장음표시 사용
61쪽
sEcetro III. Is possit medium , aliqui tota rueret argumentatio. Hae omnes argumentationis species facillime , si vel modica adhibeatur attentio, ab omnibus in syllogismum reducentur.
Quaest. I. Quaenam sunt argumentationis regulae ZR m. Cum Omnis argumentatio reducatur ad syllogismum, satis erit regulas tradere quae ipsi conveniunt, et iacile aliis applicabuntur. Porro unam tantum regulam dant recentiores, plurimas dedere veteres; has et illam nunc expendendum .
Una praemissarum majorem contineat, alterα contentum declaret. Circa hanc regulam notandum i ' in syllogismisanirmantibus utramque praemissarum , commodius tameta majorem , ut continentem spectari Posse ; in negantibus vero PropoSitionem ne gantem semper esse continentem : 20 in omni ratiocinio medium esse debero aliquod genus veItotum , cujus unum extremorum sit aut species aut qualitas, huic autem generi comparatur at tributum de quo utrum speciei eouveniat dubitatur, ut Ex hujus attributi relatione cum genera cognoscatur etiam reIatio quam habet cum VCcis p v. g. ut appareat utrum tu is sit desidia , necne a consero primum ideam turρis cumpitio quod est genus, deinde reperio desidiam esse speciem hujus generis, seu vitium aliquod, et statim concludo turpem esse desidiam. Porro, ut evidens est, haec conclusio in majore continetur , quia stitium ut pota genus includit suas species, declaratque minor desidiam esse vitii
speciem, ideoque conclusionem in majore includi.
62쪽
56 LOGICA, 'Hinc evidentissime patet optimam esse hane regulam , illiusque ope detegi posse cujuslibet syllogismi vitium . In omni eni in syllogismo id
unum intenditur, ut una propositio ex aliis deducatur ; atqui sane rectissime deducetur, si in iis contineatur et contineri cognoscatur; ergo et .
Huius ope statim patet istius s3llogismi vitium:
aliquod ens est extensum , Porro omnE CorPus est Ens; ergo Omnct coryus est Extensum. Omne cor 'us non continetur in majore, quae vera es.set etiamsi tantum de terra et in.ea contentis intelligeretur; nec extensum in minore, quia eris non est necessario extensum; proindeque in neutra praemissarum conclusio . Verum est equidem Consequens , Seu Propositio in conclusione contenta, at sal Sa consequentia, quia haec propositio ex praemissis non consequitur . Vitiosus pariter iste deprehenditur. Omna coris Pus est sub tantia ; atqui mens non est corPUS ;Ergo mens non est substantia. Minor enim, quae continens esse debet utpote negans, conelia Sionem non includit ; in illa enim non removetura mente omnis Substantia , ut in conclusione , sed aliqua duntaxat nemPe COPPOrea .
Octo regulas veteres tradidere, quae his versiculis continentur.
Terminus esto triplex, medius, maiorque, minorque. Latius hune quam praemissae, conclusio non vult. Nequaquam medium capiat conclusio oportet. Aut semel, aut iterum medium generaliter esto. Utraque si praemissa neget, nihil inde sequetur. Ainliae affirmantes nequeunt generare negantem. Nil sequitur geminis ex particularibus unquam. Peiorem sequitur semper conclusio partem .
Unaquaeque nunc Seorsim explicanda.
63쪽
sEcetro III. 5 i' Terminus esto triplex, medius, majorque,
Id est , triplex sit tantum terminus, quia nihil aliud intenditur in syllogismo quam reperire ex
duarum id earum cum tertia Comparatione, utrum .
