장음표시 사용
181쪽
vi in eliciendis sordibus ossieto suo sati faciant. Quo store vel solum sal Carolinarum , aqua ea lida solutum . de satis dilutum injici, vel aliis oleosis , mannatis & de muleentibus salis communisto ad unciae unius vel dimidiae pondus commodissime ad ni isteri potest Deinde , eum salium mediorum in purificandis di. eon solidandis externis stetidis ulceribus alias non infructuosa sit eisi eae ia; ideo quin δα hoc nomine ad externos usus sal nostrum commendari ponit , nulli dubitamus. 3o. Expositis itaque variis ae praesta tissimis Carolinarum salis,. in plurimis nostri corporis gravioribus ac pertinacibbus afflictionibus tam avertendis, quam expugnandis , utilitatibus, superest , ut de ea uto ae circumspecto illius, pro varia. subjectorum aeque ac morborum d fferenti usu paueae adhue subjiciamus. Quare notandum est :
nes , qui teneriori fibrarum & membra- Irarum compage, quae facilius per salina spicula ad spasmos irritatur , instructi sunt:. unde nec insantibus, nee adultis, qui a nativa generis nervos debilitate adivarios spasmodicos affectus inclinant , nee feminis sensibilioribus largiorem &frequentiorem ejux usum commodum judicamus.
II. Quantum caeliecti eis obesis ὁκsem abundantibus personis conseri sal Carolinarum , tantopere copiosior iacrebrior illius assumtio iis di suadenda est,
qui vel a natura. macilentioris sunt m poris habitus, vel a morbo graviori languescunt, vel .denique per aetatis rati nem v asa ex succa&collapsa gerunt: eo
qsod humidum copiose educendo fibras ventriculi rigidiores &ad motum ine inras reddit, hinc digestionis de nutriti nis negotium labefactat. III. Eadem est ratio M quare nee seminis post partum ad educenda lochia , saltem non sine pitulis balsamicis ut rum roborantibus atque expurgantibus , exhibeti debeat. IU. Similiter iis non conducere videtur sile thermis protarum. Carolinis ,
qui spasmodieis afflictionibus erebrius
tentantur, & a leviori causa diarrhaea , torminibus ventris, cardialgia ac eolieaeonvulsiva infestantur ; quapropter &abstinere ab eo penitus debent, qui ab aeri in ventriculo & duodeno hospitant dibile, vehementes ilei rosiones , vomitus, ructas&di arrhoeam patiuntur V. Homines, qui stor buticis & sausis humoribus laeti , eat arrho sis capiti ac pectoris deluxionibus , variis quoque in cute efflorescentiis, ut scabie , pur-ra , febre miliari sepius in se stantur , Carolinarum copiosius exhibitum , augendo humorum dystrusam dc arro.dendo vasa ventriculi magis laedit, suam juvat; Proinde nee in ulceribus intemnis , ad quae vera phthisis etiam pertinet,
neu fluore albo, nee lue venerea , g norrhoea inveterata, bonis cum aest rum rebus usurpatur.3 - Quam vix egregia si nostri salix vis resolvens atque per varia emunctori iue vacuans; ubi tamen inveterata praesto sierit glandularum obstructio , aut viasterum pertinacior i tardius, ineassum
adhibebitur . Nihil it Hue in seirrhota
glandularum me sente riu omenti ae pan-ereatis induratione , & pulmonum t berculis efficiet. Quemadmodum perro in omnibus tam internis partium nobialiorum, ut ventriculi , di aphragmatis , pleurae, quam exterais inflammationis bus consultius est diaphoreti eis, ae demulcentibus insistere, quam fibras ner-veas salinis multi irritare: ita Sin iisdem, nostri salis usum merito interdiciamus . In catarrho suffocativo vel apo plexi α, sive serosa suerit fi ve sanguinea, sal nostrum plane est inefficax. D. Sed sufficiat hisce viam medentibus monstrasse, qua ratioin ad varia a Dflictionum genera praestantem mi Carolinarum salis usumlecure& eum emol mento adaptare debeant. Attentas plura forsitan docebit usus de meditatio . Nos si de singularibus quibusdam eius 'virtutibus amplius instruxerit experientia V easdem data oeeasione eum publico. fideliter communicare minus dubitabim
182쪽
De mams e usque praestantissimo in medicina ussu. I y DIIS ERTATIO III. iDE MANNA EI Uso UEPR ESTANTISSIMO I NMEDICINA USU.
S. LVI tam eum sanitate non tantum inisgestionibus , sed maxime etiam excretionibus sustentari atque absolvi ,
indubia plane in re medica est veritas . Tametsi vero tam multa, tamque diversa hunc in finem in machina corporis nostri sapientissime constructa sint orga-Na , per quorum ostia iugiter superflua , inutilia & noxia foras dimittuntur: vix tamen ulla excretionum est , quae, si aper spiratione lon se saluberrima dilaedimus, tam insigniter vitae ac sanitati patrocinetur, quam illa, quae per alvum succedit. Huius enim beneficio , non solum crassioris naturae & ab extractis alimentis residuae effoetae faeculentiae , nec non plures alieni, salso- sulphurei ,
biliosi, mucidi & lymphatici ia glandulosis intestinorum tunicis separati hum res in maximam sanitatis tutelam excluduntur ; sed ipsi etiam morbi mirifice debito eiusdem laceella levantur,ita
prorsus, ut hac deficiente, neque acu- arum , neque chronicarum passionum ,
tuta ac felix succedat sanatio, &providissima natura, saepe has sibi eligat vias, quibus id, quod i a vitio est exturbet Raegritudines expugnet.
