장음표시 사용
401쪽
tem praemulae in lapis , Juxta Ulud , euadde Domino salvatore lin septuagesimo primo
Psalmo dicitur, qui praenotatur Falomonis , is omnia quae de eo dicuntur, salomon non valent eouvenire. Neque enjm permansit ille eam sese, es ante Lunam generat ovis gene. rationum , neque dominatus est a mari usque ad mare,oe a flumine usque ad terminos -- his teνrarum , nec omnes gentes servierunt ei, neque allte solem permansit nomen ejus, nee benedictae sunt In ipso omnes tribus ter. Fae, negi omues gentes magna caverunt eum: Ex parte autem, er quasi in umbra o imagine veritatis in Salomone praemissa sunt, ut in Domino salvatore perfecitus implerentur. Qui Psalmum octogesimum octavum ad Davidem pertinere totum dixerit, perfricet frontem , doceatque ecquo tandem pacto in Davidem illa convenire queant: Ponam in mar manum ejus ta): hoe est, mare imperio ejus subjiciam r quamvis enim gentes maris accolas imperio tuo parere coegerit, nunquam tamen trans littora ditionem suam pro rogavit . In Christum vero ut egregie con
gruant, ostendimus ex Michaea ib): In die sua er usque ad te menter de Assur, er usque
ad eivitares munitas, o a cisItatibus mun .
t s usque ad flumen, O ad mare de mari, e ad montem de monte', & eu Lacharia te r P testas ejus a maνι usque ad mare , er a rim/nibas usque ad fines terνAE . Longe minus etiam ista Davidi aptari queunt sae): Egomi mogenιlum ponam ilium excelsum prae regi-bas ιeννα. An etiam Assyriorum rege excelsior fuit David, aliisve Regibus, quos Da vide potent iores tum fuisse dubium non est y At Christus est, juxta Paulum e' , Primo genitus in multιs fratrιbus ἱ ΡνιmogenItus
omnis ereaturae ἰ Prιmogenitus ex mortuis, n omnibus primatum teneus; dc juxta
mInanitam ἰ Primogenatus mortuorum , e Princeps regum terrae . Quae cum seri .rent Iohannes & Paulus, ad hune quem tra ctamus locum respiciebant. Praeterea quem Excelsum Vulgata appellat, is Hebraice Aaelion dicitur, quo nomine Deus notatur in
Libris saeris. itaq; Sanchonia thon,qui Mosis libros versa verat, ut dixi supra, narrat Elion
fuisse patrem Coeli de Terrae . Et Inn vertἰt Philo Byblius apud Eusebium fg . Ita
dc Aquila vertit Aaehon, hoc loco de quo agi mus, ut notat Theodoretus ibi ; dc Symma chus , ω, ω - quod idem est ; qua item n tione Deus in lanct Is Codicibus agnoscitur. Fuit 3c apud Phoenices id voeabulum : Hal uium, inquit Sisenna, Paeni dicunt Deum. Hi ne Deos, Deasque Poenulus apud Plautum Aaelienim, Aa honor appellat. Atque hoe dein muni nomine Deum assicere Thebanos Cad. mus edocuit. Hesyehius : ελι ς. ζεὼς εs M. β.iae. Christo autem Altissimi nomen convenire ostendit istud Pauli ad Romanos cili Ex quibus est Christus secundum earnem, quies super omnia Deus benedictus in secula e dc illud ad Philippenses th) : Pνορter quod erDeus exaltavit utam, oe donavit ilia nomen quod est super omne nomen . Egregie & haec in Christum congruunt li r υμ ιnvocabit
me ἰ Pater meus es tur quippe dc id de Christo praecinuit Psalmus secundus tm : Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego lodie g υι te r dc centesimus nonus in): Ex utero ante Luciferum genui te . Sic dc osee s. rEx insuto voeavi filium meum . Itaque filium tuum Deus clara voce de coelo nunc .pat Christum Iesum: me est Filius meus d lectus sp . Vides manifeste designatum his verbis, non Davidem ipsum, sed Chrillum, quod de Rabbini ultio consessi sunt . Subjicit Psaltes ρὶ: Ponam in seculum secuti semen ejus, o tbronum ejus fietit dies eaeti: Ecdeinde istud tr : Iemes juravi in sancto meo,st David mentiaν , semen ejus in aeremum manebIt: o thronus ejus fui sol in conspectu meo, is fient Lusa perfecta in aeter num, ex testis in caelo Adetis . ni Davidis soboles regnare desiit in Iechonia, ET Sedeciae de Christo autem Iesu ita vaticinatur Angelus apud Lucam tr) r me erit magnus, Θ filius Altiss mi voeabitur , er dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus, ει regnabit
in domo Iacob in arteνnum , Θ regni ejus non eνιι finis : Haec plane germana sunt eorum quae attulimus. Quibus adde dc quae e septuagesimo primo proxime, & quae e secundo Samuelis paulo superius a nobis depromta sunt. Nempe regnum illud eis, quod nunquam cor
402쪽
ruptum iri non uno loco Daniel praenuntiat. Itaque Psalmi hujus intellectum ad Messiam itinere conceditur in Beresith utraque . abba dc Ketanna , & in Ueelle Semoth Rabba, & in Μldrasth Cantici Canticnrum.
Concedunt id quoque R. Selom ch dc Abeo
aliam esse loci hujus sententiam, Hebraei putant , & a R. Da vide Κimini traditum est. Psalmorum omnium, in quibus aliquae venturi Christi pis dici lones inlunt, nullus estrentesimo nono ad Christi divinitatem, generationem aeternam , regiam dignitatem , sacerdotium , victorias ae triumphos significandos clarior & illulitior. Λc Christi quidem divinitatem ista exprimunt: Drarit Do minur Domino meo, sede a dextris meis: ge
merationem aeternam illa et Ex MIero ante
απίρυηκανibus sanctorum: haec sacerdotium: Iuravit Dominus , ω non adiu Itebit eum, tu es sacerdos in aeternum , secundum ordinem Herassedec ; reliqua victoriam ipsi ac tr phaea portendunt. Tam certum id olim inter ludaeos dc indubitatum fuit, ut cum publiee eos alIoqueretur Iesus Christus, pro consesso sibi sum terit Messiae praedictionem illic contineri, ut legimus in ta vangelio Matthaei sc), qui subjicit : Et nemo poterat ei respondere verbum : neque ausus fuit quisquam eκ ilia
die eum amplius inteν rogaret Factum idem
a Petro memorant A cha δε poscitorum id . Id di Paulum sensisse , prior ad Corinthios declarat Epistola se . Apertissime vero Epist Ia ad Hebraeos st, in qua dc reconditos Psalmi hujus lanius Apos olus explanavit.
