장음표시 사용
171쪽
du las ae vasa in visceribus promte trans- pri mendo, atque ac noxios humores per omnia excretoria , praevia leni eorum
vellicatione , sine tamen sanguinis exaestuatione, sine torminibus & spasmis, uti aliis vehementioribus solenne est purgantibus, blande evacuansla, vix in rerum natura sui habeant simile . Quemadmodum vero tam acida suo tempore ad appetentiam & dissolutionem ciborum promovendam & temperandas inprimis viis hospitantes bilioso . sulphureas eruditates, quam alcatina ad absor-henda aciditatem, resolvendosque spissas humores moderate & debita cum
circumspectione usurpata multos corpori' humano praestant usus ita praesertiani sa-Ita aleatim mitiora salibus neutrius generis iuncta , horum efficaciam mire exaltare obstruantur; eo quod aeidos, qui aperiti vari salium vim infringunt, succos imbibendo, salis medii genium aequirunt , & in solvenda ac educenda prae-1ertim tartarea, quae in renibus secernitur, mucositate omnia alia diuretica &aperitiva quam longissime antecellunt.
q. Quam praestans itaque di multiplexs alium mediorum & ex parte etiam alca-i icorum in corpore humauo est utilitas ;tam admiranda quoque divina pro hominum salute cura ac erovidentia: quod plures eiusmodi generis salibus laetos saluberrimos tam calidos, quam frigidos fontes huc illue e terrae latebris sponte
promanare voluerit. Et eo magis etiam notandum puto veterum errorem, qui
eum chymiae rationalis plane essent is nari, n lecto accuratiori horum sontium
examine, eorum virtutes a variis metal-
Ιicis, vitriolicis, bituminosis & alienis
plane, nescio quibus, subterraneis materiis derivarunt. Enim vero, licet negari penitus non possit , inesse quam plurimis & thermis & acidulis tenuissimum illudque summe volatile martiale vitrio. licum principium ; quod ex adjectione
gallarum patescit, quae recenter ex sca. turigine haustam aquam atro purpureo colore imbulant , diutius vero a fonte praesertim sine opereulo servatam, immutatam linquunt : hoc tam ea , Sui3
facillime in auras avolat, & paueitianis
ad aliena loca transvectis aquis inhaeret , pro genuino & praeeipuo operandi in fontibus fundamento haberi neutiquam potest , postquam peritissimorum mChymia virorum opera nos docuit, plurimas, ubicunque etiam ortae fuerint , acidulas & thermas in eo eonvenire ,
quod sale imbutae sint medio &alca lino
plus minus abundante . Atque ab hoc etiam, potissimas omnium sontium salubrium virtutes dependere, prae ceteris demonstrare operam dedi in variis scri
tis , quae de assaearum mineralium eti- mentis ac virilius tam in genere, V am
speciatim de Carolinis , GHicensibus aliisque cum publico communicavi. 1. Eidem etiam laudatissimae naturae
scrutatorum operae acceptum referre
debet nostrum seculum, quod iam penitius naturam ac senium istorum , quibus salutares maxime in Germania pollent fontes, salium una cum sus differentiis ac viribus diversis eognoscamus.
Scilicet , multis experimentis physicochymicis iam quidem in vulgum notis demonstratum est alios sontes tantum alcatino sale instructos esse , uti sunt Sel-teranus , Em sensis ; alios minori salis alcalici cum terra martiali iuncti portione praeditos , ad quos pertinet Spadanu , Buchensis qui Carolinis adiacet , Pyr- montanus, Carbensis in Vettera via &Tcensteinensis , aliis Antonianus dictus; alios vero sale magis salso amaricante , ut Egrani , Sedii censes s alios porro terra alca lina subtiliori cum paa- eo sale salso & alcatino , ut 'gilduugenses esse imbutos ; quosdam verum sal
commune admixtum possulere , uti con
bus& ranis. Quos omnes mire ante cellunt Carolinae thermae , quippe quas praeter sal medium amarum Sc terram calcaream magnesiae admodum similem, copiosum etiam alcatinae & lixiviosae indolis salia se recondere, adeoque in fravioribus chronicis morbis ,
praesertim qui ab acidis & viseidis hu
moribus proveniunt , curandas , in
apelieadis otiata generis excretoriis ,
172쪽
De sale medicinali Carolinardim. 16s
'maxime vero urina& alvo fortiter movend.s, haemorrhoidali quoque & inensium fluxu restituendo, omnes reliquasso terias aquas longissime antecellere
pridem in peculiari dis ertatione de themmis Carolinis docui , & plurimis experi
mentis atque observationibus confirma
vi , quod post me etiam celeberrimus
BERGERUS in dissi eiusdem inscriptionis praestitit. At , euiuscunque domum generis sint ista , a quibus medicinalem suam vim salutares fontes mutuantur, salia , eadem tamen omnibus arte fabis tam mediis su pra recen sit is , quam alcatinis multis nominibus anteponenda esse , constans assirmare audeo. Quippe , fu, tiliori longe& naturae magis amico tam acido, quam aleatino principio ea con-ilare, vel exinde elucescit , quod salia ex sontibus prognata pleraque sere inaequali purissimae pluvialis , praesertim calefactae aquae portione penitus solvantur, cum arte lacta plurima vel triplo , imo quadruplo majorem menstrui requirant quantitatem , & longiori quoque ad sui intimam solutionem tempore optis habeant; nee non quod calori ignis expolita facillime fluant, quod secus contingit eum artificialibus. Unde necdu-biu in est, lare , ut corporis nostri succis facilius permisceantur , atque per vasa minima promtius transeant, quam illa, quae ex graviori naturae in senso acido &alca lino sale ab artificibus componun
