Disticha de moribus, nomine Catonis inscripta, cum Latina & Gallica interpretatione. Epitome in singula ferè disticha. Dicta sapientium, cum sua quoque interpretatiuncula. Omnia recognita, nonnulla adiecta, quaedam immutata

21쪽

CATONI set ac Nocitura ne retine, licet ea vehementer ames, Negarde potnice qui re peuir nuire, combien que tu i'aimes orta

Quae nocitura tenes, quan uis sint chara, relinque.

Vtilitas opibus praeponi tempore debet.

On doibi en temps snuu plus estimer rufage neces ire, q*ς ω superfluite quine fert de rien. Relinque)omstre, Delais: sub. rea Lescho es. Quae tenes in certo scis. Nocitura) sub. esse tibi) Desque es tu es certain qu esseste

Sint chara Ti BI) licet ea vehementer ames, Combien, que tu lis alme fort.

NAM utilitas usus rei utilis & commodae, Car rufuge. de ti ch e qui nous fert. s. qui nous est bien propre. Debet praeponi) praeferri, DOibi estre prefere. opibus opulentiae rerum, Ala superfluite des biens. Tempore cum tempus pustulat,Quadletemps te requieri.

ADMONITIO.

Quae nocitura tenes,&c. Nam stultii est seruare, quod nocere possit. Vnde & nautae in periculo naufragii mei ces aliquas S partem penoris, in mare abiici sit, ad exonerandam navim:vt & se,ctipsam navim semitare possint.

ALIA ADMONITIO.

Vtilitas opibus,&c. Hoc est.nonnunquam relinquendum est aliquid de opulentia, ut salua maneat utili ras: id est, vias rerum quibus carere non possumus. Non enim nocet usus ille necessarius sed plerunque ipsa opuletia. Vnde &multos legimus propter opes suas a principibus aut proscriptos, aut necatos, quo

22쪽

iure, qua que iniuria. Quinetiam in ipsa paupertate interdum aliquid cedendunt est, ut caetera seruare possis . Exempli gratia, Pauper habet praediolum a potentiore cupitum, qui petit sibi illud vendi: si denegarit pauper, fortasse litibus Scalumniis tandem a diuite opprimetur. Deponenda est interdum seueritas, uouis par Dis laiser la fuerite: c'est a dire, N 'estre pM tοψοκrasi graue faustere.

Constans & lenis, sicut res postulat, esto. Teporibus mores sapies sine crimine mutat.

Pro tempore mutari mores possunt:Hoc est,ad conditionem temporis accommodari, selon te temps onpeuit aucunfDis changer' eonditions c manieres de uiure: Cest a dire, Segouuerner selon te temps. T v esto constans & lenis) modo seuerus , modo placidus , Sois aucune Dis graue a austere, aucunUDis douix s

Sicut res Ain se eomme te eaς, la mattere. Ρostulat exigit: sub. illud) Ledemande, le requiere. NAM sapiens vir prudens, Cor uri bomme sage. Mutat) Charie. Temporibusὶ pro temporum conditione, Selon la qualite du te s. Mores sub. suos) ses conditions. sine crimine) sine eulpa aut reprehensione, sam aucune Dulte,sem blasme,sans reproche.

Nil temere uxori de seruis crede querenti.

Saepe etenim mulier quem coniunx diligit odit.

23쪽

Cumque mones aliquem, nec se velit ipse moneri: Si tibi sit charus, noli desistere coeptis.

tu Patmes fort.

et v noli desistere coeptis sub. tiuis id est, noli omittere incoeptum tuum, Ne laiste potne ton en reprinye:c'sa dire, Perseuere rouisioura a te bien constitier.

ADMONITIO.

Cumque mones tCύmque duae sunt dictiones:rcum adverbium est, &tque coniunctio. Sedique in hoc

24쪽

ioeo metri crusa posituma,vacati Mauterque ne seri de Hen, sinonpour remptir la me μυ du vers. Nam in hoc libello connexae non sunt sententiae: ideoque potius se dixissem, Quando mones aliquem,&c. Cum stulto&verboso frustra contenditur, Poum neane on debat auee ungDiplein de langue.

Contra verbosos noli contendere verbis. Sermo datur cuctis: animi sapientia paucis.

Loquuntur omnes,pauci sapiunt, Tout te monde parti, musis peu sentendent a bien parier. T v noli contendere ne contendas, Ne debMpolae. Verbis) sermone, Deparollis,de langue. Cotra verbosos sub .rhomines in coire templeias Sermo) oratio, Le langue. Datur) conceditur: sub. t a natura Est donne de natura.

