Medicina practica - liber secundus

211쪽

i 36 Lib. II. Part. II.. p. III.

aut ad sedes thoracis inferiores, & in longum exeunt, seu in fistulam abeunt, ut materia evacuari queat,item abscessus ad crura omnes utiles sunt: optimi vero sunt,qui fiunt signis coctionis in sputo apparentibus. Criticae enim ex pullionis huiusmodi abscessiis soboles sunt. Hippocrates,

xi . Grauedines& sternutamenta per omnes morbos, qui in pulmone sunt,praeuenire & superuenire malum est. Hippocrates,et. n. v. Etsi enim, Vt GalenuS,in comment. docet,per se grauedines peripneumonicis non ossiciunt, cum humor inde ad pulmonem non descendat: per accladens tamen dupliciter malae sunt, ut signum scilicet & ut caussa. Vrsignum, quia monstrant adeo magnam esse put . monum affectionem,ut capiti etiam communicetur,idque repleat; ut caussa,quia sternutatio,quae grauedinem comi- ltatur, thoracem concutit, pulmonemque instammatum l

χτ. Peripneumonia, ut ex dictis patet, quinque modis finitur. i. Coctione & sputi exscreatione, qui modus tutissimus est. t. Crisi, qua derivatio & euacuatio fit materiae per harmorrhagiam narium,fluxum mensium,haemorrhoides, sudores, aluum, urinam. 3. Abscessu post aures,ves in cruribus. g. suppuratione, ex qua empyema fit, aut phthisis. Et quidem post suppurationem rupto apostemate dno modi ad salutem, duo ad mortem tendunt. Si nimirum pus per sputum vel urinam , vel aluum excedinatur, aeger conualescit s ad mortem fertur suppuratio, si . propter c iam puris aeger vel suffocetur, vel phthisis exulcerato pulmone sequatur. s. Morte, aegro per sputi

suppressionem strangulato. Nam ubi spirandi dissicultas dest magna, ut aegri fere suffocari videantur,febrisque est vehemens,& sputi nihil vel parum reiicitur, viresque sua; debiles, lethalis morbus est.

Indicationes S curatio. Cum peripneumonia sit inflammatio, etiam aliarum in IAA . flammationum modo indicat, ut materia , quae ad pubiuis, S monem fertur , auertatur, quae affluxit, evacuetur,Vt poet

u alib. stea de pleuritide pluribus dicetur. Est enim eadem semperi

212쪽

De Pulmonis inflammatione.

peripneumoniae, quae pleurititis , curandae ratio. Curatio autem peripneumoniae omnino maturanda est,

ob summum periculum, & in id omni studio incumbenisdum,ut materia resoluatur & discutiatur, ac materiae sup puratio praecaueatur. Aut si id fieri nequeat, ut sputum pus quam citissime educantur , ne pulmonem corrum pant. Itaque si vires & alia permittant, vena basilica eiusderii lateris,in qua inflammatio percipitur,aut utriusque,si pul mo secudum utramque partem inflammitus sit, aperiatur, Sanguinis enim missione venis eximanitis sanguis non se sum affuens ad vacuum implendum introcedit,sed etiam ille, i iam in parte affecta est, succedit. Evacuetur autem sanguis ea copia, quam sanguinis plenitudo inducat ac vires permittunt, & liberalius quidem,ob subitum, quod morbus minatur , periculum. J Vires tamen nullo modo liberaliore sanguinis missione deiiciendae sunt , cum in hoc praecipue morbo, ob maximam respirationis angustiam, ex virium debilitate non mediocre periculum immineat. Praestat potius, si vires id ferunt, velisiectionem in altero brachio repetere. Et si peripneumonia sit sangui nea, copiosius sanguis educatur; si biliosa parcius ; si pituitosa,adhuc parcius. Si vero peripneumonia alteri morbo, qui iani aliquandiu durauit,succedat ,& vena iam antea aegro aperta sit, videndum, id vires ferant. Si enim vires ferunt, sanguis moderate adhuc euacuari posest. Si vero metuendum sit ne venaesectione vires deliciantur, brachiis & thoraci eu curbitulas scarificatas applicare licebit, quae a profundo thoracis ad cutem & partes externas sanguinem trahunt. Primo tamen brachiorum musculis adhiberi cu curbitulas utile est , ut aliqco modo sanguis evacue tur , & a pulmonibus auertatur, postea & scapulis vespectori , si id carnosum sit. Etsi enim Iocus vicinus esse Videatur: tamen a pulmonibus aliquatenus distat, P ab interioribus ad exteriora trahitur. Et cum adhibetitur cucurbitulae , tum vel antea venaesectio praemissa est . vel viues ob debilitatem venaesectionem non se ri 3 runt,