aequa facultas & occasio est, ipsos fontium medicatorum natales visitandi, &ia loco eos usurpandi , neque euilibet
sumtus ad transportationem aquarum
necessarii suppetunt; ita Chymiatri et
rimorum aegrotantium inopiae consultu
ri, diu de salibus per legitimam coctionem & evaporationem ex fontibus praeparandis, quibus in lassicienti & adaequato menstiuo solutis in sui corporis commodum uti quoque possent exteri, solliciti fuerunt. Primus inter hos fuit eeleberrimus Angliae Medi eus D. GRE , qui ex patrio Eustia mensi fonte ejusmodi amarum purgans sal praeparare , 32
magno cum fructu peculiari tractatu de meliori eommendare coepit. Enim vero, cum admodum exigua sit salis , quod ex hoc fonte elici potest, portio , tantum omnino abest . ut eiusdem sub nomine quod hodie circumfertur, & viliori cer te pretio venditur, Anglicanum dictum sal amarum , genuinum nativum ex fonte eductum sit, qnale Doctoris GRE fuit, ut liquidissime potius inter omnes, qui aecuratiori chymico examini illud subiecerunt, conflet o id ex salis communis cum acido vitrioli, vel aluminis mi stela, ad exemplar Gla uberiani praeparari, uti id probe annotavit LENTILIUS in M. N. C. Cent. IILIT OU. I73.& No ipse ulterius demonstravi in disser.
de salium mediorum exceliente virtute.
mum hactenus fuit tal fontium Sed licensium sive Seid Ich ut Zeusiuam , quorum . usum per aliquot secula oblivione obruis tum , una cum sale ex iis praeparando medicinali , primus omnium detexi dein peculiari scripto commendavi. At vero , cum ipsi Sed licenses fontes, sale hoc mediae solum naturae & ab omai alcati nil raedominio libero imbuti , virtutibus onge inferiores sint Caria inis ; quippe
uae ob notabile lixiviosi salis eum me-io commercium in gravis nis chronicis asellictioni bos debellandis omnibus aliis huculque palmam praeripuerunt Sideo diu de eodem sale e x sontibus Carolinis educendo sum meditatus, maior scilicet inde suspicatus commoda, quam ex ullo alio hactenus vel nativo vel artificiali fuerint praestita. Quare, eum saepius ab illustribus personis in Caresinas vocatus crebriorem & elementa &prae- claras huius sontis virtutes examinandi habuerim occasionem , dudum suoque peritis in arte pharmaceutica ejus loci viris autor exstiti suasorque, ut natara te, quod recondunt thermae, sal ex iis juxta artis regulas elicere dc publico usui
res sam annos ruditer saltem corium in minori copia ad privatos tam aegroto
173쪽
Turri Carolinas usurpantiam , quam Me dicorum exprimatium usum in pharma. copolio fuerit servatum; attamen, di- igentiore& frequentiore eiusdem praeparatione ut exterorum etiam dea sente remotiorum commodis consuleretur , eo usque ob peculiares forsitan privatam maxime ineolarum utilitatem respicientes causas obtineri non potuit; donee abhine lustro, cum ab Augustissima Romani Imperatoris Maiestate ad delιb randum de eiusdem salute euin illustri
GARELLI in Carolinas vocarer, curiosus quidam pharmaeeutitae licet scientiae ignarus, senatorii ordinis vir ,
RICHTERUS, tinctoriae arti deditus, elegans quoddam salis ex thermis Caro. linensibiis educti, & ab omnibus terrae sordibus liberati speeimen offerendo, a nobis examen & disquisitionem eius peteret. Laudavimus ambo institutum , di compendiosam fimul optimum ex sontibus sal et ieiendi methodum suppeditavimus . Ex quo tempore etiam tanta
virtutum praestantissimarum multitudine se eommendavit istud san, i ut non modo a praetentibus sub ipso fontis usu , sed a remotioribus quoque optimo eum fluctu usurpetur, ae copiose jam distrahatur. Sed, ut .eximii huius usus ratio eo elarius elucescat, 'operae pretium duxi , peculiarem Carolinensium et herma. rum salis indolem, elementa ac vir in tes , sin specie vero prae Sedlicensi, quod hactenus palmam tenuit, praerogativam sequentibus demonstrare. ao. Primo quidem, ut, quae de prinparatione Maus salis seire convenit , paueis complectamur, monendum est ,
materiam hule sali suppeditare sontem illum, qui surioso impetu fervidissimus ex terrae latebris prosilit, &a vulgo in Carolinis dicitur der Brudet. Huius yidelicet ferventissimae aquae pro una vice eirciter mille librae vulgares ex staturig ne haustae in eatina ferrea super igne posta usque ad ciniculae apparentiam in-
spissantur ; & 'aevia per fit reum eolatione, aeri frigidiori exponuntur, ut in
erystallos abeat in spissamentum . R manens autem a prima crystallisatione liquor de novo in spissatus ad erystallisandum reponitur. Atque hoe tamdiu re teratur , quamdiu infundo sal coire rernitur. Emergunt inde custalli prioribus ex asse similes, nisi quod ultimae a prioribus albedinis praestantia superentur. Massa producti hine salis, aequat trium
librarum medicarum pondus,' unde eat.