inter se conveniant, necne; porro ad id sufficiunt tres termini , ut evidens est; ergo etc. Hinc insulsum est illud ratiocinium i omnis homo est animal, atqui omnis angelus est spiritus; ergo omnis angelus est animal. x' Latius hunc quam praemissae concIusio nou vult. Id est, nullus terminus sit in conclusione universalior quam in praemissis, aIioqui ex eis conclusio non posset erui, quia in iis non conti neretur. Vitiosus est ergo iste syllogismus: omne corpus est substantia; atqui nulla mens est eo Pus 3 ergo nulla mens est substantia; quia substantia particulariter sumitur in maiore , utpote attributum propositionis affirmantis 3 universaliter vero in conelusione, utpote attributum Propositionis negantis . 3' Nequaquam medium capiat conclusio oportet. Id est, medius terminus in conclusione non reperiatur : nam ipsius objectum est tantum et uni e enuntiare eonvenientiam aut repugnantiam re i procam extremorum cum medio iam compa retorum, ergo medius ab ea exulara debet. Hine male concluditur: Petrus est parvus 3 atqui Petrus est philosophus 3 ergo Petrus est parvus philosophus. νέ' Aut semel, aut iterum medium generaliter
Id est medius terminus debet esse saltem se mel universalis 3 nam , ut iam notavimus , ter minus medius debet esse genus, eujus unum extremorum sit species , ut attributum speciei convenire deprehendatur, quia convenis generis porro si medium non esset universalo, id deis
prehendi certo non posset, quia haec species ,
64쪽
58 LOG Icλ , una ex iis esse posset quae in medio seu genera
Hinc peccat iste syllogismus t omnis homo est animal; atqui omne brutum est animal; orgo omne brutum est homo . Si quandoque vera sit propositio quae adjungitur praemissis ubi medium est particulare, id fit per accidens, quia nempe Species cui attributum conjungitur , fuit sorte in medio contenta ; sed semper male deducitur , ideoque Semper falsa est conSequentia . 5 Utraque si praemissa ueget , nihil inde se
Haec regula ideo vera demonstratur, quod duo extrema possint non convenire medio, quamvis si ut inter se convenientia aut discrepantia; sicut duo baculi possunt ambo a metasura diScrepare, quamvis sibi invicem pares sint aut impares . 60 Ambae affirmantes nequeunt generale ne in gantem . Cum i enim duo extrema cum medio conveniunt, fieri nequit ut a se invicem discrepent, Propter axioma: quati sunt sadem, etc.
' Nil sequitur geminis ex particularibus uuis
Vel enim essent ambae negantes, et tune nihiI probarent ex regula quinta; vel ambae affirmanistes, et tunc, quia attributum et subjectum propositionis asIirmantis particularis sunt ambo parot uIaria , mediam esset. necessario Particulare , quod vetat regula quarta; vel tandem una esset affirmans et altera negans , et ita 'hac hypothesiduo esse deberent in praemissis termini universales , scilicet medius terminus ex regula quarta, et maius extremum ex regula secunda, siquidem universale esset in conclusione quae tune deberet esse negans ex regula octava , et cujus esset attributum ; atqui duo esse nequeunt ter.
mini universales in praemissis duabus particularibus quarum una e5t affirman. , siquidem era-
65쪽
sreTro III. identer particularia sunt subjectum utrIusque et attributum affirmantis ; ergo , etc. 80 Pejorem sequitur semper conclusio Partem. Id est , conclusio debet esse I ' neganS , cum
una praemi SSarum est negans, ex RXiomate : Ea, quorum unum cum tertio conoenit et alterum non
Condenit , inter se non conueniunt; u' particulari S 3 quando una praemissarum est Particularis , siquidem quando ex duobus objectis unum convenit integre et in tota sua extensione Cum tertio , alterum vero tantum in aliqua parte, inter se non Conveniunt nisi in aliqua parte.=Hinc ex eo quod omne corpus sit extensum , et aliqua substantia etiam corpus, concludi potest aliquam,
Nolandum apud Iogicos , propositionem parti Cularem universali , negantem affirmante pejorem , id est debiliorem vocari . Has omnes regulas ad tres ista S revocare possumus et ' Tres sint termini , quorum unus medius scilicet sit genus seu generalis, et aliorum alter, ejus qualitas aut species. 29 De omnibus speciebus idem pronuntietur quod de genero pronuntiatum eSt. 30 Ab omnibus aliis, praeter specieS, qualita removeatur quae generi tantum tribui potest .s Quarum regularum ope cujuslibet vitiosi syllogismi desectus detegi posse videtur, siquidem in ratiocinio id unum intenditur , ut percipiatur velatio duarum idearum eas cum tertia comparando ; quod quidem efficietur, si tertia generalis adhibeatur idea, cui alterutra aliarum conveniat tauquam riua qualitas et species .
66쪽
Sophisma, seu paralogismus dicitur argumenis tum quod veri speciem prae se serens, revera
falsum est. Octo praesertim numerantur.