Haudquaquam vero probabile est tantum sibi suisse permissuros, ut nobilissimo Psalmo oovam ct adhue inauditam sententiam assin. gerent , apud Hebraeos praesertim , superstitionibus deditam gentem, & in iis, quae ad religionem pertinerent irritabilem , nisi id
communi opinione receptum ae vulg erevi. tum scivissent. Itaque opinionem hane iam inde a vetustis ductam temporibus seeuti luntldaei complures . in his Thargum illa. Acb. Moses Hadarsan se . dc R. Saadias Gaoa in Danielem idem reperias apud R. llaa. cum ben Λ tam ah . 3c in Midrasth Thehil I m. Ic in ipsas Pandectis Iudaicis, uiriuea
quinto capite , in Gemara. Quae cum lea . sint, alii tamen Iudaeorum Μagistri, etiam antiqui, at mi Mus Pudentes, ad eludendam vim argumentorum , Quae ex hoe Psalmo adaversum se e udi sentiebant, nihil non crim- menti sunt. Λt quoniam simplex est de unaveritas , anceps vero & multiplex menda. cium , in diversas opiniones diui pati sunt et quarum plerasque in veteri Nit Eachon expositas reperias. Quidam enim auctorem ipsum
vocare in dubium conati sunt, cum Psalmum tribuerent Abrahami procuratoti , cuius Glius suit Damascus Eliezer , Ac tum ab eo compositum vellent , cum post profligatos quinque Reges, sedes suas Abrahamus romisteret . Consuluntor libri Sanhedrin Ac N
Lip mannus . haec ad Λbrahamum relata reis perientur. Verum opinionem hane praeclare
conssitant Hieronymus ibὶ, de Chrysostomus tr et quaerunt enim , quomodo Abraha. mo convenire illa possint: Ex utero ante Lume erum genuι to : dc haec Tu es sacerdos ιn aeternum fecundum ordinem HeuhisedeciQuaero ego quoque . quomodo inhie , Dixit
Dominus Domino meo, sede a dextrιν meis,
in Abrahamum Iudaei conserre audeant , quem docet Thalmud ad Gehennae fores exiscubare , ut populares luis illuc proiceleribus svis confluentes barathri ingressu arceat . Rabbinorum etiam multorum constans est doctrina . pios homines post mortem in bea tas quasdam sedes longe a ecelo positas recipi.
Sub solio gloriae ligatas esse probolum hominum animas, tradit Cabala . Quem locum,s libi eonsentire velint. Abrahamo quoque a nigna re debent, non eum ad ipsam Dei
dextram collocare. Legatur super hoc arguo mento Sepher .Emana χὶ . res egregie confirmata reperietur. Uni e Davidis cantor l-hus Psalmi lucubrationem adscribuni reeentiores Iudaei; & versum hunc, Dixit Domi- ι Domino meo , id sibi velle aiunt , ω
403쪽
vid DomInus meus dixit Salomoni Domino
meo: istum vero, Tu es sacerdos in aeternum
feeundum ordinem Meubjsedec , votum can. toris hujus esse volunt, qui regni diuturnitatem Salomoni apprecetur eboen quippe saepe Principem sonare, non semper Sacerdotem; Ieaasiam non infinitum tempus, ut saepe, sed diuturnum , ut quandoque, significare ἔ aa a dibrati melabieteriq male redditum e Ile, se- eundum ordinem Helchisedec, quod vertendum erat, super verbum meum reρι meo justo Da vidi a Deo dictum . Ad hane sententiam principes viam straverunt Λben Ezra , &David Κime hi. Ille tamen in explicatione primi versiculi, non Da videm alloqui eenset Salomonem, sed Deum alloqui Davidem: quod itidem visum est Herbano Iudaeo, i n disputatione contra Gregentium Te phren .sem. Idem Aben EZra meleti υδερ non reo rem meum justum interpretatur, sed Melchi. 1edecum, quomodo sumitur & in Thalmudi. eo tractatu Nedarim , sive de votis , atque sensum illum eolligit: tu diu regnabis, & ex praedis hostium , quos subiges , decimas ea .ries , ita ut cepit Μelchisedee ex praedis ab Abrahamo relatis. Chaldaei vero Paraphra. stae expolitici haec et , Imperium diu tenebis, quia justus renes. Plures denIque Psalmos reis censet Aben Eetra, inli riptos IedavId, Perinde ut hunc, qui tamen non Da vidi, sed Gn. tori de Davide loquenti tribuendi sunt; quasi Iedavid non Davidis, sed Davidi vertendum
sit. Alii ex eadem Iudaeorum secta , ab ipsis Ecclesiae ineunabulis Psalmi centesimi non
vaticinationes ad EZechiam pertinere rati sunt ἔ sula is, aiunt, sederit ad dextram Temmi, ef besses ejus averterit Deus m ab sum eνit; propter ea uiruν er caetera, ante Luciferum generavi te, in Ezecbiam eonvenire,er in Ezechiae nativitatem. Verba sunt
Tertulliani a , qu. vesaniam hane deinde obterit quod antea seeerat Iuli inus b). Quidam denique e Iudaeis Zorobabelem ; nonnulli vero Israeliti eum populum illic intellia
pendum esse arbitrati sunt, quos obiter refellit Chrysostomus se . Λdversus ea afferri
multa possunt, quae in pauca contrahemus .
