장음표시 사용
31쪽
cura a parentibus traditam , nee penitus ta--n tibi perspectam , homo in ejus gremio natus Ac eductus, mediocris fortasse ingenii, parum doctrina, temeritate satis instructus, reisum dat, de se tanquam subdolorum hominum figmentum , errorem stolidorum , f. tertiorum ludibrium , traducit ae proculcat. Quod si quis rem maturiori disquisitione dignam censet, ad ejusque examen plus aliquanto vel solertiae confert. vel eruditionis, vel diligentiae; sic fere tamen ab animo para tus accedit, ut quantumlibet sutile argumen tum , divinationem , suspicionem, crinjectu ram . rumorem, sophisma, adversus Religionis Christianae veritatem valere velit I Pro eadem , nullus idoneus videatur esse tellis, nullus auctor satis locuples, nulla satis firma probatio; vixque tandem --τ-ς siue non fratiυis epicherematis, ac ne vix quidem difficilis ae fastidiosus disceptator concedat. In hujusmodi trutina examinata Religio, ju sto quippe apparet esse levior levibus & iniquis ingeniis . Atque hoe porro nequiti Momnis seminarium est . Quae enim non se . proripit ac projicit cupiditas, cum despicatui habetur criminum inspector & ultor Deus 'Quapropter ne serpat longius ista τitiorum labes, fibrae primum ipsae impietatis eliden
dae sunt: cuius tutis ima cautio haec est atque provisio, ut adducamur in contrarium rationes , quibus innititur Christiana Religio, su sque momentis aestimentur. His enim Pr he ronfirmatis, & veritate perspecta, salsitas omnis evanescat necesse est . Utilem in i Is eolligendis impenderunt operam , cum prisei Ecelesiae Patres, tum viri eruditi com
plures, nostra de patrum nostrorum avorum inque memoria . Eam unicum selegi de multis argumentum , ex Prophetiarum eventu conflatum , quod proposui hoc opere , dc quo olim ad retundendam Iudaei cujusdam , vi εἰ acuti sane & subtilis , contumaciam usus
deorum , quorum magna eii his in locis see. quentia, ritus ac mylleria penitius introspicere vellem , ad eum deductus sum , qui tum inter illos peritissimus , ac totius Iudaicae di- seiplinae eonsultissimus habebatur . Multa inter nos de doctrina ipsorum , deque nostra, ultro citroque apitata sunt . Cumque disserentes nox oppressisset , sequenti die conve-
nimus , atque inde porro tertio; si eque nobis
totus mensas adeundo, colloquendo , disputando contritus est . Memini autem aliquando me eum audire, cum diceret, levia esse &infirma quaecumque adversus Iudaeos Christiani veteres scripsissent , Iullinus puta , Tertullianus , Cyprianus , Eusebius, dc alii bene multi ; nolque in sacris voluminibus explicandis hebetes esse & plumbeos . Reis spondebam ego, Iudaeos ipsos anilibus fabu .lis, de putidissimis figmentis sanctum Dei
Tel amentum deformasse: ex iis vero arguis mentis , quibus partes suas tutati sunt Chil. stiani, vel id unum ad revincendam adversa. riorum perfidiam satis esse , quod 8 valleioniorum complemento peti solet: levi id foristasse manu dc per iunctorie missum non altσpenetraturum I quod si torqueretur validius, nulla arte vitari, nulla vi sustineri posse .
Ridebat ille, ut qst superbum & proeax hoe hominum genus, dc mirari se dicebat Chri . ilianorum omnium supinitatem , meamque poti is mum , qui telum hoc, quod nobis Pro. phetiae subministrant, sutile ipsum sponte suxdc imbelle , a nostris etiam jactando saepius& intentando obtusius factum ἰ repellendo vero , a suis fractum penitus di contritum ,
denuo ad se perterrendum in manus sumerem: eur de me sperarem autem , quod nec praesti
tisset Ammonius in libro de consensu Mosis&Iesu ; nec deinde Theodorus in libro ejusdem argumenti; nec Aristo Pellaeus in Disputatione Iasonis dc Papisci ; nec origenes in libris contra Celsum . nec alii quam plurimi Chri litanarum partium pugiles; nec Apostoli ipsi dc Evangelistae; nec caput ac Princeps Apostolorum Petrus sa), etiam si Christianos collaudat . quod ad propheti eum se monem sic tanquam ad lampadem in caliginoso loco lucentem attendant , firmissimum quippe id eise Christianae caulae praesidium ;nec Iesus ipse denique , qui per tam crebras iterationes doctrinam suam Prophetarum testimoniis praetexebat . y Iudaeos itidem &Ethnicos argumentum id floccifecisse, nee eo fuisse a crucifigendo Iesu , di divexandis
Christianis ablierritos: inanem itaque sume te me laborem , nisi demonstrationibus , vel probabilissimis certe argumentis, pugnarem. Atqui απωματικὸν idemonsrativum esse re
spondi argumentum illud , si quidem ordine ac ratione tractetur i μόδαμ-s osten.
