장음표시 사용
161쪽
d uiri obscuro. nigrum in pulchre mini tum & coccineum colorem convertit .
Et quia serum & lympham liquan/i virtute gaudet peculiari . exsiccatas partes huminat, duras&eonstrictas emollit, ac tenaces humores fundendo obstrum
II. Praeterea, ea quoque est nitri e ficacia , ut coneretiones salinas tartareas in renibus, vesica, di aliis locis impediat. Et quamvis ipsius experientiae sus fragium hane veritatem satis luculenter eonfirmet; placet nobis tamen, ut ressat apertior , quasdam autoritates in
medium hoc loeo adducere. Ita PENOTUS de Messicamentis cbmicis, pq 3 eale ulosis & qui dilariam passi sunt, ibve sint adulti, sive infantes, sive robustiores, sive languidiores, mirifice eius utilitatem commendat , adeo, ut singulis quatuordecim diebus si sumatur , nunquam arenam in renibus nasci posse polliceatur. TIMAEUS in consil.eonsule. audivit Batavii a Praevotio nephriticum quendam diuturno nitri praeparati usu a ea leuio perfecte suis e curatum. Et GRULlNGIUS in observa/.de Calcatip. Iχo. scribit e fatis notum est omnibus, solemnellae e egium esse auxilium pram ematione G curatione nephitidis.18. Quam gravia eaque spastica &flatu lenta sanguinis in vasis ventriculi &intestinorum stagnatici concitet pathe, mata , quae mirax iu universo corpore
ereant molestias . id illi potissimum , qui se didici malo hypochondriorum vel hysteri eo laborant , salix luculenter planum ae testatum saciunt. Ego verα , ingenue fateor, In tanta remediorumflua nullum nitro ear reperio , quod tam potenter spasmos solvat, fiatus dbseuriat, dolorumque saevitiam mitiget. Hinc eius usus in colica spasmodica seu convulsiva non satis digne praedicari potest. Si ab atroci dolore di spasmo transpiratio , vel sudor , vel urinae fluxu praeeluditur, si alvus dura & strictam nee, sanguinisque salutares illae&eon
laetae per haemorrhoides , per uter m , etiam in puerperiis , excreticineu deficiunt, nitrum decenter exhibitum spas-
mos & dolores sedat, R hae ratione , liberiori iacto per tubulos itinere, sal berrimos hos fluxus restituit. Quum vvro ex iisdem vasorum & viseerum spasti, eis stricturis ualidioribus, liberiori ta
guinis eursu impedito, tanta maior si morum motus ti impetus ad alias easque remotas partes subinde eontingat, hine vasa a nimia congestione distenta reserantur , & immodicae sanguinis fiunt profusiones, unde haemoptyiis , nimius narium , mensium vel haemorrhoidum fluxus, aut mictio cruenta , suam duineunt ori3inem.
I9. Si tale quid incidit , summum
aeque in nitrosis medieamentis est auxilium , quae spasmos removendo , non adstringendα , dum liberiorem eursum sanquini restituunt , profluvia illa immoderata & enormia ustunt. Epo certe ex amnibus superioris seculi medicis no invenio ullum, qui frequentiori in usu
nitrum habuerit ipsa RIVERIO, qui illud eum singulari fructu ad compesce
das haemorrhagias adhibuit , quem admodum eius monumenta practica eum ybservationibus testamur. Ita in lachiis immodice fluentibus, cent. I. Uer. 96. item in exsuperante mensium nuxu , cent. I. obferiis in hae ptysi, cem. I. obfer.33. in haemorrhagiis eum sebre main ligna, cent. a. i8. nitri usum mirifice extollit. Post Ri UERIUM MYm SICHTUS nitri usum medicum maximi semper feeit, testantibu id in ebri Armamentario thymico variis & ex iam iis com sitionibus, in quibus nitrum basin eo stituit. 2o. Dicendum etiam aliquid est de aphronitro, qaod veteribus & maxime
INIO non suit incognitum. Hoc in
speluncis laxeis ex alto destillat, eor increscit , Ze partua identidem est salicupiversalis, quod aer laeum Tehit, actiadi & gypse ealeareae terrae ia Sal est pa lutum aeris di amarieantia saporis, sed fixum , ae vim ignis sustinet , utpote
quum nee fluat in eo, nee flammam concipiat, nec avolet. Huius salia largi rem copiam non modo spelunca, quae a
diabolo nomen habet, eirca Ienae oppia
162쪽
De salium medsorum excellente sec. III
dum , suppedItat , sed in locis erῖam
subterraneis, euniculis praesertim e saxo consectis , in magna laepe abundantia
colligitur. Hoc sat inlidentem , diure. ticani & maiori dos eathartieam virtutem possidere, sali Eplamen si similem , experimentis practicis compertum ha
ar. Sequitur iam ex nativis sal eommune , cuius usus seut inter alimenta labiberrimus, ita etiam ex medicamen torum elasse non penitus rei ieiendus est . Quanta sit ei virtus in tardiori movenda alvo& feeibus exonerandis, si elysteribus oleiatur, ubi eius una drachma plus v et , quam uncia alicujus laxantis,
res vingo etiam nota est. Interne quoque paulo liberalius assumtum inter cibos alvum expedit; quo nomine maxime haletes comesti laudem merentur . Verum hoe ipsum sal commune quorundam sontium mineralium medicatorum, eat haritea virtute eelebrium, non raro
praecipuum ingrediens esse , nos satis eognitum atque exploratum habemus . Ante quadraginta & aliquot annos Hor-nhusat in Principatu Halberstadiensi fontes isterii e terrae sinu prodibant , ad ruos ineredibilis aegrotantium erat coninuxus. Hi fontes, quibus ego tanquam physicus ordinarius praeeram, examine instituto, nihil aliud continebant, quam sit commune & aliud salsum instar arca
