Medicina practica - liber secundus

271쪽

pulmonis, a febre, quae coniungitur, & a corporis totiuimaela & consumptione. Indicatio autem praecipua iuphthisi ab ulcere pulmonis, ut fonte & caussa huius mi ii petitur , quo sanato & febris evanescit, & corpus ite

rum incressentum sumit.Vlcus autem abstergendum,sub stantia pulmonis regeneranda, tandemque Vlcus conso

lidandum. Febris refrigerantia & humectantia indicat. Corpus tandem exsiccatum & extenuatum humectandust & nutritione instaurandum. Quae indicationes cum sint

contrariae, ita moderandae, ne dum Vni attendimus,altearum negligamus. Et quidem si spes sanandi viceris adhue supersit, cura praecipue ad ulcus dirigenda, Quod si te, iam plane deplorata & nulla spes viceris curandi amplius supersit, humectantibus solum, refrigerantibus & nutrientibus corpus extenuatum reficiendum. Sic enim vita aliquandiu protrahitur. Quo in casu etiam medicamenta, quae viceri conueniunt, & corpori' extenuato prosunt,ita misceri & temperari possunt, ut medicamenta una parte ulcus purgent, abstergant & siccent, altera Vero corpus

reficiant. Curatio.

Primo ergo viceris curationcm quod attinet, etsi pidirumque hunc scopum, ut difficiliorem minus accurate persequuntur: tamen cum reliqua curatio, febris puta &Corporis extenuati instauratio, fieri non possit, nisi ulcus sanatum fuerit, omnino de viceris curatione diligenter dispiciendum. Etsi autem viceris coniolidatio naturae opus sit: tamen Medicum remouere oportet impedimenta, quae naturam in opere suo remorari possunt. Primo nimirum humores siue in toto corpore, siue istcapite consi stentes & ad pectus assiuentes, sunt evacuast di, & corpus a cacochymia liberandum. Si enim cacocli mia in toto adsit,& humores assiuentes malum augeant,st foueant, febremque ipsam grauiorem reddant, tabesquβipsa nondum confirmata sit, lenia purgantia, quae simul thoraci di viceri prodesse, & fluxionem humorum auer xere possint, exhibenda. Tale medicamentum est Rhastam sbaram cum infulive rosarum S sero caprino datum. I cI ab harum cum passulis majoribus sumptum, aut cocem

272쪽

De vicer. Pulmonum H Phthisi. r. ra

bbi cum rhabarb.data: Dr . item ros . solui. iis galli antiqui, in quo manna dissol. sit.Potest cassia usurpari. Ius galli antiqui sic paratur : . Gassum autiquum M in ventre eius ponantur sequen-, li

F. Palful. mundat. para. o. iuiub. sebessen. an. N, X. medullae sem. carthami, vj. Coq. in aqu. st .vj. ad consumtionem tertiae partis. Vtatur mane ius culo. Potest & mav-

Cumfaccharo Fiat bolus. Vtiles sunt & Clysteres lenientes, qui excrementa non solum euacuare possint, sed & corporis caliditatem , &siccitatem emendare. Validioribus vero purgantibus medicamentis hic nullus locus est, ut &sanguinis missioni:

cum corpus extenuatum & consummatu,viresque deiectae eam non admittant. Et licet Hippocrat. s. epidem. Eu Galen. f. epidem. comm. 3.t. rv. tabidis seu extenuatis venam

cum commodo aperuerint: phthisici tamen ij non fuerunt , sed graciles & 'tenuati, vel ob calorem sanguinis nimium, vel ob eiusdem euacuationem suppressam. Et licet etiam nonnulli purgantibus sortioribus, ut pitulis cochiis & similibus utanturiid tamen potius imminente,& praesertim ob catarrhum, phthisi , quam iam praesente

locum habet. Imprimis vero videndum an malum adhuc Cu ais. a catarrho a capite destillante foueatur. Tum enim dan- mali ada opera, ut is quamprimum sistatur & a pectore averta- catar-tur. Nam frustra in curatione viceris pulmonis tempus rho. teritur, nisi fluxio prius cohibita vel alio conuersa fuerit. Qua ratione autem hoc praestandum sit, ex doctrina de catarrho patet. Et si fluxio fit diuturna, mullo tutiore inter initia remedio materia alio auertitur,quam fonticulo in altero vel utroque brachio aperto. In morbi vero pro- gressu aeger iam imbecillior frustra cauteriis vel fonticulis cruciatur.