Primum quod ad inscriptionem Iedais pertinet, ne ipse quidem Aben Ezra , aliique νHebraei censentalium semper hac auctorem, quam invidem notari , sed eum nonnun.
quam alium ἱ ut alibi ostendimus ἱ it aut ali-
quando reddi possit David , alIquando navia vis. Cum res itaque hoe loeo dubia sit, G-
quos eligere arbitros aequius est, quam veteres ipsos Hebraeos,quos ex Iesu Christi, Petrire Pauli testimonio, Psalmi hujus consectionem Davidi adseribere demonstravimus ζHis adde Tryphonem Iudaeum , eui dubium
ejus auctorem non fuisse inde intelligimus. quod adversus eum disputans Iustinus haut cunctanter Davidi Psalmum assignat. De Psalmi vero ipsius Interpretatione, ecqui n bis aptiores contingent controversiae disce. plat 'res . quam reliqui Scriptores sacri, qui cum de Messia agerent, si milibus locution bus, paribus sententiis usi sunt Hae en m, Dixit Dominus Domino meo, qn id sibi velint,
pote it ex hoe Melesiast let id) loco intellistrisvocaυι Domimum patνem Domini me . Cur autem David Ezechiam, nepotem suum s
sibi vix , ae ne vix quidem aequalem , aut Zorobabelem , Dominum siriim appella se set λ Consentaneum igitur erat' , ut dicerent patroni hujus sententiae , temporibus Erechiae,aut Lorobabelis hoe esse scriptum; quod tamen dicere ausi non sunt: nam si dixissent; id utique eum taeteris refellere non omisissent Iustinus, Tertullianus , &Chrysostomus , qui Ezechiam , aut Zorobabelem minime hie esse intelligendum adversus eos aeriter disputarunt. Multo etiam minus I raeliti eae genti potest id convenire: nam sub
ditum sibi populum, Dominum suum appel. lasse Da v Idem, qui sanus existimare possit δ
Dominus ex sion. 'esie expressit Isaias e rEt erit in novissimis diebus praeparatus mons Domjni in veri te moutium, er elevabitur super eouos, o fluent ad eum omnes gentes, estibunt populi multi, er dirent, Venite,er Uωπα damus ad montem Dom vi. es ad domum De
I acob, ct dotabit nos vIas suas, oe ambuIabια mus in semitis ejus: quia de sisu exibit Ieae, , teνbum Domini de Ierusalem. Quae verba. .He λωψ s ad verbum repraesentavit Μlis chaeas is . Λtqui agere illic utrumque de Messia obscurum non est. Istud veror Extitera an e Lucifeνum genui te , quam simile est illorum , quae ad Christum in Psalmo seis eundo u) reseruntur: Dominus dixit ad me, fBus meus et tu, ego hodie genus ter re horum quae in Psalmo septuagesimo primo Α): Permanebit cum sese , er anto Lunam in genera
404쪽
laris permanet nomen ejus: dc istorum quae in lyialmo octua gelamo octavo b : Moprimogenitum penam illum, excelsum prae regιbus rerrae : dc horum, quae de se Sapientia ait in Proverbiis sel: Dominus possedit me in initia viarum suarum, antequam quicquam facereta principio. ab aererno ordivata sum, oe ex AEntiquis . antequam terra feret. Nondum erant abditos, oe ego jam concepta eram, nee dum
fotes aquarum eruperant, necdum montes
gravi mole constiterant: aote colle ego par. ruriebar. Unde Isaias id): Geaeerationem ejus quis enarrabit λ Si pro his verbis: Tu es sa. cerdos in aeternum, reponamus , Tu es Princeps in aeternum , quod recentiores Iudaei volunt, ducto eκ vocis choen ambiguitatear mento,quae dc Prinesem,& sacerdotem sonat, en tibi consimile testimon um e Plat-mri octogesimo octavo est : quod Chi istum respicit : Iuravi David servo meo usque is
rum f): semel juravi in sancto meo, si Da.
vid mens Moemen ejus in aeternum manebit. Quae ne temporis longitudinem. non aeternitatem significare putes, subnexa haec sunt: Et 'rbronus ejus fictit sol ix eo pectu meo,er Hur Luna perfecta in aeternum, er testis in cario fidelis. Quae tamdiu regnaturum eum non vovent, ita praedicunt quoad Sol manebit,& Luna, quam testem fidelem appellat, utpote quae citima terris , omnium quae in ii peruntur , ex doctrina Veterum, spectatrix sit. Unde hoe Podiae cujusdam antiqui apud Charisium: Luna Deum,quae sola vides periuria misi . At si ve Principem, si ve Sacerdotem intelligas , minime id profecto eadet in Hebraeum populum, quem Psalmo hoe notatum esse Iudaei quidam, ut dixi, opinatiuint. Sed quid his immoramur, cum veram vocis eboen truerpretationem res Ipsa subministret λ Decimas capit Melchisedec ἰ an rure regio P an Pontificio λ Decimae quidem in Lege Sacerdotibus attribuuntur, Regibus mi item . Atqui decimarum capiendarum. ius hie significari, putat ipse Aben Ezra . Unde essicitur pontificiam dignitatem etiam ipso iudice notari, non regiam. Reliqua horsi germana sunt ex isaia uὲ r Inumbra maης meae proteret re , ut planter caelor, er fuσδει terram e dc illorum e Psalmo decimoquInto υνὶ: Providebam in conoecta meo semper; Iomam a dextris es mihi, ne eommoveari istorum qhoque e Plalmo quadragesimo quarto tι : Deducet te mirabiliter dextra
tua . sagittae tuae acutae, populi sub te eadent in eorda inimicorum reg/s. sedes tua, Deur, in seculum seculi, virga directionis . virga re gri tui. Inprimis vero totum Psalmum ieeuuadum cum ili hoe conferri velim ; tanta apparebit sententiarum , verborumque germanitaS,ut rem unam, unum argumentum subesse inrique , vaticinationem nempe de Christo. omnino sit fatendum . Denique opinionis Adversariorum ad praejudicatum dogma a defendendum consulto excogitatae no Uitas,