ni duplieati , quorum illud in erystallisatione figuram cubicam, hoe sex angula. rem retinebat r salis vero communis pondus longe ulterum superabat . Hi fontes ad tres vel quatuor libras epoti clementer alvum solvendo multas efficiebant sedes I insuper prostratam excitabant appetentiam , & erassos viscidocque humores incidendo ventriculi digestioni egregie inserviebant, Torpus alacre & agile reddendo. Habebant praeterea pectiliarem virtutem anthelmin. thicam , dum omnis generis lumbricos, inque primis ascarides, magna in topia cum feeibus ejieiebant. Externe discutiebant tumores scabiem & antiqua ulcera sanabant. Atque etiam ante triginta & aliquot annos in pago Resburg,
non procul a civitate Stas surth , fontes oriebantur, qui poti fortiter sedes moisvebant, & eandem fere virtutem tam Hornhusanis possidebant. Faicto exami ne , nihil aliud arte potui elicere , quam purum sal commune, qualis Stasiurthiangens copia excoquitur. Nam ex veteribus monumentis constabat, ante ali-uot laeuia ibi salinat di salis cocturan or uisse. ar. Sed mἰssis hisee sontibus, qui non
adeo diu durarunt, ad eos, qui per multa secula ob saluberrimum usum telebres fuerunt, &a sale potissimum communi
suam efficaciam mutuamur , nos convertimus. Hujus generis sunt antiquissimi illi sontes, quorum iamdum T retinos mentionem secit , v isbadenses ,
quorum usus antea omni tempore exteris
nus jam ab aliquot annis fieri ecepit internus, quem non satis laudare possuntii , qui viscerum infarctu, depravata digestione, & malo flatu lento alvoque tardiori laborant; ad uteri quoque vitia; quae subinde abortum & puerperium exiscipere solent, corrigenda non sine eximio fructu usurpantur. Cum cura eorumehymicum institui examen , nihilque aliud reperire potui, quam praeter aquas pondere valde leves ae subtiles verumiat eommune , tum quodam sale altati. o mixtum, quod non modo sapore & crystallis cubicis se manifestabat, sed Mab oleo vitrioli acido admixto copiosissimum fumum valde penetrantis odoris , qualis e sale ammoniaeo Oidinario exire solet, emittebat. 23. Ad salia medii seneris nativa eaque saluberrima pertinent etiam ea . quae Ordinario in omnibus thermis &acidulis Germaniae continentur , & a quibus etiam celebratissimi hi sontea virtutem potissimam nanciscuntur . Hoc
loco communem veterum errorem prae
terire non possumus, qui de medicatis fontibus quaedam prodiderunt . Hi plane aliena oc nunquam ibi obvia ex variis terris mineralibus de metallis ingredientia , a quibus eorum virtus deducenda sit, proponunt, ne ulla quidem eorum, quae re vera secum habent, elemento. '
163쪽
rum facta mentione . Veruntamen ,
illud adhue magis mirum est , quod
eommunis nostro etiamnum. tempore
medicorum sententia suerit, imo adhue apud plurimos, vigeat, ae idulas vitriolico sale esse turgidas , atque eminens acidum custodire , quum tamen plane ipsis contrarium sal insit, nempe alcati, quod vel ex eo patet, dum cum omniacido efferveseunt, & mediunt salsu Dpeditant f imo plures post evaporati nem sal purissimum relinquunt, & quod maximum est, Iae assulam fluidius red-ἐunt: tantum abest , ut ullum eoagu- Ium ipsi inferant. Et ut ut plerique ion tes minerales inter thermas & xeidulas saporis quodammodo vitrioli sint ,
ni me tamen eorum virtus & in medendo emcacia a vitriolico sale dependet ;nam paulisper saltem calefacti protinus
amittunt hune saporem dc virtutem limgendi eum gallis colore obscure purpureo, mani Iesio indicio , & pauxillum& volatile illud esse martiale , vel vi- uiolicum, quod in se habent reconditum. 24. Multo magis argumentari licet, praecipua, quibus & thermae & aeidulae praestantissimos in medendo edunt ellectus, elementa & ingredientia praeter spirituosum illud aereoaetheriurn penetrans subtile principium, quod bullula. rum salientium causa est , salia elle, liue alcatina fixa sive media, ad naturam Salis Clauberiani vel tartari vitriolat Iproxime accedentia, quibus eximia horum vis, qua humores erassos incidunt , resolvant, obstructiones reserant, ac l- dum primarum viarum invertunt , omnis generis exeretiones, maxinae per alvum & urinam promovent. imbuenda est, quemadmodum id in Thermis Carolinis , de Acidklarum σιhermaram ratione ingredient/um convenientia , de thermarum G acidialarum
voeabusu, copiose luculentissimeque& medicat artis peritis & aliis sagacioribus naturae scrutatoribus ante oculos posui. Ecquis igitur non clare intelligit , quam tuta & plane innoxia atque ab
omni vehementi & drastjea vi aliena medicatis his soni ib* in sint ingredien
ita, a quibus revera nihil prorsus peri. culi vel damni uno uana metuendum est , ut adeo pateat , harum rerum ignaros mediem valde deeipi aliosque decipere , qui ob vanum noxae metum & vehementem operandi modum ςgrotantibus,
ut sorte adhue servari possent, harum
aluberrimarum aquarum usum speciosis rationibus dissuadent. Videmus potius ex hisce, quanta vis & energia in per sanandis ehroni eis non raro valde contum
maeibus affectibus insit salibus, tam me. diis, quam aleatinis, si sussie lenii aqua diluta & soluta eonvenienti regimine &tempore assumantur.
