Medicina practica - liber secundus

321쪽

sog Lib. II. Part. II. Cap. XVI.

Vel . Aq. scabios. xvj. p piue .sanguiforb. I. viij. Hr. papau. errat. Ac. m. j. sacch. penid. g. ij. Ebulliant in vase duplici clauso & colentur.

Vel 2 . chaeresol. cardui Maria, papau. Errat. an. h. ocul. lucis et, .m matru perla'praep. succini albi prae . an. g. XV. Extr. enulae, g. v. bri de hssopo f. de succo violar. 3. ij.

Tent. papau. errat. S. j. M. de quo die noctuque per quatuor vices tria cochlearia calide propinentur. Vel 2 . Ascardui hen.scabiosae, an . . S. j. f. papau. e t. i. h. ocul. cancri praep C. C. pr. . an. s. i. or. de succ. violar. de ivtubis, an. g. s. de althaea, 3. h. spir. subhur. acidi, B.im. Quod vero medicamenta, quae ad materiae per sputum sensibilem euacuationem faciunt attinet, pro humoris &temporis IIvirbi ratione haec nonnihil variant. Cum enim humores ad exspuendum aptissimi sint,vbi mediocritatem quandam obtinent Inter crassum & tenue medicammenta ita comparata esse debent,ut eam humoribus indues . cant.Humores enim tenues,& qui pro tenuitate aeris tuis expulsi impetum effugiunt, ab initio incrassantibus ad mediocritatem reducendi, & ad exscreationem aptiores reddendi sunt. Crasius vero attenuare, viscidos rum incideres adhaerentes abstergere & abluere,simulque vias expulsiopi

aptas reddere conuenit.

ctorale

322쪽

De Pleuritide. 3 os

Arigid. maiori conficitur. E. gr. 2R. Saccb. penid. g. j. rotui. diatreoss diatrfrig.an.

q. strup. viol. M. in formam linctus.

st is, capillas Eri , scabiosa,tu ilago, brum capiae Veneris deri yrrb. de famar de lassopo,de prassio,de scabiosa, lach de

farfara, depino,de prassio, escisividiatragac.calid. decoctum te tale ex passies.seb .igii bu, dactil. caricu,borde c=rrhir capi . Vener. Disopo paratum. Vt et . Syri capi . Veneri de glyyrrhi ra, an. I. j.de tusFLox mel. f. an. 3.vj. M. Vel Lohob de penid. de farfari f. spec. diatreos.f. S. , Cum ompo de glTyrrhieta F. Iohoh. Vel OD amygd. dulc. vel livi vel utriusque Ox meis.l g. saccb. penid. q. f. F. lolioli. Bottonnus Medicus Italus,sequenti eclegmate feliciter usus est. F. Ol. amre. dulc. g. ij. o mel. Sistit. Dcch. cand. an. g. i. succi cepar. 3 j. M. de quo saepius cochl. f. propine

Verum medicamenta, quae ad crassos humores tempe- Crassum randos adhibentur, non sine omni distinctione usurpanda dupliei cum crassum sit varium. Crassum enim aliud natura sua modo ac- tala est, aliud ob coctionem. Primo conueniunt inciden- cipitur. xia & attenuantia ; crasso'ex coctione,quae abluunt & ab stergunt;adustis ea quae humectant.Si materia sit cruda &contumax, & febre remittente non cedat materis' ehicreatro, validioribus utendum, ut Ioli de caulibus de ara, sano & experto & aliis,quae pulmonem a pituita, V pure expurgare possunt. Atque medicamentis reliquisgcetosi aliquid interdum adde re licet, ad ma rem inci V a si em

323쪽

io Lib. II. Pare. II. Cap. X VI.

sionem, & ut ad tussim aeger nonnihil stimuletur. Alii, hecchicis non utendum , nisi cum facultas languida est, vi satis non expellat, cum ipsae caussa naturam satis ad ipsam tussim irritet. Antiquis in omni vera pleuritide in magno usu erat oxyme , sed dilutius , de quo Hippocrates I. de rat. vici.