nihil illi sinceritatis, nihil veritatis inesse aliquido nobia demonstrae. Et tentesimo decimo septimo Psalmo vhaee sibi aptavit Christus Iesus, cum Principes Sacerdotum Iudaeorum, & Seniores p puli alloqueretur il) : Lapidem quem restra. baverunt aedificantes, hic factus est in eapae auia . A Domiuo factum est stid es est mirm
Ile ιn oeulis nostris. Inde adeo Petrus Λpo. solus ad similem Iudeorum coetum verba
Deiens, de Christo Iesu se disserit smin: mees lapis,qui reprobatas est a vobis aedificantibus,qui factus in eaput auial, er non est in alio aliquo salus r quod & in Epistola pri re in repetit. Inde Ephesios ol per Epistolam Paulus sie compellat: Ergo jam non sis βο- Dites, is advenae, sedesιs ei dies sanctorum, domestici Deι, stiperaedificati super fundamem si Apostolorum er Prophetarum duo summo anguiari Iastiae Christo I esu,tn quo omnis aedificatio constrocta erestit in Templum fauinctum id Domino, in quo er vos eoaedifieaυι in Babita tam Dei in tritu. lnde 3c in Iudς rum Synagogis creberrime legi solitum , de vulgo notissimum fuisse , innuere videtur Hieronymus in Epistola ad Damasum. Hi ne quoque Isaias in ii mili causa voces easdem usurpat; Christum enim praenuntiat his verbis p : Haec dicit Dominus Deus : Ecce ego mittam infundamentis sion lapidem , Dp dem probatum,a gularem,pretiosum, in fundamento fundamentum: qui crediderit non sinet. Et alio loco suturum praedicit, ut
Chii stus sit tρὶ: In lapidem offensionis,o in
405쪽
peream stan sati duabaa Gm bus IsraEI. Eumdem comparat Daniel sal lapidi de ,
monte abscisso, dc in montem magnum muta w, a quo terrη uni vel sa impleta est. Subest
deinde eodem Psalmo b): O Domine,Divum me fae ; D Domine , bene prosperare; bened -ctus qui venit in nomine Domini; atque haee Ipsa sunt, quae Chri Ilo Iesu Hierosolymam ineunti plebs aecinebat le) . Profecto R. Se tomo h Iarchi hoc Psalmi, quem primum indicavi, toto Chrisum praedic ἰ asseveravit. XU. Isaias , qui non tam prophetiam Hieronymo texere visus est,qiram Euan peluam egregium de Christo, & Christi te .pe , oc pace per ipsum orbi comparanda, tum& de te probatione Iudaeorum , vaticinium edit secundo capite se)r Et erit in novissim Is
diebus praestaratas nasus domus Domini in vertice montium , ef elevabitur super colles, em fluent ad eum omnes gentes . Et ibunt sto
puli multi, o dicent, Venite ει oscendamus ad montem Domini, ει ad domum Dei Iacob, Θ doeebit nos vias suas, es ambulabimus in semitis ejus , quia de s sn exibit lex, verbum Domini de I erusalem. Et judicabit gentes erarguet populos multos; is conflabunt gladios suos in vomerer , er lanceas suas in Ialces :non lavabat gens contra gentem gladium, nee exercebuntur ultra ad proelium . Domus Is eia venite, er ambulemur in nam ne Domin .
hominum, er bumiliabitur altitudo P Irorum,
o elevabitur Dominus solus in die illa , er
dola penitus conterestur , ef iutroibunt in speluncas petrarum, es In voragimes terrae a faeie formidinis Domini, er a gloria majesta tis ejus , cum surrexerit percutere terram .
Christi regnum his praedici Hebraei Ac Christiani uno ore declarant , Da vid praeiertim Κimchius& Λben Ezra in Michaeam, apud quem l sta Italae totidem propemodum verbis repetita invenies Quamvis autem in vulgatis Aben Ezrae editionibus alia legantur, ae in vetustis, quas legerat Raymundus Marti . ni utcunque tamen leaas, Christi praedictionem hic ab Dagnitam dices . Certe mons ille, lapis est per somnium Nabuchodonosori visus abscissus de moute De manibus : qui factus es mons magnas , Θιmplevit univero II. . iv ιν CXvit. 13. to Muth XXI si di
rium subesse suo loco ostendemus. ΜIns ille est, de quo Tae harIas ait b : suis tu, mene magne, coram Zoνobabel Z quod ad Chilitum Hebraei referunt. Pacem per ipsum Orituram aliis verbis infra praedixit Isaias si : Vocabitur nomen ejus, Princeps pacis r dc alio loco hJr Habitabit lupus cum agno, er par dux cum badido accubabit. Idem iam ante in septuagesimo primo Psalmo t) de eo fuerat
tia , er abundantia pacis r sie de de eo Michaeas m Et erit se pax: dc Aggaeus in prophetia de restitutione Templi per Chrissum n): Et in loco i=o dabo pacem,Heit De minus exere tuum dc Zacharias de Christo venturo vaticinans o : In He ilia, dieit Da
minus exercituum , Vocabit vir amjcumsuam
subter vitem, orsubιer ficum. Unde dc Christus Iesus de se ipso apud Iohannem sp): Pacem relinquo vobis . pacem meam do υobis .
Futurum ait Isaias secundo capite sq): Iudicabit gentes , o arguet postulos multor ; &deinde r Introibunt in Deluncas Petrarum , er in voragines terrae a facie formi δε-nis Domini, Θ a gloria majestatis ejus, cum Dyrexerit stercutere serram . Idem ιὶ de is Christo piςdiκit alibi futurum ut terram p rcutiat, dc ut impios , vano nempe idolotum
cultui deditos homines interficiat; Ac ut si stet in is tum populorum, ρο ιρ-m gentes dein
precentur , supremosque honores consequatur; quemadmodum hie suturum spondet, ut arguat 'ostulos multos, dc coram eo incurve tur sublimitas hominum, er bum lietu ν alti αδudo virorum. Λlque haec eventura ait iditas, beabbarit Uamim in novissimis dιebus; quoloeo tradit Κimchius . ubicunque legitur , ab harit Hamim, Me smae tempora notari.