corporis invigilat, utique exactam quidem saluberrimae hujus excretionis hahere debet rationem summaque cura
providere, ne unquam alvus ossicii sui obliviscatur , sed multum etiam interest , ut congrua seligat remedi , quibuscum tuto & fine subsequente noxa eandem expediat. Etenim amplissimus quidem pharmacorum est apparatus , quae in purgantium elasse ad alvum solvendam commendantur ; at haec ita suat comparata ut iisdem uti anceps admodum sit, quin plane damnosum . Nimirum , inest validioribus purgam tibus acre & virulentum salino - sulphu
reum elementum , quo non modo ne
veas ventriculi & intestinorum tanicat
aggrediuntur & fortiori spasmo exagitanti, sed etiam vehementi crispaturabiliolum & lymphaticum humorem e .piosius exprimunt, ut delassatis nimium& resolutis motricibus fibris , magna perist alti ei motus excipiat imbecillitas,& deficiente bilis stimulo, nec non lymphae intestinatis lubricatione, alvus post eorum usum magis constipetur & ocet datur. Recedit, quod d rastica haec re. media tam pernicialis indolis sint , ut teneras & valde sensibiles intestinorum
tunicas nonnunquam graviter laedant &plane arrodant , aut spasmum longius in reliquas nervoso muscuIosas corporis
partes explicando, dira tormenta & gravissima progignant mala, 3. Repudiatis itaque merito omnibus his quae violenter & virulentia quadamnaturam lacessunt, ejusmodi potius instrumenta& remeὸia in usum voeanda
sunt, quae temperatius Operantur partibus, ast icant : quo nomine virtutis longe praestantissimae sunt laxantia re te nientia, a veteribus ob id benedit a nuncupata. Sicut vero lenientium & laxantium affluens pariter est copia. ita faci
le patet, non unam eandemque omnium
esse utilitatem atque praelia iii iam , se 1 alia aliis elle praeitabili Ora , tutiora ma gi Rite proficua, Sunt enim nonnulla ex horum familia , quae licet mitioris de temperatae iit indolis r nihilominus tmmen sanguinem nimis commovendo , aut flatus gignendo, nonnunquam de
. Sed omnis eiusmodi infestae quali. tatis expers, & praeterea spe,dlatissimae virtutis est manna, vel ipsa denomina istione ipsoque sapore , gratillimum suavissimumque medicamentum : ut certe
mirandum sit , quod nobilissimi huiu,
laxantis eximia virtus inter medicos pc
ne eviluerit , & vix quispiam sit , qui
eandem curatius perspexerit & ad usum traduxerit, multo minus pro dignitate
183쪽
. ea posuerit. Qiure non inconsultrum aut iniri ctuosum sere duxi, si praestantissi- . mi hujus medicamenti pertrmationem uberius paulo & pervestigatius suscipe rem e dc maxime quidem praeclaras &multiplici experientia confirmatas, quas in medendo possidet , vires enucleate
s. Dum itaque constitutum est , de manna eiusque insignissima in arte medica utilitate disserere : rerum dicenda. rumordo exigere videtur, ut prius de iis, quae ad pleniorem hujus medicam ianis cognitionem faciunt, sermonem instituamus, & tum eximium illius in va. riis morborum generibus usum , expla
nate tradamus. Qitum vero mannae vox
latius tantisper pateat , o plura sint
quae hac denominatione insigniantur thaud supervacaneum fore putavimus, si Paucis praemoneremus , quo sensu nobis veniat. Est nimirum haec vox originis
Hebraieo. Syriacae, & proprie de tal. donum gratiose immissum , sine vinculo obligationis, quo teneatur is, qui illud elargitur . A propria hae significatione translatum fuit verbum man , prinium in sacris litteris, ad illud cibi genus, quo populus Israeliticus , ex sngulari Dei et ementia , in deserto perquadraginta annos vitam sustentavit . Et quum hoc alimentum antelucano tempore roris instar tu terram descenderet, & praeterea saporem referret sub- dulcem , ulterius translatio facta , ut Graeeis & Latinis manna postmodum idem esset, aeros melleus matutinus , prout notat CELIUS lM XIII. e. 46. . Tandem vero sensu strictiori mannae denominatio impolita est a veteribus medicamento cuidam , quod roris progeniem esse opinabantur, ut adeo Medi eis manna audiat', substantia illa gru-' Inoia . ex albo flavescens, saporis dulcis, subacris& pinguis, virtute laxa te instructa, de qua nobis in presentiaram sernio erit. Praeter hanc, datur a huc alia manna, quae vocatur thuris ,& nihil aliud est, quam micae thuris , eoncussit, dum convehitur, elisae, te
ste PLINIO & GALENO de compost.
med eam. lis. IV. ob figuram forsan &colorem mannae nomine insignitae . Denique mannae etiam nomen gerit semen
graminis dactyloidis esculenti , semini milii solis non absimile, quod in& Pinniae confiniis pullulat, ita voea.
tum , quod ex vulgi opinione ex aere deeidat. . praemissis, primum iam meditationis nostrae argumentum erit, ut mannae hujus medicae natales ac genesnpervestigatius paulo rimemur. Quod si vero eorum, qui hoc de argumento nonnulla Irodiderunt, monumenta evolvumus & curatius perlustramus , in tres potissimum partes medicorum de manis nae generatione abire sententias, deprehendimus. Nimirum, CHRISTOPH. a UEGA singularem plane confinxit
mannae ortum, autumans et eandem
hue liquidam , guttatim ex eicadis Mapibus parvis defluere, soliis imponi &solis calore i urari . Sed quemadmodum haee opinio omnium maxime a v ritate recedit; ita merito a B. parente meo in clav. Schroeder. p. 637. tanquam
imaginaria & falsissima explosa est.