32쪽
quod vero ducitur ex miraculis et sinensionem virtutis ex Veteris porro Te ita menti piaedictionibus, in Novo eκitum nactis, apparere Testamenti utriusque eo haerentiam dc concordiam ἰ atque hinc etia a utri u que, ac Chiallianae proinde Religionis, quae iis incumbit, veritatem liquido extare; asserta autem Christiana Religione reliquas sectas corruere , ut in iis convellendis nulla deinceps opera collocanda sit : brevissimam
igitur hanc elie & simplicissimam vetitatis
aperiendae viam; addebam etiam tutissimam, utpote quae constet hoc genere demonstrationis , quod non minus certum sit, quam demonstratio quaevis geometrica . Miraris,
inquam , confidentiam meam I & merito sane : novum quippe illud est & paradoxum, tam certo sciri posse res hujusmodi , opacas sponte sua di obscuras , quam quae sciuntur
tu ν scientia) . Verum id tameneste, rebus addicam necessariis. li I. Scitum est Philosophorum omnium , talem esse de monti rationem , qualia sulat principia demonstrationis . Demrinstrationem appello, quam Λristoteles απόδαμ, ratiocinationem videlicet, quae veris oc primis
constat , vel iis quae ex primis & veris quihusdam cognita I unt . Et si non me fugit, haudquaquam satis probari purioris Latini. tatis studiosis, ut hoc sensu Demon. stratio appelletur. Verum hae dictione, aliis. que vulgo receptis, parum licet probatis, abuti per Orbilios & Palaemones nobis liceat,
cum aliae commodiore1 in praesentia non
suppetant. Cum igitur eadem sit vis Demon. serationis , qualis est principiorum , non plus geometricis demonstrationibus adjungendum
est Fidei, quam principiis ipsis gerimetricis adjungi solet; quibus si dubium inerit quippiam vel subobscurum, Geometriam univerissam pervadet labee uia istaec. Geometrieorum autem ipsorum principiorum fides omnis anativa ipsorum evidentia & claritate pendet, qua collustrata mens nostra faeillime in iis aequiescit. Assensionis itaque de exploratae cognitionis, tam principiorum illorum, quam reliquorum omnium , sons & origo, κει --ν
perspicuitas profecto ea est, qua animis nolitiaveritas illorum nota per se& aperta est : quae si in theo reticis posita sunt, Principia ; si in moralibus , Dictata Nλturae appellantur .
Quae plurimum ergo demerentur fidem, ma. jorique omnium admittuntur consensu, clariora ea esse & certiora fatendum est . Adeo
ut quod de probabilibus dixit Ar illoteles ib),
de veris merito dici possit ἰ vera nempe esse.
vel plerisque, vel iaρι entibus et atque iis .
vel omnitas , vel plersae, vel maxime notis oe esaris . Nam cum ait, vera esse via u τῶν Ἀμα vi , .siis , quae habent fidem a
seipsis nempe apud. homines fidem habere vult. Quae igitur apud plures homines habe.bunt fidem , veriora esse nece me est . Itaque Sallustius sej Philoli phus , cum Axiomata,
sive Notiones communes definire vellet, eas esse diκit, quas omnes homines veras esse saterentur . Nec aliud sane nomen i plum
indicat. Hoc principio nituntur formae judiciorum in quibus ex suffragiorum numero de hominum vita di sortunis arbitria seri solent. Minime vero hic paucos aliquot Ingeniosos& lolertes viros stolidorum multitudini, eruditos indoctis opponi velim , sed paria exaequari paribus , & similes utrobique rerum aestimatores adhiberi. Atqui theses quaedam
morales & practicae , sive positiones , sive
principia appellare mavis , vel experientia vel historica fide nixae, plures assentientes habent, pauciores repugnantes , quam prino cipia geometrica . Rem exemplis illustrabimus. Coni antinopo Iim , primariam Tureici Imperii urbem , eme ad Bosphorum Thrais eium sitam, pro certo & comperto habemus, quam neque ego vidi , neque sortasse tu. Augustum olim Romae imperium tenuisse , in confesso est apud omnes; quem hominum qui vivunt nullus vidit omnino , dc ex libris
tantum ae fama novimus . Digitum admotum igni adustum iri , nemo homo est tam stipes aut bardus , nemo tam opiniosus de pertinax , qui non sat eri malit, quam exin periri . Quis suturum dubitat, ut ver hymmem excipiat , aestatem autumnus consequa.
a) I Cor. II. III. Probar potest Religionis ChrIssianae veritas eo genere demon fleat on Ia. quod mi aut cela
33쪽
disputando, quae gens est adeo barbara, quae
Solem occasurum . quae te aliquando morituram non agnoscat λ Nemo se cogitare, se e sse, sit hominem esse , te eκ muliere , se ex hac muliere natum ei se , se corpore praeditum esse, se capite, pedibus, manibusque instructum negare ausit . Atque haec quidem ita
credimus , ut pro eorum veritate sartunas Omnes velimus vitamque adeo ips)m pacisci, dc ex eorum explorata notitia res iacillias Componamus. Geometrica vero principi ,
fro veris habent acuti tantum quidam dc subtiles viri ; reliquorum h minum magna pars ne capit quidem ; nonnulli etiam praefracte negant . Cum Augustinus taὶ olim inter Philosopliorum Christianorumque dogmata incertus diu multumque fluctuasset, tandem ad Scripturae Saciae Ueritatem amplectendam hac praecipue ratione adductus eis, quod sibi videretur ineptum . tam multa
credere , quae neque vidisset, neque curia
gererentur assuiff. t , velut in gentium his oria , in locorum dc urbium descriptionibus ;fidem habere medicis , amicis, aliisque multis , sine quorum ope vita haudquaquam Uitalis esse potest ; pro certo denique habere se, his ortum esse parentibus, quod aliis dumtaxat renunciantibus cognovi siet; Libris vero sacris derogare fidem . quorum auctoritatem omnes fere sentes lusciperent. Ruthicum
consule de vicibus temporum , de Solis ortu& occasu , sine ulla dubitatione respondebit; nec a dictis facta abludent ; arabit, seret, metet , reliqua , prout postulabit tempestas , administrabit: qiuaere utrum duae rectae lineae
spatium comprehendant , nec ne ', quaere, si in duas rectas lineas altera recta incidens internos angulos , dc ad easdem partes sit os , minores faciat duobus rectis, utrum duae illae rectae in infinitum productae ex ea parte concurrent , in qua siti sunt anguli minores duo. bus rectis; hae litabit scilicet, titubab; t. Principia geometrica Λcademici repudiant ; repudiant & sceptici. multaque iis confutandis subtiliter dc erndite disseνunt: dictatis tamen Naturae,& praeceptis moralibus,quaeque sunt ad uitae usus npportuna , Obsequendum esse censent. Democritus adversus demons rationes acriter decertavit, iisque Canones suos opposuit. Plurima adversus easdem collegit Sextus Empiricus. Ratiocinandi artem aspernatus est Seneca ; de ante eum Epicurus , qui dc Geometriam , de reliquas artes mathematicas , utpote ab initiis non veris prosectas . veras esse non posse docebat r id pelluatit Polyaeno Lampsaceno similiari luci,
magno Mathematico; idemque eκ mentst a
Epicuri pronunciat L. Torquatus apud Cl-ceronem bJ ; pronuntiat & Λristotelis in. terpres Simplicius te . Λlia via adversus Geometriam grassabatur Zeno Epicureus, imperfecta ejus ede docens initia , unde nihil effici poli et, nili alia quaedam adjicerentur, quae in iis praeter mi illa sunt: quam ejus sententiam toto libro confutare conatus est Posidonius . Quamquam dc alii prodierunt subinde , a quibus querela eadem instaurata est
Quin etiam a Mathematicis nonnullis in controversiam vocata sunt Geometriae prin cipia , ut oliendam deinde : eaque nuperrime
oppugnavit acriter Hobbius Anglus. Qui fidem principiis moralibus a me propositis , eorumve similibus, detraheret, adhuc repertus et nemo . Utra erro certiora dicenda sunt st moralia certe I squidem aequa est eorum disceptatrix & judex humana ratio, cujus nutus Ec decreta , non eκ ingeniosorun aliquorum effatis , sed ex univer lorum his.