Λgnoscunt quoque Ionathan,& Midralch Cantici Canticorum , Christi praedictionem his inesse, quae extant quarto Isalae capite su et In He illa erit germen Domini in magnificentia er gloria , ex fructus terrae sublimιs , erexaltatio his, qui salvati fuerint de Israel. Et eνit : Omnis qui rei ctus fuerit in Sion ,er residuus in I ex alem , sanctus vocabitur, omnis qui scriptus est ju vita in I eνusalem tsi ablueriι Dominus sordes filiarum sis , o
406쪽
Z har referuntur illa ad regnum, quod cum suilis post sex annorum millia Christum ha biturum Chiliastae fingebant . Haec deinde quae subnexa sunt a) ; Super omnem enim ιον iam protectio, quae ad Antichristum rein ferebant Iudaei nonnulli, plutes eu illis ad liberationem e babylonica eaptivitate, Messiae tribuit R. Abhu in Midralch Psalmorum. Porro quemadmodum hie Germen dicitur Christus, sic apud Ieremiam tb r Eeee dies veniunt, dicit Dominus, er suscitabo germen justum : dc alibi te) : In diebus illis , er iste ore illo germinare faciam David germem
tabo eis germen nominatum . Ergo Chii iii adventum his verbis apprecatur isaias e r erfatur terra , er geνminet Samarorem .
Hinc Chrillus Iesus Vitem verare, hincipium I thannesuὶ Davidis radicem appellat . Christo gloriam eodem loco spondet Isaias; lia re David ib): Gloν a er honoνeeoronasti eum ; dc Daniel i) r Et dedit ρο-
testatem, er honorem, S regnum i omnes ρ
meus, exaltabItu ν , o elevabitur, o subtimiserit valde. His succinunt Ap stolidc Euan.
gelistae, de Christi Iesu gloriam praedicant. Si e Petius in Actis im)r Deus ρatrum nostro rum glorificavit tum suumIesum: sic in prima Epistola coi: Cui est gloria es imperium in secata seculorum . Dom num gloriae Paulus appellat so . idem ad Philippenses sp); Dominus Iesus Christus in gloria est Dei Patris ; dc ad Hebraeos lρὶ: Cum fit is en ον gloriae, er figura substantiae ejus : deinde tr);
Apocalypsi s); Sedenti in throno , ει Agno, benedictio , o bonor, er atoria, er potestas insecuta seculorum. Qu id lubnectit italas t ;3l abluerit Dominas fordes fiarum si ore , ex vulnem Ierusalem laverit de medio eius in υινι tu judicii es Diritu araeoris , idem de eo vaticinatur alibi iuὶ: Ise asperget geotea
multas: ita dc Ierem Ias xl ex persona Chrνsti ; Et emundabo illos ab omni iniquitate
sua ; dc Ezechiel trὶ ; Effundam super vos
aquam mundam, ἐν mundabimini ab Omn is
bus ιnquinamentιs vestris: dc Zacharias et rIn die ilia erit fons patens domu David, ει habitantibus I eν alem, in abutionem peceatorIs er menstruatae. Ergo provinciam hane administrare se declarat Chri ilus Iesus tua ;me est sanguis meus Nουν Testament , qui pro multis effundetu ιn remsessonem peeca torum: Ac Iohannes bbin; sanguis Iesu Christi, filii ejus ; emundat nos ab omni peccato de in Λpocalypsi secὶ: Lavit nos a peceatis uostris in sanguine suo. Septimum, octavum, dc nonum Isaiae ea. put in eodem sere versantur argumento , dc Iudaeos a Syriae dc Israelis regibus oppresses, hoc quidem periculo exemtum iri praenunt at , at longe gravius ab Alsyriis & AEgyliis impendere; vallatum iri ab iis Iudaeam, yrosque ipsos , dc Israelitas Iudaeorum hoωlles maximis cladibus affectum iri ab Alsyriis, & pristin s demum tranquillitati Iud famiri relli tutum ; quorum omnium tempus definit intra eos annos, quibus Virgo filium gignet, in lucem edet, dc ei tra rationis usum educabit. Uerba autem in rem conferre jubetur Propheta ἱ nam cum septimo capi re Dei jussu deiiuntiasset Acha Eo suturum , ut ab Israelis quidem dc Syriae regibus nihil ipsi eveniret incommodi , ab AEgyptiis vero dc Assyriis oppugnatus in manianas incideret calamitates, antequam virgo concipere , filium parere , dc ad annos rationi pro M mos educere posset ἰ sequenti capite haee subjiciuntur dd): Et dixit DomInus adme: fame tibi Itbeam erandem , es scribe in eo fio hominis, Velociter Dotia detrahe, esto prae re. Quae quoniam ab omnibus interpretibus, quos quidem mihi videre contigit , in alienum liensum flecti solent , explicare operae pretium et t. Deum non si siήμ. verbis propriis er apertis arentem i, i ea σερο - πῶς decore oc verecunde loquentem inducitropheta : ἐπι ἐπ κακευνα - καπς δεόμασι da μωσν. in rebus quae honeste diei non possunt verbis honesis utentem dc translatis verbis ac honestis negotium libi dantem uti uxorem
407쪽
dueat, liberisque eum ea operam det. Μaxi. ma enim suit Hebraicae linguae verecundia; de ut genitalium partium & rerum propria vocabula nulla habeat; quemadmodum Gamalmonide ta observatum est . Et si quan . do usu uenit, ut designandae lint, generales quasdam dc improprias asciscunt dictiones squarum aliquas attulit Elias Le vita in This. bi ι . Uxorem itaque Librum grandem appellat: stilum hominis nominat eam partem, quae honeste nominari non potest e iubet in eo scribere: Glae ter Dotia detrahe,ei prae daνe, hoc est , filium cum ea gignere, cui id nominis futurum erat . Paret itaque Isaias Dei. mandMo ; adhibui mibι, inquit cὶ, te. fles fideles, Uriam saeerdotem, o Zauariam Ilium Barach ae , er ac res ad Prophetissam, o concepit, o peperit fitium . Et a xit Do