23. Illud vero circa salia aquarum minoralium nativa quam maxime dignum observatione videtur , quod , qui prae ter salem alca linum salia mediae naturae eaque paulo in majori quantitate continent fontes, prae aliis, qui his destituuntur, & copiolis tantum sale aleatino foeti sunt. longe majorem catharticam virtutem exerant. Et hae est causa , quare ex thermis totius sere Europae nullae inveniantur, quae magis alvum sollicitent, ac ipsae Carolinae , quum Emis ses , quae purum sal alcati habent , id parum essiciant. Nam praeter aleatinum& salinum terreum prinei pium etiam salneutrum habent, ex sale aleatino & acido sulphuris compositum. Si quidem e R. sale illo thermarum Carolinarum, qu84 post evaporationem relinquitur . ad e cto pulvere carbonum , per susionem in igne sulphuris hepar , ex quo tincturai ulphuris cum spiritu vini extrahi, dc ex cujus decocto cum aqua lac sulphuris prς-cipitari potest , obtinetur; quae sulph ris vulgaris regeneratio ex sede hoc ther-
mali praesentiam salis medii, & quidem
ex acido vitrioli vel sulphuris oriundi , liquido demonstrat ; utpote quum saeeo sulphur vulgare & inflammabile de
novo componi & regenerari prorsus non
possit. Accedit, quod etiam hoc sal ,
quod ex Carolinis coquitur, ut ut emianentioris sit saporis aleatini, in aere , more salium alcatinoxum , plane non deliquescat, quod ab acido minerali iuncto uat necesse est. u. Ux
164쪽
. . Ex Midulis niti versae Germaniae vix ullae eopiosiores deiectiones ipsis Egranis e Seiani ; siquidem ad filuas
uinque vel sex potae sex vel octo intemum sedes sui e u Ila mole lita movent ;quum Pyrmontanae tantum ter vel qu ter ventrem solvant. Sel terrenae Uero, Antonianae , Dunsteiner. Bruanen ,
Buchenses, Buchsaverling, malvom in venda admodum segnes sunt, urinae fi xum magis promoventes. Cujus diversi effectus ratio unice a praesentia salium neutrius generis in hisce fontibus peten, da est. Nam ex Egranis debita coctione
de in spissatione eopia salis medii elicitur, quod ad me iam semis eum sufficientiaqueo velaculo exhibitum alvinas dei ctiones satis v Ude eier, atque Egrae non adeo caro pretio in ingenti copia vendi. tur . . Fomes Schvalbaeenses , praeter subtiliorem aquam , principium , qu
nobilitati sunt, aereum subtile de sal al- catinum, nec non set medii generis alant,
hine dejiciendi etiam gaude ccultate
satis oppomans, qua aquae Antonianae, Sesteranae dc reliquae destitutae fiant, quia coctione de inspissatione instituta nounisi purum saI aleati obtineri potest. Ego
iam olim utilissime pate ei mdam , quo ex tempore hi sontes alca lini minus purgantes virtutes cathartica satis exi. mia imbur pollunt, ut Egranis di rati ne saporis de ratione virium respondeant, uum tantummodo spiritus vitrioli iaebita dos .ipsis adiiciatur qur eongre diendo cum eorum sale alcait salem medium, , intara vitriolato similem , eL
27. Nec vero tantum in Germania ,
sed aliis etiam Europae regionibus , in Gallia, Angli 3, fontex medicati seisi
di , cathartica virtute conspicui , ex quibus etiam i coctione sal elieitur ejusdem facultatis . reperiuntur . Inter quos in
Angli,eminent dc celebres sunt Etalia- menses,. qui ob sal salsum amari eans , quod lavent in sinu, suo , alvinas sordes egregie expurgand. Permotus hine est ede ulmi nominis Anglus , iri hem axGRE , ut arte & igne per eoctionem
talem inde neutrum saporis amaricantizpurgantem eliceret, qui etiam puculiarem de hujus salis natura & viribus libet Ium eonscripsit. Hoc ipsum verbia dc non adulteratum , quod ubi vis iam ferme vili pretio venditur, non ita pridem ex Anglia obtinui, ac relatum suit, fibram medieam aquae unam vix drachmam ejus dimidiam suppeditare ; feci
propterea cum eo experimhntum , mi
scendo & fundendo cum pulvere car, num , de massam inde sulphuream nactus sum, purpuream , hepati sulphurizexquisite similam . 28. De hoe genuino sali , quas viri
tes clarissimus Grem praedicet, comm dum nobis videtur. hic breviter enarrare . De eo enim hunc in modum scribit: Hoc sal nunquam sua virtute cathartica
destituitur; in morbis permultis gravioribus efficacis sintum remedium praebere dicitur , nec unquam aliquid mali , si apposite praescribatur , procreat . Pur-ntium fere omnium realismum exit, humores non exagitat,& nunquam
