Medicina practica - liber secundus

231쪽

diis Lib. II. Part. II. C VI. pituitosum & frigidum generat, qui cum necessario ad

dextrum ventriculum cordiS mittatur, porro etiam ad pulmones peruenit, & huius mali caussa est. Cum enim vena arteriosa & arteria venosa per totam substantiam pulmonis in minutissimos ramulos diuisae dispergantur,& multis anastomosibus coniungantur, cile ex Vena a teriosa in arteriam venosam humores transferri possunt.

CAPUT VIL

De apertione vasorum pulmonis. apertio No usTI A vasorum pulmonis opponitur eorum ' m Isti apertio:& proinde de hac post illam merito agitur. Ad morbos enim pulmonis,& quidem meatuum vitia &illi pertinenticum vasa sanguinem continentia in pulmo-Luatuor ne,quae clausa esse debent,aperiuntur. Id quod, ut in aliis ' etiam partibus, fit quatuor modis, Eliae rumis scilicet,-- pulmonis, , c& 'inmei. s. I, seu osculorum in Venis vel arteriis apertio isti, primo a caussa externa evidente, quae proxime & sola orificia vasorum aperire potest,medicamentis scilicet ab-μMiri,c. stergentibus & orificia vasorum aperienvbus,qualia sunt Causse. aloe di similia ,vel caussis nimis laxandi vim habentibus. Deinde a causi a interna, quae vel est proxima, sanguis sciliacet vasorum orificia aperienssvel antecedens, sanguis sci- ilicet aut copia peccans, aut calidus, aut acris, a quo facultas irritatur ; quibus & motus sanguinis ad superiora addi potest. Vt enim a sanguine orificia vasorum in pulmone aperiantur, caussa non semper primario ita pulmone haeret , sed saepe ad pulmonem ab aliis partibus transmittitUr, Procatarcticae caussae sunt, quae vel sanguinem cumulant,ut suppressa eiusdem consueta per nares, haemorrhoi deS,menstrua,euacuatio,& aliae pleihorae caussae, vel calidiorem reddunt,Vt corporum motus,Vehemens aericiburi potus, medicameuta calidasvel ipsum ad Pulmones disimperiora commouent,Vt motui nimius.

232쪽

De Vasorum Pulmonis apertione. 2 IT

r Amc, id est, trans colatio siue transsudatio fit ob Au

vasorum & tunicarum in iis raritatem, cuius caussa est tras sanguinis tenuitas & serositas. p. ic , id est, ruptio vasorum fit primo a caussis externis Petis aeuidentibus, quae proxime vasa in pulmonibus rumpere Ussina valent,ut lapsu ab alto, vel percussione & contusione pe- mcem; ctoris, ira cum clamore, intentione vocis subita & magna ac vehementi, non a leuiore quasi per gradus ascendente, tussi nimia, conatu magno graue pondus attollendi,ves

loco mouendi, saltu , imprimis post balneum, ubi vasa &totum corpus rarius redditum, cursu, lucta , retentione spiritus in conatu excrementa excernendi, & metum eg- cludendi. Hinc Hippocrates, p. Aphor. x'. scribit: tuu Iesu.-nthus sanguinis expuitiones, sicut & phthisin esse familia- hsiis

res: Et s.aphor. s. eadem ab anno 18. ad 3;- frequentius ac- phthisiscidere. Id quod Galenus non tam aetatis ratione accidere eur docet, quam propterea, quod in ea aetate constituti in via miliarista & victu errores committunt. Etenim iuuenes pugnare,

aliisque exercitiis uti solent, saepe frigori nimio se exponunt, cibo & potu supra modum se replent.Quibus cause sis omnibus facile vena iis, praesertim in pectore , rumpi contingit,unde sputum sanguinis primo oritur, quod nisi tempestiue cu retur, phthisis subsequitur. Praeterea se guinem calidum & biliosum cumulant, qui non solum rupturam, sed & reliquas caussas, quae Vasa in pulmone aperiunt, inducere potest. Easdem ob caussas viri etiam

frequentius apertionem vasorum pulmonis: patiuntur quam foeminae. Galenus, . de loc. eLI.cap. s. Deinde rumpuntur vasa pulmonis a caussa interna, ea- A ramaque vel proxima,quae est sanguis pulmonis vasa distendes; internis. vel antecedens,sanguinis abundantia seu sola,seu cum spi-xitu flatulento ; vel proc ataretica, quae scilicet vel sanguinem auget, vel ad pectus comouet; ut motus corporis niamius, animi pathemata vehementiora, ira imprimis. Et praecipue caussae istae vasa rumpunt, cum Vasa extan- boni resistunt ob frigus externum. Tum enim illorum thnicae frigore contractae & indura tae ad rupturam promst paratae sunt. Hinc Hop ocrates , 6. e a. section. 3.

