Medicina practica - liber secundus

171쪽

i is Lib. II. Part. I. Cap. XXV.

tetrab. q. ferm. p. cap. s. Videre est: in specie tamen a non nullis struma pro tumore in gutture accipitur , de quo a

gere huius loci est : de reliquis huius generis strumis de

morbis3 An bron. Verum cum tumorum horum natura & curatio. recte

Mocete explicari & tradi non possit, antequam haec quaestio ex- θ stru' pediatur, eam, quae alias postponenda esset, huic capiti R 'rum praemittere libet. Fecit autem huius corgrouersiae iam mentionem Ioh. Langius lib. i. epist. x s Vbi scribit, bronis, bis, chocelem , seu herniam gutturis longe di uersum a struma fuisse veteribus tumoris genus Uy scilicet, lib. s. cap. 18. strumam esse tumorem , in quo subter concretaei quaedam ex pure & sanguine quasi glandulae oriuntur: id quod in ceruice , alis , inguinibus,in lateribus & mammis: o-que accidat bronchocele vero fit pendulus circa guttura tumor a bocij,vetricosi poculi similitudine bocium appellatus,inter cute, & aspera isteriam in quo modo, caro pituitosa, modo humor aliquis melli aut pulti similis membranulis includitur, interdum etiam pili minutulis ossibus mixti reperiantur. Verum cum consuetudo sit dicendi magistra , parum referre putat bronchocelem & chaerades strumas quoque appellari. Uerum etsi forsan haec ita sese habeant, & strumae vocabulum pro tumore, in quo subter concreta quaedam ex pure & sanguine oriuntur sequi febres mouent . atque alio tumore , quam qui hodie hoc nomine appellantur,( strumae enim hodie notae febrem non excitanti & forsan pro apostemate aliquando scirrhoso acceperitim tamen de hoc etia adhuc, quaestio est,an strume hodie notae differat adrochocele Naula eo & hac de ire etia inter aut ores dii crepantia Ald enim bronchocelem sub stremis comprehemdunt, & bronchocelem statuunt esse strumam in gutture alij vero eos tractatione seiungunt de separant. Hieron

172쪽

Fabric. de oper. chirurg. hanc differentiam constituit , quo bronchocele sit tumor non in glandula aliqua, sed supra arteriam asperam obortus, struma vero in collo sit tumor in glandula aliqua ex iis , quae asperae arteriae adiacent , potissimum in iis, quae sub Iarynge statim hinc inde ad asperae arteriae latera ponuntur, atque ita bronchocelem sumit pro abscessu aliquo penitiori membranae incluso ad epi G id est, asperam arteriam enato , strumas vero sumit pro glandularum in collo tumoribus. Idem

statuit etiam Franciscus Peccettius, qui lib. I. chirurgiae c. 13. strumas glandularum tumores esse scribit bronchocelem vero tumorem seu abscessum magnum, mollem &rotundum inter cutem & asperam arteriam: Et ex Guidone scribit, si huiusmodi tumor in capite oriatur talpa riam seu talpam dici, in collo bocium , in testiculis he

niam ( carnosam scilicet o Distinguit etiam strumas , &bronchocelam Platerus, etsi alio modo, ut postea dicetur. Vt ergo, qu* utriusque sit natura , videamus seorsim de utroque affectu dicemus. De Stramis in gutture. Strumae ergo in gutture sunt tumores in glanduliS,quae sis uisis asperae arteriae adiacent, ort1 e pituita lenta & crassa , adi ta ut liqvhndo etiam peculiari carne geniti, peculini membra' iuro.na conclusi. Hippocrates in Coacis lib. r. terane feci. hor. E. ex Hystinct. Holliri , ab anno I . ad cet. strumas fieri docet ; ab ea vero aetate ad annos tres & sexaginta strumas fieri ne gat. Quod procul dubio verum est, ubi ab interno humorum vitio strumae fiunt ; cum ea aetate materia amplius deesse videatur. Interim non videtur impossibile , etiam

post gr. . annum strumas fieri posse ab aquarum vitiosarum potu, quod illis accidit , qui ad Alpinos populos veniunt. Tumores enim hi quibusdam locis endem ij sunt, scribitque Hieron. Fabricius ab Aquapendente, tales tumores frequentes esse in quadam Bergo mensis agri parte, ubi cum viri tum mulieres fere omnes anterius in collo gestant

173쪽

tri Lib. II. Part. I. Cap. XXV.

