Medicina practica - liber secundus

281쪽

beant. Aut potius ius eorum, quam substantia, praeben dum, & pars quaedam in limacibus, quam

papauer, Aristoteles, g. de histor. animal. - . nominat, non dissiculter coquitur.Ideoque nonnulli cancros & cd chleas in lacte coquunt, & postea ius saccharo condiunt, vel etiam farinam hordei & lac amygd. duic addunt.vi de infra quaest. x.Vel hoc modo praeparetur. . Cochleas, quae separatis excrementis omnibus in eidantur , & in vas itreo optime clauso coq. in balneo.Liquorem per seiaceum traiice,traiectum lento igni repo ne, ut omnis pars aquosa resoluatur, & remaneant partes solidiores,sed in liquorem reductae. Hic liquor pro cibo dari poterit,qui si alteretur cichoraceis vel similibus,emis dit medicamentosus & refrigerabit & humectabit. Potus, ubi abstergendum, sit aqua mulsae bene diluta vel aqua hordei cum pauco mede. Cum glutinandum, aqua ho dei, in qua faccharum rosari dissolutum sit. Uino tamen etiam Iocus est, sed sit illud debile ac modica quantitate extis

beatur. Commodum etiam potum praebent cereusiae bo deacea ct triticea. Peculiaria pulmonis Ulcera phacelis, se cancer.

Paeulia- Facienda sub finem huius capitis & aliorum vicerunt, riss pul- quae phthisin tamen non introduxerunt,&sphaceli ac can-monis cri pulmonis mentio. 'R' Interdum enim apostemata in pulmonibus reperiun tur,quae nullam sebrem comunctam habent, nec tussim, Ita refert Nicolaus Nasse,in Introductorio anat. f. n. seno is33. quendam secuisse, &in substantia pulmonis ipparte sinistra ulcus magnum concauum & putridum a quantitatem multo maiorem,quam sit dimidia pars corti cis unius oui gallinacei cum sua profunditate, in qua caetuitate fuit sentes multa & praua, deprehendisse: cum tammen iste,quem bene nouerat Massae, nunquam conquesipisit de aliquo dolore, neque tussiuerit. Sed procul dubio iste tuberculum habuit, quod tandem in pus mutatu*

282쪽

De Pulmonis viceris. O Phthisi. 16

Mim,sine ullo pure & sanie inuentam fuisse resert Dodo

naeus, 2 .

Refert etiam Iacotius , comm. I. in lib. s. secl. 2. aph. set, misere coac. Hippocri interdum partem superiorem pulmonis in tuis. cancrum abire, atque ad iuguli partem superiorem trahi, ut sub alis lateat, unde compressia aspera arteria sterior quidam obauditur, non a puris multitudine, aut alterius

humoris,sed ab angustia & interceptione meatus, in qu restactus & agitatus humor aliquis in gutture fuerit. Q. v a s T I o I. An ulcera pulmonis sint fanabiliapVlcera pulmonis satis periculosa esse, & paucissimos, /'quibus pulmones exulcerati fuerint , euadere, ipsa expe- -- rientia testatur. Imo nonnulli in ea sententia sint, nullos plane e pulmonis ulceribus euadere , ea de caussa, quod pulmo in perpetuo motu sit, atque ita labra ulceris, ut &vulneris,coalescere non possint. Quam rationem etsi Gai nuS, meth. med.c. 8. reprehendit, & reuera motus ille pulmonis naturalis in respiratione tam vehemens non sit, ut

sanationem impediat, & vulnera pulmonis sanari posse

experientia testeturritamen aliam caussiam, loco algetato, Galenus affert,nimirum tussim. Cum enim ulcus nultu possit

sanaris nisi a pure prius mundatum fuerit s pus vero e pulmone sine tussi euacuari non possiti cile hinc patet, motu illiqui in tussi est vehementior,viceris labia iterum Iacerari Quibus accedit & hoc,quod idonea viceri sanando medicamenta adhiberi non possint. Nam illud,quod rectae, in pulmones ex ore destillat,exiguum est:quod vero in ve-triculum descendit,non nisi perlongas ambages & alteratum atque imminutum ad pulmonem peruenit. Hinc&GalemaSH. meth. med. cap. 11. omnes illos,qui sanguinem epulmonibus expuentes primo die se curandos ei tradid xunt , quosdam etiam post duos aut tres dies se sanasse praedicat. Quotquot autem phlegmone sic occupauit, ut iam febricitarent , horum nullum in totum peruinarum

esse scribit.