aegritudines, deliquia Sc tormina excitat . Laudatur huius salis usus in morbi ς ventriculi , ea res algia , immodicis v mitionibus, de calida alia tione hye ehondriaca . Commendatur etiam in intestinorum & imi ventrix morbis , iaeolico de nephritico dolore , vermibus is urinae ardore dc suppressione, ictero, iii Dumne hyiteri cχ . Praeterea , capitis affectibus egregie opitulatur, atque incephalalgiis , verrigine, deliriis, oculorum inflammationibus' cum summo fiuctis porrigitur Ρropinatur in aquaisntana stillatilia , aliave puriisti: Ia ,. decocto hordei , avenae aut lactis se ris : aqua etiam parum coqui di mace condiri potest, cuius librae duae vel tres salis cathartiei semiunciam verintegram uncia in pro doli recipi
et q. Verum enita vero , derexi an te aliquot annos quum i a Toeplicensibus thermis eas i avelligandi causa'
versarer, ea fonte quodam Zet licensi, qui duobus. milliari 1 Topli Eoi distatis
165쪽
aceuratiori ex mine , sal amarisas cantis saporis Rear harticae virtutis, eeri omnia Epismensi simile, ea tantum in-'itercedent et differentia , quod libra unais medicae beneficio evaporationis drach mam unam Sc dimidiam huius salis da. iderit. Aqua, ex qua educitur, est sum-j me amaricantis saporis, ut eum vix lin- :gua tolerare possit, & longe amarican- itioe ipso sal: Hoe ad draehmas sex sumtum liberalissime purgat , & aqua a quatuor libras medicas sumta identiadem alvum large subducit Et quum nuper ex Carolinis , procurante illustri sacrae Caesareae Maiestatis Archiatro , medieo consummatis Domino
GARELLI , salix insignem hujus salicquantitatem hue asportaverim L feci
etiam eum eo experimentum L eumque
eum dimidia parte earbonum pulveris mixtum in ignito. erucibulo iandi euravi , ita pariter hepar sulphuris obtinui , tetri sulphurei odoris, coloris purpurei, ex quo. re fifieatissimo vini spiritu verat inctura sulphuris aurei colori extra lλω itago. Neque ita pridem prodiit de natuvo sale eat nartico, in fodinis Hungariae recens invento, dissertatio epistollica , Illustri Mehi atro Garelli, qui eam benigne mecum communi e it inscripta, auctore D. Hermanno Neosolens , qu Lan eunte ulis Neo soli subterraneis album.& amari eans sal tenerrimum , saxorum lateribus innexum ,.deprehendit, Epis mensi eat hartico forma dc sapori per omnia simile ,. quum etiam majoridosi sum,
tum . alvu mi frequentius exercuerit ..
Ejusdem. naturae & virtutis. sal postea etiam Chemnitii in Adinarum maxima,. aus det Mind. Schachi ,. it.. Drepsalti nisit Stollen, parietibus cuniculi. adhaereseens, & nivis insta di candidum, saporis itidem amaricantis invenit L Et quoniam cum eodem sale beneficio salis. tartari & carbonu M verum sulphur minera e produxit, nihil dubii est, qui n. ejusdem eum sale Epsomensi de Zelli: eensi sit naturae. Huius salis eat hartici, mineralis genetis , quod partim humidum in. sontibus, partim. et 1 siccum.
saxix adhaerens. habetur, malium mih convenire videtur cum a Monitro, quoa ex acido primogrenio aeria se hureo ias ea, eatiarea, gypsea, Spath dicta. terra , tanquam matrice sua . eoit de eoagulatur, & abundantius in montibus excavatis eirea Ienam haberi potest , aeratione formae , saporis, virtutis in igne& eorpore huma- a sale Epismens , Zet licensi & Hungaricci non differt, sed tantummodoe in eo , quod nativum Sesossile ex acido sulphureta subterraneo , de Meali nix terria a/haerescente progignatur, quod abundantissime ibi repriritur ; idque maxime exinde patet, quia ex sale Epis mensi, Zettieensi de Hungarico terr quaedam lapidosa , Spath . ex parte eum alcati praecieitetur, partim etiam facta denuo solutione & depuratione huius. sali cum aqua impetrar possit Ex hisee omnibus , quae iam dicta sunt. probe pensitatis liquidissima apparet , qua eximiam & Iere in compar bilem virtutem salia mediae naturae natisvx, quae partim in sicca, partis in huis 'mida sorma prostantia in medendo habeant , & quod maiorv dosi exhibita ,
.lpraeter alias egresias. virtutes vi viri e tharticam exerant, potenter ue . tuto. tamen oc elementet, alla inra sordex e
.iturbentia Sed L nativix stulta iam ad ea, uae arte coniiciuntur & componuntur Malia neutra k in officinis etiam pharma .ieeuticis&cbymiciLnonigpata, progre- .sdimur, num eiusmodi dotes vi rex me diei nal ex interque eas eat hartieae in iis . offendantur, maxime inquisituri .. Pria imumyeranoMLoccurrit illud. salia quode hymica arte ex acidoe sulphurix minera- .ilis,. mixto cum alcatino sale , conficituria. Nam hoc ipsum ad nativi. illi ux medii ,. lyuod sontes minerales medi ali eompi
ctuntur, naturam quam proxime, ac in .idere videtur,. unde etiam. non.dissimiles
. virtutes. ab eo licet expectare . Quumi. vero speciscum illud acidum, suod prae-- cipuum sulphurix mineralix ingregiens. i est,. etiam in aliis salibus mineralibus , .