minum , cum acutiorum , tum tardiorum
eonsensu existimantur. Ut quod Iosephus de Hilloria , nobis de Principiis illis sari li
Indicium enim est verae bimoriae, st de rebus iisdem ommes eadem ει dieaut oe scribant . Elegantius etiam , nec semel Cicero se romnium consensus , Naturae vox est . Λds 1-pulantur Iurisconsulti is , quorum hae sciis
tum est: mod a majori ρarte fit, ab omnibus fieri existimatur . Atque hinc fac utria,
putant veritati nomen apud Graecos: δεήθαα enim est Φὸ μ ληθον, quod non latet . Et Seneca u) r Aρud nos veritatis argumentum
est aliquid omnibus videri. Quod si igituraeque explorata eli moralium quorumdam principiorum veritas , ac geometricorum , demonstrationes itidem morales, quae ab his capitibus fluunt, haud minus certae erunt , ac demonstrationes geometricae . Atqui Religionis Christianae veritatem demonstrari posse a jo eκ iis principiis moralibus , quibus fidem experientia magistra conciliat, quaeque
34쪽
nemine adhuc eontradicente , & tritissimo ac pervulgatissimo omnium usu & consensu recepta sunt. Quidni vero, cum & τirtutem ipsam per principia, per postulata , inquam& hypotheses, perinde tradi posse probaverit Plato in Menone, ut Geometria tradi solet pcum de ossiciis Marco filio praecepta tradens Ciceio sa , quo facilius quae posuerat, explicaret, Geometrarum morem sequi Ie velle dixerit, quaedam ut sibi concederentur po- sulando λ cumque Proculus Elementa sua a
Theologi ea & Physica per Definitiones , &Propositiones , ac Demonstrationes more Geometrico digesserit Quae cum dixissem, tum illud quod e vaticiniis ducitur argumentum , in eam digessi formam , quae esset
-T -μισημμα ἡ , demons rativa oeseientiae effectrix, sicque ejus explicata est a me ratio , ut multum de sua pertinacia a d. versarius meus remittere videretur.
IV. Hoc qualecumque est, tibi , Serenim
me DELPHINE, suis exposui , hoc Li
bro, multaque praeterea per otium meditata di collecta adjeci . Λrgumentum ipsum quidem vetus est, at argumentatio nova . QVotui quisque enim est, qui Christi fidem propu-ynans , Prophetarum oracula non allegat ρEt merito quidem eorum obducitur auctoritas : hoc est enim adversus impiorum assultus tuti stimum perfugium, & velut ancora sacra. Quamvis autem nostrae Religionis elucescat inde manifesto veritas . nullae tamen ad ea pessendam Fidem sussiciunt argumentationes , nisi accedat Gratia Christi, cujus solius ope fidem eam consequimur , sine qua, juxta Pauli ibi decretum , placere Deo non possumus. Merum quippe ea Dei donum est ,
non rationis nostrae sciditus. Duplex est siquidem via, per quam in animos nostros illabiis tur cognitio rerum . alia sensuum ac rationis,
alia Fidei: obscura illa, anceps & fallax, ad veri notitiam malefida & intuta , in sinitis obsepta Philnsophorum tricis & quaestioni.
