Medicina practica - liber secundus

221쪽

1os Lib. II. Pan. II. Cap. IV.

C . G tam antiquum euisceratum , in ventre eius conatusa imponantur, sem. cartham. S. j. rad. postpod. 3. vj.pase lfular. S. j. f. 'uum , S. j-sem. adisi, radiculi, an. 3. q.usHei albi, g. g. turbitb. etere. 3. j. f. Tingiber. 3. h. Coqu. donec caro ab ossibus separetur. vel 2φ. Gallum decrepitum euisceratum , ventremque ius sequentibus reple. Passulari ficuum , an. g. j. Ret g yrrh. hssop. faturei thymi, an. g. g. sem. Duiculi 3. i. eartham. g. g. turbith. e. feci. 3. ij. agarici trochisc. g. f. oetiberis 3. j. Coq. in as

Decocti detur mane haustus, qui si non satis: aluum

moueat, addatur mannae aliquid.Quanquam autem purgantia talia humorem saltem in uniuerso corpore evacuare videntur: tamen hoc modo revellunt & humores ad pulmones tendentes retrahere possunt. Ideoque nec reuellentia & derivantia omittantur , ut vomitus, clysteres, & diuretica. Avicennas tamen fortia diuretica improbat, quod subtile extrahant relicto crassiore. Corpore toto euacuato, danda opera, ut continens seu proxima caussa e pulmone tollatur. Ideoque ad mat

riam crassam, & viscidam attenuandam, incidendam &detergendam adhibeantur, eapidus Veneris, udra in puleg. calamintha, scabiosa , rad. ireoripi ines. helantidem ausi, niculi, scilla, ammoniacum, millepedes vi sulphur, O hinc composita, I rup. capi . veneris , de hyssop. de pras', scabiose, o mel.f. compositi. Distit. extri ireos, helensi , spe . in rotisae diatreos s. ditar. Salomon. loch de caulibus, scissi

ticum.

Videndum tamen, ne nimia medicamentorum caliditate humores,exsiccentur, & magis crassi ac lenti reddantur. Ideoque utile est attenuantibus & incidentibus humectantia permiscere, Ut glycyrrhidam, passulas, carica iiuiubas, pineas,masium, althaeam.

222쪽

De asserarum Arteriarum angustia. EO T

h m. arnis cinam. an. 3. h. rad. heleni , S. g. Conscinden- conscindantur & coq. in ib.iij. aq. in vase duplici,Colatura dulcoretur faccb. albi, S. v. Fiat potio clara.

utile est & hic ius galli decrepiti, si in eo thoracica

medicamenta coquantur. Vtile est & oxymel, quod a Cratione, cons. T'. commendatur. . Herb. p. meronic. scabios marrub. origan. pulegii, earduihenedict. an. M. j. Rad. ireos, 3. D. Tingiber. 3. H. agar. ath. g. f. Infunde in aceti R. j. g. Aq. veronic. carduibed. an. m. f.

Stent in vase vitreo obturato loco calido per triduum, deinde ebulliant lento igne & colentur. V. Colaturae in j. g. mellis, st. S. Co . ad syriapi sormam , qui aromatigetur canamomo, calamo aromatico,

de quo sumat aeger mane cochlearia duo vel tria. Vel Glyyrrh. rasae g. . semctium contusi, foeniculi, an. 3. f. stiri mini R. vj. Stent in vase vitreo bene obturato. Macerentur dies duos. Postea, adde mesin ib. ij. ambraegr ea g. xij. moschivg. x. facch. alb. g. ij. solutionis pergar.3. i. Stent per dies x. quotidie agitando postea clarum separetur. Dosis S. f. cum S. q. lactis caprilli ieiuno sto

macho.

Valde etiam commendatur terebinthina, quae non solum pulmones abstergit, sed & epax, lienem, renes, simulque aluum citra noxam soluit: ut & oleum amygdalarum dulcium recens expressum ad vj. cum saccharo sumptum, quod puImones & pectus relaxat, & deterge do humores viscidos per aluum euacuat. Imprimis hic commendantur eclegmata, seu loch vulgo dicta, ut loch de caulibus, de prassio , de pino,passulatum, de hyssopo, de scylla, num & expertum, & quod ad asthma dicitur. Nonnulli diabutyrum commendant, hoc modo para

tum.