. Alia magis trita& a veteribus tam tum nosi omnibus exposita sententia est, qua mannae natales ex aere arcesserunt
hc exhalationibus suavibus sulphureis , a terra & aquis solis calore prius in die calida dc sicca elevatis , & frigore sequentis noctis condensatis, ae demum sublucanis horis in arbores & terram roris instar delaps stribuerunt . Nam PLINIUS I . ra. auctor est , quod veniat ex aere & maxime siderum exortu sublucanis temporibus , &. sve sit coeli sudor, sive quaedam siderum saliva, sive pili galuisse aeris succus. Et GALENUS ae aliment. Devit lib. III. cap.39. man am vocat mel aerium , &memorat , quod peritis naturae interripr tibus halitus e terris de aquis prodeuntes, solis calore exacte attenuati & c cti , a frigore secutae noctis in unum coacti& condensati esse videatur. His
accedunt ZACUTUS LUSITANUS Med. Princ. hist. pag. 949. nec non in Pharmae. pag. 88. FUCHSIUS de
184쪽
De mamia ejusque grassaruissimo in modicina usu. i r
eo my. med. lib. I. cap. 76. Opp. pas. Ii I.
ct m. pag. 236. nec non alii, mant amitidem pro rore melleo, ex aere descendente , venditantes . In primis MADTHIOLUS Comment.in lib. I. Dioscorid. P.93. acriter in contrarium sentientes inuehens , contendit , quod manna siquidam ros, sive liquor suavis, qui ex aere venieps sublucanis temporibus, brevi temporis curriculo coalescens , gr mo sus , summi in morem essiciatur. 8. At vero, praeterea quae itineribus in loca manni feraeia de eius genes comperta sunt, plures & momentosae sunt rationes, quae luculenter demonstrant,
eam: neque rorem, neque roris esse progeniem: ut etiam FALLOPIUS OD.
Tom. I. pas. I ιε. de huius sententiae v
ritate dubitare inceperit, & alii clarissimi viri eandem gravissimis argumentis oppugnarint & coniurarint . Quod si
enim manna ros esset aut roris foetus ,
procul dubio ad ea loris occursum colli. quesceret & absumeretur , aut omnes herbas, arbores, rupes, totumque eius tractus solum irroraret; sed notum est , quod a solis aestueondensetur potius, &nonnisi in certis quibusdam arboribus , deprehendatur, ae in his quidem modo parcius, modo copiosus, prout nempe magis vel minus succo turgent. 9. Succedit tertia , eaque ad verita. Iem maxime accommodata de mannae origine sententia , qua asseritur : eandem esse succum nutritium ex arboribus, fraxino maxime & orno stillantem, aut prolectum . Nam sicuti in senere norandum, quod rores se dicti mellei, ecceio in arbores & maxime frument rum species defluentes , nostra quidem sententia, inter non entia sint reseren-
ei ; eo quod , non tam in superiore , quam aversa & supina foliorum parte eonereti inveniuntur, & praeterea certis tantum vegetabilium speciebus , nee omnibus eidem plagae ac regioni expositis arboribus, fruticibus & plantis insident e ita profecto ad veritatem quam maxime aeeedit, substantiam illam roseidam , subdulae in , pinguiusculam ,
quae ei rea solstitium, aestivum maxime, tempestate praecedente servidissima, in frumentis, praesertim tritico dc secate , post pluviam tenuiorem delapsam, deinprehenditur , non nisi succum esse n tritium, qui in tubulis plantarum coneretus subsistit & stagnat, ac solis ealore dulcescit & quasi maturescit s accedente vero postea pluvia, in canalicui rum alve: s dissolutus , ad extremitates culmorum propellitur ibique erumpit . Accedit, quod melleus hie laeeus , exsecale potissimum exsudans , insignem alvunt movendi virtutem possideat, lieulmi eodem obsiti deeerpantur; eodem plane modo, ac notum est, quod succus ex tenuioribus adhue frumenti soliis vulgo der Saat, expressus, aut infusion e aqua calida extractus , egregie alvum subducat. In primis autem emcaeissime hane nostram sententiam adstr uitsuccus ille nutritius subdulcis, qui primovere, ex vulnerato beluiae cortice prolieitur & eolligitur ; quandoquidem , si evaporationis moderatae benefleto eo densatur, instar mellis conerescit & it, dem facultate laxante instructus est.