233쪽

118 Lib. II. Part. II. Cap. VI.

.ux, im , quod etiam habetur s. hor. 1 .irigus vero ipsum per se Vas aliquod frangere non po- ltest, sed vel motum aliquem, vel plenitudinem accedese necesse est, de quo Galenus, q. de loc. assecl. cap. ita scribit: sFrigis ipsum per se ruptura non facit, sed quia venarum tuni

eas frigiditate sua durm ct ad extensionem cotitumaces refidem,ut rumpantur, paratiores csscit . ruptionis vero caussa est

aut vehemens motus, aut humorum abundantia.

At arens vero seu erosio fit ab humoribus acribus &salsis,seu a capite destillantibus, seu aliunde ad pulmo nem fluentibus. Quo faciunt acrium & prauorum ciborum usus, inedia acres humores coaceruans,& similia. Signa diagnostica. Si-, vasorum pulmonis sit, phaecesserunt caussae vasorum orificia aperietes, quae mod enumeratae sunt. Et sanguis e vasorum orificiis apertis exit mediocri copia& sine dolore. Si asem ms adsit, exit sanguis serosus, paucuso sine dolere. Si a rem, seu ruptura vasa pulmonis aperiantur, praecessit plethora, & causa aliqua rumpens antea propositat& sanguis statim copiosus exit. Si sit erosio , praecesserunt salsae e capite destillationes, sanguis est acris , & propter humoris acris admixtionem male coloratus apparet ; percipitur sapor salsus & acris, praecesserunt caussae acres humores cumulantes, & primοquidem sanguis purus exspuitur , progressu vero temporis ae erosione aucta copiosior, tandemque sputum puri sequitur.Quae signa confirmantur, si nulla caussa violenta praecessit. Praeterea an a copia sanguinis, quae tamquam ruptionis caussa esse potest, ut supra dictum, an ve ro ab acrimonia eiusdem proueniat vasorum pulmonii apertio , ex eo quoque discernitur ; quod si a copia fas guiniS, quae naturae oneri erat, ea proueniat,sanguinis co Eia euacuata is sponte subsistit , signaque redundantii longuinis adsunt ; si vero acrimonia sanguinis prouentibsanguis ita facile sisti non potest.

234쪽

De Vasiorum Pulmonis apertione. a. I '

Prognostica. Progni- i. Numi Amc, minime omnium periculosa est, Se ad- stica.

stringentibus facile sanguis sistitur. Post hanc minus periculosa est ob quams sanguis rejicitur, is sponte saepe copia nimia euacuata subsistit, osculis sponte iterum sese occludentibus. Obse uatumque tapius in consueto sanguinis , haemorrhagiae narium, haemorrhoi dum, mensium fluxu suppresso sanguinis superabundantem copiam absque ullo damno e puI-mone , osculis Vasorum reclusis, euacuatam fuisse: quod

uit. Et Ludovicus Duretus de seipso scribit, in comment. super Coac. Hippocr. hor. s. sibi, cum olim familiaris fui fit narium haemorrhagia,& quidem cum commodo valetudinis usque ad annum aetatis quinquagesimum , tum ea suppressa,nec tamen , statis temporibus quiescente,quasi data porta proruisse per re 3 avnr, Vasorum pubmonis , atque quidem saepe & multum s quae tamen sedata nullam pulmonis offensionem reliquerit, praeter sum mam corporis infirmitatem. Si tamen oscula vasorum vel nimium dilatata,vel motu continuo impulsa iterum con uenire nequeant,interdum ex nimia sanguinis profusione mors sequitur. Aut si sanguis effusi portio in pulmone retineatur,illic putrescens pulmonem corrumpere potest 3. Periculosior est ruptura vasorum. Nisi enim intra tertium & quartum diem ruptura consolidetur , inflammatio facile accidere potest, a qua, cum tussi pus expuendum sit vulnus in dies maius essicitur. Et quamuis callus ulceri obducatur: tamen leui de caussa, ut vocis intentione,vel risu immoderatiore iterum rumpitur. Galenus,

Admodum etiam periculosa est vasorum pulmonis apertio, quae fit in vulneratione, percussione de coni

sione thoraciS.