minus ad me, Voca nomen ejus, accelera Do. Da detrabere . sesina praedar ; quia ante. quam sciat puer vocare Patrem suum is matrem suam, auferetur fortitudo Damasti , e spolia Famaνiae coram rege Assyriorum. Haec superiora illustrant. ιχ interpretationi nostraesidem faciunt. Tectior quidem verbis sermo hie est , sed sententia plane germanus istis Disan r D xit Dominus ad Osee , Vade , sume tibi uxorem foruleat ovum , errae tibi vos fornicationum: quia fornicans forniea
Gomer filiam Debelaim, er conemit, is peste 'rit ei filium. Et dixit Dominus ad eum, in a
domum Iehu, o quiescere faeram regnum do. mus IsναὲI . Ubi loquitur Propheta , ebeta
quod in explicanda Lege saepe dictum reperias apud Maimoniden , & Aben Ezram . Simile quid dc in tertio oseae capite reperias. Meus Ilaias , qui rem nbscoenam honestita ei reuitione usus dissimulat. Uti iactum a Sa. Iomone se qui stupra dc adulteria exprimit per aquas furtivas , clandestinum panem, Cibum, os, esum c uti factum Zc ab Apolline Delphico, apud Euripidem is , cum respon sum daret . Egeo, oracula sua de liberis quaerendis sciscitanti; quippe eum vetat solvere
petiolum , sive canaliculum ex utre extantem , antequam in Ait Ieam redierit: hoe est,
liberis operam dare; dictionibus translatis
partes obscoenas, remq e veneream norans Paulus eadem metaphora scriptionis alia trirem signifieat. Sie ille ad Corinthios uin t sola nora vos estis, seripta La eardibus
nostris , quae seitaν ω Iegitur ab omnIbus bais minibus: mani sati quod γ sol e estis Ch ιβι, ministrata a nobis ; er scripta nou atra. menta , sed vir tu Dei vivi; non n tabul/ν Iamdeis, sed in tabulis eordis carnalibus . Ea porro quam damus, litat an I hujus vaticiis nil mihi longe probabilior videtur expositio, quam quae affertur a Basilio fh . Is quae Glibro de seriptione dicuntur ab Ilaia , inter pretatur ad verbum , 8c iussum esse Prophe
tam censet in libro revera scriberer at ale gorice sumenda docent, quae de accessu illo ad Prophetissam narrantur; jussumque eum mente ad Mariam Virginem accedere , ejusque conceptum dc partum animo contueri dc in literas reserre. Quod ergo jussus erat scribere Christi otium videlicet, id ut scriberet, animum ad Mariam Virginem, eamdemque Prophetissam , 3d ad ejus conceptum ac partum appulit; iisque animo praevisis ac praeeognitis , in libro tandem descripsit . lta , vel non multo certe aliter ἰntellexisse videntur Cyri lius, Ec Procopius ti); quanquam ob
stura est ec intricata hujus oratio. Sed qu nrosum tandem illi testes, quos adhibere necesse non erat, si Prophetae animo futura prospicientis speculatio mera suerat narranda 8 ccin tra vero, uxorem ducturus eos ut adhiberet,
moris patrii ratio postulabat . Propius rece adita vero Epiphanius adversus Ebionitas diis
sputans r nam Librum grandem eκ ponit ut eorum sanctae Virginis ; dc scriptionem quae fit
stilo hominis , alias quidem notare censet opus virile , verum hoc loco Prophetae di. Gum non esse ait, Scribet in eo libro homo
quispiam, sed scribe; quo verbo jubetur scribere Propheta , non ipse quidem Propheta , sed Spiritus Sanctus , qui erat in Propheta , per quem concepit Iesium Maria virgo; nam per Prophetam ipsum , qui tot annis Mariam praeeessit, fieri id haudquaquam poterat. Uul
gatas toti huius interpretationes qui tuentur,
quique librum, dc ifilum, Zc scriptionem intelligunt όe λέξιν ad verbum in non vident, id jussum esse Prophetam a Deo, juxta suam expostionem, quod no a praestiterit; id prae stitiise , quod non iussus fit. Nono demum Bbb a capite
408쪽
capite puer I ortum, & Iudae liberationem . narrat , dc suturas Israelis calamitates prae dicit . veriimtamen etsi eam quam dixi significationem Donis praesert illa Ilaiae vati. cinatio , aliud tamen longe illustrius in re. celsu latet mysterium ἰ eaque arte totum hoe vaticinium contextum est, ut dc praesens spectet tempus , ae historicum lentum specie ostentet, &ad suturum nihilominus tempus pertineat,& mysticum sensum introspitienti promittat. Λmbigua quippe verba illa sunt tEcce Virgo concipiet, er pariet fi iam, et υν-
eabitur uomen eius Emmanuel . Proximus
enim sensus hie est ; Virgo in manum viri conveniet, lex eorumque conjugio nascetur filius; qui nomine suo Emmanuel, hoe est Nobiseum Deus , opem Dei Iudaeos proie-quentem & praesentem ostendet e occultior vero ille est; virgo Spiritus Sancti virtute,sne viri contortio, filium pariet, qui cum
in lucem prodierit, tum vere erit Nobiseum Deus, vereque de eo dicetur: Et Uerbum ea.
