Medicina practica - liber secundus

251쪽

ertra I

lligit l

et sc Lib. II. Part. II. Cap. VI I p.

hinc vomitus vel syncope. Vomitus quidem,si pus extra prorumpit & excernitur ( per Vomitum enim intelli ii omnem per os subito factam euacuationem) synope autesi ad interiora pus vergat,& ad ea corruat. Si vero pulmo non exacte sanetur & cauitas, in qua pus continebatur non agglutinetur, ulcus paulatim inde generatur,& tan

dem fit phthisis.curatio.

Cum spes salutis unica in hoc morbo sita sit in puris ci ta & perfecta euacuatione & pulmonis agglutinatione: id partim fit a natura, partim ab arte. Suppuratio & puris per tussim reiectio quidem a natura instituitur 3 ut autempus totum & perfecte expurgetur, naturae ars succurrere potest. Ita etiamsi agglutinatio pulmonis naturae opus sit; tamen & hic ars naturam adiiuuare potest, & quidem iis medicamentis,quae postea devicere pulmonu proponentur. vi autem pus sursum vel deorsum erumpat, id prouenit ex situ tuberculi, qua in re ars naturam nihil iuuare potest.

ESB Onnuisquam,& forsan saepius, quam vulgo putatur, ea aqua in pulmone colligitur, quod malum hydropi pulmonis appellatur, quod descripsisse putatur Hippocrina . de moγae his verbis: Febris S tussis tenet, ct aceruatim respirat, O pedes iument, O ungues contrahuntur,ct patiasi tur Latia, qualia is, qui suppuratus est, sed debilius ct diurarenim. Erat quia inraudas , aut solum,aut sus tum adhibear, ainou sequitur,atque ex hoc sane cognoueras, non pus , sed aqssa' iurus esse. Et si multo tempore aure ad latera adhibita audiri tentaveras,ehullit intus veluti acetum,ct hoc quidem aliquarum clo patitur,postea erumpit ad aluum , ct ptatim quidem soprum esse videtur ac a morbo liberatus. Verum progressu temporri si mi, si lucenilitur,eademque ista patitur , ct adhuc amplius. Ait

qui etiam intumescunt , meetre , scroto ct facie. In quo ius' hos

252쪽

De Tuberculis Pulmonsi. 23 T

hoc notandum , et si in editionibus omnibes legatur oe , olet, & ita etiam Foesius hunc locum verterit:quia tamen odor aure non percipitur, recte vertit Ian. Cornarius, bubiit intus , & legendum procul dubio c. H. Verum pulmo is solus hydropem patitur,sed hydrops pulmonis & thoracis fere concurrunt, atque hic ipse locus Hippocratis, quem pro hydropis pulmone allegant, potius de hydrope pectoris loqui videtur. Ideoque mali huius hoc locos item mentionem facere voluimus. Postea vero de hydrope pectoris seu thoracis plura hac de re dicentur. H dat id es pulmonis.

Cognatum hydropi malum sunt hydatides pulmonis, Ir'

vescae talicet aqua plenae,quae externam eius superficiem ocrepant, quaeque oriuntur ex seroso & tenui humore,qui 'raram pulmonis substantiam pertransiit, & sub membrana eius, quae densior est, haeret & subsistit. De quo Hippocr.L Ajviem. assere. Fu enim barops, si rubercula in pulmone fuerint enata O aqua repleta S lia pestore rupta. uod autem fiat a tuberculis hydrops,testimovium habeo in bove ct in caneo ivsue. Iubis quadrupedibus maxime juvet tubercula in pura mone,quae aquam habent. Si enim diffsecueris, cito cognoscenaeam fluet aqua. Haec Hippocri

De Pulmonum cum catere coalitu. O N N v N Qv A M etiam pulmones cum mem- Pulmo-brana costas succingente coanescunt. Hippocr. vel num cuquicunque autor fuerit, pulmonis ad latus prolapsum apia latere pellat, & de malo hoc agit, ilib. i. de morb. conuiui, causse. Ortum habet hoc mitium a cauta vel interna vel exter- GD-sa. A caussia interna interdum a primo ortu & mala con- mxmatione hoc accidit; interdum postea membranae tho- U '

ii em inuestienti pulmo agglutinatur, cum pituita aliqud viscida

253쪽

is 8 Lib. II. Part. II. Cap. X.

viscida & tenax inter pulmonis lobos & thoracis meae branam inhaeret, partesque has duas infarciens implicat, ac veluti colligat.