in acui. tom. q3. O S. de Aatiov. vici. tom. q. ct seq. videatur. Dictum etiam de eo in Instit. lib. s. para. 3 s.c. . Atque ex enumeratis hactenus plerumque parantur medicamenta, quae plures fines respiciunt. Nimirum quae

simul habent vim febri, cuius fere soboles est pleuritis, ut & malignitati, si quae adsit , resistendi, materi te per sputum reiectionem adiuuandi & pleuritidi peculiariter resistendi. . Ut T. Lohob desinarisi. lec. diab. f. g. g. ouil. cancri

Ad dodorem mitigandum, materiam euacuandam, is fammatiq

324쪽

De Pleuritide. 31 1

8amationem resoluendam, sudorem eliciendum,ut admitabile praesidium aq. e flor. chamae meli destillata comis mendatur,cuius .iv. cum sacchar. g. g. vel j. exhiben-Neque solum interna medicamenta post uniuersalia si 'r' illa praemissa necessaria sunt,sed in externa quaedam medicamenta adhibentur, quae materiam insonsibiliter c Ter is soluunt, simulque dolorem leniunt, ad materiae concoctionem faciunt , pectusque ut aegri facilius exspuere queant, dilatare possunt. Quorum alia sunt mitiora , ut Mitiora. spongia et linteum madefactum in aqua dulci tepida,vel lacte,aut vesica his repleta : Item ol. dulc. viol. amygdal. dulc. mucilag. m. alth.cydon. adeps suillus,gallin. butyr. omnia recentia,unguen. dialth. Alia mediocria,quae vim a liquam discutiendi & aperiendi habent, ut chamaemel anethum, hyssopus,origan. melilot. sem. lini, Enigr. flor. cheiri,& olea ex his coposita.Alia fortiora,ut sal.dictamn. Cretic. ruta galbanum,tepidium, sinapi sit quidem mitiora in corporibus mollioribus,ut pueris di fodiminis, locum habent, & initio morbi sufficiunt,ut dolorem leniant,quo p . sedato influxus sistatur. Validiora viris & robustioribus admouendassicut & thorace a materia per expectorantia maxima ex parte expurgato ad sortiora ascendendum Atque ex his variae medicamentorum formae componuntur: fomenta,inunctiones, cataplasmata, emplastra, oculissed sicca & arida verae pleuritidi minus quam nothae conueniunt. Atque in maiore dolore mollioribus; ut fomentisae illinitionibus utendum. Ubi vero . dolor non est adeo vehemens, cataplasmata, cerata, emplastra adhibere tia

325쪽

3ret Lib. II. Part. III p. XVI

contis sine sale q. s. F. Cataplasma.' Aetius tetrab. r. ferm. . cap. 68. post septimum diem, si

dolor persistat cucurbitam lateri affigere & cutim scari sicare iubet, manifestissimansque in pleuritidis utilitatem ex cucurbitulae appositione percipi scribit. Vulnusculi vero scarificati loci salem aut nitrum inspergere, si sustinere queantun aliis linteolum oleo madefactum, ac sale conspersum imponere praecipit; sequenti deinde a scarificatione die rursum cucurbitam affigere iubet, a sanguis

saniosus ex vulnusculis extrahatur. Paul. AEgineta lib.3. c. .

33. post quartum etiam diem utitur cucurbitulis. Commendat Trallianus, lib. s. cap. 1. hoc auxilium, ut quod cum admiratione dolorem licet vehementissimum leniat, Ve neq, fomentis,neque alio auxilio opus sit. Uerum enim ver validum hoc est auxilium, & quod vel insigne commodum .vel damnum afferre, & a paucis tolerari potest, praesertims ad Aetij praescriptum adhibeatur. Quapropter usurpandum caute & cauendum , ne vel nimij dol ies,vel noua fluxio concitetur, tum scilicet cum affectus diuturniorOcausse potius parti impactae contumaciam, quam multitudinem prae se fert, & cum venae sectione &purgatione adhibita dolor eodem modo intensus non ad