σε factum est, oe babitavit in nobis sal . Ista
deinde octavi capitis: sume tibi Libνum grandem , ει scribe in eo suo hominis , Uelo. citer Do/ιa detrabe, cito maedare , in duas partes trahi possunt, vel in eam quam mox dixi, ut jubeatur Propheta ducere Firginem, ex eaque filium hujus nominis procrea re ἱ vel in alteram, qua Propheta iubetur in literas referre venturi Chrilli praedictionem , cujus id erit munus, ut peccato, Daemone, ac mundo devictis , mortem quoque superet ipsam, ejusque spolia detracta praedetur. Paulo post de rege Λssyriorum haec scripta sunt: Et eν textensio alarum ejus , immeus lat tu dinem
terrae tuae . o Emmanuel: quorum ambiguus
quoque sensus est , nam & Iudaeam filii sui
terram esse ait Propheta , quod ipsius patria sit; & Christi quoque terra sutura erat, quam Iure regio erat possessurus. Terra itaque sit Isaiae dieitur , ut indigenae; CKristi, ut regis. Geminus etiam sensus illorum es by Dominum exeνcituum tuum sanctificate, ipse pavor vester isterit vobis in sanctificationem ἔ n lapidem autem offensionis , ω in stetram Dandati duabus domibus Israel, in laqueum oe ruinam habita πιιbus Ierusalem. Et offen
ter obvius sensus est, alter pertinet ad Chri stum , Iapidem probatam , απgularem, 'ν tiosum , in fundamento fundatum . ut ali loco Isaiae dicitur se); turrim reprobarum ab aedificantibus, O factum in eviat anguli, uti centesimo decimo septimo Psalmo appellatum eum supra notavimus; in quem qu/ereiderit, confringetur : DPer quem vero ce-c derit, conteret eum, inquit 1 ple Ielus apud Matthaeum M: quid repetunt subinde Pe
& istud est noni capitis e Primo te ori alleviata est teνra dabutini ει terra Neρbιbati, er novusmo aggravata es via mar/s traus Ioνdanem GaDiaeae gentium . Populus qui ambulabat in tenebνis. vidit Iucem magnam: habitantibus in regιone umbrae mortιs , luησνta es eis: nam oc exitum ilia habuere per
Teglath Phala larem primum,deinde per Sal. manasarem . qui Israel itas gravissimis exili Is& deportationibus multarunt ; dc EZechiae demum temporibus, cum ab Λngelo caelus ei Sennacheribi exercitus. Sed plenius tamen dc persectius completa hale eiis per Christum, Matthaeus quarto capite ig) ollendit. Anceps denique illud capitis ejusdem , P-vulus natus est nobis , er filius datus es πο-
bis sM ; Isaiae nempe filius, Dei tui Iu pro
creatus , Acha2o supra praedictus, tanquam futurorum signum; minime vero Ezechias , quem hic praed ctum Iudaei opinantur. ut pol quem annos Muem natum suille conitat , cum regnum iniit pater Ipsius Achazas , ut demonstrat Hieronymus sι r annos ver unum dc triginta , cum ab Assyriis capta a Samaria est . ,uκta hoc vaticinium p at in s per iisdem lsaiae verbis praedicitur Chrictus. orbi terrarum universo, sed Iudaeis primum datus . Enim vero cum haec ipsum spectent propius, addi aliquid debuit, quae uni illi co
ruerent, nec alio praeterea orqueri possent.
lla sunt nimirum i ): Et factus est μικcι-patus suster ε umerum ejus , et vocabatuν n men ejus , Admirabilis, consiliarius , Deus fortis . pater futuri secati , princeps pacis . Mulisticabitur ejus imperium, Θ pacis non
Iuum ejus sedebιι , ut confirmer illud 2 coris roboret in juἀcio oe justitia a modo ae usque in sempiternum . Zelus Domini exercituum faciet hoc. Veνbum misit Dominus in I acob, er ereidit in Israel. Quae sunt hujusmodi, ut
409쪽
part Im filio italae eonvenire non possint; partim Ezechiae, quem hie notatum Iudaei purant ἰ partim neutri: Omnia vero Christo mirifite congruant. Neuter e et te admirabilis squod Dei proprium e me nomen intelligitur ex decimo tertio eapite Iud Ieum ; neuter Deusὲ neuter proprie sortis , quod de se Deus saepe
praedicat: Ego sum, inquit ta), fortissimus Deus r Ac alibi ib) : Ego sum Domi uus Deus fretis; si e quoque Isaias de Chri lici te)r Requiescet super eum Diritus Domini, Diritus ore Iis, Θον itu Gnis r eui spiritus tonsilii di Artitudinis inesse dicitur, hic Consiliarius
ec Fort13 appellatur; neutrius aeterna pax neutrius regnum sempiternum t quae Christi
propria esse offendimus supra eκ h Is Psalmi octogesimi octav I r Ponam n seeulum feeunsemen ejus sicut dies est l. idem ista demori strant ipsius Isaiae id , quae supra ad Christi
regnum spectare dicebamus t Et eonstabant gladios suos in vomeres, es Ianceas suas in
falces r non levabit gens eontra gentem gra aetum , nee exereebuntur ultra ad praelium:
ulMm lumborum ejus Habitabit Iustus eum V quae regni Ipsius aeternam tranquillitatem portendunt : nee non & ista
Christi Iesu ad Λpostolos r meem relinquo vobis, pacem meam do vobιν tD. Futurum vero spondet principatum super humerum ejus , quippe datam sibi omnem potes atem in eoelo, & in terra Iesus Christus praedicavit igὶ . Pluribus vaticinii hujus conuenientiam eum Christo Iesu demonstrant alii, ae
imprimis Procopius; ad quem bre vitati consulentes Lectorem amandamus. Iam si Iudaeo rum perrogamus sententias, si non omnium,
ac ter te aliquorum savorem experiemur: nam in Expositione magna Numerorum ver .
comedet, ut sciat restrobaνe malum. γ elue re bonum, ad Μessiam & ad EZechiam referuntur . Unum quidem Ezechiam, vel unum Isaiae filium hic intelligendum esse autumant
mari in NuZachon; eumque more reliquo rum animalium gentium , sed prodigialiter tamen natum fatentur idem Κiment , &R. Selomith Iarchi, quod ex puella viro non-
dum matura , Deo sic volente , proereatus sit. Ad EMehiam quod attinet, iam natum fuisse cum hςe agerentur fatetur R. Selom Oh,& ratio ipsa probat: unde res ad Isaiae filium redit, quem dc nos hie quoque, sed de Christum praeterea, eum Bemldbar Rabba agnoscimus. Λ a noscunt Christum 6c Thalinudi
stae in istis octavi capitis hir Et expecta.
bo Dominum qui abscondit faciem suam a Zo mo Iacob , ef praestolaboν eum . Tralatilia autem inter illos opinio est, designari Christum hae noni capitis Iin sententia , cujus initium illud est: Parvulus natus es nobis , ω filius datus est nobis . Disertis id apud Thar mugistam verbis hoc loco conceptum
barim Rabba & in Echa Rabbathi. si e .