euli beneficio constat, quod ex una libra aquae drachma ei rei ter dimidia saliet puri lit elicienda. Residuum, quod infundo eost absolutam crystallitationem
configieitur, est tinctura aurantii eoloris, saturate lixiviosa, eum acido tamen minus effervescens, lamnaeea & oleosa , quae spiritui vini rectifieato permixta ex rarte ab eo solvitur, & aleatino causticola re eum imbuit , ex parte vero insundum instar magmatis spissi delabitur. Ad siliri vero parietes conerescit terra inartialis adstringens lutea , di eroe martis similis. it. Exposita se quam fieri potuit bre. issime genuina, qua ex Carolinis sontibus sal elicitur , methodo , propius jam ad ipsius naturam penitius inquire dare , ac differentiam a sale maxime Sedileens ostendendam necedi mus.' priamo quidem experimenta eum utroque
instituta exposituri , di ex his deinde praestantiam prioris prae ultimo demon-
iraturi. Phaenomena autem circa utrum que observata hue reddimi;
I. Paratum e thermis Carolinis sal ex castallis constat oblongis, nivei eoam ris, pellucidis, & interspersis hine inde variis aquosis. Sed license minores exhibet, quae itidem oblonae quidem sunt, sed albedine , .di aquosa pellucissitate
prioribus e edunt. II. Sal Carolinarum tam in aqua M. lutum, quam solida sorma gustu exploratum , saporem praebet ex parte lixis violam , ex parta amaricantem, miti rem tamen quam Se/license, quod intense amarum est de valde nauseolam. III. Aquae purissimae mmmunis eat Factae uneta salis Carolinarum draehmas
. Meem & serupulos duos, Sed lieensis ,
174쪽
orci uneiam unam reeipit, frigidae vero eadem. portio a Carolin enu praeter drachmas sex eum unci scrupulo , & α
ed licensi praeter drachmas quinque &..uos serupuli nihil solvit . IV. Solutia salis Caroli rarum ex adiecto violarum syrupo eolorem adipisc, tur viridem ; a quo Sedite se nullam
ab oleo tartari per deliquium millam sentit turbam ; MdEeensis verta solutio. ab eodem ita spissum lactei colori cos,
VI. Productum ex Carolinis sentibus sal cum omnibus tam mitioribus , Quam fortibus acidis vehementet effervescit , hine ab assuta vittiosi spirita vel alumine crudo, in aqua prius. soluto desinente effervescentia in sal tertium amarum transit Quod minus. contingit in Sed-
UIta Spiritus vini rectificatissimus saturatae salis Carolinarum solutioni assii, Lis, Iacteum ei indueit eo lorem - & infundum dejicit pulverem tenuis imum albicantem ; qui ablato per aereiisionem vini spiritu in aqua iacillime solvi Iur .. Idem vera s Sed licea si soluto misceatur, praecedente coloris turbidi in lacteum mutatione , spissum niveae mame praecipitatur coagulum, in aqua tamen post combustum vini spiritum promte. solubile . VIII. Cum sale ammonitaeo. per triturationem probe subactum sas Carolin ense , sponte liquescit.& odorem spargit volatilem penetrantissimum quod frustrae expectatura Sedlicensis cum
IX. Eductum e Carolinis thermis sat' fornaci ealidae iniectum eito fluit; frigidioris vero aeris aecessui diutius expostum non lique se it quidem , sed instar magnesiae in tenuissimas mole las. dinsolvitur L Sed licens: neet a. calemi. nec frigido aere mutatur.
A.. Etiam. igne dissicilius: fluit ultibmum, quam prius ..
XL. Una salis Carolinarum pars cum dupla antimonii crudi portione permixta,& in erit ei beso candenti suis praebuit regulum antimonii medicinalem, intensae tubie undum & fragilem ; qui ab eadem salis Sed licentis& antimoni, miseelasine sale tartari obtineri non potuit iaXIL Sal Carolinarum eum sexta pulveris cartanum parte mixtum, in cru ,
ei ldi ignito facillime fluit . &massam hepati sulphuris aemulam largitur, quod in aqua solutum atramenti instar est sympathetici , & literas ex soliuione lacet hari saturni vel acetα lithargyrii
chartae impithas,. antea. plane non eo. gnoscendas . luteum iis inducendo colorem , manifestat L Sal Sed licen se idem nunquam praestat L sine additione salis.