bus clara haec , aperta, & conflans , praelucens animo , ejusque ancipites motus & flu.ctuationes admisso coelesti Iumine componens . Plane corneam hanc portam dicas , Poeta ium earminibus celebrem eburneam alteram. Cui Fidem largitus est Deus, probationes non requirit: qui Fide caret, nulla illi lassicit demonstratio . Neque vero ita ex
a) Lib. III de Orsie. lv. Ad faciendam Fidem iliani
ratione pendet Graecanica Philosophia , ut
non Fidei etiam alicuius necessitatem agnoscat: cum enim in rebus iacris promtum a
nobis postulet Deus addictata tua , nutusque, animi obsequium , parem in civi inbus Plato sci docilitatem desideravit: unamque hanc ex praestantissimis legem esse censuit , quae vetat , ne juvenum quisquam in leges inquirere audeat ,& quaenam hene const it ut aesint, & quaenam secus, definire at unum quemque jubet eas sic tanquam a Diis prosectas admittere . Nec aliter erga res divinas animatos esse vult. verum quaecunque superiis, etiam sine probabilibus vel nece Ilariis argumentis , credenda proponuntur , ea pronis bibi auribus & animis praecipit. Cum ergo salutem nostram Deus Gratiae suae donum esse velit, & Fidei nostrae fructum; idcirco non perspicacis & certae , sed coecae &hebetis rationis nobis concessit usum . ne manifestam sacrorum mysteriorum notitiam ratione adepti, Fidem alpe maremur . Atque ita Christianismo longe minus adversari videntur , quam existimatur vulgo , eae Phil sophorum disciplinae , quae incertum habentae dubium , quidquid tensuum & rationis ope cognoscimus , quaeque sustinent se ab omniassensu. Sic enim praejudiciis expurgatos an mos ac opinionibus liberos, Deo regendos, &fidei divinae moderandos facile permittunt, consilia destruentes, utar verbis Apostoli M, ω omnem altitudinem extollentem se ad Deνα fus scientiam Dei, se in captivitatem redigenates , omnem intellectum in obsequium Christ . Egregia multa in hanc lententiam variis locis diiserit Atigustinus se); velut istud in libro de moribus Ecclesiae: Unde igitur exordiar ,
inquit, ab av ctoritate. an a ratione λ Naturae quidem ordo ita se habet, ut cum aliquid G-s cimus, ratjonem straecedat auctoritas: nam infirma rat Io videra potest, quae , cum reddiIa
fuerit, auctoritatem ρostea per quam firmetur sumit: sed quia caligantes hominum menter
consuetudine tenebrarum , quibus in nocte peccatorum vitiorumque υelautur , persρι- tuitati , sanctitatique rationis aisectum idoneum intendere nequeunt. 6 luberrι me comparatum est, ut in lucem veratatis aciem triu-bantem εο veluti ramιs bumanrtatis opacatam, inducat auctoritas. Tum lilbjicit is) :
Nihil in Ecclesia Catholi ea salubraus feri ρο-
35쪽
euit, quam vι rat Iovem praecedat auctoritas. Quamobrem ex operum suorum portentificavi rationem et edendi & argumentum eos capere jubet Christus , quos auctoritas sua non perpulerat sal . Non creditas quia ego in Patre , o Pater in me est , ahoquin propter opera ipsa credite . Rupiastinus ib) alibi : Nisi esset ter aliud credere, Θ aliud intelligere, erprimo credendum esset quod magnum o di vinum intelligere cuρeremus , frustra Propheta te dixisset: N isi crediderιtis non intel-Iueris.Ipse quoque Dominus noster, oe dictis, o factis ad credendum primo hortatus est ,
quos ad salutem vocavit. Sed postea cum de ipse rino loqueretur , quod erat datiarus cre dentibus , non ait, Haec est autem vita aeter na, ut credant; sed, Haec est , inquit, vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum,
o quem mi id esum C sum. Deinde jam
credentibus dicit e suae rite er invenietis ;nam neque invenιum vici potest , quod ine ani tum creditur , neque quisquam inveniendo Deo fit idoneus , nisi antea crediderit, quod
es postea cogniturus , Eadem inculcat passim; sed & totum de Utilitate credendi librum scripsit . Quin etiam extiterunt subinde viri ingenio ae eruditione praestantes, qui ut viam munirent di ctrinae Christi, prius ex hominum animis eradicandam censuerunt Philosophiam . & Scepticis ad id argumentis commode ae se licitet usi sunt atque eo tutius , uod scirent , dc aperte praedicarent , irrita re eadem vimque omnem amissura , si adversus Christianam disciplinam torquerentur e quippe cujus principia non ab hominibus, rebus e humanis, sed a Deo ipso ducerentur . Uerum haec alias , neque enim l cus patitur, neque res , ut plura congeram .
Quoi sum igitur ista Demonstratio ρ nempe ad parandam dc confirmandam Fidem, quam
per scientiam gigni in nobis, nutrIri, defendi,
ae roborari sciscit Augustinus id ; non quasi per propriam dc praecipuam caussam , sed ut per extraneum & astititium adminiculum. quo in obsequium Christi, debitaeque Christo
Fidei, mens nostra sensim flectitur. Praeterea cum se te mihi concertatio sit adversus impios , apud quos inanis est eorum principi rum auctoritas , quae a Deo tradita dc revelata sunt , dc ex quibus Theologia nostra pendeta, alia scilicet asciscenda suerunt princi . ia nullis bnoxia controversiis. dc ab omnius explorate cognita , & sine dubitatione percepta: ut hinc demum intelligant,ne in humanς quidem rationis argutiis ullum sibi quo. rendum elΙe adversus vim Meritatis perfugia.
V. Deum optimum maximum oro ac ve
ne ror, ut opus hoc ad Nominis sui gloriam susceptum benigna gratiae prosequatur aura. nee laboris nostri s uctum mendis dc erroribus patiatur intercipi , quos mihi, sive per actitosum hoc vitae genus dc inquies , si ve per imbecillitatem, cujus mihi sum conscius, de excidisse bene multos sentio dc agnosco , Lectorumque sic corda temperet, ut omni pertinaciae tumore depresso ad hanc veritatis diis sciplinam dociles se praebeant; alque ita paratis eorum animis sic tanquam egregie . subacto agro, bonae stupis, sincerae videlicet Fidei, semina committat; in me vero prae.
elarum illud Fidei suae donum, quod pro immensa sua bonitate largiri dignatus est, probe confirmet dc augeat; Nefονι e cum aliis Pr. dicaverim , is se reprobus e claν se . Hoc tandem quidquid est operis , sanctae Ecclesiae Catholicae, 'postolicae dc Romanae arbitrio permitto , cui non in istam solum locubratio. nem , sed & quascunque moliar olim , integrum ius ac potestatem esse volo . Sed nunc tandem aggrediamur ad rem ipsam.