213쪽

is 8 Lib. II. Pari. II. Cap. III.

runt. Ideoque non tanta plethora dum adesse potest, ob quam attractio ad partem affectam metuenda sit. Quem in finem & ligaturae,frietiones ac cucurbitulae sine scarifi catione extremis adhibendae. In eundem etiam finem & clysteres infundere decet, &medicamentis aluum mouentibus primis diebus & mat, riae impetum a pectore avertere, & humores vitiosos , si

turgeant, a c. in corpore abundent, euacuare. Cavendum

tamen,ne fortioribus medicamentis humores ninium agia tentur , febris incendatur, viresque deiiciantur: sed susficiunt mitiora, quae alias pectori amica sunt s ut brupus rosarum solui. violar. solui. de cassia cum manna, dia- prun. simplex, quibus tamen rhabarbar. agaric. & similia benigniora purgantia addere licet. Vt rum. Decocti pectoral. I.iij. in iis dissolve, manna ij. vel g. j. f. Colat. adde

Hia peractis omni studio laborandum, ut materia per sputum e pectore eiiciatur, quod iis medicamentis fit, quae postea de pleuritide proponentur. Valentiora tamen illa sint hic, & eorum usus frequentior. Vtilia hic sunt, earicae cum spopo coctae , b omel. in quo ssopus, scabiosa, pulmonaria, saluta, radix iridis O similia sint decocta, item

se mel. Pro humoris tamen peccantis ratione delectu quodam medicamentorum opus est. Si enim materia sit calidior, usurpentur violae,iuiubaedem. frigid. iori hordei,rad.althaemorum violaniuiubinis. In frigidiore materia 'conueniunt si qua mulsa, hyssopo, capillis Velleri , friganum, O mel in utraque caussa hic locum habet. U. Rad. g DGih g. g. capiti. Veneris, Ossop. an. m. s. scabios flor. papau. errat. an.p.isiuiubar. sebesten, an. N. Io, ficus N. iv. sem. mala. melon. an. 3aj. passular. g. i. Coquiissa . sussic. Colati dulcoretur saccharo cando. Vel 2 sem.

neris, endiu. papau. errasim an. g. iij. F. Emulsio , quae dubcoretur saccharo cando,vel tulepo violatum. Vel. F.ure

214쪽

De Palmonis inflammatione. yyy

si validioribus expectorantibus & incidentibus opustaquando scilicet sputum crudum & tenax est, oum et te loch de caulibus, tulsilagine,prasito uti licet. Topica quoque eadem fere, quae in pleuritide, conueniunt, quae scilicet feruorem pectoris ac pulmonis nonnihil lenire ac mollire & digerere ac discutere possunt, sed omnia calide applicata. Fortiora tamen hic requiruntur& qtiae ad inter ora penetrent. Eam ad rem etiam forma medicamenti aliquid facit. Nam profundius penetrat vis ceroti & emplastri, quam unguenti. Cerotum tale fieri

potest.2 . Butari recent. adip. anser. an. S. ij. ol. rutac. amn l. Alc. amar. an. ga 3.puis. md. Florent.bisopi, marrub. an. h. Cerae q. s. F. Cerotum.

Aut omissa icera eadem excipiantur terebinthina uota cum aceto forti , & emplastrum conficiatur. In peripneumonia biliosa parentu3 fomenta ex av. violar cum modico aceti. Inunctiones fiat ex ol.viol.chammaemes. amygdal. dulc. & similibus.

Diaeta quoque eadem sere est, quae in pIeuritide. Cibi

non sint falsi, neque acres,neque austeri, neque aluum adstringentes, sed potius extenuantes Hinc commendatur ptisana cum melle. Plerique etiam dulcia commendant, de quo postea, qttaestione x.dicetur.