Cunctis) omnibus: sub , thominibus) A touus gens.sgo sapientia animi) id est intelligentia, Mais intellia gences congnoissanee: sub. rdatur) est donnee. Paucis sub . thominibus) Α peu degens.

Dflige sic alios, ut sis tibi charus amicus. Sic bonus esto bonis, ne te mala damna se

quantur. Tu dilige) ama, Aime. . ' . . Alios sub. thomines) Les tres.sie) id est ita, De teste sorte. Vt sub. rtamen

T v sis i p s E charus amicus tibi Que nranemolas tu ratae principalemene tumesme.

Bonus)benignus, Liberat: C'est adire, nuptasῖν. Bonis sub. thominibus) Auxum de bien. Sic ne damna mala sequatur te) ita ut maxima incommoda tibi non eueniant et Hoc est, ne magnum ali-B. iiii. de luage.

25쪽

ne Hen adulanne quesque grande perte ou dommage.

ADMONITIO.

Dilige sic alios,&c. Ethnicorum doctrina haec est, Christianis autem sic est praeceptum, Diliges proximum tuum sicut teipsum. Proximus tuus,omnis homo est,ait Augustinus . . si Rumores ne in vulgus sparseris, Garde to de semer

ou publier aucunes nouuelles.

Rumores fuge, ne inc Spias nouus author haberi. Na nulli tacuisse nocet: nocet e se locutum.

Dixi Teme poenituit, tacuisse nunquam, Ieme suis re- penei d'auoir paria:mais iamris ne me repemi de mestre te Tu fuge rumores) caue nouos sermones:sub. tin vulgus spargere) Garde tον de semer ou publier aucunes nou- uelles. Ne T v incipias Depeur que tu ne commences. Haberi .existimari, Estre repute. Nouus author nouarum rerum inuentor, Comrouueinde nouuelles.

Nam tacuita nocet nulli non nocet alicui: sub. Gomini) Car si ne nuit a personne de esire teu.S E D E v M locutum esse nocet IesIὶ Mais il lus mir

CNe quid certo promiseris,alieni promissi fiducia, Ne pro eis rien securemens en re sane en ta promesse dἈu-

Rem tibi promissam certo promittere noli. Ram fides, ideo quia multi multa loquun

tur.

Hoc est,mutui multa promittur sed parum praestat.

26쪽

Rem promissam tibi) sub. rab alio ) quam tibi alius

promiserit, Vne eboste qui r'est promise par aut I. NAM fides )sub. thominum.)Esτ rara) id est, raro inuenitur, Carfidelite est bisu διν semee enere les Imrost a dis En peu de gema a fance. Ideo quia propterea quod, Pource que. Multi) sub. thomines in Plusireurs. Loquuntur multa) dicunt & promittunt multa: sub.tsed parum praestant Diem s prometrem beauc p de

Cum te aliquis laudat, iudex tuus esse me

mento.

Plus aliis de te, quam tu tibi credere noli.

Sensus est, Ne te ipsum aestimaris aliorum laudati ne, sed tua ipsius conscientia, Ne teprip pM selon que

aduerti.

Esse iudex tuus) de teipso iudicare,an tu sis dignus ea laudatione, De iuger toumesine Isi tu es digne Sicelle uuange: C'esta dire, si elle tappartient Len. E T noli plus credere de te aliis) sub. thominibus Quam tu sub. ζcredas id est,credere debeas.

Tibi sub.tipsi) Et ne erou potne plus au X autres rouchans io, que tu dolbs eroire a ro me me . Hoc est, de tuis moribus crede tuo potius, quam aliorum iudicio,Toucho

27쪽

propre iugemem, qua edudi des autres.

Quod beneficium acceperis, praedica seper quod ipse dederis, dissimula , Parie fouuent du plaiser quero

Officium alterius, multis narrare memeto: Atque aliis cum tu benefeceris, ipse sileto.

T v memento fac memineris , Fo quil refouuienne,

Narrare dicere & praedicare, Dire G publier. Multis sub. thominibus A ploeur gens. officium alterius sub.thominis id est, beneficium ab alio tibi praestitum, Le bien s pluiser que ita Dici ungautre: Ne scilicet habearis ingratus, Asio que tu ne Dis

repute ingrat. Atque cum cum autem, Mau quand.

Multoru cum facta senex & dicta recenses: Fac tibi succurrant iuuenis quae feceris ipse.