Q Uod In principio sacere Geometrae solent, ut rerum de quibus sunt acturi notIt Iam
definiendo aperiant & circumscribant a deinde ut concedi sibi postulent nonnulla , quae ab omnibus conceduntur vulgo, nee sine injuria negari posse putant; tum ut manifesta quaedam dc consessa omnibus effata proponant; idem mihi faciendum est, ut ordine procedat nostra Demonstratio , dc concedatur δενις δενικώς. peν rationem ex qua gignitur scientia . Principium ergo ducamus a Definitionibus, quarum prima haec esto.
36쪽
Liber genuinus is est, qui ab eo auctoνe feri. ριus est, a quo scrintus esse dicitur, is eo circiter te ore , quo scriptur 1se fertur.
ΗΕ odori sa) puta his oriam genuinum
librum diei mus, quod & Herodotum, cujus nomine inscripta e si, auctorem habeat; & iis eire iter lucubrata si tempori. bus , quibus lucubrata esse fertur . Quamvis enim Pamphila, ex eujus verbis aetas Herodoti intelligitur, initio helli Peloponnesiae it res & quinquaginta annos non natum eum esse, sed natum videri dixerit,neque satis connet , quo aetatis suae anno Historiam scripserit; quia tamen paucorum annorum controversia est, non idei reo e genuinarum script i Dum serie expungitur . Quod si Constantini temporibus confictum suisset hoc opus, uti Iacobo Gauderio peribasum fuit, in genuinorum censum neutiquam ventret . imo , nec genuinus direretur, si constet quidem scutum esse Herodoti , ae commentitia esset Herodoti aetas , & insigne esset temporis distri. meri: puta si , qui circa Olympiadem octogesimam tertiam creditur noruisse, vixissetae o Constantini: eum genuinus e constario possit esse liber incerit auctoris , vel penitus ignoti, modo scriptus sit eo circiter tempore, quo scriptus esse sertur. Quamobrem De fini tioni omnino addenda fuit haec temporis notatio. Altera haee est De finitio :
Liber eoaetaneus is est , qui eo circiter tempore scriptus est, quo res in eo serstae
non coaetaneum , aut eoaevum et verum
am benignum Lectorem oravimus, vocum 'ut aliquot sequioris aetatis nobis concedat risum , quos eruditae & eastae Latinorum au-ves non admittunt. Porro hujus librorum ge-
Deris, quos definimus, est Thueydidis hist ria i quippe quae ea narret, quibus Thucydides ipse interfuit . Talis est Xenophontis liber De expeditione Cyri, quo ea habentur, quibus Xenophon ipse praesuit. Auctores hujusmodi Lampridius seriptores suorum temporum appellat sc). Docet autem Verrius
Flaccus earum prostrie rerum esse Historiam, quibus rebus gerendis interfuerit is, qui narret tae . Q. a tamen Historiae definitione . omissa , illam damus:
Historia es narratio rerum , quae jam conti. gerant eo tempore, quo HistorIa illa
scripta est. DIxissem se paucioribus verbis vulgus
Grammati eorum secutus, Historia est narratio rei gestae : sed eum Prophetia itidem, qua Hierosolymitanum excidium praedicitur, sit narratio rei gestae, & gestae quidem a multis annis, jamdiu enim excisa sunt Hie. rosolyma, vitanda fuit ambiguitas, ut intelligeret Lector jam tum rem fulme gestam, non modo eum haec quam definimus legeretur Historia, sed etiam eum scriberetur, atque ita Historia distingueretur a Prophetia , cujus quarto loco Definitionem pono his verbis:
Prophetia est narratio rerum futurarum, qua nondum contigerant eo tempore quo Pro.
pbetia ilia e ita es , quaeque ex naturalibus causis praevideri non possunt.
NAm fὶ est etiam praeteritorum & prae
sentium prophetia : Propheciza nobis,
Christe, quis est qui te percussit λ a Iehat imis pius Satelles u , postquam colapho Iesum
ceciderat. Sic asinas , quas nudius tertius
amiserar, esse inventas Samuel Propheta tb Sauli significavit. Sie quaecunque Naaman inter & Gie Et facta suerant Elisaeus perspecta habuit . Sic Epimenidem Cretensem , quem Prophetam Paulus Ap., stolus iij appellat , de futuris haudquaquam vaticinatum sui me testatur Aristoteles in Rhetoricis, sed de praeteritis, at obscuris . Quamquam eum& de suturis Athenienses , Lacedaemonios , ae Cretenses monuisse Plato th) , Plutat-chus iij, & Diogenes Laertius im) a II eve
is es , quι praedicit, vel futuνum , vel praesentia occulta, Plurima in id argumentum congerit Theodoretus , Praefatione in Psal. mos , quem consulἱ velim . Prudens quoque illa & sagax fututorum praesentia, Prophetia
37쪽
est. Hine vetus Illud Euripidis:
Iui bene conjecit, vatem per bibebo opti
sui plurimum mente pollet , plurimorum vates est.
Augurium ratio est ex conjectura futuri. Et Cornelius Nepos ib): Facile existimo potest , prudentiam esse quodammodo divinationem . Et Apollonius apud Philostratum te nepat se Vaticinandi peritia praeditum, quam. Deus Philosophis largiri soleat. Hoc sentit insignis Propheta habendus est Thales Milesius , qui exploratis ac prae Ognitis nati rae viribus uberum olearum pro. ventum praedixit. Haec Prophetiarum genera non sunt institutae disputationis , sed ea tantum quae fututa spectant, & ad quae nullum positum est in naturalium causa rure conlideratione praesidium . Piogrediamur ad quintam Definitiorem , quae talis es r
Religio vera ea est , quae res solum veras ad eredendum propositas habet.