Deinde ipsum ulcus pulmonis quod attinet ad eius ipsi I b. I. R cura

273쪽

1s 8 Lib. II. Part. II. Cap. XII.,

vili, si curationem duo medicamentorum genera requirentes pulmonis abstergentia& consolidantia. Primo ergo adhibeantus e euratio. quae viceris detersioni inseruiunt , & quod detersum est tussi & sputo leniter educere Valent ( expectorantia vo

cant ) ne sordes in pulmone subsistant eumque ampliu,

corrumpant. Huic usu inseruiunt aqv. saccharata de a vi mulsa. Nam mel crudum valde abstergit, Fortiora fimi succis caulium , tu ilago, capi . Ber. Disopo,scabiosa,m rubium, agrimonia adix triclis,aristolochiae, heleni, , terebia thinam ex his parata medicamenta.

Vt 2 . uarrub, m. j. isopi, scabiosae an. III. g. Coq. in aeu. n. iij. ad tertiae partis consumtionem, adde mella'. f. Iterum ebulliant & despumentur. Vel 2 . But ri receael. s. fale S ij.terebinthinae abietis heblacia aesj. mel. ei. g. iv. M. F. bolus. Postquam ulcus detersum est, glutinationi incumbendum. Inter glutinantia autem medicamenta facile primas obtinent rosae, /olus Armenis, terra tigillata. Quibus addi possunt lapis hamatit. radix omphiti maj. consolida

meaia, plavrago , scabiosa , pulmonaria, pulmonaria Gallica tenuifolia Tabernae montani, nonnudis herba costa dicta,qua species heracq ess , veronica,hedera terre tru, b tys,ros Solis,

sanu. flores hyperici: e quibus varia medicamenta parantur, quibus etiam Pulmo mulpis, & alia peculiariter pulmoni dicata admisceantur. Avicennas, lib. 3. sen. I S. str. 3 e. 6. Miris modis commendat conseruam rosarum,refer

que mulierem quandam phthisicam & morti destinatam eius usu ita curatam fuisse,ut non solum sana , sed & pia suis redderetur. Idem Melaeus, C. de phisim & alij me dici testantur. Vis enim abstergendi & consolidandi rosi

inest,saccharumque etiam abstergit,simulque nutrit. Sunt tamen quaedam conditiones in usu conseruae rosarum obet seruandae.Prima est,ut Mes. Ioc. a monet,ut abstergentia P mundificantia praemittantur, ac proinde initio conseruarOsrecens, quae plus succi,ac proinde vim abstergendi maetiorem habet adhibeatur.Secunda,ut magna quantitate ex

hibeatur , & quotidie, imo cum pane & cibo ac potu summatur. Tertiant si ob eius usum sputum retineatur, & dii

274쪽

ficilis respiratio reddatur, syrupus de hyssopo,vel alia e pectorantia per interualla exhibeantur. Vtilis est& co serua pilosellae.