Livarius & multiplex id sal raraasi modiis.
166쪽
De Iulium mediorum excellante Oci
etistit, utut eius em virtutis Ze esse, ciat. Aliud enim ex uitro &vhriolo , adeoque ex aquae sortis residuo perdebi tam escinationem conficitur , di nitri vitriolati nomine venit, quod MFUichius arcanum duplicatum, quia ex binis istis salibus produeitur, vocavit, δpro arcano olim habitum fuit in aula Gottorpienti. dum confieiendi modum Friderieus, Printem Hollatiae, sat magno pretio, Io . nimirum imperialibus, redemit. Hoc isum longe eompendi 'sus parari potest, I nhro in aleati redis cto sive fixo vitrioli spiritus guttatim adfaturationis, ut volant , punctum in. stilletur . Et certe hie modus donge tu- .etior est priori, nuta vitriodum , quod aquae s ydae ingrediens est, Taepe de ve. Mere partNipat, 'uae nisi probe per Tei.
teratam calet nationem separetur, are
num illud Gottormense , si liberalius de ultra scrupulum propinetur. vomitum :
31. At vero, quia sal tartari fixum 'di probe ealcinatum quam parum a nitri fixi .indole ae virtute distat, manulli lidem remedium ex sale tartari & spiritu vitrioli , Tackenitis ex vitriolo vi sale alaali. confieiendum esse existimant , quod alias in officinis tartari vitriorati nomine venit . Et quum spiritus , ex minerati sulphura elieitus, a spiritu vi. trioli plane non differat, atque in antimonio parum sulphur minerale sat in s. gni eopia inst, idem se dictum areanum duplicatum ex nitro & siilphure, item ex nitro & antimonio, chymici praeparare sciunt ar illud sal polychrest una a p. llant, ridque ex uequali portione mitrisulphuris praevia combustione &cal. ei natione in crueibulo conficiunt : hoe vero ex antimonii diaphoretiei cum tribus pari ibus nitri & una parte antimonii
Praeparatione, una cum nitro erystalli- lato obtinent, inque Pharmacopoeis nitrum antimoniatum salutari solet. Nam si eomburitur nitrum gum sulphure , aeidum ex nitro valde volatile exhalat ,& sul huris seidum fixius sese uniendo eum alea lino nitri sale sal neutrum non. aituit, paululum amaricantis saporis detersivae & laxantis Hrtui Is . Uteri , uia acidum aluminis ab arido vitrioli &ulphuris planeven dissidet, sed similia indesis atque ingenii est, hine idem ni
dicamentum commode etiam elaborari
potest ex cumine eum sale fixo aleatino, tali tartari vel cineribus clavellatis probe mixto&unito. 33. Ex his recte eoaligerer ieet, ure num dupli ea tum , quoa ex residuo aquae stygiae paratur, a Nitrum vitriolatum, quod ex nitro fixo & spiritu vitrioli fit ,
nee minus tartarum vitriolatum, fitemnitrum antimoniatum re sal Dryehrestum, mee non sal purgans aluminis, cuius inventor fuit acet lingius , medicus
in Have Sehraderiana describit , quia ratione ingredientium Hane non disseis rant, unius ethsdemque indolis, meque minus virium AE virlatum medicarum esse, & vinum alteri faelle in medendo substitui posseς utpote haee omnia in mi nori do si eonvementi vehiculo propinata humores viseidos incidunt, disso Lvunt, α tubulos excretorior stimulando& rivum servant apertam & raria ae s xum promovent. Ubi vero in maioridosi ad unciam dimidiam vel ultra cum sussi eienti aqueo vehiculo propinantur unon secus ac acidulae operationem suam quinque vel sextides movendo exeruns;
adeoque ubi purgatione .pus est , quae sine tinguinis ebullitione, sine spastica fibrarum intestinatium contractione, sive motuum examrbatione & virulentia
uadam feri debet, opportunissime haeealia ad maiorem dosin utique sunt offerenda. In dosii vero paretori & refracta si unum ex illis eum nitro, sale tartari , ea rorum lapidibus miseeatur , sane habemus sal aperitivum de detersivum ineomparabilis in medendo usus, quod in omnibus intermittentibus febribus , malo hypochondriaco , calculo, asthismate, colica flatulenta, alvi adstricti ne , id ero, caehexia, summo cum fruis ictu usurpati potest.
34. Progressum iam faeimus ad sal iblua , mirabile a 'Glaubero dictum, & mirifice ab eo, tum ad datates chymi.
167쪽
cos, tum ad noedendum commendatum.