223쪽

ro8 Lib. II. Para. II. Cap. IV. I

Colaturae expressae adde butyri recentis aqua fontana diligenter loti, & non salsi S. iv. Iterum coquantur,& co

Ientur. Postea adde Arugdalar. amarari Near. mundatari

Contusar. an. 3. ij. Et omnia simul in mortario misceantur,addendo pauia latim Succi gbyrrh. f. pulm tragacanth. sem. urtic. h se Dp. ineos, thymi, satureiae, prassy an. g. Haemamov. Tingibe

damomi an. 3. f. ligni aloes , A. j. preison. vulpis g. h. M. Galenus in hine lib. s. de comp. med. f. l. Aliquot ex veterum scriptis medicamenta recenset, atque inter ea, &hoc: D. Succisia a reudae, mellis para. aequales ,Coq. lento

igne. Dosis 3. ij.ante & longe post cibum.Vel a curis mi ui s flores commodiores essent, fem. rutae Diaest . aristol.

absinthi abroton. ammoniac an. g. g. Terantur & fiant cum aceto trochisci magnitudine fabae, quorum mane & vesperi tres exhibeantur cum liquore conueniente. Cum internis medicamentis & externa coniungenda.Illinatur nimirum pectus Ol. amyredat. Dic. chamaemesianethino, tiliori albor. cheirino , additis mucilaginibus S pia-guedinibus emollientibus. Vtrum. OLamgdal. dulc. lilior. albori rutacei, an. S. m. a dip. g. m. anser. an. g. g. mucilag. sem. faenigraec.cum aquis scabios factae 3. vj. petita. rad. irras helenii, croci, an . b. j.cerae parum. F. linimentum Interea non omittantur diuersiones,& si a catarino

malum foueatur, omnia illa, quae supra de catarrho diximus, hic locum habent. Fonticuli etiam in brachiis execitari possunt ; quibus materia auertitur. Pectore expurgato danda opera, ut exsiccantibus, Rabsorbentibus reliquiae in pulmone absumantur. In quem usum medicamenta pleraque ad humorem crassum expe

ctorandum hactenus proposita adhiberi possunt. E quiet

224쪽

De aserarum Arteriarum an clia. a. oy

s m. 'nicul. an. 3. ij urtic. erucae, cartham. an. g. j. g. ob cum melle. Fiat syrupus. Cui sub finem adde croci, 3. f. Commendatur & syr pus de Nicotiana. Nicotianae siccae N. iij. capi . Veneris, scabiosae, an . M. j. hic seph marrub. calaminth. an. M. g. caracar. dac lori an N. x. 1 . angel. faenicul. an. g. f. sem. foenicu anisi,an. 3.iq. mulC. g. g. ireos, 3. x. Coqin inaqu. n. iv. & addito

melle & saccharo. Fiat syrupus. Est & efiicax decoctum ligni guaiaci , & sarsae parillae, si pectoralia addantur. Laudatur & ros Solis,si ei cum sem. botryos, Cycyrrh.& marruvij j. vini affundatur. Est & utilis aqua cinamomi.

In senibus & pimitoso ac frigido temperamento praemditis , eis caces sunt aquae pectorales dictae, quae humores crassos coquunt, eosque ac flatus dissipant, vires roborant, & sputum facilius reddunt.

optimi q. si Stent in infusione diebus i . postea desti

lentur.

Hoc loco de aquis pectoralibus eiusmodi monendum, Aqua etsi multa in iis sint, quae destillato vires suas commvns pectora cant: tamen multa etiam sunt, quae per alembicum non eleuantur, ut glycyrrhiga , amygdalae, pineae, ficus, passulae, & similia. Quare commodius esset, talia in spiritu vin vet aquis eiusmodi macerare,& liquorem istum pos ea aquae pectoralis loco ivsurpare. Vel F. Spir. Uini optimi, S. iv. aqv. cinamomi, T. fi U-g caba in. scabios. an. 3. iij. sacch. candi, g. ij. Misce.Vel

L. II. O h. sim.

225쪽

rro Lib. II. Part. II. Cap. IV. i

cuspide cultelli capi potest , detur vesperi in ovo sorbili vel oxymelite scillit. vel aqua scabiota. Pueris datur semen taniculi in lacte coctum Vel T. Florfulphur Q. , f. ben*oes A. i. rad. helenq, f.