Exter- A caussa vero externa malum ortum habet, cum conum fosso aut vulnerato thorace , aut empyemate per secti nem curato,pulmo membranae huic. agg'utinatur. Quod

etiam post pleuritidem fieri impossibile non est. Vt enim

aliae partes vulneratae, vel exulceratae,si non recte tractenutur,coalescere possuntsita & pulmo membranae thoracem inuestienti agglutinari potest. Hippocrates , de locis in si mino addit exsiccationem a sit dum scribit: Latera tu mombo siccis citra fluxionem oritur sum ex vehementi siti putresa modum reficcatus fue=it , gracilis euadit S impotens reddistur , ct latuis prae impotentia inclinatur, ipsumque contingit, eoque contacto cum humidum existat, ei adhaerescit , ct mo hum lateralem facit.

Signa Diagnostica. - . Si, ut Hippocrates habet, pulmo ad latus prolapsus sit, tu is tenet, erecta ceruice spiratio ( nam pulmo non inita gensed ex altera tantum parte libere moueri potest y saliua tussi reiicitur alba ( nam pituita peccat, iisque humor

solum ad asperas arterias residet O dolor ad pectus aut dorsum emergit, ct incumbens pulmo impellit, O graue quid in pectore incumbere vi deiu , ct dolores acuti Fungunt ( nam ex pulmonis motu ea parte, qua pulmo membranae cohaeret, dolor percipitur, & membrana reliqua huic membranae consentit, dolorque is propter membranam assemetam est pungitiuus) ct faetuis stridet melati pellis,ct 'iram

tionem prohibet, ( sanguis nimirti in vasis thoracis existens commotus edit sibilum illum,quem lora emollita & aqua macerata excitantis anguisque ad intra ex difficili respiram tione commotus, & in angustias redactus, sibilum quen dam edere videtur, qui tamen non nisi ab ipso aegro peret. Cipitur Et ad assectum quidem latus decubitum sustinet, 'Acutem ad fanum , vertim veluti graue quid am ipsi de larere dependere videtur, ct per pectus se transs iare putat. Etenim dum aeger in latere affecto decumbit, pars affecta in prpet Prio loco quiescit dum autem in oppositum se conuertili

254쪽

De Pulmonum cum latere coalitu. 23s

at, affecta distrahitur, & pulmo a latere, cui cohaeret, quasi avellitur, unde veluti pondus quoddam ex eo lathre dependere videtur. Prognostica. i. Malum hoc etsi lethale non sit ; tamen molestiam & γ uia. dolorem non paruum exhibet. stiea. i. Si a primo ortu sit, incurabile est. s. Coalitus ex siccitate periculosus non est. Intra septimum diem enim coalescit. Hippocrates, de loc. in ho

Curatio. .

In hoc affectu curando,si malum ab interna caussa, pim Cura I, tuita scilicet, ortum habeat, ea praeparanda 8 euacuan- mali ada, vi cap. q. dictum. Reliquam curationem quod atti- ea sanet , Hippocrates, loco a Q. tria instituit. I. est, Vt ma- interna. teria concoquatur & leniatur, qua de caussa bis de die calida multa lauare iubet. t. Pituitam & materiam, quae pulmones cum costis connectit, exsiccat & absumit, in quem finem a balneo vinum album modico melle admixto, & dauci & centaurij minor. seminibus tritis additis exhibet. 3. Vt pulmo cohaerens lateri laxetur, & a membranis thoracis separetur, vesiccam bubulam iqua tepida semiplenam lateri apponit & alligat. Quia tamen idem Rippocrates, F.e icem. secl.8. text. 8. eum qui apex epatis complicatus erat, concussione corporis sanauit: eadem &hic,ut pulmo a latere separetur, usurpari potest. Alimenti vero loco ptisanae succum tepidum & vinum aquosum suprabibendum praebet.. Si vero a caussa externa hoc malum proueniat,aut cum . quis purulentus factus fuerit. Hippocrates mox duplici auXilio utitur. Primo inter os vulneris immittit vesiccam

fistula alligatam , qua per flatum immissum possint prae ictae partes separari: Deinde penicillum stanneum incit, ac ulterius propellit . quo pulmo a cohaerente memoralia separatur.