Postquam vero cessante defluxione sputum laudabileiam apparere incipit, iuscula pinguia, monente Celso, exhibere conuenit. Laudatur etiam decoctum hordei vel simplex, vel cum passulis & glycyrrh. hydromeli, in quo sol. hyssopi cocta sint, vel oxymel dilutius, vel hydrosa

char. s. ex aqua pura . Aut tale. Aquae purae BD. N. sacch. cand. glyc rabim .im .anisi g, j. cinamomi 3. f. Co . ad tertiae partis consumpt. Comlat.adde tulepi viol. g.h. Omnis autem potus paulatim sumatur,nec frigidus sit. Abstineat teger ab omni motu,praesertim sermone multo.& vocis intentione & clamore.

Reliqua ex doctrina de pleuritide patebunt.

215쪽

An in

per neu monia

roo Lib. II. Part. II. Cap. III.

Q AE s T I o II. An in peroneumonia haemarrbigia narium utilis sit pEtsi Aetius, tetraab. 2.se . .c. 66. scribat ; si ad Ialutem perueniat morbus, haemorrhagia narium copiosa solui . tamen Galenus , 3. de cris. cap. 3. scribit contingere in terdum , ut per sanguinem fluentem e naribus pleuritis soluatur ; non tamen lethargus aut peripneumonia fluxum sanguinis amant. Praesupposuit proculdubio hie Galenus peripneumoniam, ut & lethargum simpliciter a sanguine pituitoso fieri ; cum tamen, ut supra dictium; peripneumonia a sanguine,& tape etiam bilioso,fieri possit, haemorrhogia narium tum utilis est. e a s T I o III.

An dulcia id peripneumonia conueniantpHippocrates, x. de morb. in peripneumoniae curatione primis diebus dulces sorbitiones exhiberi iubet, ut, quod pulmonibus inhaeret, eluatur. Et alias etiam dulcia pectori amica sunt. Verum alij dulcia improbant, utpote quae calida & facile bilescentia febrem augent, & ad idicoris ac lienis inflammationem nocent. Et cum Hippocrates , ubi de pleuritidis curatione agit, acidas potiones exhibeat, quo sputum facilius proueniat, eadem quoque peripneumoniae competere videntur, cum eadem fere sit cura pleuritidis N peripneumoniae. Uerum enim vero sciendum ; dulcia non unius esse generis et alia enim sunt calidiora,alia potius temperata imo nonnulla aquosa, e quibus posteriora non facile nocere possunt. Et quae sunt calidiora , non per se & sola,sed iis, quae impediant , ne tacite bilescant, diluta exhibentur. Et quamuis dulcia magis epar offendere possunt, quam putet monem,cum ad epax integra & parum mutista peruenian ad pulmonem vero exigua eorum portio proxime pertinet gat,tutius omnino est, dulcia minus calida eligere, & aliti permista exhibere Et si humores,qui in pulmone contine tur , cra1oxes sint, acidis admixtis vis incide di & extemnuandi

216쪽

.uadi intendi potest.Vnde Oxymel medicamelis thoracis affectibus conuenientibus admixtum ad viscidorum exspuitionem accommodatissimum est remedium, s. de rari

Arteriarum angustia. S P ERAE arteriae, quae per pulmonem dispergum tur, cum & aerem, qui inspirando attrahitur, a mittere&fuliginibus exitum praebere debeant , cauae ea de caussa factae sunt,nullumque humorem vel aliud qui quam in se continere debent. Quae naturalis earum constitutio si laedatur, morbum in cauitate seu angustia phtiunturis causeo

Fit autem haec angustia, vel ab obstructione, vel a mi

compressione, vel ab exsiccatione. Obstructionem efficiunt humores crassi in bronchiis pulmonis haerentes , siue ibi sint geniti ( quod tamen rhrius accidit, cum pulmones nutriantur sanguine tenui,&puro, e quo succus crassus facile colligi non potest siue a capite transmissi, ut & a venis & reliquo corpore. Idem praestat crudum tuberculum,vapor crassus,calculi & grandines in pulmonibus geniti,carunculae ite & vesiculae,ut &vermes in pulmone procreati. Saguis item,qui ex gutture, Desophago,ore,pulmone,thorace vulnerato eo effunditur, ut &pus post ruptum partium vicinarum abscessum in pulmonem illapsum , aut e thorace in pulmonem imbibitum Comprimendo asperas arterias angustiores reddunt ea dem fere caussae, si in arteriis Iaeuibus & vena arteriolapc substantia pulmonis consistant, asperasque rterias comprimant; humores nimirum crassi vel in pulmone ge- , vel per uvam arteriosam in eum effusi, crudum

