re ms nificatiui sunt: quo nihil prius est apud Dialecticum. praemittit autem de aequi vocis, uni-uditis. δἴ de nomina liuis, quoniam eorum notitia definienti, diuidenti ,&colligenti plurimum necelsaria est. Siquidem aequivocatio multos inducit errores. si lateat, S nepotiantes impedit si unus nesciat quo serat avus in- ωbectum. Manifestato autem Ut ait Aristoteles quot modis dicatur , de ad quidserens ponat ridi tutosus videbitur interrogans, s non ad hoc monem faciati utile autem & ad non para lavetari,&ad paralogizare. scientes enim quotiens dicitur , non paralogizabimur : sed scie-mtis s non ad idem ser*onem faciat,qui inter rogat:&ipsi interrogantes, poterimus parato gizaresemper fidemst eorum quae Gliltipliaci er dicuntur, alia suerilit vera.alia falsa:nisi &is qui respondet nouerit uotiens dicitur , uni uocorum quoque & denominatiuorum , adeo necessaria est cognitio,vt haec tria stilicet aequi-hDuoca,Vniuoca , & denominativa, asserat Isio--'dorus categoriarum instrumenta : siquidem 'quqeumque praedicantur,aut aequivoce,aut Uni uoce, aut denominatiue , suis applicantur sub

166쪽

iectis. Equivoce quidem, si non eodem sensu:

vniuoce si eodem: denominatiue,si non prorsus eodem,nec prorsus alio, sed adiacente si Di vicinitate quadam intellectis verborum, sicut mi. nente consermitate vocum. Sic a bonitate bonus,a fortitudine sortis dicitur, ut ex ipsa ve borum forma perpendatur quodammodo adiacens intellectus. Vnde, ex opinione plurium, idem principaliter significant denominativa, dcea,1 quibus denominantur: sed consignificatio ne diuersa. Aiebat Barnar Camotensu , quia aiaberi significat virginem incorruptam , albet, ean-dcm introeuntem thalamum , aut cubantem in yhoro:albiuo verp,eandem,sed corruptam. hoc quidem qu-ωm albedo . ex assertione eius, simpliciter, & sine omni participatione subiecti, ipsam significat qualitatem : videlicet coloria speciem, di regativam visus. Aet autem, 'eandem principaliter,etsi participationem per- synae admit aς. si enim illud excutias , quodvςrbum,hoc, prostabstantia significat, qualitas

albedinis occurret. sed in accidentibus verbi. personam reperies. . cibum vero, eandem signis at qualit gem, sed instrusam commixtamque subitalitiae , & iaM quodam do magis cor rRptam siquidem nomen ipsum pro substantia iubiectum albedini4 , pxo qualitate, fgnificat

colorem albentis subiecti. videbatur etiam sibi tam de Aristola quam de multoxum auctorit tibus niti. Ait enim .album nihil aliud significat quam qualitatem. Multa quoque proferebat, undique conquisita, quibus petitiadere niteba- ruri res interdum puro , interdum adiacenter

167쪽

prie dicari, & ad hoc denominatururum scientiam perutilem asserebat, habet haec opinio, sicutampugnatores, sic defensores suos. Mihi pro minimo est ad nomen in talibus disputare. cum intelligentiani dictorum . sumendam nouerim

ex causis dicendi. Nec sic memoratas Aristotelis, aliorumve authoritates interpretendas arbitror, ut trahatur istuc quicquid alicubi dictu

reperitur. Nam apud eundem motus de animali,

vigilatio de bipede, astruitur praedicari. &sic

plura. Alioquin analyticorum exempla, non recte procederent, &apud eundem, quod si oras δc caecum esse , idem essent, de eodem praedia

carentur. Nunc autem homo, cus dicitur : caecitas vero , minime. Non est itaque ex leui occasione verbi,menti authorum praeiudicandum quae ex circumstantia sermonis pensanda est. Non enim omnis dictio semper eode formatur schemate. Plane denominatiua,non eundem his a quibus denominantur,intellectum significat, nec in effdem rem descendit animus his auditis: nec eorumdem appellativa sunt. a se enim inuicem plerumque remouentur, & ad ea sequitur contradicti o. Interdum tamen se patienter admittunt . & de eodem simul, vel de se inuicem praedicantur denominatiuEconiugata. Nam &bonitas, bona, na unitas dicitur. Regulare tamen est, ut ad ea sequatur contradictio, quod tamen ex causa consignifi cationis, magis quim

significati is assetunt euenire. Et hoc quidem probabiliter,an satis vere,dijudicent periti. Naad ea, quae idem significant, ex causa signifkarionia duntaxat, sequitur contradictio. ungula