. Periculosissima vero est , seu eroso vasorum.. Etenim ulcus sordidum , quod tum inducitur, nota facile consolidaturi & ut vitium humoris corrigaturito

giore tempore opus est,

235쪽

ratio.

a ro Lib. II. Part. II. Cap. VI.

s. Si ruptura & erosio vasorum pulmonis sit recens , ct antequam phlegmone accedit, non ita difficulter curatus lSi vero phlegmone accedat, eXigua sanationis spes sunet est,ea praecipue de caussa, ut dictum, quod pus & saniem tussi & pectore expurgare oportet, qua Ulcus semper m ius & deterius essicitur .Hinc Galen.f. meth. med. c. i . scribit; se omnes curasse,qui e pulmone sanguine exspuenates mox primo die ipsius opera usi fuerant; Qui vero post biduum aut triduum ipsius opera usi essent, horu aliquos sanatos esse; quos autem phlegmone sic occupauit,ut iam febricitarent,eorum sane nullum persecte restitutu suisse. s. Morbus reuersionem faciens magis, quam ab initio urget,Hippocrates,de intern a festion

IndicationeS.

Apertum vas,quocunq; modo apertio facta suerit,claudendum est. Modus vero id praestandi varius est pro caus lsarum diuersitate. Si nimirum ab Axmmae , fit apertum luas,orificium vasis apertum obturandum & adstringenduest.Si a m Afri, densantia & incrassantia requiruntur. Sia rupura, ruptum Vas Uniendum atque agglutinandum. Si ab erosione, sarcotica primum , quibus, quod deperditum est, regeneretur, & hinc consolidantia requiruntur. Praeterea si vitium sit a caussa interna, eaque adhuc duret , aut vasorum agglutinationem impediat, ea tollenda.Sanguis nimiru ad pulmones affluens reuellendus & aueditendus, copiosus imminuendus, calidus & acris refrigerandus & mitigandus, humores biliosi & acres alterandi& euacuandi sunt.

Cum a vase in pulmone aperto sequatur sanguinis es fluxus & hinc sputum sanguinis, vas apertum claudi nostpotest, nisi prius sanguis sistatur,& si forsan sanguis cocre ius Circa vasa haereat, is prius tollatur. Ideoque siue pβx---μmerax, siue per rupturam, siue per erosionem aperiram Vas in pulmone fuerit, commodistime instituitur venaeie

ctio , quae sere plerisque scopis satisfacit. Etsi enim, Volcaussa rupturae amplius non adest, ut dum a contusiosi lapsu, Vel clamore nimio vas apertum est,sanguis sali*M sistra

236쪽

De Vaserum Pulmonii apertione. m

sstendus sit,& hinc vas claudendum & uniendum; ubi ve-io caussa adhuc adest , id quod in plethora accidit , ubi a

copia sanguinis vasa aperiutur, non solum sanguis sistendus, & vas apertum claudendum sit, sed praeterea etiam copia sanguinis minuenda: tamen his quoque omnibus satisfacit venaesectio. Etenim dum sanguinem alio auertit, eius fluxum sistit, dum vero eius copiam imminuit, causesam morbi tollit. Aperienda autem est vena in cubito, Si tamen consueta aliqua euacuatio suppressa sit, vena in pede etiam aperiri potest,ut ad remotiora fiat reuulsio , deinde vena in cubito aperiri potest , ut in inflammatione pulmonis dictum. Qua in re tamen distinctione opus est , ut infra, pari. 3. cap. vlt in quaestione dicetur. Et quidem , si nece sitas id requirit, bis vel ter eodem die vel spatio bidui sanguis mittendus , si virium' lapsam timeamus. Si enim venae apertio tapius repetatur,& in plures vices sanguinis missio distribuatur , essicacior fit reuulsio , viresque minus dei jciuntur. Et quidem connenientius sanguis mittendus , ubi copia sanguinis proxima & primaria apertionis vasorum caussa est, in plethora scilicet, & ubi consueta aliqua sanguinis euacuatio suppressa est, sanguisque est calidior. Si vero a prauitate humorum, qui vel orificia vasorum

aperiunt, vel vasa erodunt , apertio vasorum proueniat,atque in iis,lut Galenus, i. merh. med. cap. Ig. scribit,

qui parum sanguinis habere videbuntur, ad quandam succi probitatem redactis humoribus detrahere aliquid

sanguinis poteris, tum rursum reficere eosdem etiam rudi

sum purgare, atque rursum reficere, denique si res su deat sanguinem mittere, potissimum quibus veluti limus

vitiosus & crassus totus sanguis est. Atque qui validi sunt, multique sanguinis , iis statim ab initio sanguis mi

Quod si vires non ferant vena sectionem, cucurbitula cum scarificatione partibus inferioribus reuulsionis gratia applicandae, vel etiam epati, si a plethora sit ruptura. tirundines etiam, praesertim si sanguinem antea se dere