Conseruae rosarum & alia enumerata medicamenta commode miscentur, ut terra sigillata, bolus Armenus, s rupus vel puluis brubii mas Ita . conserv. ros g. 1 .puIu.raecocolid. 3. j. g.bo .arm.puis ulp. an. b.ij.cumfr. Nu. F. electuarium. Vel D. coas .rosari g. iv. loch de pulm.vub. I. j. Fec. diatriste. 3. ij. boli Armeni, territii et lap. haemat. rad. θ bi. an.3. j. cum s=r. mrtino F. Linctus. Vel D. Radic. rormentisi. m. j. Coq. in mino ad consumptionem tertiae partis. Adde cons ros antiq. iij. Vel T. mitrefol. vulgaris. m. iv. millefol. purpurei m. ii herb. ct radic. torment. pi inest. an. m. j. Contusis adaerans ros antiq. g. iv. Affunde aq. spmp t. plantag. an. xxxij. tormenti . pivinest. an. g. xvj. Coq. in vase duplici

Colentur.

Vel F. Pulu. pulmonari arumreae g. i. conseru.rofantiq.8.1' Cum str. mrtino. F. Electuarium. Langius aquam hederae terrestris cum sacch. ros ant. nouem diebus potam laudat. Pertinent huc & aquae, quae ex pulmone & vate vituli destillantur. Vt D. Veronte hedera terrestris,botryos,falaiae, pulmonariae aurea,pilo seliae, an. m. j. radic. tussilagin. g. j. Infundantur in aq. hederae terrestres ,pim vini albi n. n. j. f. horis et . addito pulmone & epate vituli conciso. Postea destili lentur Potest S cons rosar. addi,vel in destillato ditatui. Vel V. Cancror. N. Lx. Coq. in lacte caprino. Postea V. puumones S epar Gitulistimilliter decoquantur in lacte caprino & probe contundantur, iisque addest. Diuia mi-ηor. passul. minor. an. ad pondus cancrorum & pulmonum

M. Postea T. Gbyrrh. n. g. DL scabios. cum flor. quart. j. vi n. f. Agitentur probe & destillentur per Alembiacum. Aqua seruetur in vitro , cui iniice Manis Christi periat q. v. Dosis mane,in meridie & vesperi cochlear. ij. .Mercatus hunc brupum commendat.

275쪽

1go Lib. II. P dri: I I. Cap. XII.

, T. Hordei torreficii g. iij. cancrorum fluviatilium hevh se torum se crasso modo contusorem N. xij. capisi. Venerim pol tan. m. si .parietaria, Sopi,heleu.verbeuae 'basci,fol. vrti . an. se. t.baccar. lauri sem. papau.albi, an. g. g. iuiubar sebhe passilar. an. g. i. carnis testudiv. prius lotae vino albo, g. i, Bulliant omnia ad perfectam coctionem. I.' .disii . facch. albi,fb.ij. F. brupus, de quo aeger sumat inane Insignem quoque Phthisicorum ulcera curandi vim ha bet decoctum ligrumi Guaiaci, & a plurimis doct1ssimis Medi eis,Franc. Arcaeo, lib.de vulneribis O febribis cur. Thoma Erasto, in consiliis a Scottoo coirecIis conm. 88. atque aliis commendatur. Est & utile decoctum rad. chinae. Quanquam enim ista decocta corpus exsiccare videantur: tamen commodum, quod ex ulcere pulmonis sanato prouenit, longe maius est. Cum enim macies illa corporis ex ulcere pulsmonis ortum habeat: decocta talia causiam extenuationis corporis tollendo, vitiosos humores absumendo, &vicus curando, faciunt , ut corpora extenuata iterum bene nutriantur , & pinguia reddantur : id quod ipsa experientia saepe docuit. Febris tamen ratio habenda. Nam si hectica coniungantur, ab his abstinendum. Veteres Vabide exsiccantibus utebantur, quibus callus ulceri pulmonis induceretur , ut theriaca , mith idatio. Galenus,hmeiae meae, cap. 6. ad sputum sanguinis ex erosione , ut materia purulenta in vicere absumatur, ulcusque claudatur pasti tu Pastonsi, Andron. Pobidae, utitur. Dioscorides sulphur viuum exhibet. Hinc Chymici commendant contra phthi' sine sulphure parata medicamenta, ut sulphuris flore ba