Diata quem spirando aeger at frahit sit calidus, siccus,a, ab hu- tenuans & liber. Ideoque in conclaui , in quo aeger 'ermo om- satur , suffimigia parentur ex styrace , thure, myrrha,ben- sgido. Zoe , moscho , ambra. Vitetur aer Sigidus , humidus &

Cibus easdem qualitates habeat , ideoque condiatur hyssopo , thymo, taniculo , baccis iuniperi , cinamomo,& imprimis croco. Vtiles sunt passuta , amygdalae pineae, pistacia , . & imprimis commodum est ius galli decrepiti Icum thymo & croco Melliti quoque cibi non inutiles sui, si aeger alias eos ferat Vitentur vero adstriligentes & crassi succi , ut pisces , caro suilla , lac & similes. Potus sit vinum tenue & subdulce , vel melicratum aut mulsum,in quo thoracica medicamenta cocta sint. Possunt & cereui- ssiae medicatae fieri cum saluta, hyssopo, roremarino & se milibus. Vtilis est & potus ligni guaiaci. AEger sitim nos ferat, sed tapius , verum moderate bibat ; quia hume elatione opus est , ad eam,quae iam incisa & detersa est in

pulmone,materiam tum eiiciendam. Somnus sit noctur nus moderatus,capite & pectore nonnihil eleuato. ceratio an cliae arteriar. pulmodis a reliquis calissis

Caratio Si a spiritu aut fiatu crasso obstructa sunt vasa pulixio

226쪽

De Ouium Arteriarum angustia. m

nissis discutiendus & dissipandus est medicamentis flatus angustia discutientibus , quae alibi proponuntur , e quibus tho a- reliquis cica eligenda, vel haec iis admiscenda, & danda opera, ne cssum,

fatus iterum generentur.

Si tuberculum est caussa angustiae, danda opera, ut attenuantibus & exsiccantibus absumatur,qualem facultate aromata habere, Gal. I. de compos meae. fec.les, si e scrib. Sunt etiam utilia hic ammoniacum , sulphur, benZoe, theriaca , mithridat. sales chymici, & similia enumerata.

Si a grandine & calculo sit angustia , locum habent millepedes & aselli , si nimirum in olla comburantur,donec albescant & melle excipiantur. Potentius fit medic mentum, si adiiciatur semen milij Solis. Si a sanguin dextra venas essula proueniat angustia,fluxus sanguinis cohibendus , ut postea de curatione sputi sanguinis dicetur , qui vero in vasis pulmonis , praesertim asperis arteriis haeret, si concretus sit,per poscam, Oxymel, coagulum leporis , mumiam & similia ditatuendus , &per sputum ac tussim eiiciendus. Si a siccitate pulmonis proueniat angustia ac amygdaLdulc. & sem. melon. detur,syrupus de pomis,violis,borr.iuiubar,dactyli,ficus,passulae,lac & similia , ut supra de intemperie pulmonum sicca dictum.

De anguima lauium pulmonis arteriarum.

T s 1 modo, ubi de caussis angustiae asperarum pulmonis arteriarum dictum fuit,etiam laeuium arteria- srum eiusdem facta sit mentio et quia tamen hae etiam ob- hustrui & angustiores reddi possunt, ut asperas arterias non i. ga comprimant in specie,& peculiariter de laevium arteriam Fum. Tum in pulmone angustia aliquid dicendum est,imprimis cum haec tractatio doctrinae de asthmate non parum lucis

allatura sit,& affectus ipse cognitu necessarius sit, cum hominem tape subito in vitae periculum coniicere possit, tu ante nec de difficultate respirationis,nec de dolore MO et grauitate

227쪽

a. Ist. Id. II. Part. II. Cap. V. grauitate pectoris, nec de tussi conquestus sit. Cusu,

memorabile exemplum recenset Gal. . l.*.c.vli. Locum quia notatu dignus est, integrum adscribere libet. Ea,in quit, quae Antipatro medico accideruUt, Nemo est, qui nesciat otpote qui Medicam artem publice aprad Romanos professis est. Aghbat hic aetatem sexaginta quidem adnis minorem,sed quivia quaginta iam annos excesserat. Is correptus aliquando 'bre quadam epheme, idque ab euideoli causib,declinante tala Assere,ut, quid sibi facto opus esset, ivtelligeret, pulsum ipse suum tangere aggressis C. Cum igitur omue inaequalitatis genus in arteriarum motione inueniret, in primu quidem territus est, deinde vero, cum sese non febrire plane sentiret, ilic. balatum subiit: quippe laboribis ac vigiliis corpus fatigauerat. Atque tenui quoque victu, nec diem tertium praeteriisset, usus est, quo cum nusia appareret febris, ad solita negotia pertractanda prodiit:atque arteriam in extrema brachi, sui p3rte tangens admiratis est perseuerantem in pulsibus inaequalitatem. Occum irens itaque mihi, extendit manum ridens , iussitque pulsum tangere. At ego subridens, quid, inquam, portendit hoc, quod