237쪽

11 1 Lib. II. Part. II. Cap. VI.

dere consuetae sint, haemorrhoidibus applicari possunt Et omnino danda est opera, ut si consueta aliqua eua cuatio, vel mensium vel haemorrhoidum suppressa sit, ea reuoceturised per ista,quae diximus,media. Nam menstrua per medicamenta menses mouentia hic mouere non licet. Cum enim sint calida, & sanguinem vehementer mouere,& venas aperire possimi. Nec omittendae alite reuulsiones,quae fiunt cucurbituli, sine scarificatione, frictionibus, ligaturis & aliis, quae citra euacuationem & virium deiectionem sanguinem rea vellunt. Si defluxio sit a capite, ea revulsio instituenda, quae catarrhis debetur, ut suo loco dictum. Deinde si sanguini vitiosi humores permisceantur, quae qualitate sua vitiosa vasorum apertionis caussa sint,& qualitas illa vitiosa corrigenda, & vitiosi humores evacuandi. ideoque & tum exhibenda alimenta boni succi, quaeque.acrimoniam sanguinis mitigant, vi ptisana, amylum, tr gacantha,succus granator. brup. de portulaca,borragine, auiubis & similia. Ad purgationem exhibenda pulpa tamarindor. brup.ros solui. myrobal. manna, rhabarbarum. Scammonio caute utendum. Videndum enim,ne purgantibus sortior,bus exhibitis sanguis magis agitetur, & fluxioni aptior reddatur. G ureb, Tertio danda opera, ut grumi sanguinis in pectore ac sangui- pulmone dissoluantur, cum non solum glutinationem VP nu in po- sorum impediant,sed & retenti gravia symptomata exci-ctora re- tent, & pulmones corrumpant.

solaetia. Exhibendu autem oxycratu,seu posca,id est,mixtura ex aqua & aceto J.vj vel , mens. Sit autem posca, Vt Galea, s. meth.med.c. 8.tradit,ista mistrivi potu sit iucuda,& ne ob acetum copiosius tussim excitet.Ita enim & concretu fallet

guinem dissoluit, & ad glutinandu nonnihil facit. Detur autem non frigida nec calida,sed tepida,& quidem bis vel

ter de die,vel etiam trium aut quatuor horarum interualetlo. Graeci recentiores, ut Paulus regineta, Aetius, Ori V lsius,commendat coagulum cerui, haedi, leporis imprimi quae ut dissoluta coagulant, ita coagulata dissoluunt, y

238쪽

De Vasorum Pulmonis apertione. 213

docet Dioscori lib. t. cap. 26. Et quia acredinem non obscuram obtinent, vix magnitudine ciceris exhibent ex aqua calida adstringente,aut oxymelite. Galenus tamen, io. depi l. me . fac. tit. coagulum , propter acrimoniam

formidat coagulum dare ad reiectionem sanguinis in thoracis affecitu, scilicet adstrionem requirente. Poscar igitur usus tutissimus. Forestus ad sanguinem congelatum exhibuit mumiam & sperma ceti. Donatus post postae assumtionem commendat puluere seq. . Rhabar. .3.j. Vel B iV. mumia g. v. vel vij. arubia tim

Detur cum vino rubro , aut aqua plantaginis exiguo

aceto coniecto. Langius, i. r.epi J.3I.hunc pulverem commendat. Rad. angelis. B.ij. coagulispor. b. g. Dccin. S. g. . I. strob. rubr. B. ij.

Exacte contusa cribro excernantur, ac de illius putu

ris sarragine 3.j. dissoluatur in ptistarit, cerae foli, aut gingi

dus liquorum o mel. 3. j. F. haustus.

De medicamentis vero grumos sanguinis in thorace dissoluentibus aliquid dissicultatis oritur,quo scilicet tem pore exhibenda sint, cum si iis utamur, vasa non cla dantur , sed potius aperiantur. In ista autem re perpendendum,an plus urgeat sanguinis impetus , quam sanguis concretus. Nam si ruptura sit in pulmonis vasis, & in tus sit, ne inflammatio excitetur, aut fluxus sanguinis augeatur,.mali que aliquid afferatur, statim sistendus est. Ubi autem iam ex parte aliqua impetus sanguinis cessat, ut ex est cognoscitur, quod iam minus fluit, de colohe non est amplius admodum florido, grumos dissoluentibus uti, &postea agglutinantia exhibere licet: imo medicamenta ex utrisque composita,exhiberi possunt ; exempli gratia,Oxymel fyrup. de portulaca cum bolo Armenio. Si vero ruptis vasis pectoris exspuatur sanguis, & ex eo tantum periculum pthiseos immineat, primo eum expurgare &dissoluere , postea conglutinare licet. Idem faciendum, :-nguisque concretus statim dissoluendus,si is e pulmonia