Id ipsum etiam est mediae naturae , &exaeido vitrioli sertior' & sale eommuni
seu gemmae componitur , dum nempe acidum vitrioli . penetrantius alcatinum& terreum illud sal & principium , quo
sal commune constat , aggreditur, seque cum illo uniendo sal neutrum eumae ido salis spiritu per copiosum sumum
in auras avolantes constituit . . Hoc em1nentis est saporis amaricantis , atque egregia aperiens δέ stomachica medicina.
quae liberaliori dost largas movet ri a vum deiectiones. Mirabile hoe dictum est a Gla ubero, quia si eius aequalis portio eum limatura metalli & dimidia cum
pulvere carbonum misceantur, igneque fusorio invicem tractentur, sul ur ex quovis metallo hac ratione extrahi .posse
iudicavit, dum spiritus visi de phlegma. rus superfusus tincturam sulphuream eligit. Verum enim vero in eo Glauberum errasse, vel exi satis apparet, quia,sne metallo addito ex solo hoc sale ccpalvere carbonum . s modo tantillum fatis alea lini adjietatur , sulphuream massam instar hepatis parari, ex quo verum sulphur minerale eduei possit, variis exemplis Exe. STA HLLUS docuit. Nam hae ratione tantum sulphuris vIvire generatio fit, quod ex acido peculiari in sulphure eontento & phlogisto eoru bustibili principio de nouo componitur, quemadmodum ex oleo vitrioli & terebinthinae Boyle, atque ex opio & oleo vitrioli e so ipse persectimi sulphur vul ea re destillatione facta eduxi, & id iam ante XXX. annos in demonstrationibus physicis proposui . . 35. Quum vero hoc sal dictum Glau-berianum ea in cum supra expositis salibus mediis, Warcano duplicato & eeteris ingredientia habeat, nempe acidum sulphuris& vitrioli ae sal aleati fixum , quale etiam in sile communi residet, testante id experimento , quo ex spiritu salis & sale tartari perfectum sal comm ne fit, recte & non sine ratione inde eo n- eluciere licet, ex omnibus his dictis salibus eum sale tartari & pulvere car num , lasonis eausa. addito , tractatis
sulphur artificiale produci posse. Et quo niam , ut tu pra doeuimus , eum sala Epsomensi , sale Egrano genuino, sale Zet licensi, nativo HanPriae, ther in eli Carolino . idem fieri eon icimus , quisque inde recto conficere poterit, haec omnia salia & nativa & artificialia ,
quum unius naturae,' eorundemque ingredientium & effectus sint, ratione virium in medendo plurimum inter se convenire & conseirare. 36. Devolvimur iam nostra medita-uone ad sal illud purgans mediae etiam naturae, quod vili admodum pretio pro sale Eptimensi iam venditur, &ad plures centenarios ex Anglia ad nos aduehitur . Id certe non genuinum esse , ex
aquis Epsomensibuet extractum , facile ex exigua quantitate salis in his aquis comem a & vili pretio, quo vulgare coenis, coniici potest . Nihilominus tamen eius virtutes & aperiti vas ti pumgantes non reiicere , sed potius plurimum commendare & extollere debemus, multiplici experientia edocti. Est vem hoc sal artis productum & sali Glauberiano admodum simile , quum etiam illud ipsum pro sale Eptamen si
venditetur; sed quia huius pretium valde earum est, prae nostro, dubitandum utique minime est , quin ad exemplae salis Glauberiani hoc ipsum ex vilioribus & facilioribus ingredientibus praeparetur. Quod etiam revera sie se habet , siquidem ex capite mortuo vitrioli, sve vitriolo bene ealcinato & lixivio, in salis e iura residuo , quod vocatur Salis-Mutter-Lauge, & praeter sal commune sal alcali terreum secum habet, non nulli ex ehymicae artis peritis in Anglia parare istud solent; quemadmodum etiam Cl. LENTILIUS in Misceli. Nat. Curi Cen3. 3. Ο obf. 173. id probe & recte
notavit. Fecimus eum hoc jpso experimentum, tractando id per ignem calcinatorium, admixto pulvere carbonario, sed renuit fusionem; igne Vero. acriori administrato, totum fere avolavit, cum ingenti tetro vapore & laeto ne sui Ohuris vulgaris, quo totum conclave repletum
suit. Adjecto vero sale tartari, hepar sulphu-
168쪽
De salium medisrum excellante oec. I 6 I
talisteris impetravimus. Quo utique certo convintimur, ex sulphuris acido, quod vitriolo inest, cum terra salis marini velaico lini nupto. ortum & natales hujus salis esse deducendos.
3 . Missis itaque his salibus , quorum ortus ex acido sulphuris & sale aleatino ad alia, qt ae usum in praxi habent,
remedia eorumque naturam confiderandam nos convertimus. Sunt vero haec primo sal ammoniacum, cuius Senesis ex
tale volatili urinae vel fuliginis & sale marino est, quod ab addito urinoso volatili principio longe majorem & acrimoniam & penetrantiam acquirit, & ob id etiam attenuandis & dissolvendis eruditatibus primae regionis viscidis,tenacibus medicina est aptissima. Et hoe solo sale Cl. MUYS, Medicus Batavus, in pec tiari Tiactatu omnium sebrium interis inittentium certam ac plenariam promittit sanationem, si apposite, decenti doli & tempore usurpetur. Sed ego erediderim , hoc remedii genus magis robustioris naturae hominibus & Bataviae incolis , quam tenerioribus de delicatiori.