proponis aenigmay illa iterum ridens obnixe orauit,ut taugere. Igitur inter tautendum omnigenam in pulsu inuem iEaequalitatem, norum solum in multarum pulsationum cumulo, quam fJflematicem id est congregatricem vocant. verum etiam in ulla arteriae dissinctione. Proiade miratus, quomodo adhuc muteret, cum talem haberet pulsum,interrogaui,num di cilis esset et rhipiratio . illa vere inusiam se sentire respondenso,obseruaui equidem, ali aliquaudo mutaretur,quippe sex mensitim spatio a De larteriam tangebam. Cumque ab initio interrogaret, quCZiam eo eru ae positio mihi vi eretur poste huiusmodi pulsam es cere,atque per quem modumIdque citra febrim et ad eam qu stionem re pondi,in commentariu de pulsibus iam declarasse me huiusmodi inaequalitatem. Namque ob magnarum in pulmosse arteriarum angustiam id euenire putaui: angustiae vero cossetfam csse dixi visceris inflammationem. At rihi hanc ob caussera id reuuc accidiise imo bile est, quippe febre fuisses adfectus.Rem luUquitur ergosmet obstructionem ex liquidis di crassis S lcos humoribus , vel erudi cuiuspiam iuberetili ortu in balin modi te novem iudax essum illi ros Oudens,opora

228쪽

De Duium interiarum angustia. 2II

(i, uit, me suspiriosa orthopnaea laborare.At ego probabilia, inquam, ipsum diceresseae a veritate aberrare: quippe stiri non-minquam histiusmodi orthopiaseam , quam diximus caussamesa fero com in a=eris,non in laeuibus arterin crassus in letis hu-

mur cumulatur.Prolude omne ei victus rationem,atque medic

mdata quoque baud aliter,quam asthmaticu, adhibere tu musid inde sex ut dixi mensibus elapsi cleui quadam spirandi diffultate affectus est,accedente simul cordis palpitatione,in primis quidem semel,deinde bis, atque ter,postea quatei,ac saepius ubque aucta simul spiraudi discultate ad quindecimum m que diem: hi quem di cillima derepente oborta spiratione, resolutus siettim obiit aliorum quorundam exemplo, qui cordis asses Fibus laborant. Causse.

Caussa autem huius angustiae est duplex : obstructio ge compressio. Obstructio fit a crassis, visci dis & pituitosis 'st 'humoribus, qui quidem vel in pulmone, ex eius coctione vitiosa genera ntur,vel aliunde transmittuntur,id quod pe fit ex epatridum illud crudo & pituitoso sanguine scatet, cuius pars aliqua per venam arteriosam in pulmones transfunditur, & quidem siepe certis interuallis, ut infra de asthmate dicetur. Non vero materia huius obstructionis caussa e capite defluit.Hoc enim si fieret,prius a bronchiis pulmonis reciperetur,& dissicultas spirandi ac tussis excitaretur. Deinde eadem obstructio sit a crudo tubercul e cuius generatione postea dicetur. Comprimuntur vero hae leues arteriae itidem a crudo tuberculo,si illud in pulmone generatum extra laeuibus arteriis incumbit.Idem fit ab inflammatione pulmonis,ut etiam Gai d. iii.innuit. Signa diagnostica. Deprehenditur hoc malum e sola pulsus inaequalitate, Igna, nimirum tam systematica, quam quae est in una pulsatio

ne,qui nunc est paruus nunc magnus,celer, tarduS, raruS,

frequens, vehemens,atque inter pulsationes aliquae decur tantur,aliquae intermittunt; liquae intercidunt.Cum enim natura fuligines ob angustiam harum arteriarum non possit satis expeti re,fit lucta quaedam,& natura Caussae mor-bificae sese opponens,vi,quod molestum est, expellere con tur.Vbi autem natura hunc suum finem assequi non po-

229쪽

r id Lib. II. Part. II. Cap. V.