255쪽

Signa, Signa vasorum pulmense

SED carnis pulmonu

Historia

De Pulmonis vulneribu . I thorax, de cuius vulneribus postea dicetur,a re alutat qua secante vel perforate Vulneretur,ita ut vulnus ad linteriora penetret, saepe pulmo simul cum suis vasis vul

neratur.

Signa di agnostica. Vulnerati autem pulmonis signa,Vt Celsus lib. s.c .etc. de Paulus Agineta, lib. s. c. 88. docent,sunt,si cum penetrante thoracis vulnere adsit respirationis difficultas, tussis assidua,& spumans ex ore sanguinis cum tussi reiectio, & expectore rubens spumansque sanguis sine dolore effluat.Ceruicis venae turgidae sunt, linguae color mutatur, secies modo rubicunda, modo pallida apparet, & si profundum sit vulnus, tandem pallida remanet. An vero vasa an potius substantia pulmonis sit vulnerata, etiam signis quibusdam cognoscitur. Uasorum vulneratorum signa sunt sanguis spumosus , interdum niger rubicundus,interdum eHuens, perpetua tussis, licca vel li mida nisi virium imbecillitas aut pulmonum oppressio , a sanguine adsit, aut nisi superficiarium ac leue sit vulnus. Cum caro pulmonum vulnerata est, nec cruenta exspubilo,nec tussis vlla urget, quia sanguis in cauum thoracis destillat: sed respiratio est dissicilis , vicissitudo aloris &frigoris propter halitus e corde, qui statim discutiuntur, crebra faciei characteris mutatio. Post signa hic merito recenseo historiam sequentem, quae de viis etiam, quibus materia e pectore evacuatur,coet sgitandi ansam praebet. Studiosus quidam anno 1613. mente lIulio noctu vulnus accepit in pectore, gladio non lato id dextra parte circa costam tertiam prope alam in pectui adacto,& e regione prope spinam exeunte,ut de laeso pulmmone nihil dubitatu fuerit, cum & spiritus cum sono ma gno e Vulnere exierit, & maxima sanguinis copia e Vulne

Se effusa fuerit. Conquerebatur simul de dolore summo R lcontra s

256쪽

De Pulmonis vulneribus. Egr

eontractione abdominis, quae procul dubio a conuulsione partium membranosarum abdominis erat, orta a consensu membranarum thoracis cum membranis abdominis , & procul dubio a tendinibus musculi thoracis quarti laesis. Accedebat & hoc, quod inter musculos &cutem, praecipue circa diaphragma , magna sanguinis copia colligebatur, imo collum etiam occupabat,ut manifeste intumesceret. Primo die sanguis statis copiosus e vulnere effluxit, postea vero nullus : post octo dies tamen e vulnere in dorso pus satis copiosum effluxit aliquot diebus. Tussit vero nihil, neque sanguinem per tussim alicuius momenti eiecit: per dies tamen aliquot sputum aDbum satis copiosum,cum screatu potius,quam tussis unde tumor in collo euanuit. Tumor ille, i ad musculos erat circa diaphragma, ubi humoris sub cute collecti fluctuatio etiam digitis percipiebatur supra & infra diaphragma cataplasinatis discutientibus adhibitis euanuit. Primis diebus semel atque iterum etiam aliqu*d sanguinis per a uum deiectum est. Ex quibus apparet, ad humorum transelationem non semper viis manifestis opus esse , sed sufficere etiam Hippocratis occultam e. .ur. Prognostica. I. Magna pulmonis vulnera, & praecipue si vasa magna Progno& bronchia laesa sunt cum tum sanguinis vix sisti possit; uica. plerumque lethalia sunt. Parva vero , & ubi iri signia vasa non sunt Iarsa, etsi

satis periculosa sint,saepe tamen curantur, cuius rei obseruationes passim extant. Et ille Studiosus,cuius modo mentionem feci,integre ante finem mensis potionibus ex plantis vulnerariis & pectoralibus , aliisque conuenientibus medicamentis conualuit, & nunc etiam anno 165P. bene

valet.3. Refert etiam Andr. a Cruce, lib. q. chbur fect. I. c.

etiam pulmonum iobis, qui per thoracis vulnera prominebant, abscissis aegrum senatum fuisse. . , si pulmonis vulneri aecedit, inflammatio, exiguaipes est de eius curatione; quia pus,quod generatur , sine Visi expurgari non potest,quae vulneris conglutinatio im

257쪽

r et Lib. II. Part. I I. Cap. XI.