Expositione magna Threnorum. Mem rara
bile Ac illud est , quod adnotarunt Thalmu- distae in libro Sanhedrin, dc R. Selom oh Iarchi ad has voces septimi versus ejusdem ca pilis : Iem1rba am θνa , ad multiplicandum imperium, cum quς rerent, quare in med io di.ctionis hujus lemirba contra Hebraicae Scripturae leges reperiatur mem seduma , Me malausum ; nempe latere illie occultum quippiam, cui venturi Messiae pr dictionem ineia se mei liri a sse verant. Et tamen in eodem libro Sanhedrin Ezechiae tribuitur tota hec praedictio , quod di ab Hebraeis vulgo ereditum queruntur Hieronymus , dc Cyrillus tm ; nee ulla in Doctor ibus istis incessit
religio, ipsi haec accommodandi : Et voca-bItur nomen ejus , admirabilis, confitiarius, Deus fortis, pateν sempiter nas, princeps ρα- eis . Hos refellit Hieronymus, ac de parvulo insante recens nato agi vult , cum novem aut decem annos natus esset EZechias, tum
eum regnum capessivit Achazus pater, qui sexdecim regnavit annos, annis vero viginti quinque majorem EZechiam reliquit haeredem. Nos rationem non probamus Hieronymi , ad infantem haec reserentis , quae ad unum Christum spectare e redimus Factum
tamen optime est , quod octo haec nomina ad unam eamdemque personam reserenda esse docent, ut inde retundi possit R. Salomonis Iarchi vecordia, qui quantum Christiana fides hoc testimonio nitatur recte intelligens, eommentitia illud interpretatione corrum. pere
410쪽
pere tenta vit; ae si priora sex nomina Dei
ellent, posteriora duo Erechiae, totusque locus se esset sumendus I Et Deus admira ιιlis , consiliarius , Deus fortis, Pater aeter nus, vocavit nomen Ezechiae, Principem ρacis . Qua explicatione divertos casus nominibus affingit ad libitum , alios nominandi, alios accusandi quorum tamen In Hebraico exemplari nulla apparet distinctio. Uerum
aliter senserunt Chaldaeus Paraphrastes , α Maimonides ta , & alii qui uni Messiae nomina haec omnia aptarunt. In eo denique a quod proposuimus , unum eumdemque Pue. rum toto hoc trium capitum vaticinio deno
tari , adstipulatorem habemus R. David emΚim chir quamquam in eo dissentit a nobis, quod Ezechiam illic exprimi docet, nos fi . Iium Isaiae typum Chrilli gerere censemus , di a stentientes habemus Eusebium si in Basilium , Hieronymum, Cyri lium, Theodoretum,& Procopium se .
Inter Ueteris Testamenti vaticinationes, quae Messiae adventum protendunt, celebra tissima ea est , quae undecimo, di duodecimo Isaiae extat capitibus , magnoque consensu a
Chri illanis, & Iudaeis Christo accommoda.tur i Et egredieιNν viva de radita I esse , erses de radice ejus ascendet M: haec humanam edus naturam declarant . Eι requiescet
super eum stiritus DominI se r hae e ipsius divinitatem significant . Indicabit in justitia
pauperes , or arguet aequitate stro mansuetis terrae 4 2 stercutiet terram virga oris sui, erήρrritu labrorum μονώ interficiet i jum hi, is impositum Christo munus eκplicatur. H. ibuabra lupus eum agno 2 pardus cum hae δε accubabit st) , & reliqua futurae per or bem Pacis praenuntia, administrationis Christi essectionem de monitrant In die illa radix
I esse,qui sat in signum populorum, ipsum gen
tes deprecabuntur h)ihaec ejus auctoritatem, & potellatem notant: ista vero honores illi post mortem exhibItos: Et erit sepulcrum ejus gloriosum ti . Quas ob res sequenti capiten ratias Deo agit Propheta : Ecce, inquit , Deus salvator meus , fiducialiter agam , et non timebo . quia fortitudo mea . o laus mea Dominus, er factus es mibi in salutem: hau .rictis aquas in gaudio de fontibus salvato Fit . Quae in se eventnm habuisse Christus
ostendebat, eum clamaret si si euis suit,
veniat ad me, er bibat: qui credit in me , Hur dieit Icν tura, fumin.r ae ventre ejus fluaue aquae vivae . Rullum imi : Iui biberit ea aqua,quam ego dabo eι,non stiet fu oeternum;
sed aqua , quam ego dabo ei , fiet in eo fons
aquae satientis in vitam aeternam . Cua
Christianis itaque fatentur Iudaei,floridum illum stolonem , de radice Iesse proditurum, eum esse Christum. Id ai everat Ionathan , asseueram & passim Thalmud istae. ι dem trais di tui ila in Midrasth Thehillim , & in Bere. sith Ket anna,& apud R. Salomonem Iarchi,& R. Maimoniden . Proprium quoque id esse Messiae, ut super eum requiescat Spiritus Domini , docetur in ultimo capite Thalmudiei libri Sanhedrin,& in Bere sit utraque, Rabba,& Κ et anna; idque auctore Isaia, non hoe s lum quem tractamus loco, sed & q adragesi inmo secundo capite in e Dedi υινirum meum super eum: dc sexagesimo primo co): υινι-
tus Domι ni super me, eo quod unxerst Domi nus me . De c.hristo etiam dictum esse a Frismat Betesith Rabba, Non secandum υ onem oeularum judicabit , neque secundum audι- tum arguet ρ . Sequens comma Christo ad. dicitur apud Paulum in altera ad Thessalonicentes sq): Tunc revelabitu ν ilia iniquus , quem Dominus Iesus interficiet Dirita eris sal. Iniquus ille , Antichristus eiii qua in opinione Iudaeorum Magistrorum pleriq, su runt : alii Gog, ct Magog hie notari volunt. Sed parvi id refert, crini et modo, quod ve rum est Iud sos itidem ut Christianos Messiae Iocum sune tribuere . Sic Beresith utraque. Major,& Minor,sic Midrasch Thehillim,&Midia sch Ruth. Subnexa aureae velut statis, & animalium omnium concordiae descriptione Chrilli regnum adumbratur, quod 3Tiupra praedicat lia ias r : Et confabunt xl Hos suos in vomeres, o lanceas suas in salinees: non levabit gens contra gentem gladium, non exercebuntuν ultra ad praelium. Aliquorum autem Iudaici seimenti , & nonnullorum quoque Christianorum, qui Hieronymi aevo Iuda ieiudeliri is laborabant, tantus suit stupor , ut haec nude sumenda putarent, quorum vanitatem Hieronymus is , & deinde doctissimus Maimonides st) exagitarunt. Λllegorice quoque eadem interpretatus est