test,aut dimidia facta est obstructio,syncopes aut suffoea tionis periculum imminet. Alias nihil molesti percipitus,

nec difficultas respirandi,nec tussis, nec dolor, aut graui tas. Ubi tamen malum incrementum sumist, tandem ipsis larteriis communicatur,& tunc,quae antea non aderat,dis

sicultas spirandi superuenit, tandemque etiam palpitatio cordis,syncope & suffocationis metus. Caustarum signa quod attinet, si a crassis humoribus sit obstructio,pulsus est durus per tensionem; si per tuberculum , durus per tensionem & siccitatem. Si ab humore sit

obstructioi pulsus magis variabit; si a tuberculo, inaequalitas magis erit uniformis,Vtpote a causta magis fixa proueniens.In obstructione aequales plures simul adesse possunt: at in tuberculo plures sunt inaequales. Vbi tandem malo incrementum sumente & materia a peris arteriis communicata accedit dissicilis respiratio, fimalum fit a crassis succis,dissicultas respirandi non est v-niformis,sed nunc maior, nunc minor,pro caussae ratione,

si vero sit a tuberculo,uniformis est dissicultas respirandi, nisi forsan caussa aliqua externa accedat. Si ni alum sit ab inflammatione, ea ex febre & aliis si gnis supra propositis cognoscitur. Prognostica. Progno- I. Malum hoc longe periculosum est,a quo homo sepe uica. accedente syncope, vel suffocatione subito perimitur. r. Quo in pulsus inaequalitate plures sunt magnae, Velie

mente celeres,intercidentes & aequales pulsationes, eo minus malum est .quo utem plures sunt languidae,paruae, decurtatae,intermittentes & crebriores, eo maius pericu tum indicatur.3. Quo minus actiones cordis laeduntur, minorque est in syncopen propensio, eo malum minus est et quo vero haec maiora,eo maius periculum imminet.

. Quae a crassis & viscidis humoribus est obstructio, non ita dissiculter curatur,praesertim si recens fuerit; qu*autem angustia prouenit a tuberculis, curatu dissicillima lest,ut postea de tuberculis pulmonis dicem. s. Quo maior cachreia coniuncita est,eo periculosus ost malum,cuius rei caussa postea in quarctione dicetur,

230쪽

De lauium Arteriarum angustia. 2I S

Caussa angustiam pariens est tollenda . Ideoque si hu- mores crasti & viscidi sint,attenuandi, extergendi & eua-

euandi sunt. Crudum tuberculum, seu arteria has ob struat, seu comprimat, attenuandum & resiccandum. Inflammatio si adsit,ea debito modo curanda.

ratio.

Crassi autem re viscidi humores quomodo praeparandi Curatio.&euacuandi sint epulmonibus, capite praecedente iam dictum est, ut ea hic repetere opus non sit, & dicetur de eo etiam in asthmate. Nam eius curatio ab huius caussae sublatione pendet. Vnum saltem hic moneo , quod etiam in curatione asthmatis repetendum,non nullos paroxysmoasthmatico ingruete vomitum praecipere Quae res etsi alia cui a veritate aliena videri posset '. aliquoties tamen vidi, vomitu sponte superueniente a paroxysmo liberatos fui se .Quaerenda ergo huius rei caussa: quae nulla alia videtur, qua quod materia, quae ab epate ad pulmones ruit,ad Ventriculum conuertitur. De quo postea in quaestione dicetur. Crudum tuberculum quomodo curandum sit, dicetur postea cap. 8. Inflammatio pulmonis quomodo curanda sit, iam antea cap. 3. dictum. Q v a s T I o. Suaenam sit caussa hydropis , et e Leuit m arteriarum obstructione laborantibus superpenire solet.P. Salius Diuersus de asi .partic. cap. ia censet ideo hoc metvis: Seri,quod perseuerante malo calor innatus,quoniam non is qbstrui suffcienter euentatur,languescat,atque inde epar debili 'ne t*xetur , cuius ratione postea aliqua hydropis species suc- - -- φ

cedat. teriarum

Verum enim vero,cum saepe satis mature sese eachexia

prodat,ubi cor adhuc satis bene valere deprehenditur , & et epar nihil a pulmonibus , sed pulmones potius ab epate accipiant, credibile est,uel a pulmonibus refrigeratis eparrefrigerari,vel quod vero similius videtur, primam mali caussam in epate haerere,quod, cum sit debile, sanguinem