Indicatiollex O Curatio.

DAea- In pulmonis vulneribus danda opera, ut primum san tiones, se guinis profusio , quae ob insignia pulmonis vasa accidere I ratiori solet,sistatur,& inflammatio, cui pulmo obnoxius est, mstatur , tandemque Vulnus glutinetur i sanguis vero , qui in cauitatem thoracis effusus est evacuetur. Itaque ut ii flammatio praecaueatur,nisi antea nimia sanguinis profusione vires deiectae sint,vena aperienda. Si vulnus sit angu- istum , ut sanguini exitus non pateat, scalpello ampliandum. In operatione vero aeger spiritum emittat, quo pubmones collabantur.

Deinde medicamenta adstringentia & emplastica adhibenda , quae & sanguinem sistunt, & inflammationem prohibent Se vulnus glutinant.

Sunt autem illa medicamenta alia topica, quae in cauitatem thoracis induntur 3 infunduntur, alia interna. quae ore sumuntur. Topica autem eligenda talia, quae minime mordicant, neque malignam aliquam qualitatem obtinent. Atque ob id metallica fere omnia & salinas qualitates obtineutia, etsi alis vulneribus commoda sint , in vulneribus pulmo'nis omittenda.Commoda ergo hic sunt: bolus Ammiu, terra sigillata, ibuet , mastiche, bala ia , acacia, tragacantha, gummi Ard bicum , O alia, quae nullum visceribus internis damnum inferunt, Fiat ergo puluis ex thure, mastich.& bolo Armen .part. sequat qui vulneri, seu per cannulam infletur,seu vino nigro austero,aut decocto plantag. rosar. rubr. misce,disse' llutus immittatur.Postea vero puluis pulm. Vulnerato Umplicetur, iubendum ut aeger spiritum attrahat, quo pul mones inflentur, spiritumq; eo usque contineat, quo pub lia uBre vulnus conspersum sit.

Est & hoc in pectoris vulneribus utilissimum r

258쪽

De Pulmongrum vulneribus. a. 3

Interna autem , & per os exibentur, parantur ex hedi Isterna. bis vulnerariis dictis , atque e quibus potiones vulnerariae parari solent, de quibus in Institui. dictum et e quibus eligantur ea, quae simul thoraci, pectori & pulmoni parata sunt, aut haec iis misceantur Parantur nimirum ex fragaria, meronica, scabiosa,alcbintilla , virga auri sanicula, ct aliis huiusmodi. E. g. F. Fragar. Anic. scabios. pulmonar. viri que an. m. g. alchmisi. floris sar. rubr. scabiosae , an. P. h. ivlub. N. x.

Coq. in s. q. aquae hord. s. Colaturae et . n. j. adde tulebi rosar. 3 h. Miscet

sundantur in vini albi aqv. scabios tu lag. an. S. xxxij. saccb. Di, g. iij. Coq. in vase duplici oris , vj. Colentur. Dosis J. ij. mane & vesperi. Vel hoc , quod etiam in selopeiorum vulneribus commendatur. F. Pulmonar. m. ii, artemisiae, consolidae acutae, an . m. i.

plici. Velet Hordei mundi, m. j.Bulliat ad crepaturam Postea adde Herb. tu Iag. veronic. scabios . pulmonari maculosaeo quercin. an m. g. sanguisorh. consolid. Saracenic. alcb-Wyd. an. P. ij. cin amomi, 3. iij, iuiubarum. n. passul.vino allui. g. f. Coq. & colentur. Commendatur in hunc vitium etiam medicamentum, quod diaspermaton appellatur, & Galeno frequenter in usu fuit in vulneribus pectoris, s. meth. meae cap. 8. O IS. verum quale illud fuerit, apud Galenum reperire non potui. Etiamsi enim apud antiquos quaedam diaspermaton des cliptiones exstant, tamen huic scopo non plane satisfaciunt. Quia vero Galenus id medicamentum exsibbuit , ut somnum conciliaret, & senium doloris leuaret, nonnulli eius loco electuario Diacodion Utuntur, utpote quod, ut Galenus. lib. . de co .med. v. loc. docet in his,