283쪽

Lib. II. Pan. II. Cap. XIL

Alii contra ulcera pulmonis sanabilia esse statuunt , addiscuntque rprimo autoritatem Hippocratis, qui s. aptae tvesicae quidem,cerebri, cordis,diaphragmatis,intestinorum

tenuiorum, ventriculi, epatis vulnera mortem afferre do cet,pulmonum Vero Vulnerum non meminit. Franciscure Arcaeus, de febribus , cap. 8. a vulneribuS argumentum petit,& cum pulmones transfossi,quod saepe fit, feliciter cuiarentur,etiam ulcera pulmonis sanari posse putat,adque se felicissime praestitisse assirmat, & quidem usu decocti libgni malaci: quod & Philippus Ingrassias & Thomas Eraactus se factitasse scribit. Conserua etiam seu saccharo ro

serum phthisicos curatos referunt Avicennas, tib6sen. Io.tram s.c .s. Mesues, capite depithisi, Valescus de Taran-ta,lib.3. cap. t. Valariola,lib. s.o .s, Crat in consiuinonet.3set. P. Forest. lib. IS.o .s8. Et omnino cum experientia rem definiati disputatione multa opus non est. Raro tamen hoc accidit, non quidem ob naturalem illum pulmonis motum , sed ob sanie, quae pulmones corrumpit,& non nisi tussi,& vht tuto etici potest, unde pulmones lacerantur,& quod medicamenta ad pulmones viribus integra vix perueniunt, unde siquid praestare debent, continuada & in magna copia medicamenta talia usurpanda sunt, sicut Montanus retulit, phthisicum quendam Venetiis nihil fere aliud comedisse, quam saccharum rosarum, ut pharmacopolae Veneti id amplius ipsi vendere nollent. Notandum tamen hic, etsi suo modo sanabilia pulmo- nis ulcera dici possint: suo modo tamen etiam recte diescuntur insanabilia , dum insanabile sumitur pro eo, o . ad pristinum statum reduci nequit. Etsi enim callus quida obducatur. tamen perfecta ea sanatio non est. De quo Gaet' lenuS,s. meth med.cap. I . Seti qu p. ma,inquit, sic per om*is praesidia rite transierunt, ut 'caretur micus , 3 tantum saltera lucrifecerunt,ut illud nec ultra progrederetur nec maius flere sed siccatum ac casio duratum longiore vitta frui homine liceret Et g.de loc. ,c. s. Stae er) in pulmone iam permanserundi et uis aliquado curenturire inquitur tame tu eo res quaeda caitU Attalos que,qua tracta temporis a tegi occatam excoriatur

Deinde

284쪽

De Pulmongrum ulceribus O Phthisit. a cy

Deinde & hoc monendi sunt , qui saepius se ulcera pulmonis & phthisicos sanasse dicunt,ut attendant, ne decipiantur, & pulmonem exulceratum putent, cum tamen thorax saltem laborauertisaut catarrhus & pituita in pulmonibus in simila uri substantiam illaesis pulmonibus mutatus sit.

An m phthisi cochleae et tiles sint Antiquiores equidem qui de natura & facultatibus li- - - inacum scripserunt,Dioscorides,Galenus,Aetius, P. fgb ineaneta, Oribasius, non meminerunt, quod phthisicis prosint:* phthi vicuRecentipres tamen, & superiorum taculorum Medici eas phthiticis & hocticis commendarunt, adducti procul du- DUBio authoritate Galeni, qui s. de aliment. facult. cap. S. limacum carnem potentissime nutrire affirmat Verum enim vero, cum, ut ibi dem Galenus & res ipsa docet, caro cochlearum sit dissicilis coctionis, & succum non adeo bonum praebeat, facile hinc patet, cochlearumi carnes phthiscis pro cibo non couenire. Cum enim phthi sici febre lenta putrida laborent, & propterea vis naturalis in ventriculo , epate, imo toto corpore sit debilis,cibum dissicilis coctionis recte cocoquere non potest,atque hinc multa excrementa cum alibi, tum in pulmonibus etiam colligi necessc est; imprimis cum ex se succum bonum no praebeant. Ideo que, quod in vulneribus accidit,quod nimirum, si aegri cibis mali succi utantur, copiosior sanies generatumidem in pulmonis viceribus euenire credibile.