SCio idλ Religionem proprie dictam defi
niri a Theologis, virtutem per quam Deo debitum cultum exhibemus . Hic autem latius Religionis nomen patere volo , dc ad omnia virtutis officia pertinere, quibus Deum nobis conciliamus adeo ut virtutes quoque
theolopicas , fidem , spem , dc charitatem complecta: ur Quo sensu dixit Augustinus se Deum cole fide, spe, & charitate . Ex ncistra autem De finitione sequitur, falsas esse Ethnicorum Religiones, utpote quae res salsas ad credendum habent propositas; & salsam iti. dem Iudaicam , utpote quae rebus veris detrahat fidem ; quod tantumdem est, ac falsis fidem adjungere : perinde enim sallitur, q. ii vera habet pro falsis, ut qui salsa pro veris. Sive autem pertinacia . sive ignoratione M. caecatus aliquis, rebus fidei obsequium meritis assensum non praebeat, In falsa aeque Reli-pione haerebit. His verbis concluditur sexta Definitio:
Messas est homo Deus a Deo Humitur m Da ad hominum salutem, et a Prophetis in Veters Testamento praedictus.
MEssiam fὶ esse hominem Deum negant quidem Iudaei, de Christiani nonnulli;
si modo Christiani dicendi sunt Carpocratia. ni. Eblonitae. Samosateni,eorum v e fraterculi Sociniani. Fatentur illi tamen Messiam , si non hominem Deum , at hominem divinum esse, dc reliquae Definitionis parti ultro ais entiuntur. Verum ex postrema hac Definitio nis parte infra quoque asseremus veritatem pri ris , quae nihil nunc quidem facit ad propositum . Capitalis haec est dc decretoria Christianorum cum Iudaeis controversia εutrum Iesus Natare nussit Melsas: atque eo pertinet postrema definitio, quae talis est :
Religio Chrisiana ea est, quae Iesum Nazarenum Μe sam esse statuit. ει quaecunque in Libris sacris , e Veteris , sive Novi Tes amenti, de eo scripta
HIs uὶ septem De finitionibus contentismus Nullae in iis ambages, tricae nul lae, te a brae nullae ἔ cujusmodi in ipso Geomeoicarum definitionum aditu dentissimae occurrunt: nam & ea definiuntur quae nunquam sunt, nec fuerunt unquam , neque humana industria esse possunt; dc ita definiuntur , ut nihilo olus intelligas . Cum enim punctiim elise dicunt, cujus nulla est pars; vel lineam , longitudinem latitudinis expertem; verbis id sane dicunt, mente ipsi neutiquam percipiunt et quantumvis enim contendant ingenii vires, nunquam rem in animum inducere poterunt partium penitus inopem, svel longitudinem latitudine penitus caren tem , vel longitudinem, ac lati rudinem sine 'ulla altitudine. Quae te nuiquam sunt nee
esse possunt, proinde nec circuli, nec triangu la,aliaeve planae figurae imo nec sphcerae, aut pyramides , aut cubi, aliave corpora in quorum consideratione ars Geometrarum versatur. Non sum nescius multa in contrarium
afferre ipsos , dc magoifice se jactare . Geometria , inquiunt . hi scientia est rerum
aeterna rum '-άώ ςH- γεωυορικὸ-t metrica cognitio es rei, quae sempe est . punctorum
38쪽
ctorum, de linearum adamantina vis est aeterisna, uec immutabilis, juxta Platonem: sal animo, non manibus materiam Geometria su mis istrat:. οιίλ. tuis τῶν πραξεων ἐς . τὸ δἰ γν - παρ ,-ι μό-. Oρeribus quidem perficien.
is addicta non est sed cognitionem solum praebet, inquit Plato alibi: puncta, lineas, superficies,& quae eκ his gignuntur Geometri.
ca corpora, etiamsi imaginari non possumus, animo tamen cognoscimus . Ego Verono sintelligo quo sensu aeterna diei possint , quae ne sunt quidem . Λt puncta ,& lineas reipsa existere docuerunt Λmmonius, b dc Pro.
eius, seὶ nec non & ipse Aristoteles , cd
axes nempe, polos, &.centra in orbibus coe .lestibus . Fateor, corpora ipsa existere ἰipsorum vero centra. axes, polos, dc super. ficies, corpora ipsa esse ajo, ut facile demonstrari potest. Tangat planum unus aliquis exorbibus illis coelestibus per unum e polis suis; vel corpus ipsum globi coelestis tanget planum, vel non tat et: si tanget,cum tangat per polum, sequitur polum esse corpus i plum ; si non tanget, at polum suum libi inhaerentem tangit . eundem vero tangit oc planum, nec tamen globus tangit planum : unde efficitur polum habere partes, quod est contra defini. tionem puncti; nam si non haberet partes , totus polus tangeretur a globo,atque item totus a plano, ac proinde sese contingerent globus & planum , quod mox negabatur . Igitur puncta,& lines in orbibus coelestibus ipsa sunt orbium corpora. Viderunt id Stoici ,
quamobrem sola cogitatione haec existere censuerunt,re ipsa vero corpora esse,&lineam
quidem corpus sine latitudine , super fici et ver corpus sine altitudine; quod perinde est ut si dieant, lineam latam e Ise sine latitudine, superficiem altam sine altitudine e cum coropus, sive solidum, ex definitione, longum sit, latum ,&altum . Respondent, altam hanc, latam illam esse , sed mente abstrahi ab illis latitudinem , & altitudinem : quam sententiam defendebant Λmmonius,& Alcinous, de nuper amplexus est Hobbius,aliique nonnul li . Λt eum abstrahi latitudinem, de altitudinem aiunt, vel animo agente & operante ejuς modi lejunctionem fieri volunt; quo an, mum , quantumlibet sese torqueat viresque intendat. perstenire posse omnino negamus:
vel fieri id putant, animo longitudinem so itum spectante,ad altitudinem, di latitudinem 3ὶ tali . cu L. Citerur. eap.M 1 --. M ia.. II.