quin mannae natales eidem origini, su co nempe arborum nutritio debeantur rita ut fraxini potissimum & orni laecus, in Calabria, Apulia & Sicilia, eat dissimis locis , acuto solis aestu ad maturit tem subdulcem perductus, rore nob inno in aestuosis ejusmodi plagis frequentissimo, & interiora arborum facile peris transeunte, eliquetur, in foliorum si mina protrusus erumpat, aut facta incisone ex trunco e iuuat , solisque igne tandem spissescat & coalescat. Confirmatur id maxime testimonio & propria observatione IO: RAII , quam Tam
euriosius in mannae senesia inquisivit ,& compertum habuit, quod eadem in arboribus fraxini de industria tectis, ut rori omnis aditus intercluderetur , reperta fuerit . Et idem auctor aliorum
185쪽
fi .le confirmat , quosdam ramos arbi rum linteo involvisse, aut plane praeci sos in cellis per noctem recondidisse , ianihilominus mannam in iisdem concretam collegisse. II. Est itaque manna succus nutritius , qui ex arborum foliis, vel cortice, aut sponte exstillat, aut prolicitur. Contingit autem hoe in plurιmis r ionibus, unde varia etiam mannae proflant genera . Se ilicet , datur manna liquida , HIPPOCRATI ex quorundam sententia me laedrinum .voeata , cujus uber ad . modum proventus est circa monte. N SLm.rι, teste L INSCHOTO- Aliud man-Nae .senus largitur Persa , ex spinoso frutiee, ouem Arabes A ut &. Athagivocant, semen eoriandri digura in maritudine granorum referens , auctore ΑU OLFFIO in timerario . Nota porro est mannae species, quae ex Saria adsertur , veteribus maxime cognita , Ec ab ipsis in .mastichinam, optimam ,
di bombycinam, ὀgnobiliorem, dissi cta , de qua MATTHIOLUS Com.
ment.in Liι.I. Dioscorid. pag.94. pluribus agit. Denique etiam ex Armenia ad portatur manna, quae id peculiare obtinet , quod se ustis maioribus pugni magnitudine constet suscique coloris sit. 'Omnium vero copiosissime manna in Sicilia , Apiata oc. Calabria stillat, unde etiam ad nostras oras defertur, & a patria d eitur Calabrina . Quare quum Calabrina haec manna recepti tantum in nostris officinis pharmace utieis sit usus, missis reliquis speeiebus, huic potissimum exponendae immorabimur. Ia.-Ut autem hoe nostrum propos tum eo Ielicius exsequamur , ipsum
mannam Calabrinam eliciendi decolligendi .modum tradere iuvabit. Quem quum omnium Ohtime ex JO: RAIO , aliorumque testimonio confirmatumeansgnarit CHARAS M pharmacaret. pag.3 JUD licebit ex hoe auctore G
Promere , quae scopo nostro maxime erunt accommoda. Is autem perhiberet quod manna sit. succus, manam quum
sol eancri signum ingreditur e fraxino vulgari, aurex sylvestra, quem ornum volant. Hune succum singulis a mi .eolligi tempestate calida, non imbrise,. Ta , circa vel paulo ante eaniculares dies& sextiles pluvias , eo quod smul aevi uere incipiat, sillare eesset. Triplex vero esse huius mannae Calabrinae genus, unum, quod dialis manna di corpo a dit, esse elegantissimum di aut sponte
defluere ex trunco&ramis arboris Trassioribus, liquoetis erystiali ni instar , &in grana candida vel maiora vel minora concrescere, quae postridie , postquam ex arbore exsudarunt, summa cura col. ligantur , ne a pluviis aut nebulis it rum colliquescant. Aut corticem arboris exorto sole cultellis tenuioribus dividi, & liquorem exeuntem illies eolligi in 'asa, & chartae inditum soli ad resi
eationem exponi . Secundam speciem vernacula dici Foreata, h. e. eoactam . .& ex iisdem arboribus, quum prior sponte stillare desiit, mense Augusto elici . incisone facta per eortieem ad lignum usque, ex hac a meridie ad decimam usiaque noctis mannam per rivulos quas e piose manare, di postridie soli obversam .exsiccari ; hanc tamen minus probari . ob davedinem de quod turbida admodum str Tertiam lpeciem vocari, man. nam distanda , dc sponte prodire sudoris instar ex foliis arborum , quibus insidentes erumpentes guttae indurentur . Sed postremam hanc. non tanta cura colligi , eo quod aegerrime dives latur a s
liis. 13. Est autem manna antiquissimum merueameatum , quod priscis Medi eorum aliisque rerum naturalium ex vel
ribus peritis iamiam innotuit , ut ut HIPPOCRATI . non adeo cognitum fuisse videatur. Nam superius iam mein miminus, quod PLlNIUS AE GALGNUS de , ejus origine quaedam prodiderint: MATTHIOLUS autem/.ς.p.93.
memorat, quod dudum ante horum tempora e Ius mentionem secerit THEGPHRASTUS , Hesiodi auctoritate Lιθ.