Non solum autem ad exsiccationem vicerisque glutiet nationem interna medicamenta faciunt, sed & externa utilia sunt , si scilicet eorum vapor & halitus per OS, Vel per nares inspiratione Atrahatur. Quod vel aer docet idequo infra in diaeta dicetur. Per os ut attrahantur, medi Cnmcnta idonea in vino vel liquore conueniente coqui, P

276쪽

De viceritis Pulm .s Phthisi.

eorum vapor excipi atque attrahi potest, vel pului, con

ferro candenti inspergi, idemque fumus spiricu attrahi potest. Dios misi etiam sumus sulphuris utitur.

Per nares quae attrahuntur sunt suaveolentia quorumque vapor inspiratioue attractus ulcus exsiccare potest. Talia deseribit Aetius . . se . q. c.I I3.IIq. edi IIs.ad quorum imitationem & alia componere licet ex thur. m

mendant lassitum ex vlaotiana seu tabaco.Habentque haec, quae cum aere attracto miscentur,sus migia & odoramenista prae reliquis hanc praerogatiuam, Lod ulcus siccantire liquum tamen corpus non ita afficiunt. Aetius , tetrab. a. se . q. c. 6Z. etiam topica applicat in phthisi. Initio quiadem, dum materia praeparatur ad eductionem per tussim cataplasma ex althaea ct fere rivi contusis o cum decoctione malis. ct severaci, O cum oleo ct melle mixtis. Dum tuae expurgandum est, epithema ex terebinthina, oleo irino,butyro,medulla cerui, adipe tauri, farina iridis,aesipo, partibus aequalibus mixtis. Dum cicatrix inducenda est , oleo rosar

myrtino cum acacia , malicorio , Dpocistide , alumine scissim gallis, sumach, additis,postulante usu, quoque aliis , sic apud ipsum videre licet. In concoquentibus tamen & tussi expurgantibus ea cautio adhibeatur, ne intempestiussillorum usu exulceratus pulmo magis offendatur. Tutius suo tempore utimur. Corporis extenuationem & maciem ac febrem quod attinet,illi per ea , quae ad corpus nostrum instaurandum faciunt, succurrendum; haec pet refrigerantia & humectantia tollenda. Ad corpus instaurandum faciunt,quae a limentum boni & multi succi praebent,quae ex pulpit cadinium gastinarum,c ouum,phasianorim, perdicum,caUcrorum,

iatiliam vel nostrorum gammarorum itanu tur, de quibus postea in diaeta dicetur. Et commodissima hic sunt iura instaurantia seu consummata dicta . Vtilis sunt & alij cs

, ut & medicamenta ; quae parantur ex hordeo, amygdaeis dulceineis , pistac is, seminibis q. frig. maj, excorticatis,gnis , tragasalltha, gummi Arab. sacpharo penid. Hinc exm

277쪽

16 5 Lib. II. Pam II. Cap. XII.

hiberi potest cremor hordei vel auenae cum emulsione amm L dule. cui aliquid pulueris Hali, de quo postea, cum eonferu. rosar. addi potest. Commodissima autem hic sunt medicamenta,quae obnibus scopis satis ciunt, ulcus nimirum consolidant corpus emaciatum instaurant, caloremque febrilem miti gant. Inter quae primas facile lac tenet, & quo, ut Galen. g. de med. facult. cap.ic sibis boui ct malifucci c. . . meis

quid praestantius datur, ut postea de diaeta dicetur. Et ut efficacius sit lac,viresque medicamentosas, quae expetu tur, acquirat,potest animai,cuius lac expetitur, in conuenientibus pascuis nutriri, qualem ad pascua locum d

scribit Galenus, .meth. med. cap. I 2. & Io. meth. med. c. u.