aqua facta solutio viride seit, sed aeri li--o diutius expositae eoloiem adsciscidiimpidum , dela n te interea in vitri fundum terra viridi , a quae si purior
aqua portio separetur, & separatae spiritus vitrioli affindat ut, . penetrans admodum foetidus emergit odor, & sulphur ex albo. cineriteum praecipitatur vqaost ipsum cum olla terebinthinae velamygsalarum intime subactum balsa mum talphuris constituit Sad Sed licem
se eadem proportione cum pulvere ear
bonum mixtum , & eodem modo iv. erucibulo candente tractatum, praevio magno ebullitionis motu sulphureum. praebet odorem , neque fortissimo ignenuit, di calcinatum in fundo relinquit terram in aqua minus solubilem ; quo1s vero misce lae huic sub initio sal tartari
addatur, eadem contingunt phaenam na,. quae a Carolinarum sale ram me
XIU. Iidem quoque singuli effectust
observantur, si loco pulveris carbonum, nigricans illae, quae a liquoris mei an dy ni minerati destillatione remanet ,.substituanir terra, ac cum eadem Cam-linarum sali iustae proportione nuptae tamili ratione adornentur experimenta Lluculento, testimonio quod ista terrae
mulium hilphureae& inflammabili materiae in se complectatur. Nihi I horum laccedit eum Staticensi ejusdem destillam L A. Licinia
175쪽
i3onis capiti mortuo iuncto; nisi conveniens salis tartari portio adjiciatur .. XU. Ultimo denique , per dellillationem nostrum sal exploraturi , tres ejus uncias indidimus retortae vitreae , ex
quibus sortissimi ignis beneficio praeter
omnem spem atque opinionem unam
cum dimidia unciam & drachmas duas aquae limpidi dulcis & e in pyreumaticum
odorem exhibentis, quae nec cum acidonee alcati ebul Iit , obtinuimus . Residuum in retorta cineric ei erat coloris , luebatur in aqua, & ab affuso oleo taristari per deliquium penitus non mutabatur , cum acido vero mixtum effervescebat . Cum sale ammoniaco trituratum
volatilem penetrantissimum spargebat odorem , absque tamen colliquatione , quae ab ipso Carolinarum sale ante destit lationem observata fuit. Par salis Sed lueensis quantitas retortae indita , aquae in. spidae unciam unam & drachmas tres , phlegmatis aciduli autem drachmas duas dedit . Remansit hine terra spongiosa calcarea nivei coloris, eum aqua frigida inllax calcis vivae fortiter ebulliens Eueam calefaciens; quae cum sale amm niaca mixta omnis odoris expers manet ,& in aqua soluta ab adjecto oleo tartari per deliquium in spissum vertitur coaginium ora. Ex adductis his experimentis satis
luculenter apparere arbitror , quae utriunque salis sit indoles ac differentia. Quippe eum thermarum Carolinarum sale suscepta , ejus omnia sani lenoris , ut pleraque a quovis alcati, sale tartari &cineribus clavellatis, nonnulla vero etiam ab omnibus mediae naturae salibus nitro, arcano duplicato, tartaro vitriolato, aliisque observentur . Quare nec
dubitare quempiam spero, pod sal ex Carolinis fontibus eductum deplex diversi genii contineat principium, alterum alca linam . alterum mediae salinae naturae, cujus ultimi praesentia vel ex inde satis manifeste cognosci potest, quocin crystallos abeat oblongas, ab aere in liqua men fluidum non dissolvatur , ia: praeter lixiviosum etiam amaricante sapore sit praeditum. Quae omnia cantrario modo in salibus mere alcalicis contingere, nemo l.die non novit. Et Ibeet negari non possit, salis alealtei portionem sal neutrum in Carolinensi superare, id tamen ex observatis vero admodum videtur simile, quod a dimidia 1arte salis medii quantitas parum recelat . Λd Sed license vero quod attinetal, eo colludunt omnia cum eo facta tentamina , ut idem ad salia perfecte neutra reserendum sit , quae nec acidonec alcati eminenter abundant, sed exaequali utriusque portione nupta sunt
composita e quemadmodum omnes &iidem effectus observantur, quando per artem praeparata salia neutrius generis ut arcanum duplicatum , tartarus vitri
latus & tartarisatus altique eiusmodie hymico examini subjiciuntur. Deinde vero & illud ex adductis experimentis elueere arbitror , quod sal e Carolinis elisit uiri longe subtilioris sit indolis . quam Se. license ; quod in aqua dc difficilius solvitur , & maiorem menstruieopiam requirit. Curiosum denique &hoe observa tu est, quod tanta in salibus delitescere possit aquae portio ἱ quam etiam fuit se causam existimo, quod Car linum sal& ammoniacum sicca invicem mixta liquefacta sint : cum educto per destillationem humido, id non contigerit cum restitante sale. I 3. Paritum atque elementorum , quae sal Carolinensium thermarum con-liituunt, hactenus exposita natura, &proportio. statim nos doeere poterit , quil nam in eorpore humano usus , &quae vare 2 in variis morborum generibus tam arcendis, quam tollendis ab eo sint expectandae. Quas vero omnes parti m ab aleatino , partim a medio , quta deontinet sale, partim ab utriusque coniunctione deducendas esse , neminem puto, quin perspiciat. Primo itaque ut ab alea lina ejus superabundante pariei uitium iaciamus, praestans inique illius est virtus in absorbendia, quae in priusis viis, partim ab alimentis acidis , quibus eleraque hominum pars delectatur , partim ab imminuta et borum digestione, saepe restitant , aciditatibus , quae