septimu solum diem, sed ad undecimum etia re decimum

quartum perseuerat,& neq; manifeste euacuantibus, ne resoluentibus ceditsnulla tamen plenitudinis & cacochy- smiae in corpore,relictae suspicio reliqua est. Vigia , Vigiliae si urgeant, hisce subuenitur illis, quae assectssi

quoque conuenire possunt, ut lacte amygdal. cum emul sione sem papauer. 3c croco dato, vel syrupo de papauo re ,& c. Tandem si materia non relicitur, nec ullo mo

do a parte amoueri potest, sed phlegmone in pus muta tur,curandum . Vt, quamprimum maturetnx, & abscessu

rumpatur

326쪽

De Pleuritide. 313

rumpatur. Ad maturationem tale habet emplastrum B ned. Faventinus, quod & Forestus commendat, 16.

ij. g. j. , S. L. Hr. chamaemel. meliloti, rami an. m. 3 Bulliant omnia in s. q. aq. ad mediet. Colat.adde' .mn recis fumenti, an. P. j. fermenti 3. i, pingued. . an. g. g. Ol. a gilat. dulc. communis , an. q ad impinguandum emplastrum, cui adde croci 3. g. Vt vero abscessus rumpatur, aeger voce intenta loqua- --utur,de latere in latus volvatur,tussi aut cum conatu Rum sussis, pitur etiam abscessus, si vomitus aut sternutatio excitetur. Ad quod etiam faciunt becchica adhibita, commendanturque scabiosa, prassium, carduus bened. & aquae ac, rupi ex his compositi. Vel c. Radic. alib. belenii, an. g. j. iuiubar, sese sten.an. N. xv. gh rL passul. an. g. j. f. dacblorum, sicuum. an. N. H. Coqu. in aq. ln. ij. ad tertiae partis consumptio

nemo

Colat. adde facch. q. s. Fiat Iulebus. Vel T. Fermenti tritici quant. vol. Et Fiat puis cum decocto sicuum, & e

datur.

Vel panis bene fermentatus in aqua mulsa macer

tur. R

Extra cataplasmati adiiciatur aliquid stercor. Columbini, & galbani. . . F. Radic. lilior. alb. contufar. g. iv. ficuum N. T. fimi comlumbini , ij. fermenti. g. iij. axungia porci, but ri an. g. h. F. Cataplasma. * si non prosint, nonnulli partis affectionem suadent. Sed raro tumor extra vergit.

Abscessus ruptus detergendus hydromelite, decori, pectorali. Ad consolidandum utilis est conserua rosar. mediae aetatis,thus, bolus, terra sigillata, omnes vero intentiones complet lac chalybeatum, nisi febris eius usum

prohibeat.

Cum vero abscessus ad interiora ruptio in pleuritide Adne, p*nculum faciat , de suffocatio vel phthisis ex eo immi-V neata

327쪽

Drata,

si Lib. II. Para. II. Cap. XVI.

neat, suadent nonnulli,ut extra aperiatur abscessus. Ne que abs re hoc fore videtur , modo locus, in quo vomi ca contineatur, eerto & exacte cognosci possit. Neque

enim eo loci, quo in empyemate & pure iam in thoraci, cauitate collecto sectio fieri solet, de quo postea dice tur sectio tum instituenda, sed ex pondere, dolore& caloro diligenter locus, in quo vomica haeret

inuestigandus, atque is intra duasi costas aperiendus I, niter & paulatim, donec pus exeat, cauendumque ne si mul tunica interior perforetur. Verum nisi plane exacte locus perspectus habeatur,sed is incertus sit, aut vires debiles eam non ferant, sectio non instituenda.Iacobus Fontanus med. pra St. lib. a. cap. . refert interdum malignas & vulgares pleuritides grassarisqualem Anno Iss8.Vidit,quae generabatur ex humore tenui virescente,& omnibus qui ea corripiebantur,sere laethalis erat. In cadaueribus dissectis sub mammis reperiebatur vomica plena virescente liquido humore. Huic pleuritidi in s ctione est unicum remedium. Cum enim in humore prauo nulla sit coctionis& mitigationis spes, materia sectio' ne Vt extrahatur,necesse est.