vel capris plantae phtisicis conuenientes loco pabuli prinberi possunt. Vtile est & hoc. V. Oragata seu lactuste quo butirum sit separatum, in . g. Stet nocte una sub dio, & postea sortiter agitetur,& sp ina detrahatur. Postea adde constra. rosari g. g. Boli Armeni, S. j. M. Commendatur a plurimis etiam puluis Haly Abbatis,

vi, spodi, ghyrrhid tragac. an. 3. iij. F. puluis. Valescus de Tarania addit sacchari peniciij ad pondus omnium. Atque isto puluere & sequente electuario Valescus de Tarant. monachum phthisicum iam deploratum

se curasse refert. D. Corali. rubri carabe, be3, terrae sigili. pocistid. amJ i , spodii , gbyrrhiq. O succi eius, sem. .frigid. mas misi. umm. Arabic. tragacanth. rosar. rubrar. an. S. j. pinear mundat. pidacior. amredat. dulc. m. 3. ij.Torrefienda torvrefiant & F. puluis. Pulveris huius .sj. g. Dechar. q. f. sonsent. capiti. ve'neris , spmp t. testudin. an. g. g. Misce. F.electuarium.

Rondeletius puluvem istum hoc modo praestanti, rem fore scribit.

278쪽

De Glceribus Pulm. s Phthibi.

pr fuccsi c. m. 3. j. g. sacch. ros. tabul. ad pondus omnium. F. puluis. Dentur S. ij. cum brupo de papauere, vel iuiu bino. Est de sequens Vtile. . Muc. Indic. pthiacior. sem. g. frigid. maior. amrid. dulc. an S. hsacch. penid. g. g. gummi Arabici, 3. ij. sem.mala. la

angi, S. j. rasae, S. i. g. 3. ij. vel pulpis phasiani aut caponis, vj facch. v. n. iij. ag. ros os t. q. s. F. morsuli vel panis Mastius. Plinius etiam libr. 18. cap. i . medicamenta quaedam ad phthisin habet. Nonnulli etiam balnea aquae dulcis tepida adhibent ad corpus humectandum. Uerum ia potius hecticis simpliciter , quam phthisicis conuenit. Et in phthisicis , etsi ad hecticam declinent, non habet locum, nisi ulcus ab omnibus sordibus repurgatum & consolidatum sit, codipusque siccatum balneo ad alimonium rectius suscipi e dum praeparandum fit.

Phthisici omnem aeris in calore & frigore excessum nimium, subitasque eius mutationes t & aerem pluuiosum vitent. Siccus vero aer ad ulcera pulmonis sananda utilissimus est, siue natura talis, siue arte comparatus. An liqui hac de caussa suos phthisicos ad Tabios mittebant, monticulum inter Surrentum & Neapolim,locum nonnihil calidum,& praecipue siccum ob Vesuvij montis, instar

A thnae perpetuo flammam euomentis,uicinitatem, quem describit Galanus, s . meth. med. cap. IE. Commodum

quoque est hac de cauta loca piceis & similibus arbor

bus abundantia incolere. De quo Plinius , libri et . cap. 6. constat', inquit, illum caeli aera plis ita, quam nauigationem Aegyptiam proficere, plu3 quam lactu herbidos per monitum assiua potur,

279쪽

16 Lib. II. Part. II. Cap. XII.

Possent ergo etiam ligna haec resinosa in conclaui ha heri vel incondi. Et quantum aer siccus in phthisi eu randa possit, testatur trita illa mulieris historia, quoecum annis aliquot ad furnum artem pistoriam:exercensversaretur, sicco aere inspiratione attracto, & ulcere ita exsiccato vitam diu protraxit. Quod tamen intelligendum est,ubi spes aliqua sanitati , recuperandae superest. Si enim de viceris curatione desperatur,aegerque ad extremam maciem iam sit deductus, aer talis ulcus non sanabit, aegro vero mortem accelerabit. Celsus hac de caussa nauigationes longas praecipitreis quidem, qui tam robusti adhuc sunt, ut peregrinationem