sal sie dictum Sylvii digestivum, quo fre-
uenter hic medicus ad consumendar crmitates viscidas, ad appetitum & digessionem prostratam restaurandam, atque ad abigendas intermittentes usus est, idque ex spiritus salis ammoniaci cum sale tartari parati residuo per elixiviationem cum aqua conficitur . De hisce salibus id certum est, quod majori do si etiam alvum vehementer solvendi facultate polleant. Autor tamen suasorque sum, ut aliberiori salium horum dosi in eurandis morbis abstineamus, quandoquidem, ni si eius acria spicula vileos s & tenacibus particulis in corpore qua dant enus involvantur , & nisii humido sufficienti diluta suerint, facile contextum intestinorum villosum & glandulosum destruere possunt. Prusiant porro in usu ex tartaro , item ex aceto & salibus vel aleatinis eorporibus salia mediae naturae, ut sunt tartarus tai tari satus, sal essentiale, sive te ra soli in tartari, solutio oculorum can. eri,sal coralliorum matris perlarum,quae ex imiae virtutis salia olim magno in pretio habita fuerunt, praesertim a Tackento , qui terram foliatam tartari eum solutione oculorum caneri mixtam pro sale viperarum fixo venditavit, ingentem pecuniae summam inde lueratus. Habenthaee salia id potissimum peculiare. ut ad sanguinis massam propter subtilitatem salinarum partium magis penetrent , quam alia salia, item quod per urinarias
vias noxios humores eximie e corPore exturbe ut.
39. Hactenus fusius deduximus, salia media fere pleraque, pr sertim quς amaricantis saporis sunt, valde eximiam validamque alvum movendi obtinere facultatem, idque stimulo suo, quo tunicas intestinates nerveo musculosas laeel sendo motum peris alti cum auctiorem reddunt, perficere assirmamus. Huie asserto posset quispiam opponere, quod etiam medicamentat omnis saporis salini ei uiaque amaricantis ex pertia, penitus insipida, non secus ac salia illa, vehementer subinde intestinatem proritare soleant purgationem , quemadmodum id in magnesia, pulvere levissimo, insipido, eandidi eoloris, omnis stimuli experte conis
spicimus. Uerum enim vero, expone dum hoe loeo utique est, quomodo magnesia vim suam exerat purgantem.Cer te id non ob terreum suum alcatinae indolis, qdo constat, principium essicit, sed quoniam hoc medicam e tum eum qu vis acido vehementer effervescit, eoque solvitur, atque in solutione sapor valde salsum, amaricantem acquirit, qualis non ab ullo alio aleati terreo, sive lapidiubus eancrorum, sive conchis, vel ovorum testis exsurgit; certe hine concludere licet, magnesiam tunc demum purgare, quando ab acido in ventriculo stabula te dissoluta in sal tertium amaricans conis vertitur , quod etiam experientia confirmat, qua constar, hypochondriacos optime hoc remedio purgari, minime vero eos, quorum ventriculus crassa & visci, da pituita re eletus est.
o. His igitur deductis iam liquidissi. Ire demonstratum esse arbitror, id quod L iustu
169쪽
instituti nostri fuit, salia mediae naturae excellente in medendo gaudere virtute aperitiva, detergente, omnis generis e cretoria stimulante,& lay majori dos etiam eat hartica, satisque in aprico est, herus naturae salia omnium esse saluberrima, & naturae amicissima, quibus nec medicus carere , nec facile damnum in. ferre possit. Ueruntamen plura hie in contrarium moveri posse video,quoniam di frequens usus & attenta observatio docet, etiam medicamenta, acido excelsi vo praedita, imo volatilia urinosa, & s.ca lina fixa inter optima & classica remedia sibi adhue locum tueri ac vindicare,
tantum abest, ut Naturae corporis humani inimica, vel insalubria dici merean. ur. uibus omnibus id reponendum esse
ex illimo, neque acida, neque alcatina, sive fixa sive volatilia, unquam proficere, aut salutarem effectum in medendo praebere , nin ea cautione a medico peri-ro administrentur , ut a dispositione humorum interna & Maecipue eorum, qui
primis in viis eonsiliunt, in sal medicum
ertiae naturae mutentur, atque hae ratione naturae corporis, id est nuidis & lidis partibus,blanda & amica reddantur. I. Propterea, quando copia bilis,pN- sertim alea linx oleosae, in pexura duodeni collectati stagnans sortiter genus nervosum afficit, Miac ratione saepe vomitus bilios, nauseae . appetitus prostrati, caloris lenti,cephalal glaeiebris et i ardentis, aut inexhaustae sitis causa eii, tunc certe acidula, ut sunt i ulapia, refrigerantia vel alii spiritus minerales acidi dulci Mati egregiam praestabunt opem . Ubi porro intentus librilis aestus, a forti ri motu intestino partium sanguini sulphurearum ortus, ipsam sanguinis temperati texturam nimium destruendo corispus & ipsas vires penitus exhaurit, ibi acida plus proficient, ouam salia media, alcatina, vel alia remeaia,quia particulas sulphureas, a quarum motu fit calor, figendi & enervandi iacultate gaudent. In morbis malignis, qui ex interna humo. rum putredine nascuntur, ab acidis reve. ra plus auxilii,quam ab ullo alio remedio
expectare possumus , & quidem ob hane
causam, quia per putredinem signitur al-cali, & a copioso etiam aleati provenit, quod quum protinus ab acido cicuretur , putredo sistitur. In scorbulo& arthritico inveterato malo copiose salia in massa sanguinis generantur,quae certe magis ad aleatinam lixiviosam, quam mediam naturam pertinent. Hine etiam eorum sanguis e vena ductus tenuis&floridus subinde apparet, & urina plerumque valde rubicunda δc salso- lixiviosa emingitur. Plus saepe tunc praestare acida temperata , quam aleatina urinosa & volatilia aut ea-lida spirituosa, minus peritos experientiaeertissime docebit. a. Quod attinet ad medicamenta . .