gestant tumores magnoS, molles, mobiles & pendulo,,

doloris expertes. Idem morbus & Allobrogibus & Alpi nis, ac Charinthiae &Styriae Alpinae inhabitatoribus, ae Hispaniae quibusdam locis familiaris est. Tumores hi, ut diximus, & strumae & strophulae di

cuntur. Platerus tamen inter eos talem facit differentiam, re strumas illos tumores in gutture appellat, qui sunt magni & penduli,& saepe cum gutturi profunde incumbunt,

rauces ne vel dyspnaeam aliquam essicivisserophulas vero eos saltem tumores,cum una simplex glandula vel ex duabus , tribusque nonnunquam instar uuae complicata prominet, appellat. Nam etiam serophis, seu porcis tumores hi saltem prominent , non dependent.

Caussae.

Oriuntur autem strumae hae imprimis ex humore crasso& lento, quem vulgo pituitosum esse statuunt, cui interis dum etiam melancholicus admiscetur. Platerus tamen nosine caussa hic monet, non satis recte vulgo statui, ex sola pituita, aut melancholia hos glandularum tumores deduci.Ex his enim si strumae & eiusmodi tumores alij ortum haberent, non tam diuturni essent,sed putredini & corruptioni obnoxij,& in pus mutarentur,ut alij ex humoribus simpliciter excrementitiis orti tumores. Ipse vero e succo nutriente hos tumores oriri statuit. Cum enim glandulae, quam alite carnes crassiore succo nutriantur, si is quant, tale,& qualitate moderatus sit, eas in suo naturali statu conseruat, si vero qualitate & imprimis quantitate excedat,tumores varij excitantur. Etenim si aliquid humorum plane excrementitiorum admisceatur, tumores eiusmodi citius in abscessum abeunt. Si vero succus ille nutriens solus sit,sed copiosior,quam ut parti omnis apponi possit, in eiusmodi tumores degenerat Naturaliter enim talis hummoris non plus in corpore generari debet, quam ut partimbus illis nutriendis sufficiat. Si vero plus eius generetur:

talium tumorum cauta est. Natura enim ut vitiosos hummores alios ad alias partes protrudit,ut in scabie, erysipe late,bubonibus, arthritide videre estuta etiam quod in aestimento est ignobilius, non partibus nobilibus apponin

174쪽

sed glandulis, unguibus , capillis. Quapropter etiam si talis ignobilis, feculenti,& crassi alimenti plus generetur,

natura recte agens ad illas partes,cum quibus conuenientiam habet,glandulas scilicet protrudit, ex quo proinde

etiam carnem,aut carni quid simile generare tentat.Vnde etiam Autor definitionum Medicarum strumas dicit carnem siccam,& Aetius ex Leonida carnem subalbescentem facile augescentem. Et quidem peculiari membranae strumae includuntur, quae & ipsa a facultate formatrice, quae omnibus partibus viventibus insita & nunquam otiosa est producitur. Dum enim ab affluente humore superfluo membrana distenditur, & forsan etiam rumpitur, natura nouae quasi membranae texturam aggreditur.

Haterus his caussis addit etiam semen & facultatem formatricem in utero,& scrophulas has bi sunt alicui loco familiariores, a parentibus in liberos propagari potius , quam cibi vel potus alicuius peculiari caussia euenire,statuit. Quod ut non raro verum esse existimamus; ita potum & caussas ante propositas reliciendas non cens mus: cum obseruatum sit, eos,qui sani in talia loca pe

uenerunt, si aliquandiu ibi degant, strumas tales contra

here.

Habet autem humor ille ortum e cibis crudis & crasesis, unde etiam aetati puerili,quae talas humores cumulat, malum h'c familiare esse ex Hippocrate modo dictum est, imprimis ex potu aquarum crudarum & niualiumrQua de caussa,qui Carinthiam & Styriam,& alia ibi loca Alpes versus incolunt, plerique bronchocele laborant. Langius equidem lib. r. vij. 3. O lib. g. epist. q. qui e loci videatur, in hydrargyrum,seu aquas ex montibuS metallorum feracibus scaturientes, & Mercurium in se continentes caussam huius rei refert. Et omnino negandum non est argentum vivum peculiari modo pituitam ad fauces & gladulas ibi protrudere,ita ut etiam extra inunctus saliuationem excitet & detium vacillationem pariat:Quia tamen in Hungaria & Transsylvania, atque alibi etiam in magna copia Mercurius prouenit,ubi tame morbus ille e Pidemius est:malo simpliciter ex aquar. crudaru,& ex niue

175쪽

rgo Lib. II. Paret. I. Cap. X X V

liquescente resolutarum potu id fieri, quas Hippocrat

Asti m nominat.