hui tantum per ostis sn, exeat, cum tum tantum im

239쪽

flammationis periculum non adsit. Si catarrhus a capite defluens apertionis vasorum pul monis caussa sit,& vasa aperta conglutinari non possint nisi catarrhus desinat, danda opera , ut primum catarathus sistatur , de quo supra, lib. I. part. 2. cap. de catarco dictum. His ita peractis,& omnibus, quae consolidationem v forum impedire possunt, remotis danda opera , ut vas jpsum statim consolidetur , dum adhuc malum recens est,& praecipue in ruptura & erosione vasorum , antequam phlegmone accedat, ut prognoss. s. dictum. In vasorum autem apertorum conclusione procuranda quaedam pro causarum diuersitate occurrit varietas. Si enim astringentibus utendum, sanguisque si sit tenuibri crasso vici u emendandus , modo non adsit inflammatio, ut inpleuritide , ubi adstringentibus abstinendum, & potius screatus promouendus. & rupturam curandi ratio fere eadem est. Adhibenda nimirum ad rixentia, emplastica & glutinantia medicamenta. Astringentia hic utilia sunt portulaca,quae quocunque modo sumpta apeditionem lasorum pulmonis,&sputum sanguinis inde proueniens curat s succus tamen eius efficacior est, plantago, pol non. millefol. germina, ct fructis rubi, nosbat. Hru , tenera quercus folia, rosae, radέ mphit. majorsumach. corritagravaeat. balaustia, lapid. haematit. coralita , crocm martis.

Emplastica sunt holus Armeniis, terra siginta, anguis dr

Couis,gummi Arabim tragacanth. tho, mastich. arulum.

Glutinant hic millefol. spm tum maius, I simachete, Et quia medicamenta pleraque plurimis praedita sunt faculetatibus,ita ut quaedam adstringant,condensent, congluti nent , etiam Medici modo ad hanc , modo ad illam classem ea referunt. Et cum talia medicamenta non facile pe netrent Ad sibi ipsis potius viam quasi praecludant,admis cendum aliquid medicamentorum quae calore & tenuita te partium praedita ac distributionem caeterorum lmedicamentorum adiuuant. In quem usum commo im ilma sunt & vehiculi vicem praestant mel & saccharum Ex his varia fiunt medicamenta, atque in usu potissi

240쪽

De Dasorum Pulmonis apertisue. o s

iabul. an. i. i. Cuin brum myrvision Formentur trochisci. qui in ore detineantur. Vel strum. Consem. rosar. antiq. S. iij. boli Armeni, terrae hgillat. an. 3. ij.Cum brupo de portulaca. F. Electuarium.Vel . covserre. rosar. rubri antla, sJmp t. maiori an. i.j. f.holi Armeni, terrae sigi . an. 3. j. lapid. hamatit. A. iv. cum s

rup. de portulaca F. electitarium.

Vel rum. Tragacanth. gummi Arabici, sanguiv. dracon. boli Armeni,amin pod. an. 3. j. lapid. haematit. se . papauer. -- pocist . an. 3. iij. Cum brup. de succ. plantagin. O rosar Am. F. electuarium sensim deglutiendum. Vel T. SO,. de portulac. g. j. aut ubis. I.giaboli Armeni,aq. rosari prae oar. sar. Nuini q. s. F. lambile. Forestus in rupta vena tale praescribit decoctum. lib. 16. p. et Rad. conses . maj. S. j. buris pastor. portulac. fanician ue, postgon. an. m. i. Sem. Eudiu. aceto . portulacae Urtic.,

an. 3. j. F decoctio ut artis est in aq. communi pro n. i. Colaturae addendo g. iv. Hup. mrtil. ClarificentUr Puluis, qui Iulio Caesari Scaligero & medicis Parisiensibus

in usu fuit, sed e Serapione cap. a. . trare. 2. desumptus est. . Spod. rosa r. rubr.boli Armeni, terrae fies at. haematit.

PQ criptio pulueris huius nonnihil varians apud Hol-lerium exercit. Valet, in caput et . talis habetur. - ypodi ,ros. rustr. hol. Armen. terr. si id. hamatit , an. 3 v. cora .risor. carab. margaritari non perforat. an. 3. ij. g. ἔβmmi Arabici,tragacanth. an. 3. ii. sectet. papau. portulaca