217쪽

item tuberculum extra arteriaS asperas consistens , eas demque comprimens , calculi, vermes. Neque enim seni per quod de asthmate & catarrho suffocativo notandum)materia per asperam arteriam tantum in pulmones de

fluit , & bronchia pulmonis obstruit, sed saepe etiam petvenas in pulmones effunditur.

Idem accidit in hydrope pulmonis, in hydrope pectoris, in empyemate, quando humores seu in pulmone seu in thorace consistentes asperas arterias comprimunt, O in inflammationibus pulmonis , septi, transuersi, mediaias ini, in gibbositate & luxatione vertebrarum dorsi, in lienis , tumoribus , ventriculi, epatis. Tandem si asperae arteriae valide exsiccentur, angustiores redduntur, nec satis dilatari possunt ad aerem hauriendum. Quam siccitatem imprimis auras & vapores metallicos inducere posse , atque ideo Chymicis & aliis qui metalla tractant, familiarem esse, supra dictum. Ita trefert Heurnius de morbis pectoris, typographo cuidam adeo siccatos fuisse pulmones, Ut aridum pomumciretia

Signa diagnostua. SUM. Angustia bronchiorum pulmonis in ginere ex essectis cognoscitur, respirandi nimirum difficultate ; ut & plerum quo tussi.Pulmo Hippocrates, lib. E. de morbis, etiam pulmonis repleti v -- mentionem facit, eiusque symptomata describit hoc in dore i pulmo repleatur tu is , di cultas spirandi quae sit eroecta cernice, O anhelatio detinet, linguam exerit, pustuli velut ex lave rubentibus impletur, pruritus occupat, dolor a cuius pectus O scapulas vexat , neque sedere , neque recum

bere , neque stare otest , sed in mia ect viribus. Hic quarto fere die moritur, quem si superauerit, istes plerumque superesti, saepe tamen etiam septimo die periculum subit, quem si esset erit , conualescit. Verum inflammationem potius quan dam pulmonis & acutum malum, quam simplicem ob muctionem describere videtur. Caussas vero quod attinet, obstructio cognoscitur ex caussii ,quae praecesserunt , nimirum catarrhis N humori bus

218쪽

De asseriarum Arteriarum angussa. to

bus pituitosis e capite in pulmonem delapsis apostemate

aliquo partium vicinarum e quo rupto pus in pulmonem effunditur g empyemate & pure in thorage contento,pulistionis & thoracis substantiam penetrantibus, ut & partium vicinarum vulneribus, e quibus sanguis in thora cem effunditur. Respiratio est difficilis cum sonitu, quandoque etiam cessat, & remittit, ubi pituita excernitur.

Speciem materiae, id quod tussi elicitur , indicat. Si crudum tuberculum adsit , seu obstruendo , seu comprime do angustiam pariat, difficilis est respiratio & assidua,nec citra steriorem &strepitum, nec ulla anto sint destillatio, malum sensim gignitur, de aeger alias bene habens de di ficili respiratione conqueri incipit, quae in dies augetur , tussis, quae coniungitur, sicca est, adestque maxima pulsus inaequalitas. Si humores vitiosi in laeuibus arteriis, & pulmone haerentes comprimendo angustiam pariant, catarrhus abest,& vitiosorum humorum vel in epate, vel toto corpore

redundantium signa adfiint, respiratio est dissicilis, tussis abest, de quo postea dicetur. Calculos & grandines in pulmone cognoscere,dissicile est, & vix aliter cognosci possunt, nisi ex sputo praecedente & symptomatibus sequentibus. Si quis nimirum sputum crassum & viscidum valde exspuat, postea vero eiusmodi putum cesset, & respiratio absque sonitu diseficilior reddatur , suspicio est , materiam in calculos, vel

grandines conuersiam esse.