non attendente , earumque velut oblito; quemadmodum cum itineris alicujus exolo ramus longitudinem,nullam habemus rationem latitudinis: uti nec erassitiei , cum areae spatium . Uerum qui obliviscitur latitudinis, & altitudinis, deque iis non cogitat, ut leas ad rem longam non addit,ita neque ab ea detrahit . Ad principii autem percipiendam cognoscendamque naturam , non satis est ad unam partem definitionis attendere, de altera non cogitare; sed utraque pars menti ob versari debet: definitas enim & determinatas
rerum sermas,expressas Saccuratas circumis
scriptiones pollulat Geometria; & in definitione puncti , partes omnes actu detrahi de recidi jubet; latitudinem , dc altitudinem indefinitione lineae; crastitiem, in definitione superficiei non otioso animo insuper haberi
tantum,& praetςrmitti . Λlioquin incertam animo informabimus 3c ancipitem principi rum notitiam; quaeque ex iis fluent demon strationes , ancipites itidem erunt & ambiguae. Proclus quidem ea nos imaginari posse credidit, non ut ἀμετα, individua, nam fieri id non posse sciebat neque ut πιει ὰ, dividua, nam tantumdem id suisset ac si ea nos imaviginari non posse dixisset; sed ita ut ab τοις individuis, ad μετὰ dividua, feret pro
gressio . At si ea non imaginamur, ut inditidua, quomodo ab /uti it in ividuas, quae non imaginamur , progrediemur ad μιζὰ dividua λ Contra vero a , dimi. avis, cujusmodi res sensiles sunt,qu.uum species phantas a nostra in se recipit, progredi
tentamus ad ἀράριζα individua, verum deficimus in conatu , neque ad metam pertingimus. Qui vero animo, non phantasia , nos ea percipere volunt, ratione id nobis persuadere non possunt : ostendant enim aliquid
esse posse in intellectu, quod non fuerit in sensu ἔ tum fatebimur punctum in intellecta
esse posse,etiamsi nequeat esse in sensu. Prae. terea animum eorum , qui punctum se percipere a junt , de meo animo aestimare possum: cur ego animo percipere non possum , quid
ipsi percipere se aiunt cur id nihilo magis percipiunt alii, qui Definitiones illas asperinnati sunt R Tantum vero abest, ut id animo percipere possim, ut potius valida mihi argumenta animus meus suppeditet, quibus com mentitia principia hare nec esse , nec percipi. posse persuadeor. Urgent tamen Geometrae,
39쪽
atque haee esse saltem aiunt In mente Dei. Esto : an id definire possunt, quod est in
mente Dei, nec in mente humana es se poteli nam ignotum non potest definiri r quod autem in mente mea non est, ignotum mihi est. Quales ergo dicemus esse eos, qui ignotarum tibi rerum naturam & proprietates explicare audent y Dixi, nihil esse in intellectu, quod non fuerit in sensu, juxta decretum Peripate-tieae Scholae: contra vero Plato, ejusque pre gales. Timaeum, aliosque Pytaghoreos secuti, animas nostras, vel ab ipso ortu, rerum Drmis imbutas, ae disciplinarum principiis insermatas esse volunt,& nativis prodire infructis dotabus, non peregrinis dc adventitiis, e re tum sensilium,& materiae sinu eductis . Moo et hane quaestionem Proetus, de acute ac subtiliter disputat,an sermae illae aespecies animis nostris insitae, I rebus sensilibus proficiscantur, si se κατὰ ἀφώροσιν ο
lauem eorum, quς sunt particulatim in sinu. Iis in unam communem notionem ἰ an vero sint o. . natura ιUtae in animis nostris. non extrio secus ascitae. Postremam hane
opinionem amplectitur,dc juxta magistri sui
effata in anima constituit et inue .se τινας ἀρχὰς principia mimaria quadam υι, oe effetentia praedita, figurarum, numerosum, rationum, dc motuum s haec figurarum omnium, numero. Tum, rationum, & motuum exemplaria esse vin t περως, D ψοχῆ διρι-noas I νοέν-. per modum quemdam,vitae eisicientem oe in .
retrientia praeditum, anima ab opifice Iam nae ab ιnitio insita . Splendida sane dictu sunt illa,quorum tamen si penitius spectamus argumenta, statim concident. Nam primum hoe affert Proclus,res senstes ύλαι ei et qu materia constant, certi nihil & accurati, puri nihil, sinceri, ac immobilis habere, nihil ex. pers partium , nihil latitudine carens , aut crassitudine; hara autem inesse formis illis, ae speciebus mathematicis,quas animo com- Prehensas habemus; non ergo oriri a rebus sensilibus; productum siquidem producente nobilius,ae persectius esse non posse ἰ igitur exanima ipsa educi . Quae cum ait Proclus,
mus, puncta, vel lineas , vel superficies, vel cuculos, sermasque mathema sica . uso an
mo comprehensas tenere, nee quae ex hiseonflantur , demonstrationes accuratas , puras , si neeras , di immobiles esse fatemur ;quippe ex sensilibus ortas, quae fluxa , mobilia , mutabilia , crassa , di iactilia sunt. Nirihilo validius pugnat, cum ait meliores lare demonstrationes,qus a sensilibus proficiscuntur, utpote causa di principio ; deteriores,
suae ab universalibus , simplicibus, si senis
ilia ea ullae sint di principia universalium , ὲ cum tamen scitum certumque fit, ex magis univet salibus coi flari demonstrationes, proin indeque priora haec esse, & praestare singularibus, non igitur ex iis oriri. Quod utique recte concludi negamus: ex lensilibus enim di singulatibus efiiciuntur universa Iia r eriuniversalibus vero gignitur scientia , dc dein
monstrationes constant . Quemadmodum autem validius telum concinnatur ex ram arboris, trabs solidior ex trunco,quam ex ra. dice . cum tamen truncus, & rami ex radice ortantur; ita certior & firmior conflatur deis monstratio ex universalibus,quam ex sing
latibus, & sensilibus, di materia concretis universalia efflorescant. Tantum igitur dein monstrationibus iis veritatis inest, quantum universalibus illis principiis, quae quidquid veri certique habent, a sensilibus de singularibus aeceperunt. Urget denique Proclus ,& animam materia ignobiliorem nos fingere
caussatur, eum docemus a natura ipsa mat riam aeeἰpere rerum παραδώγμα- a primaνIa exemptavia , , mani letitores seriamas δε--Jubsantia praeditas, quaeaue magis lunt; animam vero postmodum ab his simulacra educere ae species, dc in sese insorin mare. Quae cum ita seri fatemur,nihil tamen de pnimae dignitate detrahimus I aliter enim formasa natura recIpit materia,mere scilicet .---ῖς. ρ sve inter eas anima colligit ex materia , & sensilibus, per vim nempe acti invam , qua praestat anima , Ac inertem sup rat otiosae materiae cessationem . Quam im firmis igitur opinio in haec radicibus haereat, perspicuum est . unde liqnet vere autum a se Λristotelem, animam tabellam esse, sive alis hum quoddam formis ac rationibus vacuum, non nativis rerum imaginibus depictum , sed extemas de asei titias formas inpressus gerens. Id quod fateri cogitur Pr lus,cum animam externam quamdam mentis imaginem esse docet,& in mente res edtineri antuam Φης Iarιs , in avinia μαμ. ton avaras niti
40쪽
gam imusne , menti nempe rerum exemplaria μερα, quα Dim dant intelligendi, inesse . ab isto ortu, quae in anima sui simi. litudines exprimant, eamque pingant & ex. ornent . Pluribus haec persecutus sum , nee tamen abs re, tum etiam propter dignitatem quae ilicinis ae momentum,& ut appareat quo jure dixerit Proclus,jam a multis confutatam opinionem hanc quam tuemur , ae conui.