Cum vero ob pus imprimis phthisici periclitentur,limacuetiam vium iis potius nocere, quam prodesse vero consentaneum est. Et quanquam iuscula ex iis parata, & pars illa,quam Aristoteles, lib. . de hisiton animal. cap. q. id est,papauer appellauit, dentibus statim cedens, & ca stosae substantiae paulo magis duratae , siue factae nuper eluis cerae non absimilis facilius concoquatur: tamen saltem respectu aliarum cochleae partium est facilioris co

dionys: absolute vero & simpliciter facilis coctionis non

285쪽

1 o Lib. II. Para. II. Cap. XIII.

est;succi vero, quam aliae cochlearum partes,est mellotii& crassum ac melancholicum nutrimentum praebens. '

C A PV T XIII.

Te Mediastini infammat one. In m--EDr AsTIN v M seu septum,quod pulmonis Iorm et go bos disiungit, & ipsam inflammationem interdum

' . patitur,oriturque ea praecipue a sanguine, eoque plerum- m. s. que bilioso, Ideoque caussae, quae peripneumoniam & in ' Rammationem pulmonum excitare solent, & hic locum habent, signa diagno ricta lana. Febris adest continua & ardens,cum cor ob instamma tionem vicinam valde incalescat, quam magna inquiet do,sitisque inexhausta comitatur. Respiratio est frequens& celeris, & in thorace maximum incendium, unde calidum spiritum efflant aegri, & frigidi aeris inspirationem desiderant. Dolor est exiguus, &saltem molestia quaedam in inspirando ad sternum percipitiar. Etsi enim locus affe- eius sit pars membranosa, tamen dolor non est pungens, ut in pleuritide, quoniam non ut pleura ita in costis fidi matur , sed in laxa parte thoracis consistit: ad sternum saltem dolor quidam percipitur, quoniam ibi alligatur haec membrana. Tussis in principio in quibusdam est si ca , post humida , & rubra quaedam ac flava reiiciuntur, plurima tamen flaui coloris, paucissima rubri, Verum non ad modum copiosa, quia inter duplicem quasi membra nam materia colligitur,unde non facile nisi ea erosa eua cudtur. Pulsus qualis pleuriticorum, durus & inaequali , non tamen aeque manifesta inaequalitate, sed aliquanto

Si in pericardio affectio fuerit, aderit aestuatio,& phlo'gosis maior,ad syncopen laborans facile & frequenter a

cedit. L.Mercat. lib. 2. de morb. icli. c. f. p. IJ8. Prognosticum.

Plerique hoc malo correpti moriuntur. Estq; hic

286쪽

De Media ini inflammatone. a. I

bus, quam pleuritis vehementitar,cum locus affectus codidi sit vicinior. Et si protrahatur,aegri phthisi correpti tan

dem moriuntur. curatio.

Curandi ratio eadem sere est, ab inflammationis pul- Cu aliis monis & pleurae. Sanguis nimirum & humores ad mediastinum fluentes evacuandi, reuellendi, repellendi,& per sputum euacuandi. Ideoque statim in principio vena aperienda , & sanguis satis copiose euaecuandus , & venae- sectio , si vires ferant,Vel eadem vel sequenti die repeten- , da , cum venaeseetio non saltem euacuet, sed & reuellat& refrigeret. venaesectione autem adhibita , ea pectori applicanda, quae seruorem humoris mitigret, sanginemque aliquomodo reprimunt, medicamen L scilicet, quae frigida quidem potentia sunt, sed astrictione carent,ut facilius penetrare possint. Quem in usum commodissime adhibetur oleum violaceum, quo tepido totum pectus inungatur,

vel panni eo imbuti pectori imponantur. Si tempus aestiuum sit, & inflammatio erysipelatodes, etiam actu frigidum adhiberi potest. Etsi enim frigida a lias thoraci sint inimica,& in pleuritide frigida actu non

adhibeantur : tamen quia hic incendium magnum est, &inflammatio est in penitioribus thoracis partibus, frigida non facile ad locnm affectum penetrant. Oleo violaceo admisceri potest lac recens & aqua endiuiae, vel paretur cataplasma ex farina hordei, cum succo endi uiae, & lactuc. & oleo violarum. Vbi incendium nonnihil remisit, ol. chamsemel. ast misceatur,ut & mucilagines, sem. althaeae, malv. foenie.