176쪽
m sale medicinali carolinmrum. Is
iterassando reliqua alimenta , praesertim ex lacteorum iamilia desumta , item mucilaginosa re ex fructibus hωraeis parata, non modo insensissi marum cruditatum genetrices sunt, sed & vasa, quae ventriculum percurrunt , sanguinea & nervea , a quorum legitimo et at ere omnis fere concoctionis vigor pendet, constringe udo fluidi & sanguinei & nervet ingressum arcent adeo que ad spasmos intellinorum , colicam , eardialgiam, ructus, flatus, & anxietates praecordiorum , capitis dolores , i appetitum ineoercibi leni, febres, aliosque graves morbos quam facillime disponunt. Quibus omnibus, si a conten
to in primis viis acido , originem e S. trahere indicium sit, ipso hoc sale vix salubrior ac promtior opponi potest me dicina . Unde nec mirum est, quod hy- .poehondriacis & hysterico malo labo. .rantibus personis, quae ob debilitatam stomachi& intestinorum vim peristalli. eam, parum digerunt, & eruditatibus acidis tam fovendis quam generandis admodum aptae sunt, prae omnibus aliis stomachicis. ac roborantibus insignem
I . Deinde, cum omnibus 2Icalinis& haec sit propria saeuitas , ut si cum
. acidis congrediantiu , eadem in sal comvertant tertium amaricans , purgante priditum virtute ideo& hoc nomine pe-- culiariter commendari meretur sal alca. Iinum thermarum Carolinarum, quoὸ,
si sufficienti & acido in primis viis hospi-
. tanti proportionata ingeratur quantita- . te , illud hostile cum omnibus crudit tibus per alvum evacuet, & adeo omnibus, qui ex obstructa alvo sentiunt in-- commoda, oeem asserat longe saluberrimam. ipso multum antecellit sal
Sed license, quippe quod , nisi aleatino
quodam pulvere , ut lapidibus eancr xum& conchis praeparatis acuatur , in corporibus, ubi acidum primas vias Occupat , pIures saepe molestias , quam lavamina creare observatur.
is. Maiora autem his sunt, quae ab utrivique tam alc ini, quam medii sa. lis combivatioue in corp' is nostrum derivantur commoda. Emmet hine maxime nostri salis virtus in incidendis vise dis ac lentis humoribus, qui in ventriculo atque intestinis saepius colliguntur ,& tunicam nerveam inviscando aeque azmenstrui ad disestionem necessarii aD fluxum intercipiendo, &sensum&m - . tum stomaehi imminuunt , hinc appetentiam prosternunt , nauseam de v mitus cient plurimarum cruditatum genesi velificantur . Unde non modo
appetitui, sed& digestioni ab hae causa
laesi egregie opitulari nostrum observatur sal. Porro, eum ista eruditatum inprimis viis stabulantium sit indoles, ut, non modo ventricusum aggravando de distendendo , respirationem reddant dissicilem, pectorisque anxietates inferant, sed & latera tam vasorum percurrentium, quam adjacentiam viscerum ,
hepatis, lienis & renum comprimendo ,&vasa lactea & glandulas secernendis& attenuandis humoribus destinatas obstruendo, sanguinem e Seiant spissum , HI sumae cacochymicum; hinc patet , quam ampla sit Carolinarum salis utilitas in omnibus iis aver.endis M averrun- eandis affli: ionibur, quae ab humorum spissitudine , viscerum in sale a , de impedito secretionum successu oriun
I 6. Neque vero se Ium inter atreran tes, sed & praecipue inter evacuantes medicinas noli rum sal peculiari po let praerogativa o Euim vero, commune hoc eum omnibus aliis tam alaalteis, quam mediis liabet salibus, ut non modo humorum viscidorum cohaesionem immi- .miete, sed & solidas molliores,praesertim
vero nervoso- membranaceas partes sti
mulando, elaterem & vim emitractili mearum augere ad ciue & resolutas eruditates evacuare valeat . inare perae a humorum , qui in primis viis obvii fuerunt,acidorum correc isne di viscidi glutinis a crusta villosa abstersione , incipit primo in fibras intestinates agere, in prositato per leniorem vasorum vellicatio.. nem maiori liquidi nervosi as luxu vim . perist alticam intendit ἰ quae adaucta. , non modo vasa, quae inter membranas
177쪽
intestinates euirunt , serosa, sanguinea& lymphaticλ eonquassando, maiorem. fiuidi in ea va intestinorum transstili alionem provocat, sed & attenuatis & dilatis hae ratione cruditatibus minus tune resistentibus per alvum copiose elim, nandis quam promtissime inservit LI7. Hac ipsa vero astum aperiente saeuitate quantum omnia alia leniora &sertiora.etiam purganti φ, cita, lucumda & tuta operatione nostrum sal ante-eellat, diei vix potest. Siquidem tenerioribuς exquisitiori fibrarum sensu praeditis , suffieienti in eo pia , & sub