III. cap. 9. de . plantinum historia . Sed quia nullus horum de mannae usu & purgante saeuitate mentionem injicit, eandem ipsis incognitam & ab Arabibus de
186쪽
De manna. ellusque prorantissim in medicina usu I7
aerum perspectati, suisse verisimillium Arabes enim Mediet ut A VICEN
AVERROES, quum affluens apud illos esset mannae prouentiavi non solum
passim eius sub nomine Terentabiastra mellis de Cultiram men; Ionem injiciunt sed, simu b etiam varios illius usus& mirati virtutes primi expo fuerunt, asserentes, eandem temperamento symmetram&in activis primo ordine cali. dam , in passivistemperatam esse ..14. Horum vestigiis postmodum in. stiterunt ir,. qui in Italia artem exercuerunt, inprimis BRASSA UOLUS ,
& frequentissime mannae maximo cum emolumento, usi sundin. gente, quae obeI qui sitam generi; nervosi, teneritudunem ει sensibilitatem aeriora α validiora pharmaea ferre noni poterat. Sepius autem in Germania, eique conterminis temperatis. regionibus praestantis
simi hujus remediii uiuia exsplenduid , quandoquidem, medici robustis , firmis& minus mobilibus Germanorum corinporibus , lene eiusmodi medicamentum minus accommodum & sine effectu fore opinabantur . . Sed hunc errorem salsam. que persuasionem ipsa postmodum experientia.irrefragabili testimonio confu
I s. Expositis sic quae de manny oriri ne & genesi , nec non antiquissimo
eiusdem usu praemonenda erant : pro, gredimur nunc ad ea actiorem eius comtemplationem H examinaturi quibus
elementis agat di quem potissimum ovi effectum. . God si igitur principia , quibus manna com ponitur,. curiosius rimamur animadvertimus , quod in eadem
subtilis quaedam i ω volatili τ acrimonia delitescat, quati promte difflatur atque exhalat, . quo fit, ut non solum vetuit te inertiam contrahar, &diuturna , . aut vehementiori coctione, plurimum .essicaciae sum perdar, , sed etiam ut nauseo-sus subaeris si mr gustale se in sensus in. geIat . . Quapropter, , quemadmodum ingen ere pro comperto. est , erebriores ab . dejiniones, fieri a motu . peristallico intestinorum auctiori& eeleriori, hunet vero suscitari maxime ab iis, quae latatilissima quadam & pcnetranti acri ni a se tenuiali mas tunicarum intestinalium fibrillas nerveas, quibus sese int, me insinuant se. attentant de stimulando ac vellicando, eas ad contractiones systalii cas celeriores & magis repetitas animant di ita facile pater, idem acre subtile , volatile salino- sulphureum in
manna, contentum, elementum , ean-
'dem pari virtute instruerem alvum nempe stimulante ac movente.
operant unacrimonia, varii generis est ,. non modo, ratione ipsius suae magis camsticae , fixae se vel: volatilis indolis , sed etiam, . prout magis vel minus eum par- tieulis sulphureis se vel' etiam mucilaginosis e terreis aut amari unita est atque': permixta. . diversi etiam eorunae tam laievacuando, quam)alterando continsunt effectus, ita ut unum pran alto tutioris.' ac prestantioris sit efficaciae. Iam si eon-- sideremus. substantiam. illam mucilagi-
notam ,. temperatam, . duleem, . terre
oleolam , cuius eo m nodissimo hospitio aere illud &.stimulans in manna elemen tum exeipitur: in proclivi est iudicare ..eandem potiis mami. . blandam nempe'.& clementem', nobilissimae suae faculta- is partem ab illa trahere . Nam in proo' patulo. est , . omnia- mucilaginosa & terrea egrUie humectare , emollire se par tes duras delinire, salinas, acido, bi- liosas, nec Non alias aere,volatiles particulax contextu suo& involucro mucit ginosa temperare &.o utere , de si su
movendo qu π excretionem 1 retardare.
'possent , eandem facilitare ac secundare ut adeo nullum plane dubium .sit , . quin duleis haec. &muellaginosa, mannae sub- stantia ,. cicurando acrem noxiorum humorum indolem,. ipsisqueviam ad comis modum exitum pandendo, . egregie ipsiue vaeuatorio estinuis velifitetur . II Quod autem succi mutilaginosi M subdulces vegetabilium: insigni facultate temperante, . emolliente &daxante pota lean ,. non, solum ex iis, patesci , . quaer supetausi de succo tenuiorum di rece a: tium
187쪽
tium pullulantis frumenti soliolorum expresso, nec non ex beluia stillante memoravimus , sed etiam aliorum succorum , maxime cum saccham subacto. rum exemplo, luculenter adstruitur &confirmatur . Praeclaro hujus rei argumento sunt succus pisoru in , cicerum rubrorum , pomorum dulcium , recentium& putridorum, syrupus de pomis putridis, succus prunorum, malorum Armeniacorum , florum persicorum , acaciae,
rosarum , & ex iis parati serupi , roba malarum maiorum cst minorum, sam-uci, succus liqui ritiae , polypodii, de spina insectoria, nec non ipsum mel ,
pulpa caisae , myrobolani , pruna Damascena aliaque ex vegetabilium familia depromta, &. succo dulci turgentia . IS. Q.:um itaque mannae ea sit indoles & tam praestans iacultas, ut non solum alvum officii sui admoneat, sed etiam corrigente & temperante tacultate polleat: recte utique haec ipsa tanquam clementissimum purgans , tutillimum& naturae amicum, summo in pretio hahenda ei . Nam licet , aucta inprimis dos, primas vias ab omnibus sordibus e se ficacillime repurget, & ad tres vel plures uncias assumta, in quibusdam vel viginti sedes moveat: nihilominus tamen tam miratamque salubris eius est virtus, ut fine dolorum tormentit, virium prostraticine, sanguinis ebullitione , si is & pulsus augmento, aut prieternaturali calore , ellectum suum promte exsequatur . Quare in senere de nobilissimi huius me. dicamenti usu id pro eerto affirmari potest , quod latissime pateat , & longe praestantior, multoque pluribus accommodatus sit, quam ullius alius lenientis vel purgantis medicaminis ita, ut peculiaribus quibusdam virtutibus splendeat, quarum alia alvum vacuantia medicamenta plane sunt expertia. I9. Ea vero huius remedii estiaeultas , ut Omnis generis humores, tam serotas quam bivosos & acidos, promintissime e corpore educat: quandoquidem biliosorum ac redinem simul contemperat & involvit, acidorum vero occursu,