Interim etiam propinentur ad materiam alterandam& expectorandam aqua vel decoctum hordei, violar. de ivlub. de sycy rrhir. de tussilag. Syrupi tamen in minore quantitate admisceantur; cum saccharum facile bilescat. Extera Tandem etiam ad reliquias materiae discutiendas extras applicetur cataplasma, ex rad. althaeae totam scabios. cari-

u. Quibus coctis & contusis addatur farina fera. ni fani

287쪽

di et Lib. II. Part. II. eap. XIV.

Quod si materia hoc modo euacuari vel absumi non posset, non plane incommodum esset, perforato sterno materiam purulentam extrahere, quod etiam Columbub

Diartae ratio sit eadem,quae in peripneumonia & pleii ritide. ' i l

De Diaphragmatis tumoribus, primo de

inflammatione. IAPNRAGMA etiam interdum tumoribus corripitur, & quidem nunc calidis N inflammatoriis, nunc Egidis & diuturnis. . Inflammationem diaphragmatis quod attinet fit ea a sanguine calido & bilioso eo modo & iis de caussis, ut Pliarum partium inflammationes. Crassior enim in membranam densam sese non facile penetrat. Signa Diagno iica. Coniungitur autem cum hac inflammatione febris continua & acuta non solum ratione humoris calidi, qui tumorem hune excitat, sed ob viciniam cordis & connexi nem cum co per arteriam magnam. Adest dolor & respirandi dissicultas, ac respiratio est parua & frequens, ante quam delirium accedit;vt & pulsus,ut docet Galenus, tu, s. aee ioc. assere. c. 3. Praecordia tenduntur nullo tumore in hypochondriis apparente, ad locum diaphragmatii lapparet interdum quaedam palpitatio vel saltus quas, vi docet Hippocrates, p. prognost. t. ys. Galenus in comm- o I. vid. comm. i. t. Ig. Procedente malo, quia cerebrum adlaphragmate,quod membranosum est,in consensum tra hitur,delirium continuum excitaturiqua de caussa Vetero etiam diaphragma comisu, appellarunt, quod eius inflam matio mentem turbet, & delirium excitet. Respiratio estinaequalis,modo parua, modo magna,modo frequent,

288쪽

De Diaphragia inflammas. es tumor frig. 2 3

do rara. Solent etiam nonnunquam accedere conuulsiones , ut Gal. q. pulsibus,de pulsu inflammatorio docet. Et tum pulsus fit durus, paruus, creberi Prognosticum.

Inflammatio haec pleuritide adhuc pericvlssior est, & Prem- plerumque aegrum ad mortem deducit, ob connexionem& consensum , quem haec pars habet cum corde, cerebro& epate. Vnde acutissimus hic morbus est,& aegrum cito in summum vitae discrimen addscit, curationemque re dit difficiliorem,quod aegri delirant, nec facile Medicis in sumendis medicamentis obtemperant.

Curatio.

Communes inflammationes curandi leges & hic lo- attacum habent, & fere eadem huius inflammationis curandae est ratio, quae peripneumoniae & mediastini inflammationis. Itaque statim in principio aluo clyster emo liens & refrigerans inliciatur, & hinc vena brachij dextri aperiatur, ac si vires tolerent, vel ecdem, vel sequentidie, venaesectio repetatur. Externa.

Externa thoraci ad locu diaphragmatis apponantur ea, Externa. quae feruorem humoris mitigare, sanguinemque eaeuentem repellere possunt, potentia sunt fragida , actu vero subcalida. Igitur inungatur locus oleo rosaceosvel fiant epithemata ex decocto herbarum refrigerantium,viol.end. lactuc.& similium.In progressu morbi addatur oleo rosi chamaeni. & epithem.malu.alth. chamaem. melil. sem. Iini, foen.Ob delirium lotiones extremorum ex refrigerantibus herbis instituantur,quae actuali caliditate reuellere a capiate & potentiali frigiditate humores demulcere possunt. ncipit i, temporibus & fronti etiam ea applicentur, quae somnum conciliadi vim habent,ex supra l.I. . i. propositis. Te tumoribus diaphragmatis frigidis. Generantur hi tumores a materia Cruda dr tenui. Crassa rimis , . enim & viseida non potant in diaphragma ob eiuS deum diabh-sitatem penetrare. Dantque occasionem materiae colle- gmatis

ctioni percussio vel compressio diaphragmatis, qualis e- frigiditaliam fieri potest, si quis inter scribendum vel legendum mense saepe pectore innitatur. Lib. II. s Signa

289쪽

L fib. II. Part. II. CV XIV.