168쪽

I . . SAR EsBERIENs Isans enim numerus positus eiusdem nominis pluralem tollit ut si quid homo est. illud homines non est. nihil equidem refert, unde proueniat, cum eo tendat Dialectices tota intentio, ut sermonum vim apetiat, & ex eorum praedicatione, examinandi veri, & statuendi , scientiam alle- quatur. hoc agit, siue diuidat, siue diffiniat, siue colligat, siue ea,quae fuerint collecta , resoluat. Ergo denominatiua, significant quodam modo ρ dia ex aliquibus illa verb , a quibus denomi nantur , notanta quibus qualia. Nam fortitudo significat , ex quo quis fortis , sortis autem , qualis quis ex fortitudine unis de & fortitudinis dicitur nomen , non , cu 3κ , sed ut ex quo , indicat enim causam. Hinc est illud Gregorij , . Curius nomen ossit eli, non rea turae : siquidem ex officio est , sed personae significatque , ut dictum eo quodammodo quale quid isto ministret officio. Plura sunt ad hunc modum. ut tonsi, dignitatis, studiosus,virtutis, Platonicus, Socraticus, professionum sunt no mina, praedictas itaque res signisi cant. Ex quo liquet quoniam significare . sicut & praedicare, multipliciter dicitur. sed quis modus tam iliarisnsimus sit, discernere, palam est. Inde est, quod iustus 3c similia. passim, apud autores nunc discuntur iustum . nunc iustitiam significare , vel praedicare. Sed aut omnino non conuertitur, aut rarissime invenitur. Si tamen hoc alicubi quod iustitia iustum significet . aut praedicet. Boetius autem in libro de Trinitate , eum inquid, o Dein rest, qualitarem videor praedicam praedica hubsuntiam: imma, eam quae est suprasul -

169쪽

antia. Quare inquam qualitatem videbitur prς- dicare, lihoc nomen iustus non praedicet qualitatem. Tale est illud Aristotelis, qualitatem signincant, M album: quantitatem,ut Bicubitam. Dc utique quia dantur a qualitate , vel quantitate , ita & qualitatem praedicant , quam apposita demonstrant inesse subiectis, interdum dicuntur significare qualia, quoniam appositione sua declarant qualia sint se biecta. sed haee se, si sit benignus interpres, Mon multum distant Et si audito intelligatur, in quo a

ιedo. cum autem aberi dicitur, non intelligitur να quo latis colori, sed potius color faciens tale, Illud vero quod audita voco, concipit intellectus;

ipsius familiarissima significatio est. CAPi TVLVM. III. . sit praedicamentorum conceptis quibus

contenta sit sebrietas philosephantium.

QVI A ergo aut aequi Voce , aut univoch aut denominatiue, ut sequatur indifferentiae rationem,singula praedicantur; ipsaque prae- dicatio quςda ratiocinandi materia est, praedicamelorum premissa sunt instrumeta, qui negotia-riv ex arte operam impediut,aut promouent, &procurat. na mitivosa, Scriuersivoca quae Boetius adiicit, magis ad grammatica pertinent. Multi. voca autem sunt, cum in eiusdem rei intellectum & nominationum pluria verba concur runt. Vt, ensis, mucro, elarius. Auersiarea, quae lensu, & voce diuersa sunt. ut inmo, Lapis. Rationem vero indifferentiae, quam semper appros

170쪽

bamus, liber iste commendat prae ceteris. Etsi ubique diligenter in is icienti , manifesta sit. Αgit enim nunc de significantibus, nunc desi-inificatis,aliorumque doctrinam facit nominius aliorum. Sunt qui librum istum, quoniam elementarius est, inutilem fere dicunt & satis elle putant ad persuadendum , te, in dialectica disciplina, &apodictica, esse praefectos, si contempserint vel ignorauerint illa, quae in primo commento seper Porphyrium, antequam artis aliquid attingatur, docet Boetius praelegenda. Ionge mihi alia mens est nec video quomodo, sine isto, quis inagis possit esse logicus , qaum sne literis literatus. Hinc enim quid in rebus sngulare, quid uniuersale, quid substantia quid accidens, quid in sermonibus aequivoce, quid univocE , quid denominatiue, dicatur conspicuum est. hinc incomplexorum significatio in. notescit. hinc rectissime inhestigationis docetur modus : hinc ad notitiae perfectionem prima& dilucida patet via. Siquidem ad habendam perfectam cuiusque rei notitiam , Peripateticae disciplinae, quae in investigatione veri laborat. prae caeteris videntur ista sufficere. Primo quidem nosse de aliquo sit: deinde, quid, qMale, quanti, ad aliquid, 'νbι, quanilo sit, quomodo stum, quad habeat .faciat, patiatur. Nouissima speculatio est in singuia quare sit: & quae iam non modo ad Angelicam perfectionem, sed diuinae maiestatis

praerogatiuam accedit. ei namque soli rerum omnium causa innotuit cuius voruntas omnium primaeva causa est & qui quatenus voluit, sin- 'is, cura sit, Voluit reuelare, omnia namque ia