ctam . Λliae praeterea sunt Geometricarum definitionum labes . Reciprocari debere in. . item definitionem & definitum, deere tum est Philosophorum . Homo est animal rati nis particeps. animal rationis particeps est homor aequa est & legitima conversio. Iam De periculum in destniti ne puncti r Pun. Eum est cujus nuti es pars: id ergo cujus nulla est pars, est punctum : atqui Dei nulla est pars: Deus igitur punctum est. Falsum e & ineptum . inepta ergo puncti definitio.
Praeterea cum ait o t. Elementorum
Geometricorum auctor , e Euci des , punctum esse cujus nulla est pars, id voluit, nul- Iam ejus esse posse partem , atque ita ἀμμι.
partibus earens, confundit cum, is , in dividuo. Gravim etiam peccat, cum lineam
definit, longitudinem illa tabilem; aut superficiem, longitudinem & latitudinem altitu. dine carentem. Quid hoc monstri est δ Longitudo accidens est , linea substantia est, sutamur enim Focibut Philolophorum in qui substantiam definire queas per accidensp Dixi se
sent rem esse Iongam sine latitudine : patere. mur. Pergamus vero . Tertia definitio haeeeste Lineae extrema sunt puncta . Sexta, superferet extrema sunt lineae. Haec quam si l-sa sint non quaero,quae sunt nisissima. Certe propositiones hae sunt, non definitiones. Reis tam lineam se definiunt: suae ex ςquati sua puncta interiacet, nulla, vel certe intricati si ima sententia . Aliter itaque eam definivit Plato, aliter Λrchimedes; aliter & alii, quora definitiones affert Lycius ille Proclus ta . Pari vitio laborat Ac septima , quae est pia nae superficiei . Quamobrem & alias ejus definitiones Proclus proposuit. De natura anis guli quantae extiterint controversae Geometrarum,cognoscitur ex ejusdem Proeli ibin disputationibus,quas cum legeris, incertior eris multo quam dudum. Quam autem ejus definitionem dat Euclides , eam sequentibus Propositionibus haudquaquam tuetur , ut optime Ramus animadvertit . Quid simile vero in nostris Definitionibus st quid non simplex' quid non apertum ὸ quid non communi omnium alsensione comprobatum λ Sed iam transeamus ad Postulata. Nonnulla sunt enim, quae Lectorem mihi gratificari velim arque ea quidem ejusmodi, quae sine injuria negare non possit. Primum hoc est r
Postuletur adbiberi bie animam Zoellem.ω
veritatis studiosum, non refractarium, er pertinacem.
Ec enim hic animum convinci, quam persuaderi velim se . Illud rationes
se nostrae essicere poterunt;ea est Chri stianae causae veritas: hoc de sola animi aequi ct candore sperare Iieet.Quod si ab aequo Iectore impetro, uti me impetraturum confi. do, alterum hoc facile mihi concedet.
Tam certo ea credi, quae hie probabantur. quam creduntur reliqua,quae paris robo
I. PostulatI seeundι oquitas ostenditxν II. Praemittantur ποnnulia de Postulariae
I. Uidni hoc impetrem quod postulo,
in cum non hic de lana caprina, non do vanis Philolophorum quaestionibus , non de
temporariis rebus controversemur; sed de re omnium im ma, unde salus aeterna pendet, vel nunquam desitura ea lamitas λ Quna si ex iis quae vel experientia teste, vel lumine naturali duce, vel ratione, vel morali fide ha hemus perspecta aut persuasa, vitae hujus nor mam absque dubitatione ulla aut tergiversa tione sumimus eur non paris auctoritati atationibus ad idem in re longe gravissima faciendum impellimur,aeterna nimirum beatitate consequenda ἔ Ad iter accingeris in trastinum: aestate ligna reponis in syeme . . hyeme glaeies in aestatem: seris arbores quae alteri seeuto pros tἰ nee eerti tamen habes qui equam, vel defcculo suturo, vel de sutura aestate dc hyeme, vel de die crastino, praeter eonjecturam, quam de praeteritis fecisti. Spelucelli fortunas Omnes suas mari comm ttit B a mer. .a.. ii. 'M L PQ ιλιι primi aequitas olundit t. I. Posulati laeuadi mus ia