I' Ignoratio quaestionis, cam nempe aliud probatur quam quod in quaestione positum est; Istud sophisma frequentissimum provenit tum ex ignorantia, tum ex ambiguitate locationis. a' Petitio prine ii, cum id ut certum assumitur , quod in quaestione est; seu id supponi tur quod est probandum , ut si solis motus ex eo probaretur quod terra quiescat. Ad id revo .catur cireulus Mitiosus in quo duas quaestiones Per se invicem et reciproce probantur.3 ' Non causa yro causa. Ita hoc sophisma per Plures incidunt: cum loco causae id dant quod lautum praeeedit; aut cum sutiles et salsas ra tiones rerum ignotarum asserunt; v. g. qui Phoea nomenis , eclypsi , aut cometae, tribuunt in r4tunium quod praecesserunt, aut qui virtutes, facultates, qualitates Occultas , vellat effectuum Causam veram perhibent. Ut vitari possit illud sophisma, Serio perpendendum est utrum Pgalia Sit effectus, et quaeuam esse possit inter illum
4' Enumeratio imperfecta, ubi ex Paucis enumeratis universali deducitur conclusio; sic ex eo. quod aliqui sint hypocritas, statim inseritur pie talem esse meram hypocrisimi aut ex eo quod in aliquo auctore aliqui desectus reperiatatur, as seritur hunc esse despiciendum . 5' Fallacia accidentis, cum nempe ex abusuqui provenit per accidens, rem esse malam CD eluditur. Hinc perplures, libertatem, societatem artes, imo religionem ipsam et ipsius cultum
audacter criminantur, quia iis aliquoties homines
67쪽
SEcTro III. 6tabusi sunt. Quid autem , si valeat istiusmodi
argumentatio, vituperationis impervium esse poterit Z Quid tam hocium esse potest, de quo nunquam abutanturr . . 6 in Fallacia compositionis et dioisionis; ubi id in Sensu composito intelligitur quod in sensu diri viso dictum est, aut vice veraci, Sic male eo cluderet aliquis homicida sibi esse desperandum, quia dictum est: homicidas tu coelum non inotraturos ; quia intelligitur id in eo sensu , quam
diu in hoc statu remanebunt. .
' Transitus a dicto secundum quid, ad dictum simpliciter; cum scilicet ex propositione Vera tantum sub aliquo respectu deducitur absoluta conclusior sie absurde ratiocinaretur qui salsam esse diceret absolate historiam, eo quod aliquan. do salsaisit Et sabulosa . 8' Transitus a genere ad gentis ; cum HemPeidem affirmatur de iis quae diversi Sunt generis 3 ut si mysterium adhibeatur ad rem probandam
ordinis naturalis. Praeter istas quas enumeravimus salsas et ineptas argumentationis Seecies, plurimae Sunt alias quae diversis ex causis procedunt, et a quihus alumnis diligenter cavendum est. Ex iis autem causis Praecipuas evolvemus. xv Passiones et cupiditates. Quot saIsa aut In certa supponunt Principia ex quibus argumem
tantur homines iis abrepti Quid pulchrius dignitatibus et honoribus judicat ambitiosus I Quici avarus studiis dignius quam pecuniam Z Quid iis hidinosus procurandae felicitati aptius quam O-Iuptates Ita pessima ratiocinantur quaevis alias
cupiditates s quidquid enim placet , id peroptimum Putamus. Hinc toties, aspectu mutato, rem eamdem quae placebat indignam. iudicamus Eaua cogitetur; id quotidie in opinionibus et amI citiis multorum hominum accidit, qui, quocum aue serantur, moderati esse nequeunt. Hina
etiam tot homines de opinione aut inventiona
68쪽
65 LOGICL , praecipitanter et temere judicant, prout inclinata siectus'; tot alii alia admittunt aut rejiciunt , quia res ita Primo ipsis visa est , et se salii posse confiteri nequeunt; totque alii sese mutuo accusant igDOrantiae, pertinaciae, loquacitatis, quia
diversa Seutiunt. iEadem de causa tot reperire est qui opiniones aut libros approbant vel rejiciunt, quia diversis ab auctoribus proveniunt; idque Praecipue eVe- Diti cum aliqua opiniolabi ipsis inventa est, aut ab aliis quos aemulos judicant, et illorum, interest deprimerct . diu Contradictionis,habitus. Plurimos repcries qui nihil aliud in legendo vel audiendo requirunt
quam arma contra Veritatem. Non attendunt quomodo demonstrata sit opinio, sed quomodo possit impugnari . IpSis turpe esset eadem cum aliis serat ire . Ideoque tot asserunt subtilitates, tot sophismata , ut Veritatem ad minus obnubilent , indeque etiam . omnia ad se suaque Systemata
3' Disputandi mania . Cum enim semel in digsputando aestuamus, si qui disorsitaniexciderit quod rectum non sit, nonnihil officimus ut id Probare possimus ; hinc tot ridenda ratiocinia tot propositiones quae nec intelliguntur, nec POS- sunt intelligi; hinc tot, ut ita dicam , extra VE-ritatem eX cursiones , quas ne ipsi quidem animad ertimus , totque tandem Ioco ratiociniorum
' Assectatio nimiae scientiae. Perplura esse satendum ost quas humanam praetereunt intelis ligentiam, in quibus tamen salsum Sub veri Spe 'eis non semel vividae imaginationi perhibetur.