Signa Diagnostica. Signa. Affectus ipse per se patet. Apparet enim tumor rotundus , pendulus, propriae membranae inclusus, qui pro pterea ad tactum mobilis est, & a cute separari potest.

Prognostica. Progno- T. Strumae hae ut omnes difficulter curantur, in pueris

mca. tamen facilius curantur, quam in adultis. i. Liberae ac nulli vasi implicatae stxumae curantur E-cilius , quam quae vasi implicatae sunt. s. Excisione sine periculo vix curantur, propter ne uos recurrentes eo loci latentes, qui si laeduntur, vox perit : quod cuidam accidisse refert Galenus, a. de lac. asse. s. qui cum strumas in profundo in collo incumbentes exscinderet, & inter secandum quoddam vas non specillo secaret, sed unguibus euelleret, imprudens ob iue norantiam simul neruos recurrentes distraxit, atque hoc pacto puerum liberauita strumis, sed mutum reddidit. Ideoque strumae,quae in anteriore colli parte sunt,periculosiores sunt, quam quae in posteriore. . Nisi folliculus radicitus exscindatur, malum Teue

ii solet. - Curatio.

ratio. Materia tumoris caussa tollenda est, & si quae materia affluat, ea etiam euacuanda. Quod fit; dum vel insensebiliter absumitur ac discutitur, vel in pus mutatur, vel exscinditur. Primo ergo , si adhuc vitiosi humores, praecipue pitui

tosi, qui caussae antecedentis rationem habeant,in corpoetre abundent, ij tollendi, & corpus conuenienter euamcuandum , cum per uniuersalia, tum per ea quae caput

purgant. Deinde corpore evacuato ea medicamenta exhibenda, quae materiam strumarum absumunt, absorbent & exficet

cant. In quo genere primo est radix scrophulariae , qu*nomen inde habere videtur , quod scrophulis medeatdri item radices urticae mortua , filipendulae, gladioli. Lasset datur

176쪽

d tui & radix rusci,cuius effcaciam sibi quoque comper lim esse testatur Fallopius , si eius in puluerem redactae gyachma una singulis diebus cum vino assumatur. AEVel E. Ead. rusci S. g. iridis g. ix. Cum vino dulci vel mulsa iubeatur diebus o. plurimum etiam commendatur spongia, ac sequens medicamentum ut secretum in multis probatum com

mendatur.

. Spongiam nouam, crudam non lotam, quae calculisae nodulis sit refertissima. Infundatur tota in s. q. cereuiis, ita tamen, ut aliquandiu decoctum lassiciat. Coque eum cereuisia, ut absumatur quantitas duorum transue serum digit orum. De eo bibat aeger vesperi, cum cubi tum itur, haustum calide. Sin autem assumi illa potio praenausea nequit, addi possunt aromata pro libitu, aut radix

polypodij querni.

Arnoldus de Villa noua hunc pulverem laudat, utpote a quo omnes infra vigesimum quintum annum infallibili

ter curentur:

cineris Jongiae marina ct palea marina, ossis sepi UDperis laui ct nigri, Ungiberti, cinamomi, satu gemma, pyrethri , nucum cupressi, galliarum querco, rosar. an. S.ij. Fiat puluiS.

De quo aeger saepius de die & nocte in ore aliquid te neat, & paulatim deglutiat. Idem & cibis inspergi po

terit.

Idem & alios pulveres proponit. Valde etiam commendidatur hic pulvis. . Rad. aristoloch. rotundae,raphani, gratulae foeti .an. S. I fol.pi inestae,pilosesiae,ruriae maior Iri an. S. h. scrophulari , si pendulae , an. g. g. sem. anis 3. 1j. gingibem S turre his ut, fol. senae elect. an. 3.ij. sacch.albus. g. iiij. F. Pulvis, deqsso sumatur de singulis diebus cochlear unum cum Vino albo vel aqua genistae. Vel Lapidis sporeia liti sacgemmae S. h. salis tartari 3. j.Fiat Pulvis. Sumantur a quam ra vltima quotidie ex vino 3. s .vel P ij. Alius puluis con

tra strumas.

177쪽

ifi Lib. II. Part. I. Cap. XXV.

O albisComnium combust. an. g. g. Quibus cineribus admise

Ex pulveribus istis cum syrupo betonicae vel alio con ueniente fieri possunt etiam electuaria. Vel talis paretur

potio.