uae sale alea lino fixo sive volatili laeta unt, iis certe non indistincte &promiscue uti oportet, ut ut prudenter ut pata egregiam utilitatem afferant . Nam quandocunque nimia acidorum succorum copia primam regionem infestat, &gravia symptomata, ut videmus in hypochondriacis, hysterieis, melancholicis, eo itant, ut sunt ventrieuli & intestino. rum rosiones, anxietates, ventriculi i flationes cardialgicae, tusses stomaehales, ee phalalbae, nimia alvi adstrictio vel deieAio cum tenesmo, ουentriculi ardor
tunc certe alca lina terrea, praesertim cancrorum lapides, coochae praeparatae, vel solum oleum tartari per deliquium, plus praestabunt, quam ulla alia, quia acidum
absorbendo in sal neutrum con Tertuntur, quod deinde facile & sine offensa per
tubulos excretorios transit atque educitur . Si vero acidi potius desectus , quam exuperantia in primis viis est, eaeque e piosa tenacium viscidorum humorum colluvie refertae sunt, profecto copiosius ingesta alca lina terrea multum afferunt detrimenti. Nam quia non solvuntur ,
sed potius cum earticulis terreis limosisse jungendo pituitam ausent, hinc appe.
t tum prosternunt, ventriculum gravant, orificia vasorum lacteor tim obstruunt , neque minus alvum segniorem reddunt.
170쪽
Pe si se merieinali Carolinartin DISSERTATIO ILDE SALE MEDICINALI
CARO LINARUM. . F. I , Si quid in univer Brerum naturalium
penu, ad varias , easque graves &pertinaces, ab humano corpore tam ma ture arcendas , qnam commode debellandas afflictiones , certae , securae &comprobatae facultatis deprehenditur re. medium s profecto hoe nomine jure suo superbire ex illimo medicamenta ex salium familia prognata atque inter haec maxime, quae ob aequale acidi & aleati. ni principii connubium vulgari termino apud Medicos vocari solent Salia , eni
xa , media & neutra L Quorum agmen constituunt a longinquo tempore ab antiquissimis medicorum celebrata : nitrum, uartarus vitriolatus, & tartari satus, areanum duplicatum, nitrum antimonia tum, terra foliata tartari, sala
Gla ubero dicium mirabile, digestivum Sylvii, sal polychrestum , quod ex nitro& sulphure paratur, ammoniacum , &pleraque ex optimarum herba m ac
plantarum succis in spissatis praeparata salia se dicta essentialia. Siquidem utuli Isma eorum virtus dupliei potissimum
se manifestat ratione: primo, quod in amplissima remediorum sylva, ouae tam ex vegetabilium , . quam animiaium &mineralium elasse prodeunt, vix detur aliquod simplex machinae nostrae solidisae fluidit partibus tam amicum atque
conveniens, ac ipsa. haee temperata salia : quippe quae fianguini , lymphae ,
omnisque generis animantium succis vario modo permixta , non ullam modo eorum naturali consistentiae ae mixtioni inserunt notabilem mutationem, sed &in ipso nostro corpore oprima sanitate fruente copiosus perpetuo generari , ae eam humoribus ei reum serri observantur: uti hoe ultimum ex urinae, nec non sindoris salso sapore satis manifeste animaduertimus
2. Utrumque longe aliter se habe eeum salibus acidis & alca linis puris & extra connubium positis: quippe quae plane nostri corporis humoribus adversa Meontraria , iis secundum naturam constitutis, nec inesse eertum ell, nec salinuru eorum, quae ad vitam apta est, mi tione, diu inhaerere posse , satis clare per experimenta chirurgiae , quae olim,
magni habita fuit ,.insulariae demonstrari potest. Ex his enim constat , quod acidi magis vel minus saturati liquores , cuius generis sunt spiritus salis, nitri , vitrioli, solutio aluminis, per siphonem animalium vi ventium venis iniecti, sanguini antea storido & eelerrime per vasa currenti spissum illico nigri eoloris inducendo coagulum re latera vasorum membranoso is nervea constringendo &arrodendo praesentaneum vitae exitum
induxerint sta alcatina vero fluida, praesertim saturatiora , ut oleum taliari pe
deliquium , vel spiritus salis ammoniaci copiosius eodem modo in sanguinem delata, animantibus ob expansam nimis& rarefactam humorum massam citat & violentam praecedentibus convulsio'. inibus mortem intulerint. A qua nociva . facultate remotissima esse ex utroque hoc sale composilia , neutrius generis s
.lia se vel solum illud in praecedente dissertatione iam allatum Μ ALPIGHl I experimentum demonstrat: qui ab infusa.
in canis mbusti viventis venam jugula in rem nitri solutione nullam mutationem. praeter urinae copiosiorem proventum saeobservasse testatur in libro de
v Deinde Se stiluberrimam neutris
generis salium virtutem exinde lucule ter apparare arbitror, quod ia expediendis cuiuscunque generis se eretionibus Scexcretionibus, a quarum suppressiondi plurimi contumaces morbi tam gig tur , quam foventur & acerbiores rebduntur,. incidendo nimirum viscidas ac
tenaces cruditates, quae in ventriculo ec
alimentis minus subactis natae hospita Diud, & magnorum foecundae fiunt malo