prout reliquis eurgantibus solemne est ,
neque liqatur , neque infringitur , sed
ipsos potius ei curando , ut per ani secensum exturbentur, essicit . Porro, eius usus maxime accommodus est omnibus iis, qui ob virium debilitatem & exquisitam generis nervosi sensibilitatem , acriora ferre non possunt, & tamen aburra prima in regione contenta liberandi sunt: cujuscunque aetatis, sexus, tem peramenti & nationis sint. Quare scite
non minus quam ex vero praestantissimas mannae virtutes compendio complexus
priae. dum in. qui te manna in omni temperamento exinhiberi potes; corpus enim imparum ab excrementis puridicat untiemum , praeciapti ea bile . detergis pectas, lenit, via Icidos ex thorace humores, unaque tenue citra capitis aut spiritualium partium no xam , expellit, viseera firmat, νολων ventriculum ,sanguinem puriorem reddit, exhilarat cor, auget'iritus , stim sedat, appetitum excitat demam nulla es eorporis pars, qua ex e r usu mirabile levamen utilitatem qsmaximam non suscipiat. 2 o. In primis autem per experientiam compertum est , quod manna admodum proficua sit infantibus. Saepissime enim contingit, ut lac in ventriculo stagnans eoaguletur , & consermentatione eum bile facta, enormem aeredinem , quin plane corrosivitatem induat, & ad sensibiles intellinorum nerveas tunicas de latum , saeva Uentris tormina, eum inquietuὸine , convulsionibus & lethali. bus saepe epilepsi is concitet. Hine ut ex superans& rodens aerimonia contempe retur , & corruptus humor educatur , primaria utique medentis erit intentio . Hanc autem ut ex voto impetret, neu
liquam acriora purgantia & evacuantia accommoda sunt praesidia; quippe quae, emcaciter quidem purgant, sed ob luinomam nervearum ventriculi & intestin rum teneritudinem , universum genus nervosum gravissime laedunt & maiora longe mala inducunt , tantum abest ut prosint. Quin potius palmam eiul- modi in casu omnibus praeripit manna , quae ob clementem indolem nulla
188쪽
De manna ejusque s si insissimo in medis, 18t
Ulla plane violentia infesta est, sed iner- l obtinendo neutiquam conveniunt fortiati red ita acrium humorum saburra , t purgantia; quae validioris pasmo intesti-
eandem summo cum emolumento promisinorum membranas & nervosas corporis
te elicit. Et hoc nomine inprimis Drupus i partes contorquendo, uterum ad eliden-dem arma , usus est longe praestantissimi, l dum foetum sollicitant , vel etiam to-
quem proinde vel solum , vel cum rh, num ventriculi destruunt e sed potius barbaro nupturia, vel etiam sub forma ea, quae clementer evacuant, inter quae
mixturarum & potionum propinare ex- l praeter pitulas balsamicas, rhabarbarina pedit, quae pro diversorum aliorum ad- l& passu lata, inprimis etiam connume-ditione , varie etiam concinnari possunt. randa eli manoa, praesertim si addantur In primis autem crebriori experientia ea, quae ventriculum de universum ge- edocti sequentem commendamus egre-inus nervosum roborandi facultate pol-giae utilitatis mixturam: Recipe aquae lent. Id quod inculenter etiam testaturnorum acaciae , cerasorum nigrorum ,lZACUTUS LUSITANUS hisor. me. sorum tiliae, singulorum unciam unam,ldic.principata.II. Manna , inextracti rhabarbari frana XII. frupide quiens, tuto exhiberι potes, feminis ute- manna unciam dimidiam, spiritus salia rum gestant,biις , quum commoditas ammoniaci anis. guttas X.M. D. S. Mix- vocat necessitas urget. tur qu. I. biff. 2. Edffel. 23. Ulterius, si specialius paulo dTA-a I. Eadem prorsus ratio subest, qua- l ciamus, quibus potilamum morbis man- re usus mannae senibus quam maxime estinae usus dicatus sit: ex facili est judicare, proficuus. Quum enim in senili aetatemeandem utilissimam locare operam, tam ipsius CELSI effato omnia assismia ace- in morbis, qui eteidorum & biliosorum scant, & ingens humorum impuritas ob l laecorum colluvie & magna humorum secreti 'num desectum contrahatur, ma- l aeredine foventur & stipantur , quam xime uidem ex usu est, primam regi tetiam ubi partes nervosae spasmo urinnem subinde a sordibus deplere. Sed si l guntur & inordinatis commotionibus quis validioribus & vehementioribus ea-ies agitamur. Quare quum in tussi, e dirum per alvum ex pulsionem moliretur ,iryeta, affectibus rheumaticis , podagri- gravissimo certe damno & irreparabiliscis, arthritieis, scorbuticis ins gnis hu- noxa afficeret eos: quandoquidem pur-l morum subsit acrimonia & impuritas , gantium ea propria A pernicialis est fa-lpraestabile utique manna in iis est reme- cultas , ut vires mirum dejiciant , utidium, eo quod illius usu humores prima adeo haec iis , qui senio fracti , aenus in regione obhaerescentes acres attempe nervosum debile obtinent , propinaretrantur& una cum seri copia educuntur, piaculum certe foret. Contra vero blan- l ne novam dolorum & pallionum scenam da est mannae indoles & ad acidam senti. t instruere possnt. In primis vero specta- nam educendam quam maxime apta , t tissima mannae virtus est in tussi ferina eamque ob causam , ad alvum in senibus i diuturna stomachali o ita ut vix, ac ne laxandam, eadem nihil aptius est, tu-l vix quidem, sine huius medicaminis usu,
hil praestantius . t sopiri & abigi possit; unde etiam ALPI-
aa. Praeterea iis, qui lenissimis tan-l NUS de medic. method. lib. IX. cap. I a.