Signa diagnosticas ruis. Si tumor sit frigidus in diaphragmate , malum est diu turnius,adest tensio hypochondriorum , nullo apparente in his tumore ad tactum, & spirandi dissicultas, pulsus ea durus & paruus,dolor adest sed non ita magnus, abest se bris , aut si febris accidit, non est acuta, delirium etiam abest,& non nisi morte instante interdum accidit.

Prognostica.

Progno, r. Si morbus sit recens & adhuc in fieri,aegri interdum pica. sanari possunt.1. Si vero malum sit diuturnius, aegrum ad tabem de ducit.

curatio.

Curat . Principio ne maior materiae fiat assiuxio, materia aspuens debito modo praeparanda & euacuanda,ut cum materia ista sit pituita aquosa & serosa, medicamentis, quae pituitosum & serosum humorem euacuant, agarico, m choacanna, turbith &similibus utendum. Et si quae caussa adsit, ob quam talis materia in Sisceribus generetur, ea tollenda, & viscerum debilitas, vel obstructio corri genda. niuersali corporis euacuatione praemissa materiam discutientia simulque emollientia, ( nam sensibiliter eam euacuantia hic locum non habent usurpanda, ut butyrum recens, pinguedo gallinae, anseris, medulla vitulina,

ceruina , omnes recentes. Progressu autem temporis VPlidiora discutientia adhibenda, ut oleum chamaemel. an thin. vel sem. lini, enigraeci, quibus aliquid terebinth. vel ammoniac. addi potest. Utile est & emplastrum de meli

F. sacculi dub ex linteo albo, qui coquantur in visi de expressi ac calidi alternatim pectori imponantur. Intro exhiberi possunt digerentia & discutientia ex V tussilag. helen. capstro S , marrubio, hytapo, scabio A sem. Vrticae & simil. Vel exhibeatur decoctum sarispari R

290쪽

De vulneribus diaphragmat . et s

cum pectoralibns. Non tamen nimis tarde , ubi humoriam indurari coeperit. Ita enim tenue discuteretur, crasse sum vero magis induraretur. Sensibilis vero euacuatio, ut

dictum, hic sperari non potest: cum diaphragma a parte superiore pleurae a parte inferiore peritonaeo cingatur & inuestiatur. Nisi forsan abscessu rupto in cauitatem thoracis effundatur, & inde per tussim eiiciatur. Quod si fiat,

malum reliquum ut empyema curandum est. Victus ratio sit attenuans, non tenuises; cum morbus Diata.

sit diuturnus. Cibus sit boni succi, faecilis coctionis et alilius sit laxa, ac si subsistat, saepe clysteres inliciantur.

Des vulneribus diaphragmatis.

v M diaphra a vulneratum est, ponderis sensus lneram eo loco molestus est, tussis & dolor eo loci percipia diaphraim tur,ut saepe delirium accedat. Risus adest cum perturba- gmatu tiones ilia sursum convelluntur adeo, yt xespirandi vehementia contingat. Aliquando ventriculus & intestina per vulnus in thoracis cauitatem rapi solent. Cuius rei historias duas recenset: Ambrosius Paraeus , libass. chirurg. cap. go. Memorabile & singulare huius rei exemplum etiam annotauit Dominus D. Andreas Schato p. m. Socer meuS, .

quondam Academiae liuids Professor 1st ausem tales Anno Is82. die a o. Septembris Studiosus quidam Heinricus Buscherovius,Rivaliensis Livores,cum melancolia variis Cui . que tentationibus vexatus esset, ante portam oppidi hum Gii. ius proprio gladi*se confodit, vulnere intra quartam costam in thorace adacto,& sub nonascosta in tergo gladio penetrante' quod vulnus tamen intra duos menses sanatum fuit, ut aeger satis bene sibi habere videretur. Verum ccidit,ut post menses aliquot iterum absurdis cogitationibus vexaretur, & postea 18. Aprilis, Anno Is83. male habere inciperet,&sem diebus mense Maio nigra quater,mque magna copia vomitu reiiceret, cum sudoribus se

S a gidis