Essi somno indigent, di quibus a capite in asperam ari

et etiam

259쪽

riam fluxiones fiunt, utile est. Sed quia medicamenti dia eodium variae exstant descriptiones , hanc huic affectui

magis conuenire experientia comprobauit. . capit. papauer. albi, N.x. nigri, N. v. ivlub. 'best.an. N.v.fem. lactuc. m. tu. an. S. j. fccrioc 3. ii. ydon. 3. j. f. Contusa infundantur, in m. n. g. vel s. q. Hinc coq. ad tertiae partis consumptionem. Colatura addemrrh. croci, Opocist. acaciae, an . S. L. Atque iterumco . ad tertiae partis consumptionem. Postea adde Diu tragacanth. albi, S. D.

Tandemque add. vel mellis R. f. & co . ad mellis consistentiam ac colentur, fiatque eclegma, vel decocto colato & ad mellis consistentiam cocto add. sacchari q. s. & fiat confectio in rotulis. aeger in latere affecto decumbat, ut sanguis, qui instoracem effusus est, per vulnus effluat commodius. Si aliqua pars pulmonis e vulnere emineat, & liuescere ac nigrescere incipiat, atque ita corruptionis notas exhibeat, ea ferro abscindenda.

maia. t Victus primo sit tenuis, ut bona nutritro,etiam in pulmone procuretur. Abstineat aeger ab acidis, acribus, l- sis, pinguibus. Utatur cibis boni succi . qui mediocrem vim adstringendi & emplasticam habent, Ex ptisana,Ory-Ea, amylo, cydoniis, amygdalis. Vinum parum commmodum est, nisi forsan virium debilitas id requirat. H-

ger tussim, quantum fieri potest, praecaueat, nec mulet tum loquatur , nec magna respiratione utatur,nec rideat. Etiam sanatus motum vehementem caueat, & propter/non statim vel curru vel equo vehatur, vitet iram,riamo' res, Venerem,

260쪽

De Olceribis Pulmonum , ct phthist.

V M post vasorum pulmonis apertionem, ut & vulnera pulmonis saepe ulcus pulmonis sequatur,restre tandem, ut inter morbos pulmonis de eius ulceribus dicatur. Quae autem de Vlceribus pulmonis dici possunt, plerioue in capite de phthisi tradere solent 3 cum ulcera pulmonis phthisis fere sequi soleat. Quapropter & nos hoc capite aliquam phthiseos mentionem faciemus. E si enim ipsa phthisis non pulmonis, sed totius corporis asesectio sit, caussa tamen, eius a pulmone prouenit. quam Latini Tabem appellant, vocabulum in Phthisis,

genere pro omni totius corporis extenuatione ,& imminutione , quacunque de caussa, & occasione orta accipiatur , ita ut sub ea comprehendatur non solum ea corporis extenuatio, quae ab ulcere pulmonis prouenit, sed &in qua corpus non satis nutritur, ob alimenti de sectum, , hoc est, colliquatio totius corporis, quae in febribus quibusdam ardentibus,ut & hecticis di tumis accidit , ut &-seu immodica corporis i lius ariditas & consumptio. Imo Celsus, i. s. c. gr. ad tabem in genere dictam etiam refert Cachexiam. Nam etsi in hac corpus uniuersum laxum Se humidum conspicitur,& proptera non extenuari, sed potius augeri videtur. tamen in ea verum augmentum non est, sed potius musculosarum partium ab humore aquoso & pituitoso repletio, partes enim ipsae secundum suam essentiam alimento bono destituuntur. Vnde etiam via tandem malum in hydropem degenerat, partes superiores extenuantur, etsi abdomen aqua xepletum tumeat. Verum usus obtinuit apud Medico sui in specie & frequentissime vocabulum de ea corporis totius 'extenuatione sumatur, quae ab ulcere pulmonis prouenit,ta Graecis alias c& proprie , ut ex Galeno T. aphora