Si materia ad vias urinae vergat,diuretica exhibeantur. Vt 2 . Radic. aperientium in vino maceratar. an. S. j. V UDAE. i. i. sem. q. 'ig. maior. an. g. g. adianthi Ih. h. ciceri rubr. m. f. Coq. in L q. aq*urae, ad dimidiae partis coae. sumtionem. Colatura saccharo dulcoretur. Si ad intestina vergat, clysteres abstergentes & abluentes exhibeantur, & ne dysenteria excitetur etia brupi no- nihil astringentes propinentur. Diata. Cum pleuritis ex acutorum morborum numero sit,Victus rationem accuratam & qualis acutis conuenit,requirit ; de qua pluribus Hicpocrates I. de rat. vici. id acutis ubi pleuritidem exempli loco tractat, & Gal. in comm. b. taque in principio,ad dies g. si aegri vires ferant, tenuisi mo Victu Vtendum .Veteres tenuem victum praescribebant ex melicrato primum,postea ex cremore ptisanae hordeam cete usque ad septimum vel nonum diem,ubi integra pii sanam aut oua aut carnis aliquid exhibere licebat.Et om

328쪽

De Pleuritiae. 3i

nino accurati erat antiqui in praescribendo pleuriticis vita; habeturque,VM.t.32. ct ri .dolorem in pleuriticis au- Veterea geri,si aegro ptisana detur aluo retenta & non prius aper- accuratita imo aegrum ad mortem praecipitem agi , si dolore non peri' remittente sputoque retento ptisana praebeatur, non prae-

inita euacuatione corporis, siue per Venaesectionem, siu* , . sinret alui subductionem. eis. Nostri tamen homines tenuissimae illi victus rationi non ita amicti sunt. Itaque aegris praeberi possunt sorbitiones

ex cremore ptisanae primum sponte colato,postea expresso. Ptisanae enim hordeaceae cremor in pleuritide praestantissimum alimetum est. Nam eius viscositas laeuis,continua,iucunda,lubrica , & mediocriter humens sitim minime infert. Et si quid ablui vel excerni debet, probe abluit,vi Hippocr. habet, I. de rat. micLin acunt. 28. pituitam

dissoluit & abstergit,atque per superiora,quaecumque duci possunt,absque dolore educit, uumque facilem reddit, ad deglutiendum facilis est,dolorem & calorem mitigat, maturat & omnia emollit. Vtilis est & emulsio amygdal. dul cum aquihordei facta, addito saccharo. Licet quoque amygdalas cremori ptisanae miscere; biliosi tamen cremor ptisanae commodius solus exhibetur: Addi etiam possunt

ad refrigerationem sem. .frig.maiora. Morbo cedente phnatella dari potest ex iure gallinae olim oui luteo & iura carnium tenuia: Cibi item ex amygdal. & pineis parati Tandem ad ova, carnes coetas & assas pullorum ac galli, narum & pisces bonos transeundum. Potus sit aqv.hordei cum pauxillo cinamomi &passul item glycyrrh. item Oxymel aquosius vel decoctum peet tale ex iuiubis passul. glycyrrh. & hordeo. Vel T. Aqu. come ib. h. melin , aceti, an. i. g. Dcch ng. h. M. Viaodabstinendum , & quanquam aeger auidissime id

rumperit: tamen ei non est concedendum; cum ante morbi

eclinatione pleuriticis instar veneni sit.Ideo ante I . die concedi potest. Potus, qui assumitur , non sit

frigidus,ne sputumi& quod insensibiliter transpirare retineatur. Videntur in cibo & potu omnia acida, saliua

329쪽

gis Li II. Part. I L. Cap. XVI.