tum evacuantibus tractandi , annume-Jp. 344. auctor est, ut alvus in tussi laxerandae etiam sunt gravidae . Nam praeisitur per mannam. Haec enim non solum
gnantibus quam maxime familiare est , i mucilaginosa sua inlita dulcedine id , ut ex plet hora incidant in cacochymiam: l quod aere est ae intus stimulat involvit
ideoque omnis certe cura adhibenda est,t infringit, sed partes etiam tussi attri-
quo haec succorum impuritas decenti am l tas, hispidas & aridas factas, delinit ac xilio a corpore arceatur; quod educti l mulcet, de praeterea viscidam illam &ne impurorum e primis viis humorum i acrem saburram per alvum,aut quandoq; potissimum perficitur. Ast huic scopo l etiam per vomitum, utiliter exturbaa Μ 3 a . Prae.
189쪽
Σ . Praeterea, ad arcendos, mitigandos , vel praescindendos eatarrhales est ussiculosos affectus , nec non dolores artuum, nihil aeque eondueit, ac si inter nitia in ultus horum morborum , manna eum lacte , iustusto avecaneo , vel iofuso Thee assumatur, &postea laea ut asininum, aut caprillum, cum , vel etiam sine aqua Selterana , matutinis horis per aliquot dies labatur: quo om-mis intus delitescens acrimonia subigaturdi sentim evertatur.
23. Porro etiam manna exoptatissimam spondet medelam in omnis generis febribus. Nimirum quum somes & minera intermittentium ferumque in prima regione & praesertim duodeno lati. aet, collecta ibi aeidorum, filiosorum di male concoctorum humorum saburra, nihil serta masis ex usu est , quam ut hae e ipsa promtissime excutiatur & corispus ab eadem liberetur et id quod commode & emeaciter mannae ope perfici potest. Ut vero eo certior & morbo exisquisite respondens suGedat operatio , eadem sapienti eonsilio, eum amaris , deeocto absynihil, centuarii minoris nee non salibusdetersi sis, aut si neee datis est, simusso emetico armatur &die antercalari propinatur, quo se om- re id, quod labrilibus motibus conertandis favet, submoveatur. Pariter, sin febribus causis, biliosis, tertiana bilios, & dupli ei, repurgandae sunt primae viae: aptissimum & medentis scopo apis prime inserviens laxans dubministrat manna; quandoquidem etiam ἀn his bi lit delinquit indoles & Monnunquam
sponte eximia cum utilitate alvi labori. aut fluxus morbumque solvit. Commodissima aurem mannam in eiusmodi bi. iosis febribus exhibendi ratio est , ut mannae et amarindi iungantur di ex his
tute pus laxans concinnetur 426, Maxime omhiumve praestant L sima mannae facultas elueet in affectibus spastieis hypochondriacis & melanch
licis: in quibus alvus non tantum ex desectu humidi de copia acidorum succ,rum prima in regione oceluditur, verum
etiam ob spataeas tunicam ut intestina.
lium stricturas obseratur, ut obstructis ad aliquot dies etiam duret. Jam vero certa & eonstanti experientia edocemur, pessimum in hisce auectibus eontumacit morbi signum praebere, si alvus e tinuo clauia est, & nisi clystere aut laetante admonita, ad offetum redit. Ree
dit, quod si per spasmos his morbis solennes, tantopere laesus est perist alticus antectinorum minus, Nee chylosa mu- soram massa tenuia intestina permeare, neque sarces per cratarum cavum transire , Neque satus perrumpere possint , sed sordes subsistant , mora deteriore1 fiant & aeriores, satus maxime ad la periora reprimantur & ventrieulum inuent, ut per consensum , ob male a M.