convenienti menstruo oblati vix horae dimidium expectat effectus. Iucundi: te vero & saporis & lenioris operationi mire se omnibus commendat, qui delicatioris gulae & sensus pleraque ideo
aversantur evacuantia , quod partim amarieante & taedioso sale nerveas palaeti & oesophagi fibrillas irritent , hine
nauseam , saepiusque vomitum prudincant, partim quot in ventriculum delata molestas intestinorum tensiones ac erispaturas inserant, nee sine acerba intestini recti rosione seces subducant et
quod plaae alienum est a sale Carolia
I8. Meurius denique est omnibus ali
vehementius alvum moventibus med bcinis 2 eo quod sine motuum exacerbatione , sine ventriculi, eiusque toni diruppetitus dejectione , fine sanguinis e aestuatione , efficaeissime subdueit noxios humores, nee alvum relinquit o structam , qui omnes pessinu effectus alaetieis , resinosis & acrioribus purga iibus solennes sunt. Quapropter omni aetati , sexui & temperamento summo
eum tructu exhiberi potest. Imo vero multiplici eompertum est experieufia , quod plurimi , quibus a multic annis nunquam sine pitularum: assumtione , aut elysteru' iniectione alvus soluta
nil ex continuato praesertim nostri salis usu tam eximiam persenserint viri rem ut posteae sine molestia& sine medicameruis alvum habuerint apertam , liberam & ordinariam . Neque vero hoc tanta sedu in au mero emit, qum Sed-
license euius assumta uniea uneia vehrobustissimos iniex & deetes desidera emit, &in nonnullis etiam ob eo pio. sum & frequentem aeris seri laeessum molestas intestini recti rosiones , imo saepe per aliquot dire alvum obstipatam
cum tenesmo relinquit. Non faeile autem id observatum fuit a Carolinarum sale, quod mitillime pollux sordes edueit, & si robustis ae sanis corporibus ad sex vel octo drachmas porrigitur, vix ultra quatuor vel quinque sedes sine molestia ciet, de subscquentibus diebus alvum fluxilem eum appetitus increment
tam amico purgante effectu polleat sal Carolinarum ; idcirco tam in anteve tendis , quam abigendis , quae ab alv 4iutius obstructa originem trahunt', ver exacerbantur, asilietionibus conducit ἀNeque enim rara eorum sunt exempla ,
qui, cum solenni alvi obstipatione laborantes quotidiatas fere eephala iis , Pectoris anxietatibus, respirationi dissicili, phlogo i, hypochondriorum tensu nibus, aliisque elimnieis infimi ventris passionibus obmutii fuerune , a nostr sale, insigne omnium malorum experti
sunt allevamentum .. Praetere , P res
prcistant observationes , quod ab alvo diutius eoastricta, spasmos intestinorum inferente , ae sanguinis per abdominis vasa ei reuitum impediente ,. impetuosie saepius humorum sta superiora & viscera. contigua fiant regurgitationes . Quae si in capite contingant, dolores acerbissimos, vertigines, amplexiam, melan choliam, gravia intomnia; agrypniam eum terrore , sensuum stuporem, Ophthaliniana, aurium tinnitum, aeque Rc
auditus diseultatem eau tur; in pectore vero anxietates , eordis palpitationes, haemoplysin, peripnet Omam, inflammationes producunt,in hepate inflammationes, vesicula selleae spaD mos, hine icterum iu liene,. vasorum.
brevium rupturam ac vomitum cruen-
. tum eruiunt , in renibus & vesta ad
mictum eruentum & ea leuissas concretiones ansam suppeditant. Qim omnα
178쪽
De sale inedicinali Carolinarum. III
pravissima pathemata saluberr)mi nosti. talis tempetitvo usu arteri posse , extra omnem dubitationis aleam est positum. Io. Proinde peculiaris quoque est illius virtus in promovendis sanguineis , Euae per uterum ae vasa haemorrhoidalia solennes sunt, exeretionibus: eo quod spissum, qui vasa comprimit, mucum incidendo & educendo , vasorum liberiorem reddit &eontraitionem de dilatationem , atque hine expeditiorem humorum trans tum ci exitum conciliat . Praesertim vero h praestat , si per aliquot dies eum pilulis balsamieis, ex e Purata aloes parte, extractis amaris &gummatibus ad exemplar Be heri par,ris, quae ιanguinem ad loea dicta Promtius compellunt, exhibeantur, &infusorum ex herbis se dictis uterinis, pule .gio, melissa, mille folio , matricaria , mercuriali, floribus cheiri, ehamomillae, croci &e. Paratorum potu secundem tur . Qua ratione & irregularem aut suppressum mensium & haemorrhoidum fluxum ad ordinem reductum, & varicosas venarum in utero ae ano distensiones aetumores eum emolumento saepius lolutos
fuisse, plurimis exemplis manifestum est. Neque vero in eonuollivis spasmodie is hystericarum passionibus hocssi effectu
carere ut ex compluribus aliorum obsertionibus , ita novissimo e templo mihi constat, de virgine nobili i gulis me sibus per integrum hiennium epilepsia At suffocationibus hysterteis amicta , quae ex saepius repetito salis Carolinartim cum pilulis baliam ieis iuncti usu optime convaluit , ct menses sne tentaminibus irasmodieis , habet liberas ae sum.