salsa , sauces exasperantia & adstringentia. Compertum

enim , nonnullos pleuriticoS a lenticularum cum aceto

ac salsamentorum piscium usu & a frigidae liberali potu

extinctos fuisse. A er temperatus sit. Motus animi & cor poris vehementes caueantur, ita ut aeger quoque parum

loquatur. Aluus lenientibus clysteribus aperta seruetur. Q s T I O I. An in oravi pleuritide detur inflammatio pleurae in- vh hie dubitare quis possit,ansam praebuit Reurnius e m qui cap. proprio scribit hanc membranae ametriam &dus. I. crasiam oculis non semper in cadaueribus sectis patere; hil secuisse pleuriticum immani delirio abreptum, cui nu si,ita ta in menynge , nihil in cerebro, nihil in toto corpore

N. , notari potuit.

Verum distinguendum est inter pleuritidem seu inflammationem pleurae, & dolorem lateris seu pleurae. Neque enim,uri infra dicetur,omnis dolor lateris est ab inflammatione pleurae, sed etiam ab aliis caussis ortum habere potest. Et memini, in morbilis infantes quandoque acutissimos lateris dolores passos esse, antequam morbili erumperentia materia maligna & acri pleuram vellicante. Dolorque hic, ut recte Heurnius , ibid. ait, a materia mole saepe non magna ortu habere potest. Ac proinde ille, quemortuu secuit Heurnius,non fuit proprie pleuriticus, sed febre acuta maligna laborauit,in qua pars materiae mali, gnae & febrilis ad pleuram effusae dolorem ibi excitauit, pars in caput elata delirium procreauit. Atque talis proculdubio fuit ille dolor pectoris, cuius Quercetanus meminit, quanquam falso pro pleuritide euhabuit, qui a vermibus & malignis vaporibus ex iis ad scendentibus ortum habuit, Se tales dolores scabiosis etiasaepe accedisse animaduerti.Talis est etiam,qui scorbuticii accidit,& proinde pleuritis vera non est. Si tamen talis do lor diutius duret,& assiuxus humorum caussa sit,pleuritii

inde & quidem notha,sed vera excitari potest.

Q U AESTIO

330쪽

De Pleuritiae. Si T

Q v AESTIO II. n in pleuritide sola pleura , an vero simia pulmo

inflammetur ZDe loco in pleuritide affecto & antiqui & recentiores dubitarunt, an scilicet in pleuritide sola pleura,aut musculi intercorales,an vero simul etiam pulmones assiciantur=Membrana equidem costas succingentem inflammarita pleuritide,ut pote quae a parte affecta nomen habendui bium nullum est. Cum enim dolor sit adeo vehemens, ut uegri quasi terebra latus perforari conquerantur, neque costis, quae omni sensu destituuntur, neque earum membranae, quae ob nimiam tenuitatem ac venarii paruitatem. atq;exilitatem tantam inflammationem suscipere non potest, neque ipsis musteulis,qui sensum adeo exquisitum non

habent,neque soli pulmoni, qui ipse non sentit, nisi partis ratione membranae ambientis, is competere potest,sed in membrana costas succingente eum consistere necesse est Iloc tamen negandu non est, interdum musculos intercostales simul in cofensum trahi, cum membrana costas succingens,& hi musculi adeo connexi sint, ut unum sine abiero assici vix possit. De hoc vero quaestio maxima est an solum membranaeos as succingens, an vero simul pulmones in pleuritideasciantur. Nostro saeculo Felix Platerus ir ut in re medica peritissimus , semper simul pulmones inflammari, ex exsectione pleuritide mortuorum se deprehedisse, scribit.

Idem Ioh. Zecchius , in consuli. Medic. cons26.in an evaice,

itidum scribit,semper se fuisse in ea sententia,quod I uris dolor magna ex parte ad pulmones pertingat, raros .utem ad membrana costas succingente, cum in pluribusi Lyrporibus post mortem dissectis aegrotantium, qui com- Rrumpiter ac certe pleuritide periisse iudicabantur, noni membranam affectam fuisse, sed pulmones obseruauit cur membrana laceratos & corrosos. Deinde & experie rationes pro sua statueda sentetia adducit Platerus.*que enim sanguinem,que tam citu exscreant, ab unic succin

pleura inpleuritido inflam