chum nimia hae distensione octavum
nervorum par, nervosae universi corporis partes, maxime eapitis & pectoris , simul gravius affligantur omniaque in
27. Quae cum iis sint, primarium utuque & praecipuum curationis momen tum in eo versatur, ut motus in intestinoruin volumine vigens peristallieus eorruptus in intefrum rellituatur & al. vus iterum expediatur, quo sordibus Aeflatibus liber sateat exitus. Sed hoe ma- Uxime artis de prudentiae est, de diei vix
potest, quam graves errores in eo a vulgo medicorum committantur- Purganeia enim & acrius stimulantia fricturam
adaugent, motum intestinorum magis servertunt viresque debilitant, eamque ob caesam n iva potius summoperes t quam proficua. Aloetica Temperatioris quidem sunt indoris, sed sanguinem ea agitando conatua ad haemorrhoides gignunt, α denegaro cruori exitu , doloribus suseitandis & 6mptomatum augmento favent - Senna & ex ea deis promta medicamina, licet neque acriora sint , neque sanguitiis stultitionem inducant, nihilominus tamen flatus i senerant, ideoque si unquam, certe initatulento hoc malo obsunt. Quum vero manna elementissimum & seeurissimum sit laxans, merito haee laus ei tribuenda , quod in passione hypochondria ea aptissimum ad alvum movendam sit
190쪽
praesidium . me enim rigido spasmo consuictas intellinorum fibrillas imalcet,
lenit & laxat, humorum acrem indolem, ne nova vellicatione itricturas inserant , corrigit , dc tandent sine roboris intesti. norum diminutione purgamenta educit. Tenendum tamen est , quod amicum admodum & fruetuosum eιux in eis Im
di affectibuς sit eum salibus mediis nec non rha barbaro connubium, quippe ho rum accessu, non solumessicacia miriti e e intenditur , sed flatuvat etiam prini
28 Quemadmodum itaque summa mannae in mala spatii eo flatu lent' sic di icto hypochondriaco est utilitas et ita non minori praestantia splendet in abis morbis, qui spasmis in abdomidas cavitate contentas partes exercent Nobili in-rimis hujus . rei exemplo est , colita sic icta spasmodicae , quae saevi; dolorum
tormentis ae*ros excruciat Ec p rumque'
pertinaci alvi adstricticine sit saturo Nam licet solenne sill ad mitigantam dolorum
acrimoniam clysteres infundere alvum. ei Migare: saepissime tamen tanta est morbi vehementia, ut applicatis iisdem, nihil plane levaminis accedat ia Quare ipsius rationis dictamine δι experientiae calculoe eqnstat optimum praesiditim collocari in iis, quae universum intestinorum volumen intus obliniunt se quo erispatura. remittat simulque acrium humorum illuviem L novam semper diniorum scenam adornantem, ad inseri ra ducunt atque exturbant ia Proinde
Ruum. manna, ob insitam praestabilem tuam facultatem utrique indieationi
opportune satisfaciat,. luculenter admo.
dum patet,. illiuς usu niici colicis dolori-hus summopere esse proficuum, in Immissi ex consilio & observatione Lae. RIUERII prax. Toma lib. V. cap. I. cum oleo: amygMalarum, dulciam. dc jusculo. gallinae pinguis exhibeatur ..
29. Succedunt vitia, quae ren . Ueseam Sc vias urinarias affligunt, &sae. vix dolorum lacibus in sesta sunt, qua.
rum in numerum reserenda potissimum. eum calculo ischuria & urinae ardor .. De
his gervulgata est practicorum sententia, quod medicaminum, quae per inferiora
evacuant, usum exposcant, quum per alvum , quae solenniter constipata est, me rementitiae morbum foventes Zc ex cerbantes sordes remove actur. Bene a
tem monet FUCHSIUS de medemi. morbIιb.I cap 38. quod a validiorum usi
meatus urinarii angantur 3c comprima
tur: ideoque iis maxime erit utendum , quae blande id , quod in vitio est, evocant, Sc sine nervosarum partium iamin jam afflictarum exagitatione, Operati nem hiam e 1 sequuntur. Quare quum ex hactenus dictis clarissime con Ilet, mannam leni mimum 3c tutissimum ei, i xans, pron λ admodum consequentia elicitur, eandem in hisce etiam affecti, bus egregie opitularb M alvo. aperiendae
.elificari ..3o. Neque tamen evacuandi tantu in fine. manna ita vesicae dc viarum urinaria-
ruit, morbis commenda hilis est, sed sue e it ali2 eaque longe praestantilla nae ius essicacia, qua dolorificam partium harum exqvilite sentientium contorsi nem dc stricturam sopit 38 componit, id quod inpri tuis ex voto succedit. si eunuoleo amygdalarum dulcium remiseeatur oc sie ad usum, transferaturia Nam litet hoc remedium nota iminediate affectas partes attingat, sed proxime intestinctum cavo virtutem suam impertiat: n hilominuru tamen ob miram partium
abdominis de maxime quidem erassio rum intellinoriam cum viis urinariis couissensionem dc vicinitatem se medicame tosa facultas. ex una in aliam transit Hinc si fibrae intestinorum mirifice eou-
tortae atqu crispatae se assumtoe manuato
hoet remedio leniuntur de laxantur, ita ureteres quoquσω vesicam deurethra saluberrimus hie effect propagatur, α spasmo delinito δι conquiestente se doloe exspirat de nonnunquam, ealculus saevi iasimus hostis , reseratis viarum repagulis, elidituria Commemorabile inprimis. hane in rem est SYDENIIAMI exemplum , cuju*ipse mentionem facit opuscis
p. m. On memorans, quoi mannae cum
sero lactis usu aliquandiu: continuato , non solum ab atroci circ2 renes dolore ,