Si quem ergo dubitare pudeat , si velit aliquis in
omnibus audacter et absque haesitation pronuntiare , quot inde provenient salsa judicia , di sal - , Saque ratiocinia quihus confirmeritur Z Hino. tot sunt qui notionem exiguam omnium acquirere
minui, et postea temere judic re, quasi omnia
69쪽
sEcetro III. 63 persecte noverint; hinc etiam tot Inepta de auctoribus aut opinionibus judicia, a pluribus qui cum Pauca raptim legerint, prout ipsis visum est stati in decidunt, nihil de iis curantes quae possint objici . ' qMulti sunt pariter qui iacetiarum mania ab inrepti, aut demulcentis periodi desiderio, verita tem studiis suis postpouunt, ut inde doctiores aestimentur ; ideoque toties pejus ratiocinari iis contingit ; qui belle compositeque eloqui aut
scribere student. Hinc tandem toties evenit ut in iis quae vera et falsa , hona et mala simul continent, uomines examinis impatiens, discre tionis incapaces, id ahsolute affirment quo vividius commoti fueruut, nec attendant ad restrictionem quam exigit haec admixtio , unde honum vel malum minuitur aut compensatur.
50 Praejudicata vulgi opinio. Nihil frequentiusquam ex opinione communi indicare et seatire, sive ratione sucidata sit, sive non . Habeat aliquis elegantem et magnificum comitatum , numerosos domesticos, Splendidam suppellectilem, statim seipsum pluris aestimat et ab aliis aestimatur . Dives sit aut Potens. Semper exigit ut suae praevaleant opiniones, idque non semel ob eam rationem evenit. Loquatur aliquis taciliter, suaviter et lepide, continuo ipsum creditur essaveritatis defensorem . Millies Evenit ut unice in iudicando determinemur aliqua auctoritate Peniis
tus insufficienti , v. g. aetatis , dignitatis , potetitia , nobilitatis in personis, aut antiquitatis in opinione , vel etiam aliquo modo proponendi et loquendi; quae quidem omnia nullam habent cum veritate relationem . Quis non rideat istud ratiocinium, quod implicite perplures conficiunt: Ditior est ista vel honoratior, ergo veriora diis ei tr Quid non ahsurdi consecrat haec praejudieata opinio 3 In omnibus sere iudicatur ex apparentiis et rerum externa specie,' atque ex iss
pendent apud plurimos , fama, ingenium, prin
70쪽
64 LOGICA, mne etiam nascitur propensIo haee temere da hominum intentione judicandi , absque ulla ratione , et in ipsos refundendi omnes fortuna aeasus , queis non potuit vigilantior occurrere prudentia: suerit aliquis in selix, censetur imprudens; si quis autem fortunatior, magni aestimatur. Nunc stupidus iudicatur qui tacet, loquetur alias, saluus erit ; iniuriam condonare possim , censeor ignavus, sortior ero, si quam serra nequeam. Incidat aliquis rursum in quemdam defectum , sta tini huic deditus affirmatur, habitumque iteratio efficere sumet et . In tot denique miseranda prorumpit sallax vulgi judicium , ut inde id unum clare appareat nihil opinione stultius esse . Illa ergo nimium selix, . nimiumque laudandus , qui, repulsis omnibus praeiudiciis,
continuoque ab erroribus praecavens, omnes Suas opiniones rationis trutina librat, nec ullas admittit quae non momentis gravissimis, argumen iis accuratis et inconcussis innitantur. RectEratiocinabitur , qui, veritat unice consulens , rationem advocabit Iu auxilium, cupiditates, praejudicia removebit. In id praecipue studeat alumnus, cui ni faciat, nullus in scientiis, nuIAlus in domestieis aut eivilibus rebus, successus Sperandus est. Retineatur ab omnibus id Bos suetii I1' uomo vuolsi ingannare, e ni uno M ancora ingannerebbesi se non VoIesse eose, I
,, quali sono a Iut cagione deI suo inganno, vo- Iendono appuuto di tali che lo impediseono MI
considerara e rieereare seriamente la verith.
, , E tengasi per sermo, che I intendimento,, Purgato da simili viai, e ben attento at pro-