Hoc dicit, Sic vive iuuenis, ut senex id iucunde recorderis, Μeis pcine de si Men uiure en Dunesse, que losouuenance tensi t plasame enutristesse. Cum Tu recenses refers, Quand tu raeontes. Senex) in senectute, En ta uisillesse. Facta de dicta Lei Dicts s les dicis. Multorum sub. thominum) De plus eursgem. Tu fac vT ea succurrant tibi ) veniant tibi in men

tem , Fara que les chines te viennent en memoire.

28쪽

Ipse tuipse, το mesime. Feceris) fecisti, A sfaici. Iuvenis cum Iuvenis esses, Quand tu estias kune. N on est quod male luspiceris de secreto aliorum colloquio, Tu nas que Dire de malΡuspeconner quand

ies autres partem en secret.

Ne cures ii quis tacito sermone loquatur. Conscius ipse sibi, de se putat o mnia dici.

Cetu qui scair en Iodi quelque cas, cui de rousiours quonparti de ludi. Male enim sibi conscius semper suspiciosus est, Car rousiouri epso peconneux celo quipem malen μ Uieme. T v ne cures) noli curare, Ne te ebaille. Si quis) si aliquis, Si aucun Loquatur Paris: sub. cum alio Auee uri a uire. Sermone tacito secreto, Enseeret: C'est a dire, Ne pense pM incontinent quil die mal de to .

de quelque cas.

Putat omnia dici deses cuide qne toutes ebosessiuene dictis de sor C'est a dire , ii luo est advis que tonsiours on parti de Lys In secundis rebus de aduersis cogita, En prosperite pense de raduerisite qui te peuir aduenir.

Cum fueris foelix, quaesunt aduersa caueto. Non eodem cursu respondet v itima primis.

Bona fortuna saepe in malam vertitur, Bon heur pe

Cum T v fueris quando eris, Quand tu seras. Foelix fortunatus, HeureuX. T v caueto prouide, Preuυ s pensi de ἰοing. E A quae sunt aduersa res aduersas, Les aduersite': sub. tquae tibi possunt accidere Qui te reuuent aduenis.

29쪽

rs CATONI si NAM vltimast rerum exitus, Car la findes ebo'. Non respondent) non respondet, non conuenit: subis semper Ne resemblepas rousiours. Primis) earum principio, Au eommene me ducens. Eodem cursu) eodem fortunae progressu, E n uri mem.

Non eodem cursu Non eo, spondaeus est per sγnaeresim . Sed hoc nihildum ad puerox pertinet.

Cum dubia & fragilis sit nobis via tributa, In morte alterius spem tu tibi ponere noli.

Sensus est, Sperans in morte alterius, constdera teipsum quoque mortalem eG.hperant en timori dautru', Epime ros mortet ausi. ' ιCum' quoniam, Pulsique. Vita tributa sit nobis data est nobis, La vie nous a se donnee: sub. t a natura De nature. Dubia incerta, Duubra Vincertaine.

Et fragilis caduca, Transitoire: C'est a dire, Qui est bien topluore, Quine duregueres. Tu noli ponere tibi spem ne ponas sp e tuam, Nemets

In morte alterius: sub .mominis En la mort d'une auere: sub. rvt ab illo haereditatem accipias C'est a fauoir, pour enauoi' Fuccession. I Non pretio munus, sed donantis animo aestimandum, PM ne fauit episer uri don pelon sc ualeur, mais fetin ι'asseclion de retur quile donne.

Exiguu munus cum det tibi pauper amicus, . Accipito placide:& plene laudare memeto.

30쪽

L I B. r.

ADMONITIO.

Accipito pIacide) Ostendedo scilicet illud tibi gratum

esse, En monstrane que rutvi aureabie. Paupertatem aequo animo sustine, Endure patiem

Infantem nudum cum te natura creari t, Paupertatis onus patienter ferre memento.

Nam ct nudus natus es,& moriens nihil afuferes,Cartu es uenu tout nud Fur terre, oes nc Orteras rien quand

Cum natura Ueu que natura. Crearit te Ta eree mis en ce monti.

In fame nudum sine ullis opibus, Petit enfam tint nul 'C'esta dire, sam aucun bien. et v memento fac memineris, Fo quil te fouuione. Ferre) sustinere, Porter,soustenis, Endurer. Parienter aequo animo, Pati meor. Z onus) molestiam, La charge. Paupertatis) sub. tua: Detapoureis. Mors non est formidanda, Une fauit piam reaisdrati morta

Ne t meas illam, quae vitae est ultima finis. Qui mortem mctuit, quod vivit, perdit idipsum.