Vermes etiam non facile cognoscuntur, nisi ubi lusit reiiciuntur, & praecessit plerumque tussis diuturna , quae nullis remediis vinci potuit. Tumores pulmonum, diaphragmatis, mediastini, pus

in thorace e suis signis cognoscuntur. Si ex pulmonis & asperarum arteriarum exsiccatione proueniat, angustia cognoscitur ex defectu sputi, macie totius corroris , ac praecessit caussa , quae talem iccitatem in pulmonibus generare potuit. Prognostica. Ii, angustia asperarum arteriarum pulmonis nunc ti

219쪽

plus nunc minus periculi coniunctum habet, pro causa rum , a quibus illa, pendet, varietate. Quo enim caussa vehementior, & pertinacior est, eo etiam plus periculi est metuendum.Simul tamen respiciendum ad respirationein laesam, tussim , pulsum, & alias actiones laesas quae ima gnitudinem morbi determinant. Ergo si obstructio sit imultis crassis,crudis & viscidis humoribus,vel subito sus cationis periculum imminet, vel morbus diuturnus ex pectanduS. 1. Angustia, quae fit ex humore viscido & crasso, vel crudo tuberculo in laeuibus arteriis consistente,cum pulsus magna aequalitate, solet cordis palpitationem, respirandi dissicultatem, ac tandem suffocationem & mortem afferre, ut Antipatri Medici casus docui, de quo Galen.

. de Ioc. asseci. c. vlt.

g. Angustia vasorum pulmonis a siccitate plerumque incurabilis est, & tandem lenta morte hominem enecat. lReliqua ex iis , quae de aliis, pulmonum morbis dicentur.

patebunt. Indicationes.

In iram Materia, quae angustiae bronchiorum pulmonis caussa, ludet, seu obstruendo , seu comprimendo id praestet, tollenda;

quod fit si ma teria viscida attenuetur, detergatur, expectoretur. Crudum tuberculum attenuantibus & exsiccantibus absumatur. Grandines, calculi, vermes tussi eticiantur 3 partes tamen materiam ad pectus mittentes simul euacuandae & roborandae sunt. Siccitas pulmonis e

mendanda est, ut supra de intemperie sicca pulmonum dictum,

curatio angustiae Arteriarum pulmonis ab humore frigido ct crasso. . Curatis. Ut igitur materia crassa commode euacuari possit, prinsiterna. Praeparanda est incidentibus & detergentibus medicamentis , e capillo Veneris , hyssopo , prassio, pulegior radic. enulae, iridis & similibus , quae postea proponcn

turis

220쪽

De asserarum Arteriarum angustia. Eos

i gyrrh, an ficuum , N. vj. Coqu. in aqu. L ad remanentiam tertiae partis. Colaturae adde Syri Capist. Veneris,

A vssopo , an. g. j. o mel. scivit. g. f. M. pro duabus do-sibus, & potio haec bis, vel ter iteretur.

Praeparata materia evacuetur. E. g. in decocti supra secundo loco parati suff. quantitatem. agarici troch statijsem. cartham, S. vj. Ebulliant, ita aluum simul mouebit.

Vel 2 .Pil. de agam. B. h. Diereth, B, j. cochiar. b. Cum o mel. stasiit. F. pitulae xxiv. Nonnulli frequenter ad purgandum in obstructiones pectoris ab humore crasso utuntur trochiscis de violis , a Melae , cap. de asthmate , descriptis 3 quos tamen reprehendit Alexander Massarias, ea de caussa, quod non sit compositio satis artificiosa, nec diagrydium satis correctum. verum potest diagrydij loco sumi extrae .scammon . Possunt etiam sine scammonio hoc modo parari:

Mori violari Martiar. nou nimium exiccatorum. 3. iij.

t rbith. elici. 3. j. i. agarim 3. i. suceigbyreb. b. q. f. - η ,3. j. i. Cum brupo violarum. Fiant trochisci, quorum 3. h.vel iij. in decocto pectorali, vel liquore conueniente exhibeantur. Vinum medicatum tale fieri potest. Raae helen. ireos, an. f. turbith. eZecti , 3. ij. stabucarduiben. an.Rhinem. anisi, cinamomi, galangae , au. S. j. Affundatur Civi mensura ves f.

sumat aeger mane iusculum galli, & superbibat haustum vini Imprimis commendatur ius galli decrepiti purgans , in quo radix ireos & semen carthami coctum sit. Vel paretur hoc modo