Rad. ferrum hulariae lipenduta, an. I. f. fol. agrimoniae, pilas imma'. m. i. floret helonicae, ror marini. . P . Coq. in vino albo vase clauso. Colatura dulcoretur saccharo, &addatur ae .cinamon. 3. g. pro duabus vel tribus d bus. Tertio topica Gurpanda, & primo quidem danda ope rasan materia tumoris caussa insensibiliter discuti& ab suini possit. Et adhibentur fere medicamenta,quae sciurhis applicari solent,& primo quidem emollientibus,incide, tibus & discutientibus utendum,& imprimis ea eligenda, quae strumis priuatim prodesse comperta sunt, ut scromularia &isimilia et atque ut corpus: mollius vel durius, tumor recentior,vel antiquior fuerit, ita fortiora,vel mutiora usurpanda. Vt 2 c. Ead.althaeae g. j. mucilag. sem. lini, fenigraeci,an. S. vj. pingued. gallis, humana,An.ἷ.j. migd. ivlc. f. croci S. g. cerae q.f. F. Vnguentum. Vel a . Rad. seraphulariae autumno es ct purgatae q.v. Contundantur curri s. q. butyri trecentis, inque fictile operculo clausum loco humido reponantur per dies II. Deinde lento igne calefiant & colentur. Linimento hoc strumae illiqantur. Ues: Folia cupressi. F. Pulvis. Pulpis hic vino conspergatur & in massam unam redigatur. Hoc medicamento strumam illines , & tertio die demum solues,tum locum exprimas,quem contractum in uenieS.Denuo medicamentum induces,atque iterum obli MFis per triduum, donec struma evanescat. Et talia . plurima passim a Galeno,Paulo, Celso, Rhase, Avicenna & aliis describuntur, quae omnia hic cumularo opus non est,praesertim cum plurimi diffidant huic cura tioni in antiquis si rumis. Quanquam enim Galenus & abjcurandas hoc modo strumas esse praecipiant, ac Valescsside Tarama in strumis unius anni talibus resoluenti M

178쪽

De Strum v. I 63 eum felici successu se usum esse scribat: tamen si sint antiquiores & perfectae ac membranis conclusae, hoc modo integra curatio vix sperari potest. Itaque ubi per emollientia & resoluentia tumor discu- supp-ti non potest,ad maturationem & suppurationem venien- ramii eum. Vt et .Rad. liorialhor. althaeae. iridig. Coqu. ad moblitiem

Deinde adiecta farina triticea & oleo dulci,vel Illiorum alborum, ac pinguedine anserina vel gallinacea fiat Cataplasma. Vel alia maturantia applicentur, quae passim nota sunt. Insistendum autem tamdiu usui suppurantium, neque locus ante aperiendus, donec tota materia intus conclusa in pus mutata fuerit. Vomica enim adhuc conclusa calor etiam conclusus manet,atque reliquum etiam materiae facilius in pus vertit. Quod si vomica citius aperiatur, cum humoribus etiam spiritus & calor effundituri, quo exspirante reliqua pars materiae postea tardius & cum dissicu tate suppuratur. Cui & hoc accidit, quod pars materiae suppurata facit,ut & reliquum facilius in pus mutetur. Vbi vero struma fuerit in pus mutata, aperienda est vel

medicamento,uel ferro aut cauterio. Aperta vomica pus euacuandum, deinde sinus expurgandus unguento Apostolorum,medicamento de apio, vel simili, hinc sinus ca ne implendus & cicatrice claudendus. Imprimis vero hoc unguentum ad strumas suppuratas & apertas commen

datur.

et . mei laurini g. i. cerussae puluerifatae S cum aqua vitae lauigatae itidem S.j. aluminis rachae g. g. salis communis 3 .F.Vnguentum. Vel applicetur Emplastrum diachylu compositum. Vel Ead. i idis g. iij. Coq. in aceti O me is

l. vj.Contundantur minutim & addantur terebinthinae, e-guenti dialthaeae an .a .iij. puli .cumini, fanigraeci, an. g j. cerae.

q. f. Fiat Emplastrum. Vel 2 . Galbani, bdemq. an. g, j. amm

179쪽

ig . II. I. Cap. XXV.

maenieli. Illi or. alsori cera, Tn.q.f. F. Emplastrum, quod p renter resoluit. Vel m. brioniae , c claminis, cuc , inem agrestis , irem , pn. g. ij. Co v. in Vino albo & te

rantur.