at . Simili quoque ratione nititur peculiaris nostri salis in aperieudis viis ur nariis , dc educenda, quae in renibus a sanguine segregatur , salia. sulphurea mucositate emcaciae qua pariter laudatissima alias diuretiea mire anteeellit . Haec enim eum sulphureae volatilis, &eaussi eae ut plurimum etint indolis, non modo fricturas vasculorum in renibus, ureteribus & vesica exquisite sentie n. tium adaugeat, adeoque dolores vehementiores inserunt , sed & sanguinitvorti eosum motum aeeelerando, saeptiis vel omnem urinae fluxum sufflamina ut , vel subtiliori ejus parti transitum lanis tum praebendo , pluribus gravioribus morbis januam aperiunt. Quorum nihil a nostro sale debet merui: quippe quod
inei dente sua virtute tartareas concr
tiones Rilvit& iubulos renates, hisque
connexas umerum ae vesicae membra
nas leniter stimulando majorem urinae sequestrationem , & expeditiorem ex iis tum procurat. Minor est haee in Sedii. eensi sale vis; quod copiosus per alvum, quam per urinam serum educere obser
a a. Hine est , quod in obstructionibus renum, vesicae& ductuum urtuariorum praecavendis, & si adfuerint solvea.dis, nqstrum sal, si mature & erebrius praesertim cum aliquot uitri granis usuris mur , multis nominibus Sed license antecellat. Et cum ob absorbentem suam facultatem , acidum , cuius cum terra connubium gignit calculum, cicurare &in medium sal convertere valeat; hine tam ad avertendam tartarei eoaguli genesin , quam exturbandum miliarem calculum insignis eii efficaciae. Quo nomine etiam iis commendari satis vix p test, qui vel ob nativam vel ab alio q ua. licunque errore Hiaetera o contractam renum ac urinariae vesior imbecillitatem ei usmodi ea te ulosis conc ret ion i bus & generandis dc fovendis sunt idonei. Quem admodum pariter singularem eius expe- riuntur est catiam , qui vehementes a calculo in arctum & nervosum ureterum cavum intruso dolores sentiunt; quibus prae omnιbus aliis medicinisaithootripti. cis, tam resolvendo , praesertim si rocens fuerat , tartarei muci concremem tum, quam exturbando illius copiam .
egregie 5c cito opitulatur sal Carolin rum. Quos saluberrimos effectus frustra a Sale d licens expectaveris. 23. Superest alia n- inferioris dignutatis in Carolinarum sale virtus diapnolisca, quam accedente i praesertim copioso
ealidi infusi potu iis maxime praeliat, qui va ob sectorem vel cicnecticum
179쪽
corporis habitum , aut impeditam a quacunque causa transpirationem multos viseidos in subeutaneis tubulis firmiter impactos succos eontinent. Quos & fluxiliores reddendo , & vasorum excretoriorum contractionem a terso promovendo , promte per corporis corticem expugnat . Et cum omni ea letaeiente virtute eareat, ideo quoque merito cunctis volatilibus, oleo sis , sulphureis ac resinosis praesertur diaphoreti eis; qui'pe quae sanguinem quidem satis eommovent & ea agitant, sed quia pillam , qui
seri per poros egitum praecludit, mucum non dissolvum . saepius plus noxae, quam emolumenti afferunt.14. Triplici itaque hae aperiri va tam alvum laxante, quam diuretica, &ὶ-dorem movente iacultate omnibus iis sal nostrum se commendat mrbis, quorum eura ad singulas harum excretionum species limul respicere medentes jubet. Eo
autem felleius haee singula exsequitur , si eum aliis hisce indivrionibus adaequatis coniungatur medicamentis. Miram hine in hydrope anasarca, cum Oedem Mioso pedum tumore, virium prostrario.
ne & urinae suppressione iuncta , cum pilulis balsamicis alternatim exhibiti
virtutem esse, novissimo exemplo comis
probatum est . Siquidem copiosum per alvum & urethram serum edueendo &leniorem mane in lecto diaphoresin m vendo id effecit, ut detumescentibus intra paucas hebdomades ventre & pedibus, appetitus & pristina sanitas aegro redierint. Eadem ratione egregiam in febribus intermitten ibus , quartana ,& tertiada pertinacioribus sistendis ex te. rit emeaciam , si vel solum , vel cum aequali corticis chinae aut chaccarili .e in pulverem redacti portione mixtum , diebus intercalaribus bis vel ter , imo
aliquot ante paro1ysmum horis ad 4rachmam unam assumantur. Quem in finem & sub connubio lapidum cancro is rum praeparatorum , nitri & cinnabaris.
loco pulveris famigeratissimi antispa Lmodi ei dicti , ad praeparandos , ut eo
commodius evacuentur, noxios hum
res . di immiuuendam spasmorum se.