suscipere possint, cum,ut Aretaeus de curat. morb. diutum. lib. r. c.8. scribit, pulmonis ulcerabis quiddam siccum marina falsedo commuνicet. Eadem de caussa ex Italia in Z gyptum nauigare suadebant. Alias aeger ab omnibus ansmi , & corporis moribus vehementibus sibi tempe

ret,

Cibus. Cibi sint boni succi, faciles coetu & multi nutrimenti,cuiusmodi parantur ex hordeo, auena, amygdalis, yt &alica,amylo& oryga. Et quidem in principio cibi abste i gendi vim habeant,hinc glutinandi consolidandi. P rentur igitur in principio eae hordeo hinc alie ampla, O o-UM. De alica tamen, amylo, oryga & eiusmodi cibis n tandum , quod etsi mali succi non sunt, succum tamen praebent lentum & crassium,ideoque sola & sine praepara tione non sunt exhibenda,sed aliis coetu facilibus admixtis ,& quidem in forma sorbili,& propterea cum iusculis bonarum carnium praeparanda. Quomodo & reliquis ebbis vim melius nutriendi imprimunt, & a calore debili

facilius concoquuntur. Id quod Galenus, et me th. med.cap. 6. docet,dum scribit.Nec plane, quod maxime nutriat, optimum ess iis corporibus, quae refici magis egent,utpote quibM concoquendi facultas non est,neque etiam quod facillimum cosset coctu est,ctim scilicet ipsum nequeat esse maxime nutriens.cum igitur ba duae indicistiones ex aduerso pugnent, committen mnorum in I dum alteri nimium sis intentis,alterius omnino ob

ljuscaris,sed utriusque memor, quoad liceat, utrumq; msem

280쪽

De osteribis Palmonum es Phthisit.

Et quia phthisici multo nutrimento indigent, ob caloris

vero natiui debilitatem multum cibum una vice concoquere non possunt, ideo saepe cibos , sed eius parum una

vice praebendum. Inter alimenta autem praecipue,ut supra etiam dictum, primum locum lac obtinet. Optime enim corpus nutrit, sanguini bonam materiam praebet , acrimoniam vitiosonum humorum temperat, parte serosa ulcus abstergit, ca- se a consolidationi inseruit, buhracea humectat & eor- .poris exsiccationi resistit. Imprimis autem laudatur lac muliebre,quod naturae corporis nostri maxime cognatum est. Asininum est tenuius & serosius & ad ulcus abste gendum commodius. Inter haec medium locum habent caprinum & vaccinum. Ne autem Iac in ventriculo coaguletur,aliquid sacchari vel mellis admisceatur. Dandum etiam vacuo ventriculo dc mundato ventre: alioquin f cile acescit & corrumpitur. Ea etiam quantitate dandum,

ut a ventriculo bene ferri, & concoqui possit. Ideoque a minori quantitate . ad maiorem ascendendum & primo quotidie semel,deinde bis de die dandum. Post lac sum,

ptum aeger non statim dormiat, nec alium cibum, praesertim vinum capiat, ne lac ventriculo corrumpatur. Si tamen adsit febris manifeste assiigens,, dolor capitis,uas rum, obstructiones,& flatus, a lacte abstinendum. Potest lac etiam hoc modo praeparari. F. Lactis e rini mel vaccini mensur. iij. Adde aqu. D

consumtionem. is

Lac hoc modo praeparatum vel potandum datur, vel

pani albo trito affundatur, &. comedatur. x A plerisque maxime commendatur caro cancrorum de

cochlearum, quae scilicet propter substantiae crassitiem yleus Tonsolidare possit. Verum enim vero hac de re du- bitatur ; cum haec animalia sint crassae di terreae substans proinde non nisi crassum, terreum, & vitiosum se cum generent, difficilime coquantur & maxime excreme-.tosa sint. Ideoque non nisi parce aliis cibis admiscenda,

ut reliqui cibi cum iis permixti solidius alimentum prae-R f heant,