Deinde adde ammoniaci aceto dissoluti, , opopana eis in oleo sesamino dissoluti, ana g. i. stercoris colulabiti caprini,an. g.j. g. ladani, liraci calamitae,an. g. g. picis vagatim

q. f.F. Emplastrum. Vel U. Empla in de meliloto g. j. bdelli, itera scillitico dissoluti 3 ij. castorei pinguis 3. j. f. puluiradic

Samo, Quod si nec hoc modo curatio sperari potest,extrahe est struma:quod quidem fit primo sectione, quae quomodo

peragenda sit, in Instat. lib. seart.I. sect.2.6 i s. dictum. Dptica, Quod si aeger ferrum non admittat,alius modus superest strumas tollendi per medicamenta,seu caustica & co rodentia,seu septica & putrefacientia. Hac autem in re diligenter obseruandu , ne partes vicinae a medicamentis his laedantur & inflammentur. Ideo muniendae sunt v guento refrigerante Galent,rosato Mesue,& similibus.Pe scitur autem haec res duobus modis. Alii scarificationem praemittunt,& strumam in minutissma scarificant, deinde inspergunt puluerem paratum ex morsis diaboli siccat. a umbra g. j.arseniet rubri,vitrioli, lithargyri, auri pigmenti,an. S. J. Pulveri impone emplastrum diachylum , quod post E . horas demum deme & vide , an struma sit castigata. Nisi fueriti aufer scalpello cutem mortuam, denuoque ii spergere puluerem,& emplastrum imponito. Post et .horas castigatae scrophulae illinatur locus butyro & vitello oui mixtis in formam linimenti. Et ita singulis et . horis linimentum mutabis, donec caro mortua deciderit. Alij sine scarificatione mox medicamenti caustica Pseptica adhibent: alij tamen alia. Fallopius in corpori'bus rust icis utitur troschiscis de minio , quos describit Iohan, de Vigo, lib. 8. eap. 13. ubi & similia medicamenta plura reperiuntur , pro quibus ille, ut mitiores hos sub

stituit. -

g. Auripigmenti, arctoi ι statim, an. q. f. Misce cum

180쪽

De Stramis. Id

hasta ex sarina triticea, & F. trochisci. Pro quibus etiam

in apertam vomicam hoc medicamentum imponit. Arsenici rubii , sandaracha Graecorum , an. S. h. ahuss

eiae suillae q. f. M. fiat unguentum. Et plurimi quide m censent, arsenicum hac ih re primatum obtinere. Ve rum cautione opus est, & non temere admouendum. Nam supra modum vehemens ac via

tulentum est,febres excitat,& plurima alia praua sympto mata inducit, & in iminima etiam quantitate multa praestat. Ideoque ulla ra quantitatem dimidij grani triticei non adhibe ndum,& quidem in corpore robusto, & lo co a membris, nobilibus remotiore. In corporibus v tb mollioribu s & iuxta membra nobilia minor quanti rus adhu c adhibenda, semperque praestat minimam quan titatem vn a vice applicare, & postea idem medicamen tum , si opus sit, repetere, quam nimia quantitate aegrunt laedere. Et cum per dies tres duret operatio eius, eo tempor e aeger semper ut febricitans aliquis regendus, tacontra malignitatem muniendus. Itaque cum non sine periculo arteriae applicetur , praestat lapide caustico, quo fonticuli a pplicari solent quemque in Instit. lib6.c .vitis descripsim uS, Vti.

Quand o glandula iani corrupta & absumta puerit.

crusta ind ueta a sana parte remouenda butyro loto cum farina triti cea & axungia suilla. Crusta demta si quid adhuc vitio si reliquum fuerit,illud etiam per raedicamen ta ermenti a , ut unguentum Agrippae & similia, tolle dum, & tandem ulcus,vt fieri sint, sanandum. Est tamen adhuc alius modus strumas sanandi, quae ab exili radice pendent. Vias enim serico filo , aut setis equi nis versus radicem cwnstringere licet, & quidem in dies arctius, donec resiccatae fuerint,& sponte deciderint Potest etiam medicamento exsiccante actio vinculi prom veri & adiuuari, Tandem de curatione strumarum non praetereundum, vulgo ferri, Reges Galliae solo attactu sanadi strumas vim habere. De quo etsi alij aliter sentiant, & alij in imagi- tionem, Gij in aeris mutationem & motum corporis

stat strum um a

Contam