ilium uehementiam, i m ante paro xysmum, quam sub eodem ad aestumiusanguine praeteriraturalem supprimendum, & capitis dolores ex stomachi viistio ortos leniendos, summo cum fructu potest exhiberi. 23. Porro , cum saepius contingat , ut ex febribus iusto citius suppressis ,
graviores visceruin labes, vasorum sanguineorum , inprimis hepatis & lienis
in farct us, ae glandularum me senterii &pancreatis obliructiones oriantur, hinc appetitus pereat, digellio vacillet, nausea eum vomitibus familiaris fiat, eorporis externus habitus fiat ea checticus ,
ictericus, cum virium languore, & capitis debilitate; ibi ad hostilem materiam , quae a febre cohibita remansit , e corpore expedite proscribe adam , hoc sale cum ainarieantibus & balsamicis extractis mixto , non neglectis spissam lympham incidentibus de diluentibus potibus mira erici pluribus observationibus nobis comprobatum est . o scoo&elix irium ex extra iis amaricantius cardui bened. ab synthii, centaurei minoris & sale Carolinarum, singulis ad unam drachmam sumtis, in aquae ment hae cum viao paratae unciis sex Iolutis , magnae in e1uidem indolis morbis eme, ciae deprehendimus. Atque hac ratione in cache via , chlorosi , id ero , atrophia , expeditius sanandis , observato simul convenienti vitae & victus regimine, felicissimos nos filii se, ingenue te
26. Neque vero praetereundum hoc loco est, quod vulgatis laxantibus additum nostrum sal, eorum virtutem m: .exaltare valeat. Ita, si mannae unciae
uni in aqua veronteae, aut ment hae dissolutae, salis Carolinarum drachma una adiiciatur , mixtura haec , interpos tocalidi infusi Thee usu , epota, plus prae stabit, quam si duae vel solius maianae unciae astumiae fuerint. Deinde , quum pitulae , quae a variis hodie ad normam Becherianarum paratae nomine balsami, carum prostant, saepius aegrotanti iura , praesertini robustiorum, & medentium
exspectationeat in laxanda alvo fallant
180쪽
certe vix melior iisdem addi potest sti-,eiebus, praecipue eum salutaribus, san- mulus , quam si assumto vesperi lassi-iguine ni purificantibus herbis & radici-
cienti earum numero, insequente mane bus, ut seormnerae, cichorei. Veroni
duae vel tres Carolinartim sitis drachmae eae, deeoctis, ipso etiam sero lactis so- subjunbantur. Pari ratione eum antheuilutum , vel calide vel frigide , prout minticis maritatum , in subducenda ver- optime fert ventrieulus, lassicienti eo- minota eolluvie , & fistendis , quae ab pia successive hauriatur. in sestis hisce hospitibus humano corpori 28. De proportione vero menstrui ad
familiares sunt , arroeibus pathema li- salis emeacem non tamen ingratum usum hus egregie conducit; uti ia recentissi- accommodanda hoe tenendium est , mo insantis exemplo comprobatum ha- quod , quo largiori sal excipiatur fluido,hemus; equo beneficio supra descripti l eo dc citius, in primis viis repurgandis, pulveris ex cortice chaearillae & sale no- ac reserandis vile riam obstructionibus , stro concinnati, maenam astaridum sar- eOqne potentius operetur. Optima , raginem evocatam vidimus. qua sensibilior uin etiam gustui consuli-27. At, quam praestans salis CaroIi- tur, haec erit methodus, ut decem veΙnarum in variis corporis afflictionibus duodecim fluidi partibus una saltein salis virtus deprehenditur , tam impar e silportio addatur. Quare qui robia lorifi- eausis morborum & imminentium &ibrarum syllemate instructi & aegrius praesentium superandis, nisi conveniem commovendi sunt, ex libra una medicati & sufficienti fluido solutum in corpus aquae, unam salis unciam haurire pote- deseratur. Conveniens illud primo de. runt, sensibilioribus autem, ut feminis tesse, & sale recipiendo & eum hu-i& viris mitioribus fibris praeditis semun- moribus nostris permiscendo; sufficiens cia vel drachmae sex ex libra mediea dia autem, ut corporis vascula subtilissima midia vel octo unciis fluidi alia natae sati GIransire de eum humoribus omnis gene-ilaclent. Pueris etiam pro diverso virium ris virtutem suam medicinalem commu- ac corporis statu, unam vel duas draci nieare possit. At vero , cognoscimus mas ex quatuor liquidi unciis potandas natura ipsa duce , aquam communem commendamus . Hae successive epota
simplicem thermarum fluido limitem ,iportione commodum erit, pLrra infusi Purissimam , a tala areis sordibus libe. medicinalis illei formis ex herbis res Ouram, ex fonte vel communi , vel, silventibus & roborantibus parati vascula fieri potest laterio, recenter haustam ae t calida tamdiu subiungere, dum aliquot spirituoso aetherio elemento eo piosius i sedes provocatae fuerint. Quum vero ad imbutam omnibus aliis liquoribus iure t earundent liberum ae pronuum succeia meritoque anteferri . Hine est , quod sum multum saetiat, si ventriculus ali-Vel ipsas Carolinas vel Selteranas ,lmen iis, quae spicula salina involveudo Sch albaeenses , Egranas aliasque ,ieorum vim infringunt , non gravatus quae medicinali saeuitate se nobilitarunt, suerit ἱ hine est, qliod assumtionem no- aquas, praesertim si in loco natali usu istri salis potius matutino, quam me- pari possint , pro vehiculo hujus salis vidiano aut vespertino tempore stade prae omnibus aliis muIlip Iiei usu confir- mus. mali commendemus . Dici enim vix 29. Uarias hactenus , quas interne potest , quantum ipsorum sontium ad-isumptum Carolinarum silex serit viri
augeatur virtus , si eorum potus crebrio. Ies , commemoravimus. At monent dum quoque est , illud & externe non
omni fructu carere e Primo quidem cly- iterum ingrediens esse potest, copoli iasimum tempore , ubi a stat. bus aut ste eoribus induratis relaxatae intestinorum crassbrum fibrae toni augmento egent s
sertim ii eum fructu faciunt , quibas
aquae potatae in primis viis restitantes viseerum imbeeillitatem atque atoniam
minitantur. Neoue vero minoris efficaciae est nostrum sal , si aliis aquarum spe.